ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ [ 71 бет ]

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 1 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман 6
1.2 Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары 19
1.3 Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі бағыттары 25

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ, ҰСТАНЫМДАРЫ МЕН ШЕБЕРЛІКТЕРІ
2.1 Қоғамдық тәрбиелеу жұмысындағы әлеуметтік педагогтің кәсіби шеберлігі, адамгершілік сапалары 35
2.2 Әлеуметтік педагогтың мектеп оқушыларымен жүргізілетін жұмысының ұйымдастырудағы ерекшеліктері 40
2.3 Әлеуметтік көмекті қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың жұмысын қалыптастыру үрдістері 46
3 3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жұмыс жүргізу тәсілдерін жетілдіру 61
3.2 Әлеуметтік педагогтың кәсіби адамгершілік сапаларын дамыту жолдары 65
3.3 Әлеуметтік педагогтың кәсіби, адамгершілік сапаларын жетілдіруде шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
ҚОРЫТЫНДЫ 676

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
беттер
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 |1 ... ... ... ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ | |
| |1.1 ... ...... ... ... |6 |
| |1.2 ... ... ... ... мен ... |
| |1.3 |Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі |25 |
| | ... | |
|2 | | |
| |2 ... ... ... КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК | |
| |САПАЛАРЫ, ... МЕН ... | |
| ... ... ... әлеуметтік педагогтің кәсіби |35 |
| | |шеберлігі, адамгершілік сапалары | |
| ... ... ... оқушыларымен жүргізілетін |40 |
| | ... ... ... | |
| ... ... қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың |46 |
| | |жұмысын қалыптастыру ... | |
|3 |3 ... ... КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ | |
| ... | |
| ... ... ата-аналармен жұмыс жүргізу |61 |
| | ... ... | |
| ... ... ... ... ... дамыту |65 |
| | |жолдары | |
| ... ... ... ... ... |69 |
| | |жетілдіруде шетелдік тәжірибені қолдану ... | |
| ... ... | | |
| | |р |
|6 ... ... |78 ... ... Кәсіби әлеуметтік педагогикалық жұмыс – қоғамның
жаңа әлеуметтік жағдайға әсер етуінің басты ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... адамның
әлеуметтік қорғалуын дамыту мен жетілдіруін, оның инфрақұрылымы мен кадрлық
қамтамасыз етілуінің маңызыдылығын анықтайды. Қазақстан Республикасындағы
әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... әдістері
мен технологияларын жетілдіру мүмкіншіліктері болып ... ... бала ... ... ... шешуге тәрбиенiң уақыты өткен
әдiстерiн ауыстыратын тәрбиенiң жаңа технологияларын ... ... ... ұлт болашағы үшiн әлеуметтік педагогика ғылымының жетiстiгiн әр
отбасының тәрбие құралына ...... ... ... Алайда,
соңғы уақытта елiмiздегi ... ... ... iлесу
қиыншылығынан, көптеген отбасыларында бала тәрбиесi әлсiреп, тiптi ерiксiз
қолдан шығып, орны толмас олқылықтар ... ... ... өз ... ... ... кемшiлiгiн қоғамға, бiлiм беру мекемелерiне
арта бастады. Оған қоса, шартты түрде дамыған бiлiм беру ... ... ... ... ... ... ... деген атаудың астарына
тығылған керектi, керексiз сауық үйлерiнiң ашылуы отбасының тәрбие беру
және әлеуметтендiру ... ... ... ... ... кешенді, интегративті әртүрлі деңгейдегі және
әртүрлі саладағы тәжірибеге шыға алатын ... ... ... саясатта-
саясаттың дәрменсіздігін тудыратын виктимогендікке ... ... ... және ... ... ... ... көмектесу;
әдістемеде-ашық әлеуметтік-педагогикалық жүйенің мәні мен қызметін, адам
мен қоғам қатынасын ... ... мен ... ... тұрғыда-тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... өңделген бағдарлама мен жобаны ... ... ... ... дамыту, кешенді әлеуметтік
инфрақұрылымның, әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... тұрғыда-жеке диагностика, түзету жұмыстарының,
әлеуметтік қолдау мен көмекті қажет ететін әртүрлі категориядағы адамдармен
алдын-алу жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ғана ... белгілі бір ауытқуларға ұшыраған бөлігіне арналғандықтан бірнеше
ғылым салаларын ... және ... ... байланыста адамның басына
түскен күйзелісті шешу жолдарын ... ... ... медицина және т.б. қоғамдық ғылымдар саласымен ... ... ... ... ... объектісін анықтауға зор
мүмкіндік бар.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты: балалар үшін педагогикалық жағымды
шарттар ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды жоюға, келеңсіз ахуалдардың
алдын ... ... ... ... ... кәсіби, адамгершілік
сапалары, ұстанымдары мен шеберліктерін қалыптасу үрдістерін зерттеу ... ... ... ... оның ... ... шешіледі:
- Қоғамдық тәрбие және әлеуметтік педагог ... ... ... ... ... педагог қызметінің негізгі бағыттарын анықтау;
- Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... зерттеу;
- Әлеуметтік көмекті қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың
жұмысының түрлеріне жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың кәсіптік (профессионалдық) сапасын дамыту ;
- Әлеуметтік педогогтың кәсіби шеберлігін жүзеге асыруда ... ... ... зерттеу.
Дипломдық жұмыстың нысанасы – балалар, жастар, ересек адамдар, қарттар,
яғни бүкіл отбасы мүшелері.
Әлеуметтік педагогиканың пәні – адамның әлеуметтік қоғамда орын алып
қалыптасуы және ... ... ... болып оның
жетістіктерін қуаттап, жойылып не ауытқуға ұшыраған тұстарын қалыбына
келтіру.
Дипломдық ... ... ... ... оның тақырыбының,
мақсаты мен міндеттерінің негізгі бағыттарына сәйкес ... ... ... ... ... бөлімдерден және ... ... ... тақырыптың өзектілігі, жұмысты жазудың мақсаты, соған сәйкес
алдына ... ... және ... ... ... ... ... педагог түсінігіне анықтама беріле отырып,
оның іс - ... ... ... ... мен ... ... ... қолдану мүмкіндіктері, қоғамдық өмірдегі әлеуметтік
педагогтың ұстанатын ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Сонымен қатар осында мектептегі және әлеуметтік
көмекті ... ... ... ... педагогтың жұмысын қалай
ұйымдастыруына талдау беріледі. ... ... ... шеберлігін
арттыру үшін қолданылатын тәсілдер, жұмысындағы қолданылатын ... ... ... ... талданған әлеуметтік педагогтың жұмысы,
оның адамгершілік және кәсіби ... ... ... шеберлік пен педагогикалық құралдар жалпы және ... ... ... ... ... отырып, жалпы мәдени дайындық, тұлғаның
жоғары интеллектуалдық, ... және ... ... ... ... ... мен ... оның үнемі өзін
- өзі дамыту, өз ... ... ... ... мен ... бағытталуы керек.
1. ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ҒЫЛЫМИ
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман
Қоғамдық тәрбие – «бұл ... ... ... ... яғни ... адамаралық байланыстар мен осы ... ... ... ... ... ... ұйымдық
қоғамдар, бірлестіктер, т.б.) тарапынан болатын істер. Қоғамдық тәрбие
мәселесін арнайы ... ... ... Оның пәні – тұлға
қалыптастыруда ықпал ... ... орта ... ... ... ... ұйымдар, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... ... – жаратылыстың ең күрделі феномені, табиғаттың ... ... ... жан» ... дүниеге келіп, жаратылыстың бөлінбейтін
құрамы болғандықтан табиғаттың, қоғамның, қоршаған ... ... ... еңбектің ықпалымен әлеуметтік «жан-иесі» - ... ... ... ... «әлеуметтану» деген ұғым ... ... ... ... ... ... ... алынып, баланы немесе жеке тұлғаны қоғамда өмір сүруге ... ... ... білдіреді.
Әлеуметтену - адамның белгілі бір қоғамға бейімделуі мен ерекшеленуі –
басқалардан үздік ... ... тең ... ... ... ... қоғамға тән әр түрлі рөлдік сұрау-талаптары мен ұйғарымдарды
меңгеруі - отбасы, ... ... ... т.б.; ... ... ... ... бір қоғамда өз мақсатының нақты болуы және оған жету
жолдарының, тәсілдерінің болуы;
- жас кезеңіне сай ... ... ... ... ... мен оны ... жаңасын жасауға мүмкіндігі
мен қабілеттілігі (құндылық автономиясы);
- “мен” тұжырымы, өзін сыйлауы, ар-намысының болуы, психологиялық
автономия;
- ... ... ... ... ... ... мен аялауы;
- өз қиындықтарын өзі шешуі, өзін өзгертуге тосқауылдарды жеңудегі
жігері, өзін ... өзін ... ... ахуалдардағы тұрақтылығы мен өмірге ... ... ...... ... жас ... жеткіншек, ересек
адамның тәрбиесінде кемшілігінің болуы.
Әлеуметтендірудің қолайсыз шарттарынан балалар, жастар, жеткіншектер
т.б. күйзеліске ... осы ... ... деген ұйым пайда
болған.
Әлеуметтену үрдісі адамның дамып, қалыптасу кезеңдерінің ... ... ... атап ... ... ... – туған күннен ... ... ... ... ... – бір ... толғанға дейін; сәби – бір
жастан үш ... ... ...... бес ... ... ... дейін
кезең – бестен алты-жеті жасқа дейін; кіші жастағы ... ...... ... ... – 10,13,14 жас; жасөспірім 13,14,15 жас; бозбала мен
бойжеткен – 15,17,18 жас ... ... ... жастық шақ-18,23 тен 30
жасқа дейін; қазіргі кезде «жас» деген санатқа 40 жасқа дейінгі ... ... Оның ... ... бар. ... ... жақтан
оларды ересек адамдар қатарына қосуға болады. Ал әлеуметтену 40 жасқа дейін
созылады. ... осы ... ... көп ... ... ... ... тұрмысын реттейді (отбасы құрады, мамандық алады,
жұмысқа ... т.б.); ... осы ... ... ... ... ересек адамдар, қазақта қара сақал – 40-50, ақ ... жасы ... адам – 65-80, одан соң қарт ... ұзақ өмір ... 80 ... ... тұлға, әсіресе балалық, жеткіншек және ... ... ... болып саналады. Себебі, олар қоғамдағы ... ... ... ... ... ... қатысатын тұлға
ретінде қалыптасуы тиіс. Осыған орай адамға қоғамдық талаптарды ... ... ... ... ... ұжым, белгілі бір топтар,
ұйымдар, мекемелер, отбасы және ... ... ... ... ел ... ... табалдырығын енді ғана аттап отырған
мемлекетімізде, қазіргі таңда, тәрбие ... ... ... болып табылады.
Яғни, біз ұрпақ тәрбиесін, профессор Советхан Ғаббасов пікірі бойынша,
«құрсақ тәрбиесінен» ... ... ... ... ... ... «...баланы дүниеге келген сәтінен бастап ... ... ал ... ... ... ... ... бала дүниге
келместен, тіпті ана құрсағында ... ... ... болашақ ата-ана
болар жастардың танысқан сәттерінен ... ... ... Адам
тәрбиесінің алғашқы шарты – ұрық тазалығы. Сол таза ұрықтан ... ... ... ... ... ... атап ... Ана құрсағындағы тоғыз ай, тоғыз күнге созылатын өмірінде ... жер ... ... ... жылдар бойы қалыптасқан
баспалдақтарын басып өтеді екен. Бұл құбылыстардың дәл осылай ... мен ... тағы ... да ... ... ... өсіп ... үш-төрт айдан кейін-ақ, тәрбие әсерлерін ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің маңыздылығы халық
даналығында да: ... ... ... ... ... ... деп
қаншалықты терең де дәл айтылған.
Жүрек тәрбиесі – ... ана ... ... ... дүниедегі
ғұмырын түгелдей қамтиды екен. Бұл – адамдағы туа пайда болатын қасиеттер
мен тұқым қуалайтын генетикалық тылсымдарды ... және ... ... ... ... болып табылады. Ана құрсағында өсіп келе ... ... ... ... ай ... ... ... жарты миллиард жылдарға
созылған тіршілік әлемінің әр сатысын басып өтетіндігі ғылымда ... Оның бір ... өрби ... тән құрылысындағы әрбір мүшенің
қалыптасу жолы қандай күрделі болса, онан да бетер ... толы ... ... сан алуан түйсіктер мен ішкі сезімдердің ... ... ... ... қиялға да симайды. Ал ақыл тәрбиесі дегеніміз –
адам тәрбиесінің ... ... ... аса бір ... мол ... Қазақ елінің ғасырлар бойы қалыптастырған халықтық тәлімінде, ... ... ...... ... ... ... мерзімімен
сабақтастырады да, оның қырқынан шығару ырымын жасайды. Мұны – ... ... ... ... ... да ... жібереді. Ал, бала
қырқынан шыққанда жасалатын әрекеттің өзіне ... ...... ... ... халге жеткендіктен – оның алғаш рет «қарын шашын»
алады. Екінші – қолы мен ... ... ... ... ... бала жанарының қарашықтарын ұстай алатындықтан, енді ... ... ... ... іледі. Осылайша нәресте қырқынан шыққанда – алғаш рет ақ
пен қараны ажыратып – ақыл ... ... мен ... мол ұзақ сапарына
аттанады. Ол – осы сәтте бірінші рет таңырқау мен ... ... ... ... адам ... ... кезеңдерінде – жүрек
тәрбиесінің ...... ақыл ... ... ... ... ақыл тәрбиесінің көмегімен – сананың салтанат құратындығын ажыратып қана
қоймай, барлық қыры мен ... ... ... мәні зор ақыл ... адымын - нәұрсақта өсіп жатқан жан-иесі үш-[3].
Тәрбиелік туралы сөз ... ... әр ... ... ... Ол туралы
өмір талаптарына сай мінез-құлқы қалыптасқан адам, тәрбие ... ... ... ... ... әр түрлі анықтамалар берілген. Педагогикада
мұндай болуының себебі тәрбиелілікті теориялық сипаттау өте қиын. ... көп ... ... ... мен ... ... ... байланысты бағалайды. Бірақ олар адамның нақты жағдайдағы
әлеуметтік құлқына сай ... Әр ... ... ... адам
қалыптастыру керек” деген сауалға ... ... ... ... ... ... өлшемдері (критерилері), “балалардың әлеуметтік өмірге
дайындығы” деген ұғым ... ... ... ... ... ... бірден мектеп, әріптестік
орта, балабақша, институт сияқты түрлі әлеуметтік топтар түсері анық. Соның
ішінде, әсіресе мектепте тәрбиенің 65%-ы ... ... ... ... ... білім беретін мектепті басқару жүйесін, оның ішінде тәрбие
жұмыстарын жаңашаландыруды ... ... - жеке ... дамуы мен жалпы қоғамның негізгі мақсаты және
қоғамның әрбір мүшесінің ... ... ... ... ... кезеңдегі балалардың жас мөлшері дегенде ... ... ... мен ... бар. Бұл ерекшеліктер педагогикалық процесте
ескеріліп, пайдаланылуы керек ... - тал ... ... ... ... өз баласын текті,
тәрбиелік қасиеттерге сусындатып өсірсе, қоғам ... де ... ... ... ... ... ... түрлі әлеуметтік
педагогикалық іс-әрекеттер істелінуде. Әрине, сол ... ... ... ... ... ... еңбегі зор. Әдетте,
ата-анасынан ерте айырылған, қараусыз, панасыз ... жас ... ... педагогтар үшін қиынға соғып жатады. Осындай ... ... ... болдырмау үшін біз ... ... ... ... ... ... де ... жұмыстар болғанымен
шұғылданатын нысанасының ерекшеліктеріне байланысты кейбір ... және ол ... ... ... ... ... душар болғандарға
қатысты. Сол себепті, әлеуметтік- педагогикалық жұмыстар маңызы жағынан
жалпы педагогикалық іс- әрекетке жақын ... дәл ... ... ... ... ... және соған сәйкес мақсаты, міндеттері, ... ... ... ... жатқан өзгерістердің адамдарға, әсіресе, балалар мен
жастарға ықпалының теріс тұстарын азайту, осы ... ... ... ... келтіру тәрбиенің, соның ішінде, әлеуметтік
тәрбиенің міндеті екені педагогтардын алдына жаңа ... ... ... ... ... ... ... арта түсті. Қазіргі кезде осы
мәселені түбегейлі зерттеп жүрген ресейлік А.В. Мудрик, В.Д. ... ... т.б. ... осы ... ... педогикасынын негізін
қалаушылар деуге болады. Қазіргі ... ТМД ... ... ... мен зерттеулер аталған ғалымдар мен ... ... да ... ... педагогтардың осы салаға тән пікірлерін
негізге алуда. Осыған орай Қазақстанда Г.А. Уманов, З.У. Кенесарина, А.Н.
Тесленко, І.Р. ... және ... ... ... ... ... ... кәсіби іс-әрекеттің бірі ретінде өсіп
келе жатқан жас буынға білім беру ... ... және ... ... Ол ... ... балабақшаларда, мектептерде, білім
беру мекемелерінде жүргізіледі. Әдеттегі ... беру ... және ... ... мемлекеттік стандартта көрсетіліп, оқу жоспарлары,
бағдаламалар, оқу құралдары, оқыту түрлері және ... да ... ... іске асырылады. Жалпы педагогика қалыпты жағдайда тәлім-тәрбие
істерін ұйымдастыру, бақылау, бағалау және ... ... ... ... бір саласы ретінде кейінгі кезде қолданысқа енген
“Әлеуметтік педагогика” деген түсінік екі сөзден тұрады – ... ... Бұл ... бірі ... ... ... ... бірігуі ғылымдағы дифференциясы және интеграция үрдістерінің
негізінде ...... тілі ... адамдар қауымы дегенді білдірсе,
“социология” – латынның socialis – қоғамдық, ... ... ... болып бірге
өмір сүрген адамдардың тұрмысын, олардың қарым-қатынас және байланыстарын,
оның салдарын зерттейтін ғылым. Білгілі бір ... ... оқу ... ... ... ... жалпы іс-шараларға қатысып, қоғамдық ахуалда,
әлеуметтік ... ... ... үрдісіне қатысады.
Әлеуметтік педагогиканың пәні – адамның әлеуметтік қоғамда орын ... және ... ... аспектілері болып, оның
жетістіктерін қуаттап, ... не ... ... тұстарын қалпына
келтіру.
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен ... ... - ... ретіндегі адамның тұлғалық және қоғамдық сипаттары.
Педагогика – гректің peidagogos - баланы жетелеу деген сөз. Ертедегі
құл иелеу дәуірінде ... ... ... алап шығып, оқуға жетелеп
апаратын адамда педагок деген. Мектеп (ІХ-Х ғғ.) пайда болған кезден ... ... ... ... Ол ... келе өз ... ... саласының да
атауына айналды. Бұл сөз, жас буындарды оқыту, тәрбиелеудің ... ... ... оның даму ... ... жаңалықтарды
қарастыра келіп осы істі ұйымдастырудың жолдарын қоғамдық ... ...... ... ... ... ұсыныстар мен нұсқаулар
беретін ғылымның атауы болып қабылданған [6].
Әлеуметтік педагогика жалпы ... ... ғана ... ... бір ... ... бөлігіне арналғандықтан бірнеше
ғылым салаларын біріктіреді және солармен тығыз ... ... ... ... ахуалды шешу жолдарын қарастырады. Айталық, әлеуметтану
философияның құрамды бөлігі ... ... ... ... ... ... мен ... тұлғаның орнын диалектика ... ... ... оның ішкі жан ... психикасының
ерекшеліктерінің келіп шығу тегін, медицина дене сырқаттарын, физиология
дене ... ... ... ... реттеу, қалыбына келтіру
жолдарын қарастырады. Әлеуметтік ... ... ... ... оның ... кіреді және тәрбиелеу мен оқытудың жалпы ұстанымдары,
санаттары, ... мен ... т.б. ... ... да ... ... философиямен байланысты себебі әлеуметтану ... және ... ... құбылыстар мен заттар, адамның ойлау
жүйесі, қоршаған ортаны және қоғамың әсері т.б. әлеуметтік педагогиканың да
басты ... ... ... ... ... да ... бар; ... психология адамның ішкі жан дүниесін танып-білуге
көмектессе, әлеуметтік ... ... мен ... ... ... жұмыс мәселесін қарастырады; медицина, әлеуметтік медицина халық
арасында кең тараған ауру-сырқаттарды танып-білу және емдеумен ... мен ... ... дене бітімі және оған тиген
зақымдардың әсерін зерттеу және ... ... ... ... материалдық ахуалы және оған көмек беру мәселелерін ... ... адам ... өсуіне оның әлеуметтік ахуалының ықпалы
секілді тұстарын қарастырады.
Демек, әлеуметтік педагогика – ... ... мен ... ... әлеуметтендірудің заңдылықтарын зерттейтін ілім ретінде оны жан-
жақты қарастырады. Жалпы әлеуметтік педагогика, ... ... ... ... де ... ... ... ол көбінесе қарастыратын нысанының
жас ерекшеліктері мен күйзелісті ахуалының өзгешелігіне байланысты. Мысалы,
қарттармен әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... мүгедек балалар арасындағы ... ... ... ... салалар мен тарауларға бөлінеді.
Қазіргі кезде қоғамдағы әр түрлі жаңғыртулар мен өзгерістердің ықпалы
қатты әсер ететін ең бір ... тұсы ... ... біз бұл ... ... ретінде бала және онымен жұмыс мәселелерін қарастырамыз. Сонымен,
әлеуметтік педагогика – баланың, ... ... ... ... алуына
қоғамның тигізетін әсерін зерделейді. Басқаша айтқанда, баланың білім
алуына, тәрбиеленіп, ... ... ... ... ... ... дін т.б. ... әсерін танып-білетін ілім деуге болады.
Әйтсе де, ... ... жеке ... ... ... іс-шаралары, құралдары мен әдіс-тәсілдері және технологиясы
бар. Қандай ғылыми ... ... ол ... ... ... және ... оның ... анықтамалары қалыптасады. Әлеуметтік
педагогиканың, бұлардан ... тағы ... ... ... педагогикалық іс-шаралары бар. Олар әлеуметтік педагог пен
әлеуметтік қызметкерге тиесілі. Оның ... іс ... – бір ... ... балалар тобына қоғамың тигізетін әсерін білу, көмектесу,
кедергілерді ... ... ... ... ... ... ... педагогика ұғымы алғаш рет ХІХ ғ. ортасында неміс педагогі
Адольф ... ... ... бірақ ресми түрде бұл ұғым ХХ ғ. бас
кезінде ғана қолданыла бастады. Әр ... ... ... ... ... бар. ... ... секілді әлеуметтік педагогика
да адам туралы. Ол ізгілікті ғылымдармен байланыста дамып, жеке ... ... ... ... ... ... ... және
“әлеуметтік тәрбие” деген санаттардан (категориялар) тұрады.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекет кәсіптік жұмыстардың бір ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени
тәжірибелерді меңгеруге қолайлы жағдай жасау дегенді білдіреді. Бұл іс-
әрекет ... ... ... әр ... оқу мекемелерінде, ұйымдарда,
қауымдастықтар, кәсіпорындар мен шеберханаларда, жеке ... ... ... беру – баланы әлеуметтендіру мақсатында қоғам, ондағы
мекемелер, қарым-қатынас жеке жұмыс қағидалары, ... ... ... ... оны іс ... ... ... меңгеру. Осы ұғымға арнайы
кәсіптік мән беру мақсатында 90-жылдары “әлеуметтік педагогика” ... ... ... ... ... ... болды.
Әлеуметтік тәрбие – баланы әлеуметтендіру ... ... әр ... ... ... ... тұра ... тұлғаны
қалыптастыру.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекет – жеке тұлғаның әр қандай тосын
жағдайларға ұшырап қалғанда, одан шығуына көмектесу, ... ... адам мен ... ... адам мен ... арасында қарама-
қайшылықтар үдеп, адамдардың психикасына әсер ететін теріс көріністер орын
алып отырған кезде әлеуметтік ... ... зор ... ... ... ... жетім-жесір, мүгедек, қараусыз қалған, кедейшілік пен
қайыршылыққа душар болған, ... ... не ... ... ұшыраған адамдарға қолдау көрсетіп, көмек беруде ... пен ... ... ... ... орны бар ... педагогика ғылымы туу, қалыптасу дәуірінен әлдеқашан өтті.
Педагогика-бүгінде күрделі де, қызық, қиын да, көп салалы, жүйелі ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап
іздейді.
Педагогикалық ғылым жүйесіне: жалпы педагогика, жасерекшеліктер
педагогикасы, кәсіптік ... ... ... ... ... ... заман талабына орай, әлеуметтік педагогика - педагогикалық
білімнің жеке саласы ретінде дамуда.
Әлеуметтік ... - ... ... ... ... ... қадамдарын
жасауда, бірақ оның бастауын көптеген отандық, шетелдік ... ... ... ... ... ... ... А.А.Бейсенбаева, ... ... ... ғалымдар: В.Г. Бочарова,
Ю.В.Васильева, М.А.Галагузова, Овчарова, ... ... ... педагогика саласын зерттеуде.
Дегенмен, педагогикалық ғылымның дамушы саласы ретінде әлеуметтік
педагогиканың бірнеше аспектілері әлі де ... ... ... ... әлеуметтену және бейімделу идеяларының ... ... ... ... ... ... әлеуметтену процесі кезінде
тұлғаның өзіне-өзі ұйымдастыруы сияқты, т.б ... ... әлі ... ... жоқ. ... теорияның дамуын басып озуда, мұның өзі
әлеуметтік пеадгогика мен әлеуметтік ... ... ... ... ... жөніндегі мәселе төңірегінде талас тудыруда.
Әлеуметтік педагогиканың басқа кез-келген ғылымдар ... ... ... мен пәні бар. ... ... объектісі- адамның
әлеуметтік өзара әрекеттер жиынтығы негізінде социумда даму процесі ... Бұл ... ... ... ... яғни ... нормалар мен талаптарды меңгеруі, осы негізде азаматтық,
әлеуметтік жауапкершілік, ... ... ... ... ... қалыптастыруды көздейді. Бұл процессті басқа қырынан
басқа ғылымдар да зерттейді: философия, педагогикалық ... ... мен ... ... (әлеуметттану), этнография, этнопсихология,
этнопедагогика. Бірақ тек әлеуметтік педагогика ... ... ... ... ... факторлардың оған әсерін ескере отырып
қарастырады.
Әлеуметтік ... пәні - ... ... оның мақсаты,
мазмұны, қағидалары, іске асыру ... мен ... ... ... ... мағынасына адамның дамуына, оның әлеуметтік қалыптасуына
барлық әлеуметтік әсер ету құралдарын пайдаланып, жағдай жасау мен ... ... ... педагогиканың объектісіне ... ... ... ... ұғымы кірсе, ал пәні ретінде барлық жастық
кезеңдегі тұлғаның әртүрлі ... ... ... ... ... [9].
Әлеуметтік педагогика кешенді, интегративті әртүрлі деңгейдегі ... ... ... шыға ... ... ... ... маңыздыларын
атап көрсетсек болады:
- Саясатта-саясаттың дәрменсіздігін тудыратын виктимогендікке қарсы,
кешенді әлеуметтік оңалдыру және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мәні мен қызметін,
адам мен қоғам қатынасын ізгілендірудің жағдайы мен принциптерін
анықтауда;
- Әлеуметтік-пеадгогикалық ... ... ... ... ... ... белгілеу, өңделген бағдарлама мен жобаны ... ... ... ... ... дамыту, кешенді әлеуметтік
инфрақұрылымның, әлеуметтік-педагогикалық мекеменің жобасын,
зерттеу әдістерін ... ... ... ... түзету жұмыстарының, әлеуметтік
қолдау мен көмекті қажет ететін әртүрлі категориядағы ... ... ... жасақтау [10].
Әлеуметтік педагогты рухани жетекші, тәлімгер десек те болады, себебі
ол жылдар бойы ... оның ... ... ... әлеуметтік
қамқорлықты іске асырады, әлеуметте (социумда) ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге ол
әлеуметтік терапевт-өзінің қамқорлығындағы адамдардың кикілжіңді жағдайын
шешуге, соған ... ... ... ... ... мектепалды, мектептен тыс мекемелерде, жалпы ... ... ... ... ... ... арнайы, жоғары оқу орнындарында,т.б көптеген
мекемелерде ... ... ... Жалпы білім беретін мектептердегі әлеуметтік
педагогтар білім беру мекемелерінде ... орта ... ... ... ... шешуге, әлеуметтік орта мен бала арасында
кең байланыс жасауға маманданады.
Әлеуметтік педагог тұлғаның дамуы және әлеуметтенуі үшін ... ... әсер ... ... ... педагог балалардың әлеуметтік
тәрбиесін ұйымдастырушы және әлеуметтену процесінің жоспарлы және ... ... ... ... ... ... ... өзара
әрекеттесу жүйесінің келістірушісі бола ... ... ... ... ... тәрбиелеуге әсер етеді. Әлеуметтік
педагог жұмысының негізгі қызметі оқушының ұтымды әлеуметтенуіне ... ... кіші ... (микросоциумын) ұйымдастыру, қалыптастыру.
Бірақ тәжірибе көрсеткендей әлеуметтік педагог өз ... ... пен ... ... жұмысын ұштастырып отыруына тура келеді.
Соған байланысты әлеуметтік педагогқа этика кодексіне және кәсіптік
шеберлігіне байланысты ... ... ... Оның бойында ізгілік
сапасы, жоғары рухани және ... ... ... ... ... ... боуы ... педагог қызметі сенімділік пен өзара түсінушілік негізінде
қалыптасуы тиіс. Әлеуметтік педагогтың қызметі балаға, ... ... ... ... ... ... ... тигізу болып табылады.
Өмірден түңілген, үмітін жоғалтқан, қиындықты басынан кешірген және
проблеманы ... шеше ... олар ... ... ... және ... көмекті күтеді. Оларға сөзбен және ... ... ... сенуіне, өзінің құндылықтарын қайта қарауына және
кемелденуіне ықпал ... ... ... ... ... ... ... түсіну және аялау- әлеуметтік педагогтың негізгі
миссиясы.
Әлеуметтік-педагогикалық ... пен ... көп ... ... ... қай ... істесе де оған адамдармен, ең ... ... ... тура ... Оның ... біліктілігі мен
интеллектуалдық деңгейі ғана емес, сонымен ... ... ... ... үлкен роль ойнайды [11].
Сонымен, әлеуметтік педагог - өсіп келе жатқан тұлғаның мүддесін,
заңдық ... ... ... ... ... бақылаушы емес, ол
балалар мен ересектердің бірлескен қызметінің тікелей қатысушысы, ... - бұл ... ... ... Оның ... күш ... ... әлеуметтік қиын жағдайдан шығу жолын іздеуге оятуға
бағытталады, адамдардың проблемасын өздері шеше ... ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен,
«әлеуметтік педагог» мамандығына анықтама беру қажет, ... ... ... ... ... ... мағынасы мен тегі
бойынша ұқсас ұғымдармен салыстыру керек. Әлеуметтік педагог - ... ... ел үшін жаңа ... ... - ... жеке түлға, отбасы және қоршаған орта
арасындағы, осы ортаның-педагогикалық тұрғыдан мақсатқа сай қайта құрылуына
ықпал ... ... ... ... ... ... әр түрлі сұрақтарын
басқа елдермен салыстырғанда жақында ғана қарастыра бастады.
Р.И. Бурганова ... ... ... ... ... болашақ әлеуметтік педагогтың жұмысқа дайындығын қалыптастырудың
мазмұнын теориялық тұрғыдан негіздеп, ... ... ... жастардың гуманистік дүниетанымының қалыптасу
мүмкіндіктері мен жағдайларын әлеуметтік педагогиканың ... ... ... ... ... ... жүйесін құрудың теориялық - әдіснамалық негіздерін қарастырды.
Болашақ ұстаздардың әлеуметтік ... ... ... ... бөліктері мен жағдайларын интеграцияланған және жеке
тұлғаға бағытталған білім беру ретінде анықтады. М.Т. ... ... ... ... ... ... Студенттерді болашақ
әлеуметтік педагог мамандығына даярлау барысында олардың ... ... құру ... ... ... ... ... Жоғары
оқу орнындағы әлеуметтік педагогтарды кәсіби ... ... ... ... ... ... ... басынан 30-жылдардың аяғына дейін «әлеуметтік
білім беру» ұғымын бірте-бірте «әлеуметтік-педагогикалық білім ... ... ... ... саласында білім беру басты рөл ... ... пәні - ... ... ... орын ... мен дамуы болып табылады. Педагогикалық және философиялық
аспектілері - адамның жетістіктерін ... ... не ... ... қалпына келтіру болып табылады [12].
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен тәжірибесінің ... - ... ... ... адамның тұлғалық және қоғамдық сипаттары.
Қазіргі заманғы дағдарыстық жағдай адамдарға кәсіби ... ... ... ... ... ... адамдар категориясына
төмендегілерді жатқызуға болады. Олар ... кез ... ... ... тарихтың өтпелі кезеңдеріңде жағдайлары мүлде қиындай ... яғни ... мен ... балалар, әсіресе көп балалы, толық емес
және жағдайы нашар отбасыларынан шыққан ... ... ... ... дертіне шалдыққан адамдар; Мұндай көмекті ... ... ... ... мен ... педагогтар
көрсетеді. Біздің елімізде әлеуметтік ... мен ... ... неше ... ... өкілдері орындай алады. Алайда, 80-
жылдары дәрігерлердің «зиян келтірме» деген өсиетін басшылыққа ала отырып,
кәсіби ... ... ... көмек пен қолдау көрсете алатын
мамандарды дайындау қажеттілігі пісіп жетілді. 1991 ... 20 ... ... ... беру ... ... ... «Әлеуметтік педагог»
мамандығын бекітті. Әлеуметтік ... мен ... ... ... ... келіп тұратын альтруистік сезімге мұқтаж
келетін, жұмысының мәні мен ... ... ... ... ... Олардың қызмет аясы да ортақ. А.В.Мудриктің пікірінше, барлық
педагогтарды әлеуметтік қызметкерлер деп те ... ... Сол ... ... де, ... ... алғанда, педагог болып
табылады. Мысал ретінде әдетте ... ... ... жоқ ... ету ... қамқоршы мейірбикелерін алып қарауға болады.
Әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік қызметкерлердің ... ... ... ... жиі ... ... әрқайсының өзінің бөлек мақсаттары бар.
«Әлеуметтік жұмысшы ... ... ... кез ... жетекшілік жүргізілетін аймақта, отбасында іске асырады. Мұнда
олар ... ... ... не өзге көмекке, физикалық және психикалық дамуға, ... ... ... ... ... ... және олардың
қамқорлығымен айналысады. Оларда пайда ... ... оқу, ... ... жеріндегі, т.б. шиеленісті жағдайларды анықтайды, оларды
шешуде көмек көрсетеді және заңды тұрғыда құқығын қорғайды.
Әлеуметтік педагог - әр түрлі әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... жеке ... мен оны қоршаған шағын
ортаның психологиялық-педагогикалық ерекшеліктерін зерттейді; оқушылар ... ... мен ... ... ... ... анықтайды және уақытылы көмек
көрсетеді; жеке тұлға мен білім беру мекемесінің, отбасының, ортаның, ... ... ... ретінде әрекет етеді; оқушылардың құқықтары
мен бостандықтарының жүзеге асуына ыңғайлы және ... ... ... ... мен ... қорғауға, жалпыға білім берудің орындалуына,
салауатты өмір салтын насихаттауға ... ... ... үшін ... ... ... ... педагогиканың басқа ғылымдармен байланысы
Психология адамның жалпы ішкі жан ... ... ... ... ... ... мен күйзеліске душар болған адамдармен жұмыс
мәселесін қарастырады. Медицина, әлеуметтік медицина ... ... ауру ... танып білу және емдеумен шұғылданады. Физиология
мен психофизиология адамның дене бітімі және оған ... ... ... және ... ... ... ... адамдардың материалдық
ахуалы және оған көмек беру мәселелерін қарастырады. Демография ... ... оның ... ... ықпалы секілді тұстарын
қарастырады.
Ал, әлеуметгік ... ... ... мен қарттарды, ересек
адамдарды әлеуметтендірудің заңдылықтарын зерттейтін ілім ... ... ... ... ... байланысты өз ішінде де салаларға
бөлінеді. Бірақ ол көбінесе ... ... жас ... ... ахуалының өзгешелігіне байланысты келеді. Мысалы, қарттармен
әлеуметтік педагогикалық жұмыс, жастар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогикалық жұмыс деген
секілді көптеген салалар мен ... ... ... ... әр ... ... мен ... ықпалы
қатты әсер ететін ең бір нәзік тұсы - бала. Сондықтан біз бұл жерде ... ... бала және ... жұмыс мәселелерін қарастырамыз. Сонымен,
әлеуметтік педагогика ... ... ... қоғамның тигізетін әсерін
зерделейді. Басқаша айтқанда, баланың білім алуына, тәрбиеленіп, әлеуметтік
тұлға болып қалыптасуына ... ... ... дін т.б. ... ... ... зерттейтін ілім деуге болады.
Әлеуметтік педагогиканың жеке өзіне тиісті ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдері және технологиясы
бар. Қандай да ғылыми теория болмасын, ол тәжірибеге сүйеніп ... ... ... оның теориялық анықтамалары қалыптасады. Әлеуметтік
педагогиканың өзіндік ғылыми теориялық тұрғыдан ... ... Олар ... ... пен ... қызметкерге тиесілі. Оның
жүргізетін іс-шаралары балаға, балалар тобына белгілі бір ортаның тигізген
әсерін анықтауға, кедергілерді жоюға және ... ... ... көзқарас тұрғысынан алып қарағанда, әлеуметтік
педагогты адамзаттың әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... мен ... мәдениетінің жиынтығы,
шығармашылық пен қарым-қатынастың ... ... ... ... ... тасымалдаушы деп қабылдаған өте маңызды.
Кез келген саладағы әлеуметтік педагогтың кәсіби құзіреттілігіне жоғары
талаптар қойылады. Ол тек ... ... ғана ... етіп ... қатар түрлі жағдайларға байланысты әлеуметтік әрекеттердің басқа да
түрлерін меңгеруі керек. Педагогикалық құзіреттілікпен ... ... ... және ... та ... игеруі тиіс.
Себебі оның іс-әрекеті осы салалармен тығыз байланысты [14].
Әлеуметгік педагогтың кәсіби әрекеттері келесі ... ... мен ... ... ... ... ... алдын-алу;
қызметкерлерге білім беріп, тәрбиелеу; жеке және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... құру және
осындай жағдайларды құруға қатысу; жағдайы нашар отбасыларына, олардың
балаларына ... алу үшін ... ... ... білімге
деген кабілеттерді зерттеу; қоғамдық өмірге қатысуға және ... ... ... дайындау; басқалармен араласуға, бағыт-бағдар
алуға, жауапкершілікке, өзін-өзі сыйлауға және ... ... пен ... ... ... ... жұмыс нысаны балалар мен жасөспірімер
болып табылады. Әлеуметтік қызметкерлердің жұмыс нысаны - тұрғындардың
түрлі ... Егер ... ... күш жұмсауының нысаны, негізінен,
"тәрбие үрдісі" болса, әлеуметтік қызметкердің ... ... ... табылады. Алайда, бұл айырмашылықтар тек салыстырмалы ... ... ... ... емес. Әлеуметтік педагогтар мен
әлеуметтік қызметкерлер қоғамымыздың барған сайын ушығып жатқан мөселелерін
шешуге ... ... ... ... ... ... ... қызметіндегі басты мақсат - жеке тұлғаның
және оның отбасының әлеуметтік құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... ерекшелігі бойынша
бірқатар мамандандыруларды ... ... ... мен
ұйымдарының әлеуметтік педагог басшысы; ... ... ... ... әлеуметтік педагог-тәрбиеші; жұмыс пен отбасы
жөніндегі әлеуметтік педагог, әлеуметтік педагог-психолог. Мамандандырудың
негізі ретінде тұрғындардың ішінен мүгедектер, ... ... ... ... аса ... ерекше категориядағы адамдармен жұмыс ... ... ... ... ... педагогтарды
мамандандыруда оларға әдістемелік көмек көрсету сол ... ... ... ... ... ... оқу ... балалар үйі, аула
клубтары, аурухана, кәсіпорын, діни ... ... ... ... мекемелері, демалыс орталықтары, әлеуметтік-психологиялық
сауықтыру және түзету орталықтары).
Әлеуметтік педагогқа және ... ... ... ... мен ... ... ... құндылықтарға негізделеді, әрбір
жеке тұлғаның абыройы мен ерекшелігін, оның ... мен ... ... ... ... ... талап ретінде төмендегіні
көрсетеді: өзінің жұмыс нысаны болып табылатын тұлғаның жеке ... ... ... мен ... ... ... таңдалған
мамандықты саналы түрде сезініп қабылдау; көптеген жүйкелік және психикалық
шығындардың болуын ... ... ... жұмыс істеуді талап ететін кәсіби
қызметінің шығармашылық ... ... ... ... педагогқа
қойылатын осыншама жоғары талаптарды жүзеге асыру үшін ... ... ... керек. Олар өз бетінше білім алып, өзін-өзі ... ... ... педагогтарды шектелген, тұтас жүйе ретінде
дайындау да ... ... ... ... жеке тұлғасын
қапыптастыру қағидаларын анықтады:
- педагогикалық білімнің ізгіленуі кезінде ... ... ... оның ... ... және ... қатар қалыптастыра отырып, оларды біртұтас дамыту;
- әлеуметтің дамуы мен жұмыс істеуінің жаңа тенденцияларын есепке
алу;
- педагогикалық ... оның ... ... байланысты
тұғырландыру;
- қазіргі уақыттың талыптарына сөйкес және ... ... ... ... ... дайындау жұмысының түрлерін, оның
әдістемесін, мазмұнын жаңартып, толықтырып отыру;
- ... ... ... оқу орындарының
тіршілігіндегі барлық істің демократиялануы.
Қазіргі уақытта елімізде әлеуметтік педагогтардың көп ... іске ... ... ... ... ... ... колледждерде, жоғары оқу орындарында, мұғалімдер ... және ... ... ... іске ... Әлеуметтік
педагогтарға деген сұраныс барған сайын өсуде.
Кәсіби дайындықтың негізін маманның біліктілік сипаттамасы қалайды.
Жоғары оқу ... ... ... ... бір ... ал екінші жағынан, тәжірибеге бет бұрған сипатта болуы ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде есепке алынып отыруы тиіс. Себебі, бұл мамандар
тікелей қоғам мен заман талабынан туындап отыр ... ... ... ...... және экономикалық жағдайда
оқушылар тәрбиесіне, оқыту мен дамытуына жаңа талаптар қою, тәрбие жүйесіне
реформа жасаудың маңызды міндеті болып ... ... ... ... ... абстрактілік пен догматизмді шегеріп, оларды нақты
және ерен іске кірістіру, сабақта және сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... болуы шарт, оларды
біртіндеп іске асырып бару қажет.
2. Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары
Әлеуметтік педагогтың жұмыс нысаны оның ... ... ... ... Басқаша айтқанда, әлеуметтік ... ... ... бір ... ... аумақтың әлеуметтік ерекшелігіне сәйкес,
сол берілген қоғамның сұранысына байланысты ... ... ... ... нысаны өзінің толыққанды дамып жетілуіне
әлеуметтік қорғау мен ... ... ... бала ... ... ... ... байланысты, әлеуметтік педагог маманы баламен жұмыс істеу
барысында оның отбасымен, тәрбиеленіп жатқан шағын ортасымен, ... ... әсер ... ... факторлармен, қоғамдық институттармен
бірлесе отырып іс-әрекет ... ... ... ... оның
бекітілген жұмыс жоспарында міндетті түрде белгіленеді.
Әлеуметтік педагогикалық қызметі жұмыс сипатына қарай ... ... ... ... ... ... және жеке ... жұмыс деп
бөлуге болады, ал жұмыс объектісіне қарай мінез-құлқы ... ... ... ... деп ... болады. Әлеуметтік педагогикалық жұмыс
отбасында, балабақшада, ... әр ... ... мен ... ... ... ... жазғы демалыс ... ... ауыл ... ... ... ... ... қарттар
үйінде, әлеуметтік-психологиялық-медициналық сауықтыру ... діни ... т.б. ... Осы ... ... ... жұмыс өздігінше ерекше және олардың
объектісіне байланысты жұмыс түрлері мен ... де әр ... ... ... ... білім мен тәрбие беру жұмыстарын
жүзеге асырып отырады. ... ... ... бұл тек академиялық білім
ғана емес, сонымен бірге тұлғаны не топты қатарға ... ... ... ... ... мен ... ... Бұл жұмыстарды тек
қана арнайы әлеуметтік ... бар ... ... ... ... пен әлеуметтік педагогикалық іс-әрекеттің
айырмашылығы мына кестеде ... ... ... - ... ... пен ... педагогикалық іс-
әрекеттердің салыстырмалы кестесі
|Іс-әрекет түрі |Мақсаты |Жүзеге асуы ... ... |
| | | ... | ... ... ... ... мен |Білім беру |
|іс-әрекет ... ... ... ... |
| | ... |адамдар | ... ... ... ... ... ... ... |ұйымдастыру |бағытталған |адамдаодың ... ... ... тікелей |(адресті); |барлығы ... ... |
| ... беру ... бір | | |
| | ... не | | |
| | ... | | ... ... ... ... ... Алматы, Дарын 2004 |
Кестеде көрсетілгендей, әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... жылдам көмектесу және бейімделмей
қалудың алдын алу, қоғамдық нормалардың ауытқуғандарды қалпына келтіріп
қатарға қосу, түзету, ... ... не ... ... ... жеке
жұмыс істеу, күйзеліске ұшыраған балалар мен жастарға, не ересек адамдарға
көмек беретін тиісті мекемелерге өз уақытында ... ... ... ... ... ... сұрау, мектеп мұғалімі ондағы балалармен
үздіксіз (мектепті ... ... ... ... ... ал ... ... бір не бірнеше рет, бір ай не одан көп
мерзімде, ... (жас не ... ... міселесін шешіп бергенше ғана
жұмыс істейді.
Әлеуметтік педагогтың іс-әрекетінің көптенген қызметінің бір саласы-
отбасымен жұмыс болып ... ... ... ... ... ... ... мекемелеріндегі көмекке мұқтаж адамдармен жұмыс істеуге
бағытталған. Бұл жұмысты ... ... ... бар ... ... ... ... білімі бар адамдар ғана сауатты жүргізе
алады.
Әлеуметтік педагогтың ... ... ... бойынша қызметінің негізін
қалаушы қағидалар: гуманистік; жеке тұлғалық; өмір сүру мен ... ... ... ... ... ... ... деген сабырлық,
құрмет пен талап қоюшылықты үйлестіру қағидасы; ... ... мен ... жаңа ... есепке алу; мақсатқа сәйкес делдалдылықты іске
асыру қағидасы; мейірбандық қағидасы. ... ... ... әлеуметтік
педагог қызметінің маңызды шарты болып табылады.
1. кесте - Отбасымен әлеуметтік педагогикалық жұмыс
|Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... |
|көмек | | ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ашу; ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... |
|Тәрбиелеуге ... ... ... ... | | |
| | | ... І.Р. ... ... педагогика» Алматы, «Білім» 2007 |
Кестеде көрсетілгендей, әлеуметтік педагогтың жұмыс нысаны – ... ... ... ... яғни ... ... мүшелері жатады. Оларға
жәрдем беру жұмыстарын мыналар құрайды: білім алуға, ... ... ... көрсету, мәлімет беру жатады. Білім беру екі ... ... беру және ... ... ... ... орай ... жұмыс бағыты да, ата-аналарға педагогикалық білім беріп,
отбасында кездесетін қарама-қайшылықтар мен ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру және педагогикалық сауатын ашып, ... ... ... ... ... Материалдық қамтамасыз ету жас
ата-аналар арасында тәрбиелеу мақсатын дұрыс түсіне ... ... ... ... қоя ... артық еркелетуі, не болмаса шектен тыс
қаталдық, баланың көз алдына өзара ... келе ... ... керісуі,
баланы ұрып-соғу, зеку, кемсіту, баланы бағып-тәрбиелеуді басқаларға сеніп
тапсыратындар.
Әлеуметтік педагогикалық көмектің тағы бір аса ... ... ... ... Оның өзі былай бөлінеді: әлеуметтік психологиялық
көмек және ... ... ... немесе коррекция. Түзету – ... ... ... және ... ... ... мінезі мен жүріс-тұрысының қай ... ... те, ол ... ... ету ... ... ... Өйткені, бала талап етіп отырған
жаңа ... ... ... ... санасына сіңірмейінше, соның қажет
екенін жжан дүниесімен ұғынбайынша, ... ... ... ... ... ... ... тәртіпке келтіру ондағы
адамдардың психикасын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагог, психотерапевт және психологтың
күш біріктіруіне байланысты. Педагог отбасындағы қарым-қатынасты, баланың
жай-күйңн, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... психолог тестілеу, әңгімелесу, социометриялық зерттеулер
жүргізу арқылы ондағы адамдардың психикалық ахуалын және ... ... орай ... жолдарын қарастырады. Ал психитерапевт
психикасына зақым келген отбасы ... әр ... ... және
медициналық жолдармен емдеуді қолға алады. ... ... ... ... ... ... ұш ... тұрады: отбасына көмек
беретін мекемелердің, демеушілердің жұмыстарын біріктіру және материалдық
көмек мөлшері мен сипаты туралы ... ... ... мүшелерімен ондағы
балалардың бос уақытын пайдалы өткізуіне, қажетті іс-шаралар ұйымдастыруға
көмектесу – мейрамдар мен әр түрлі ... ... ... ... ... клуб жұмыстарын ... ... ... балаларды кітап оқу, спортпен ... ... ... ... өз ... пайдалануы бойынша бағыт беру [17].
Әлеуметтік педагог отбасымен жұмыс істеу барысында ... ... - ... жүйесіндегі өзара қарым-қатынастарда реттеп отырады. Осы қағидалар
отбасы мен балаларға көмек көрсетуді қамтамасыз ... ... ... Әдіс - ойға ... істі ... ... бағытталған амалдар жиынтығы. Бұл "метод" немесе
"методика" деп те пайдаданылады. "Метод" - грек ... ... ... бір
іс-әрекеттің тәсілі дегенді білдіреді. Ал тәсіл дегеніміз - әдістің құрамды
бөлігі ретінде белгілі бір іс-шараны ... ... ... ... ... ... ... әдіс, іс-әрекетті жүзеге асырудың жолдары.
Әлеуметтік ... әдіс ... мен ... ересек адамдарды
әлеуметтендіруде, оларға жекелеген, ... ... ... ... ... басты жәрдемшісі болып табылады. Әлеуметтік
педагогика қазіргі заман тұрғысынан алғанда, енді гана ... келе ... ... оның ... ... ... педагогика, әлеуметтік
психология, әлеуметтану ілімдерінен алынып, қолданылатын сипатқа ие.
Әдіс - ... ... ... ... соған қызмет етеді. Іс-шараларды
жүзеге асыруда әдістерді қолдану әр түрлі тәсілдерді ... ... ... ... ... екі сипатқа бөліп талдайды:
"жалғастыратын" және "кедергі болатын".
Жалғастырушы ... - ... ... ... кеңесу, өтіну, сенім
білдіру, өз күшіне ... т.б. ал ... ... ... - ... ... ... басқару, зекіп айту, ... ... ... ... ... ... да ... ашындыратын амалдар.
Бұл әдістер әр жағдайда өмір тәжірибесіне байланысты әр ... ... ... ... ахуалға, әлеуметтендіру сипатына, әр адамның жеке
тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... құралдары ретінде алдағы қойған тәжірибеде
қолданатын материалдық, эмоциялық, ... ... ... ойын – демалыстың бір түрі, бірақ ойын әдіс те ... ... ... ... ... ... ең басты құрал ретінде де қарастырылады.
Әлеуметтік-педагогикалық құралдарына көркем табиғат, ... ... ... ... ... ... т.б. ... Бұл үш ұғым өзара
тығыз байланыста. Оның үлгісі төменде келтірілген (3-кесте)
3 ... - ... ... ... ... тәсілдері |Құралдары ... ... ... ... |Оқу ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... қызмет ету; |Түзету; ... | ... ... ... ... |
|Бақылау; | ... ... |Бос ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... |
|Ынталандыру ... | ... ... т.б.) |
| | ... ... |
| | ... алу; ... І.Р. ... «Әлеуметтік педагогика» Алматы, «Білім» 2007 ... ... ... ... ... тұрады, ал олар
өз кезегінде құралдар арқылы жүзеге асады да кейбір кездерде құрал ретінде
пайдалануға ... ... ... іс-әрекетте көбінесе сендіру
және жаттықтыру әдістері ... ... ...... ... ... ... қоғамда әділдік, адалдық, шындық, бар екеніне
сендіру, жалпыға бірдей адамгершілік ... ... ... ... үйрету болып саналады. Бұл әдіс көп жағдайда балалардың
ой-санасына, бейімділігі мен сезім-эмоциясына әсер етеді, ... ішкі ... ... үмітін оятып, көңілін көтеріп, өз күшіне сенімін
тудырады. Жаттығу ідісі ... ... ... ... ... үсті-үстіне қайталау арқылы әдетке айналып, ол ... ... жеке ... ... көрініс береді. Бұған мынадай
қарапайым мысал келтіруге болады: Бала ас ішу ... ... ... үсті ... былғап, үстелде өзін ұстай алмаса оны ұрысу арқылы реттеу
қиын. ... ... ... көп рет ... ... ... ол уақыт өте келе ... ... ... ретінде
қалыптасады.
Қазіргі кезде оқу-тәрбие ... ... ... ... өз басының ұстаздық қасиеттері, рефлексия секілді
тұстарының барлығын ... ... ... ... ... ... ... «әлеуметтік педагогикалық» және «технология» деген
екі түсінікті білдіреді.
Қазіргі кезде «педагогикалық технология» ұғымына берілген ... ... ... ... ... мәні мен ... бір ... келеді.
Педагогикалық технология кең мағынада - оқу-тәрбие жұмыстарын жүйелі ... ... ... ... және оның нәтижесін арттыру,
барысын талдау, басқару, техникалық ресурстарды ұтымды ... ... Ал осы ... тар ... ... ... ол оқу-тәрбие
үрдісінің әдістемесін және оны таңдау ... ... ... ... ... ... ... тәсіл, құрал, мақсат,
міндет, форма, ұстаз іс-әрекетінің нәтижеге бағытталуы ... ... мен ... ... ... ... ... мазмұны жалпы педагогикалық
технологиядан әлдеқайда кең. Бұдан басқа «әлеуметтік ... - ... ... ... ол ... ... негізінде пайда болып,
әлеуметтік үрдістердің барысын талдау, ... ... ... және оны ... асыратын қызметкер мен әлеуметтік педагогтың іс-
әрекетін қамтиды. Жоғарыда айтылғандай, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мен ересек адамдардың,
қарттардың жас және жеке ... ... ... ... ... беру технологиясын анықтауға бағытталған.
Әлеуметтік технология дегеніміз әлеуметтік қызметті ұйымдастыру
технологиясы және ... ... ... ... ... ... етеді. Өйткені әлеуметтік ... ... ... ... ... әрі көп ... бірлесіп шешуге
бағытталған. Мұны «әлеуметтік педагогика ... ... те ... ... - ... ... ... бір мақсатына
жету үшін жасалынады. Әр педагогтың өзінше педагогикалық жеке технологиясы
болады. Мұғалім ... ... ... жатып ешқашан шебер бола
алмайды. Педагогикалық техниканы меңгеру баланың жай-күйін ... Бұл ... ... ... сөйлеу қабілеті өзінің
сезімдерін қоршаған ортаға көрсете ... ... ... ... ... ... 70-80 жылдары Ресейде пайда ... ... ... ... ... мен қоғам дамуының
проблемалардың шешімін жаңа тұрғыда сапалы ... ... ... ... ... ... әлеуметтік технологияның әр түрлі жактарын
қарастырған. Болгарлық зерттеуші Н.Г. Стефанов «Әлеуметтік ... қиын ... ... ... ... ... проблема
әлеуметтік іс-әрекетерді техникалау емес, оны қалай жүзеге асыруда» ... оның ... ... ... ... ... ... кезеңдермен
операцияларға бөлу міндеті тұрады.
Сонымен, әлеуметтік педагогикалық жұмыста отбасындағы баланың ... беру аса ... ... ... ... ... ... болса, баланы
кемсітіп, зекіп, ұрып-соғып, қорқытып, оған ... ... ... ... ... ... ... әбден мүмкін. Мұндай жағдайда
педагог оның себептерін анықтап, психикасына реттеу, ішкі ... сай ... ... ... ... Ол ... ... жоюға, отбасындағы туысқандарымен болған қарым-қатынасын
реттеуге, оны жақсарту жолдарын қарастырып, жылы ... ... ... бала ... ... ... ... мен тәсілдерді қолдана ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды.
1.3 Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, болжамдық, алдын алу, ... ... ... медициналық, әлеуметтік-терапевтік
(емдік), психологиялық.
Диагностикалық: әлеуметтік педагог жеке тұлғаның қызметін, қарым-
қатынас ... ... ... ... ... құрдастарының,
топтарының, ересектердің ықпал ету дәрежесі мен бағытын зерттейді және
нақты түрде бағалайды; тұлғаның жеке және жас ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтау (ақпарат жинау, әңгіме
жүргізу, тест алу, сұраныс қабылдау).
Ұйымдастырушылық: ол ашық ... ... мен ... ... ... ... ... демалысты орынды түрде
ұйымдастыруға ықпал етеді, ... ... ... ... демократиялық жүйесін қалыптастырады.
Болжамдық: жеке тұлғаның, қалыптастыру жөніндегі барлық ... ... ... ... ... ... және ... жасайды.
Алдын алу және әлеуметтік-емдік: әлеуметтік педагог жеке тұлғаға әсер
ететін жағымсыз ықпалдардың алдын ... және ... ... ... заңды, психологиялық механизмдерін іске қосады, жеке ... ... ... ... ... ... және ... кездесетін сәтсіздіктерге ескерту жасау.
Ұйымдық байланыстық: өсіп келе жатқан ұрпақты ... ... бала мен оның ... қатысты түрлі ұйымдар мен ... ... ... жеке ... құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған
құқықтық нормалардың бар кешенін пайдаланады, балалар мен жасөспірімдерге
құқыққа қарсы ... ... жол ... ... ... ... ... қолдануға көмектеседі.
Әлеуметтік түзету (коррекция) және дамыту: тұлғаның ... ... ... оқу ... мен ... ... ... (консультация) жүргізу, кәсіби кеңес беру. ... ... ... ... ... ... сырқаттардың алдын алу бойынша жұмысты
ұйымдастырады, алғашқы ... ... ... ... ... жастарды отбасы өміріне дайындауға септігін тигізеді.
Оқытып тәрбиелеу ісімен шұғылданатын арнайы ... бар ... ... ... ... деп ... оған ... құрмет
көрсету халқымызда ертеден-ақ қалыптасқан дәстүр. Заман өзгеріп, қоғамның
дамуына ... ... ... ... мақсаты мен міндеттеріне
байланысты жаңа ... ... де ... болды. Кейінгі кезде педагогика
саласында осындай мән беріп келе жатқан кәсіп түрінің бірі - ... ... ... ... ... бір ... ... білік иелеріне арналған
атау болса, «кәсіп» соның ішіндегі белгілі бір ... ... ... ... ... және ... ... шұғылданатын арнайы
білімі бар адамдарды «педагог маман» десек, соның ішінде ... ... ... ... ... ісімен шұғылдануды кәсіп қылған
тұлғаны «әлеуметтік педагог» деп атайды.
«Әлеуметтік педагог» кәсібі педагог және ... ... ... ... ... қазір әлеуметтік педагог міндетін арнайы дипломы бар не
болмаса ... ... ... ... ... (сертификат) бар адамдар
атқаруда. Мұғалім мен әлеуметтік педагогтың жалпы ...... ... нысаны – баланың 18 жасқа дейінгі дамуы және әлеуметтік ... ... ... Конвенциясында (1995ж) көрсетілгендей, балалар
қоғамның өзін қорғауға қауқарсыз ең әлсіз мүшелері болғандықтан, ... ... ... ... ... ... қолдауды қажетсінеді.
Сондай-ақ мұнда баланы туғанша және туғаннан ... де ... ... ... келген ұлт пен халықтың мәдени құндылықтарын бағалап құрметтеу,
баланың мүддесін көздеу қарастырылған. Сонымен бірге, Конвенцияда егер ... ... бала ... ... ... не бағушысынан айырылып қалса,
бұл міндетті мемлекет өз мойнына алып, оның ... ... ... әр отбасының баланы дамыту, тәрбиеленуіне мүмкіндік береді. Әр ... ... ... ... ... өз ата ... ... білуге, өз
пікірін, көзқарасын білдіруге құқылы ... ... тағы ... ... ... бұл екі ... айырмашылығы бар. Мұғалім – оқытушы, жас
буындарға білім беруші, тарихи дәуірлерде ... ... беру ... және ... ... ... арнайы білім алған тұлға. Ал енді
әлеуметтік педагог – белгілі бір жағдайға душар болып, ... ... ... ... көмектеседі, сүйеу болады, ... ... қосу ... ... қалыбына келтіру, қайта тәрбиелеу жұмыстарын
жүргізеді. Мұғалім белгілі бір мекемеде (мектеп, колледж, лицей, ... т.б) ... ... әлеуметтік педагог бұлардан басқа да
мекемелер мен ... ... ... ... немесе ауытқуларға ұшыраған
балалар мен ересек адамдарға (жасына, әлеуметтік-материалдық ахуалына
қарамастан) әр түрлі ... ... ... ... ... ... жұмыс ауқымы өте кең [20].
Жұмыс нысанына байланысты әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... одан соң жұмыс формалары
нақтыланады.
Түпдерек: І.Х. Халитова «Әлеуметтік педагогика» Алматы, «Білім» 2007
1-сурет ... ... ... ... ... ... ... атқаратын іс-әрекетінің
құрылымы нысанаға (объектіге) байланысты. Олар - әр ... ... ... ... немесе денесі зақымдалып не психикасы ауытқуларға
ұшыраған ... ... ... және ... ... ... ... не психикасы бұзылған, педагогикалық, ... ... ... (денесі, қозғалыс мүшелері, ақыл-есі, сана-
сезімі, есіту мен сөйлеу мүшелері т.б.).
Егерде даму, қалыптасу ... еш ... ... болып,
қиыншылықтарға ұшырамай өтсе, ондай жағдайда ... ... ... жоқ. ... та, әр ... ... жағдайларға ұшыраған, қоғамдық тәртіп
нормаларының шегінене шыққандар, ... ... ... ... ... тәртіпке қайшы келетін істермен шұғылданған тәртіп ... ... ... ... мен ересек адамдар кездеседі. Әлеуметтік
педагог осылармен жұмыс жүргізеді.
Әлеуметтік педагогтың алдына қойған негізгі мақсаты – ... ... ... ... түзу және ... ... ... қажеттіліктерін, мүддесін қорғау, отбасындағы, мектептегі қарама-
қайшылықтарды жоюға, келеңсіз ... ... ... ... беру ... Бұл ... қол жеткізу үшін әлеуметтік педагог ... ... ... Диагностикалау жұмыстарын ұйымдастыру: әр түрлі себептердің
салдарынан туындаған ... ... ... ... ... анықтау;
- Болжамдар жасау: жат көріністерді жоюдың қандай нәтиже беретін көз
алдына келтіру, шамамен болжау;
- Делдалдық жұмыстар: кейбір жағдайда, белгілі бір ... ... ... де ... ... ... бір ... белгілі бір
ұйыммен, не жәрдем көздері мен нысана арасында байланыстырушы
тізбек ... ... тура ... ... сақтау, сақтандыру жұмыстары: кейде күйзеліске ұшыраған
адамды, баланы т.б. ... ... ... ... тура
келеді;
- Алдын алу, ескерту, мәлімет беру жұмыстары;
- Қаржы-қаражат табу, оларды жұмсай білу немесе берілген ... ... ... ... ... ... ... бір құралдарды қолдану
арқылы жүзеге асады. Оларға әр түрлі іс-қимылдар, заттық жабдықтар, қосымша
рухани және материалдық ... ... ... ... ... ... мен ... да құралдар жатады.
Әлеуметтік педагогтың негізгі бағыттары мыналар болып табылады:
1.Әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ әлеуметтік қызмет
орындары мен олардың ұсынатын қызметтері бойынша ақпараттармен ... ... ... - адам және бала ... сақтауға,балалардың
түрлі категорияларының құқықтық гарантияларын іске ... ... ... үй ... ... ... азаматтық сұрақтар бойынша балаға
құқықтық тәрбие беруге ... ... - ... т.б ... моральдық,эмоционалдық
жағдайларын қалпына келтіруге қажеттіліктері бар ... ... ... ... ... көмек-жәрдемақы, компенсация, бір жолғы
төлемақы, балалрға адрестік көмек, жетімдерді, жетімдер үйінің ... ... ... көмегін алуына ықпал ету.
5.Медициналық-әлеуметтік көмек- ауру балаға күтім жасау және ... ... ... жасы кәмелетке толмағандардың есірткіге
салынуының алдын-алуға,”риск тобына” жататын отбасынан ... ... ... ... бағытталған.
6.Әлеуметтік-психологиялық көмек-отбасында және бала ... ... ... ... микроклиматты құруға,отбасының, мектеп
ұжымының балаға кері ықпалын, орта мен бала ... ... мен ... таңдау мен жеке өмірден өз орнын табудағы
қиыншылықтарды ... ... ... ... ... байланысты ата-
аналарға көмектесуге бағытталған (қараусыздық пен бақылаусыздыққа әкелетін
педагогикалық қателіктер мен ... ... ... жататын
отбасындағы балалардың дауы мен тәрбиесіне ... ... ... ... ... беру ... басшыларынан қызметтік міндеттерді
атқаруға қолайлы жағдайды жасауды талап ... заң ... ... және сот ... алдында оқушыларды
қорғауға;
- оқушыларға жағдай жасау үшін және олардың жеке ... ... ... және ... ... сұраныс тастауға;
- өзінің қызметтік міндетіне қатысты білім беру ... ... ... ... ... (немесе оларды ауыстыратын адамдарды), отбасы
мүшелерін, өзінің ерікті ... ... ... үшін ... ... ... ұсыныс беруге;
- жасөспірімдер мен балалардың қызығушылығын зерттеу ... ... ... ... және ... ... жүргізу;
- өз біліктілігін көтеруге;
- білім беру үрдісін жетілдіру бойынша ... беру ... ... жасауға;
- мұғалімнің бала құқын бұзу фактісі бойынша білім беру мекемесінің
әкімшілігіне мәлімдеуге.
Әлеуметтік педагог ... ... беру ... ... ... ... ...
педагогикалық жұмыстардың басым бағыттарын айқындау және
оқушылармен, мұғалімдермен, ... ... ... ... оқушының (тәрбиеленушінің) құқына нұқсан келтіретін шешімдердің
қабылдануына кедергі жасауға;
- бала құқын қорғау бойынша заңдар мен ... ... ... өз жұмысында пайдалануға;
- өз мерзімінде әлеуметтік – педагогикалық құжаттарды хаттауға;
- жұмысын жоспарлау және өзінің қызметін тіркеп ... ... өз ... ... ... заң аясында көрсетілген жағдайларда ғана конфиденциалдық (құпия)
ақпараттарды қолдану.
Әлеуметтік педагогтың рөлі мен қызметі:
Бұл мамандықтың иесі ... биік ... және ... мәдениетті
педогог болуы тиіс, психолог және әлеуметтік қызметкер бола ... ... ... ... ... ... оны қорғауда өзінің белсенді
рол ... ... алуы ... ... ... ... ... тиіс.
Әлеуметтік педагог балаларға, жасөспірімдерге, ата-аналарға әлеуметтік
– педагогикалық көмек көрсете отырып, келесі қызметтерді ... ... ... ... ... байланыстыру;
- түзету (коррекциялық);
- үйлестіру – ұйымдастырушылық;
- оқушыларға әлеуметтік – педагогикалық ... және ... ... қорғаушылық;
- психо – терапевтік;
- әлеуметтік – алдын алушылық (профилактикалық);
- оңалдыру (реабилитациялық).
Әлеуметтік педагогтың талдау-диагностикалық ... ... беру ... ... ... зерттейді және бағалайды, ортаның оқушыға әсер ету
мүмкіндігін болжайды;
- оқушының тұлғалық ерекшеліктері мен ... оның ... ... жасөспірімнің тәртібіндегі ауытқушылығының ... ... ... ... ... дарынды оқушыларды анықтауға жәрдем береді;
- эмоционалдық және интеллектуалдық ... ... бар ... [23].
Әлеуметтік педагогтың болжамдау қызметі:
- әлеуметтік және ... ... ... ... үрдісі мен оқушылардың тұлғалық дамуын болжамдайды,
тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі;
- ... ... ... ... болашағын айқындайды;
- атқарылған жұмыстарды талдау негізінде өзінің әлеуметтік ... ... ... ... ... (коррекциялық) қызметі:
- әлеуметтік ортаның кері әсерінен оқушыларды сақтауға тырысу;
- оқушылардың өзін-өзі бағалауын ... іске ... ... ... ... ... ... қызметі:
- ашық микроорталықта бала мен жасөспірімдердің маңызды, мәнді іс-
әрекетін ұйымдастыру;
- психологиялық – ... ... ... отырып оқушыларды
алуан түрлі микроорталықтың қызметтеріне қатыстыру;
- ересектерді қатыстыра ... ... ... ... ... ... барлық субъектілерінің қызметін үйлестіру;
- әлеуметтік қорғау және көмек беру ұйымдарымен бірлесе ... ... ... ... қолдау және көмек
қызметі:
- өзін-өзі тану, бағалау, қалыптастыру, ұйымдастыру, дамыту, іске
асыру бойынша ... ... ... ... педагогикалық көмек беру;
- оқушылармен сенімді қарым-қатынас орнату.
Әлеуметтік педагогтың қорғаушылық қызметі:
- оқушылардың (тәрбиеленушілердің) мүддесі мен ... ... ... ... кешенін пайдалану;
- оқушыларға заңға қарсы әсер еткен (тікелей және жанама) адамдарға
мемлекет тарапынан заң аясында жауапкершілікке тартуға жәрдем беру;
- ... ... және ... ... ... ... ... педагогтың болжамдау қызметі: әлеуметтік және педагогикалық
жағдайларды талдау негізінде ... ... мен ... тұлғалық
дамуын болжамдайды, тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі,
әлеуметтену үрдісі кезінде дамуының болашағын ... ... ... негізінде өзінің әлеуметтік – педагогикалық жұмысын
жоспарлайды.
Әлеуметтік ... ... ... ... ...... қосымша білім беру ұйымдарының
мемлекеттік және ... емес ... т.б. ... ... ортақ еңбегі мен демалысына қатыстыруға себебін ... ... ... ... ... жасайды және жасөспірім
мен ересектер, бала арасындағы ... ... әсер ... ... |
Ескертпе: О.М.Крапивин «Социальная педагогика» Учебное пособие Москва,
1994
2-сурет – Әлеуметтік педагог жұмысының ... ... ... педагог адамгершілік, ізгілікке,
қамқор болуға үйрету және тұлғаның өз мүддесін, ... ... ... ... ... ояту ... көздейді. Әлеуметтік
педагогтың диагностикалық қызметі: білім беру мекемелерінің әлеуметтік
микроорталықтарының ерекшеліктерін ... және ... ... әсер ету ... ... ... тұлғалық ерекшеліктері мен
қасиетін, оның проблемаларын анықтайды, баланың, жасөспірімнің тәртібіндегі
ауытқушылығының себебін, отбасының әлеуметтік ... ... ... ... анықтауға жәрдем береді, эмоционалдық және
интеллектуалдық дамуында кедергі бар оқушыларды анықтайды.
Сонымен жоғарыдағыларды ... ... ... ... ... ... міндеті көп қырлы болғандықтан практикада іс жүзінде
пайдаланып жүрген ... да сан ... Ол ... жеке ... ... мен кәсіптік шеберлігіне байланысты. Әлеуметтік-педагогикалық іс-
әрекеттің негізгі бағыттары, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... алу, қоғамдық нормалардан ауытқығандарды қалпына
келтіріп қатарға қосу, түзету, баламен ересектермен не жастармен ... жеке ... ... ... ... ... мен-жастарға, не
ересек адамдарга көмек ... ... ... өз ... ... ... жәрдем беруін өтіну, көмек сұрау болып табылады.
Әлеуметтік педагогтың ... бұл ... иесі ... биік ... ... мәдениетті педогог болуы тиіс, психолог және әлеуметтік
қызметкер бола білуі, баланың білім алуына, тәрбиесіне, дамуына байланысты
оны қорғауда ... ... рол ... ... алуы ... тұрақты
адамгершілік қағидасы, ұстамды болуы тиіс.
Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмысты дамыту ... ... ... сай ... және ... ... ... олардың еңбекақысын көтеру,сонда қызметкердің жұмысқа деген
қабілеті ашылады;
- мемлекеттен бөлінген ... ... ... ... ... жүргізу;
- шетелдердің озық үлгілерін дұрыс пайдалану;
- әрбір тұлғаның өмірде өз орнын табуға көмектесу;
- проблемаларды шешуде дұрыс стратегиялық ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесін дамыту;
- әлеуметтік ортада әлеуметтік психодиагностиканы жиі және дұрыс
қолдану;
- ... ... ... ... және ... жеке тұлғалар мен топтармен психологиялық жағдайын ескере ... ... ... ... жұмыс жүргізу модельдерін салыстырып, талдап,
тәжірибеден қалай өткеніне қарай пайдалану, мүмкіншілігін арттыру;
- әлеуметтік саясат пен ... ... ... ... құру және ... ... әлеуметтік институттардың білім беру деңгейін стандартты ... ... ... мемлекет қолдау керек;
- психикалық, медициналық, экономикалық бағыттарға мемлекет тарапынан
жеткілікті қаражат бөлу және оған қатаң бақылау жасау.
Қорыта келгенде бала мен ... ... орта ... әр бір ... жаңа ... сапа жағдайы мен бұрынғы қалыптасып қалған
өлшемдер, талаптар аралығында туындаған қайшылықтарды тез сезініп ... ... үшін ... ... ... ... ... көңіл
аударып отыпуы,қоғамдық ықпал көсету немесе белсенді араласу қажет.
Әлеуметтік педагог пен ата –ананың бірлескен ... ... ... ... ... өзара әрекет мақсатты формада жүргізетін
болса,тұлғаны ... ... қуат – күші ... пен ата ... қызметінің мазмұны мұратқа жетеді. Әлеуметтік
педагогтың әлеуметтік педагогикалық қызметінің нәтижесі ... ... ... дайындық деңгейінің жоғары болумен анықталады.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ ... ... ... МЕН ... ... тәрбиелеу жұмысындағы әлеуметтік педагогтың кәсіби
шеберлігі, адамгершілік сапалары
Әлеуметтік педагогтың ... және ... ... мен ... ... ... ... жеке сипаттарына тоқталайық. Әлеуметтік іс-
әрекеттің субъектісі – жоғары дәрежелі кәсіп ... ... - ... ... ол әлеуметтік қиыншылықтарды терең түсінетін, баланың
өмірлік мүддесін білетін, оған жәрдем бере алатын, жалпы теориялық ... ... ... ... ... бар, мәдениетті адам болу керек.
Кез келген маман иесі сияқты ... ... да өз ... бір ... ... ... керек. Соның көмегімен өз қызметін
жетілдіріп, кәсіби және адамгершілік сапаларын арттырады [25].
Ескертпе: әлеуметтік педагогтардың ресми ... ...... - ... ... диагностика – бұл әлеуметтік жағдайды оның ... ... даму ... ... мұрагерлік байланыстарды анықтау, ажырату
және зерттеу мақсатындағы кешенді зерттеу процесі.
Әлеуметтік ақтау – ... ... ... өмір сүру мүмкіншіліктерін
қалпына келтіруге бағытталған процесс, медициналық, тұрмыстық, ролдік,
тұлғалық деңгейде және қоғам көзінде ақталуын ... ... ету – бұл ... ... ... ететіндерге
материалды қамтамасыз ету және қызмет ... ... ... ... ... ... ... терапия – бұл нақты әлеуметтік қатынас түрлеріне мемлекеттік
құрылым, қоғамдық ұйымдардың практикалық әсер ... ... ... ... беру – бұл ... оның ... ... бойынша
бағытталған, ақпараттық әсер ету ... ... ... ... бейімделу – бұл адамдарға әлеуметтік жағдайдың өзгеруіне
байланысты жаңа жағдайларға әлеуметтену ... ... ... ... – ақ ... ... қолдау көрсетудің әдістер мен
тәсілдерінің жиынтығы.
Әлеуметтік бақылау – ұйымдасқан тәрбиелік сипаттағы процесс ... ... ... ... ол белгілі бір нормаларға сәйкес
жүйенің қызмет етуіне бағытталған [26].
Әлеуметтік ... алу – бұл даму мен ... ... ... ... алдын алуға, жоюға бағытталған шаралар жиынтығы.
Әлеуметтік ...... ... ... мен ... ... ерекше түрі.
Технологияларды меңгеру өз кәсіби қызметін жетілдіруге, кәсіби
шеберлікті жоғары деңгейге көтеруге ... ... Осы ... ... көптеген әдістер, тәсілдер мен түрлер арасында әлеуметтік
педагог қажеттілік пен ... ... ... ... ... ... ... тұлға мәселесімен, тұлғалық
ерекшеліктерімен, тәрбиелік микроәлеумет, әлеуметтік бейімделу ... ... өз ... ... ... әлеуметтік педагогтардың жеке ерекшеліктеріне оларға:
байғампаздық, алдын ала сезе ... ... ... ... жетістігі, қайғы, қуанышына сезімтал, әр түрлі ... ... ... жолдарын шұғыл және дұрыс таба алу сыңды қасиеттер
тән. Басқа адамдардың қал-жағдайын, сұрау-талаптарын ... ... ... басқару мүмкіндігі мол болуы керек.
Бұлардан басқа мынадай ... ... ... ... ... ... білу; жылдам және қоян-қолтық араласып кету немесе
үйірсектік; бауырмалдық пен ... ... ... үшін
жанашыр бола алатындай кең ... ... ... ... ... ... істес болуға, бейімді, өз ойын білдіре алатын; белсенді
де жігерлі, өз пікірі мен көзқарасын дәлелдей алатын; тосын және ... ... жол таба ... ұстамды және жүйке жүйелерінің қозуы
мен тежелуі үрдістерін ... ... ... ... ... педагогқа қойылатын талаптар атты зерттеулер жүргізудің
нәтижесінде, балалар, ата – аналар, қоғам өкілдері мен ... ... ... мінсіз әлеуметтік педагог ... үш ... ... топ - ... ... ... және оның кәсіби даярлығына
аз байланысты тұлға қасиеті;
Екінші топ – ... ... ... ... ... ... және кәсіби әрекет ... ... ... ... топ – әлеуметтік педагогтың таза кәсіби сапалары.
Тұлғаның жалпы сапалары. Әлеуметтік педагог әрекетін сараптау, оның
сипатын талдау әлеуметтік ... ... ... ... ... ... керектігі туралы қорытынды шығады, олардың бастамасы тұлғаның жеке
сапалары болып табылады.
Біріншіден, осы мамандықты тандаған адам ... ... ... ... және ... адамгершілік қағидаларға ие болуы шарт. Ол қоршаған
адамдарға ... ... ... Екіншіден, бұл кандидаттың әлеуметтік
белсенділігі. Әлеуметтік педагог микроәлеуметтің ... өмір ... ... ... оны ... яғни ... мен ата –
аналарына қызықты барлық мәселелер қызықтыру керек. Ол өндірісте қызмет
ететіндер, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ететін тұлғалармен (балалармен де, ... ... ол ... ... де, ... ... ... іздеу
арқылы да жұмыс істей алады.
Оған сау қызығушылық сәйкес болу керек, қызықты тәжірибемен танысу
ынтасы, өзінің ... ... ... ... ... ... ... адами өмірдің түрлі жақтарынан білімін пайдалану арқылы
арттыру. Әлеуметтік белсенділік өте ... ... ... ... ... ... болам деуші өзінің белсенділігін
танытып, мұны тіркеуге мүмкіндік болса, ол туралы пікір ... ... ... ... дейтин кандидатқа тағы бір маңызды сапа ол сөз
шеберлігі. Педагогикалық қарым қатынас әлеуметтік ... ... ... ... ... қарым қатынастың негізгі компоненттері,
коммуникабельділік – коммуникация әрекетінен ляззат алу ... ...... ... ... ... болу ынтасы және
тәртіптегі альтруистикалық қарқындар. ... емес адам ... ... ... айналыса алмайтындығы айдай анық, себебі оның негізі
адамдарды ... ... қосу ... ... ... ... ... қызығушылық білдіретін тұлғалар шығады, ... ... болу ... ... ... ... келетін болсақ, олар
айтарлықтай жас кезде тәрбиеленетін болса да, әлеуметтік – ... ... ... олар не ... ... ... адам ... педагог болып істей алмайды), не сәтті қызметтің негізі болып
табылады.
Сонымен, әлеуметтік педагог тұлғасының ... ... бұл ... басқа адамдардың уайымдауына байланысты ... алу ... жеке ... ... ... ... тіптен жануарлар арасында
да жоғары эмпатиялы және төмен эмпатиялы ... ... ... ... Ең төменгі басқа адам сезіп отырған ... одан ... ... ... ...... ... табысы үшін,
жетістігіне қуана білу. Эмпатиялылықтың жоғары дәрежесі қолдау ... - ... - ... ... адамға көмек көрсетуге дайындық. Эмпатиялылық
әлеуметтік педагогтың ... ... ... ... педагогтың дамитын сапалары. Бұл топқа мамандық алдындағы
әрекетте ... және ... ... ... мен қызметтің өзінің
барысында дамитын әлеуметтік педагогтың сапалары жатады. ... ...... ... Бұл ... ... қызығушылық,
оның нәтижесіне қанағаттанарлық, тәрбиеленушілерге тұлғалық қасиеттерін
дамытуға ұмтылыс. Тұрмыстық ... ... ...... ... махаббат. Ол кәсіби педагогикалық қызметтің алдында пайда
болады, дайындық барысында ... және ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагог қызметінде алдын – ала
бекітілген мақсаттармен шектелмеген, бұл мақсаттарды ол ... ... ... ... қалыптастырады, сондықтан педагогикалық
бағытталу қызмет ... ... ... ... ... ... ... болып табылады [29].
Педагогикалық бағытталумен әлеуметтік педагог жүзеге асыратын
педагогикалық қатынастардың ... ... Ата – ... ... ... тұлға ретінде өз балаларын сеніп тапсырады, және бұл
тұлға адамгершілікті тұлғааралық ... ... адам ... ... адамгершіліктік тәрбиеленушілерге жағымды
қасиеттерді беруде, педагогикалық ... ... ... ... ... ... және педагогтың басқа сапаларында
көрінеді. Тәрбиеленушілермен ең дұрыс ... ... ... ... ... табылады, және тек осы қатынастар әлеуметтік
педагогтың қызметіндегі маңызды құралы болуы керек.
Әлеуметтік педагогтың қажетті сапасы – ... ... ... ... ... бір саладағы арнаулы терең білімнің бар
болуы.
Сонымен, әлеуметтік педагог үшін маңызды кең тапқырлық пен ... ... ... ... Ол ... және ... ата – ... түрлі жағдайларында қатынас жасайды, оған әртүрлі сұрақтарға жауап
беру керек, болып жатқан өмірлік ... ... ... ... қажет,
сондықтан кең танымалды қызығушылықтар да маңызды, және түрлі ... да ... ... ... ... ... ... сұрақтарында және т.б. Ерекше ролді ... ... ... оның ... ... ... ... әсемділікті
бұзықтан ажырата білу, әдемілікке басқа адамдарды баулу қасиеті ойнайды.
Әлеуметтік педагогтың кәсіби сапалары. Бұл сапалар ... ... ... ... өзін ... нәтижесі. Әлеуметтік педагог
бұл қызмет ететін маман, және ол ... ... ... дайындалу қажет,
оның негізгі бағыты – шеберліктің жоғары деңгейінде әрекеттер ... ... өз ... ... ... істейтін адам. Сондықтан
әлеуметтік педагогты дайындау қазіргі педагогтарды дайындаудың білетін ... ... ... ... негізіне педагогикалық қызметтерді
қалыптастыруға бағытталған пәндер жатқызылуы тиіс. Педагогикалық ... ... ... алу ...... ... ... қызметінің мазмұны ол өз жұмысын жүзеге ... ... ... ... ... ... педагог бұл
қажеттіліктерді анықтауға, нақты жағдайды бақылауға, алдыңдағы ... одан ... және ... үшін ... алуға тиіс. Сонымен
қоса, ол өзінің тәрбиеленушілердің ... ... да, ... ... ... қызметтің жағдайын да диагностикалауы қажет. Айтарлықтай
маңызға, оның ... ... ене алу ... ие, ... ... беру
барысында туындайтын мүмкіншіліктер мен қиыншылықтарды анықтай алу [30].
Одан әрі әлеуметтік педагог өзі өз ... ... ... ... ... педагогикалық жобасын құрайды. Бұл оптималды
дәрежеде осы ... ... ... шығармашылық қосуды, ағымдағы
нәтижелер, өзгерген жағдайларға байланысты және т.б. ... ... ... ... ... қиын сапа ... Бұл ... педагогтың кәсіби дайындықтың негізін құрауы тиіс.
Америкалық психолог Дж. ... ... ... поиск» деген
әдістемелік еңбегінде адамдардың 6 сипаттағы типтерін көрсеткен, ... ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік типке «әлеуметтік педагог» деп ... ... ... да ... Оның ... көрсеткіші мыналар:
ізгілік, жауапкерлік, құлықтық, тазалық және басқа ... ... ... кез ... адамның адамдық қасиетін ... ... ... ... жағымды, өмірге құштар, жолдастыққа
адал болып табылады.
Әлеуметтік педагог Климов жіктеуіндегі «Адам-адам» санатындағы кәсіптің
иесі екенін және оны жеке ... ... ... де ескеру
керек.
Сонымен, кәсіби шеберлік жалпы, жалпы мәдени ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етіледі.
2.2 Әлеуметтік педагогтың мектеп оқушыларымен жүргізілетін
жұмысының ұйымдастырылуын бағалау
Елімізде ... ... ... беру ... ... жағдайға
тоқталып кетейік. 2009 жылы жалпы ... ... 7811 ... ... орта ... 480 ... 306 ... мектептер, 1692
мектепалды білім беру орталықтары, яғни балабақшалар тіркелді. Оларда жұмыс
істейтін педагогтардың санына тоқталып кетсек, 2009 – 2010 оқу ... ... 282254, ... 33096, кәсіби мектептерде 7110,
балабақшаларда 27277 мұғалімдер жұмыс істейді.
Мектеп әлеуметтік педагогтың жұмысын нақтылайтын ... онда ... ... ... мен ... ерекшелеуге болады [31]:
1. Оқушылар арасындағы бұзақылықтың алдын алу. Ол кәмелетке толмаған
жастар ісі жөніндегі инспекцияның (КЖИ) ... ... ... осы жұмысқа кәмелетке толмаған жастар ісі жөніндегі инспекцияның
инспекторларын, учаскелік полиция қызметкерлерін, МАИ ... ... ... ісі ... ... ... прокуратура,
наркологиялық диспансер жұмыскерлерін мүмкін болатын бұзақылықтың алдын алу
мақсатымен ... ... ... ... топтарда «Құқықтық білім»
күндерін де өткізуге болады, мұнда ... ... ... және Қылмыстық кодексті, Азаматтар құқығы бойынша ... ... 20 ... БҰҰ Бас Ассамблеясымен қабылданған балалар құқықтары
жөніндегі Конвенциямен таныстыруға болады.
Әлеуметтік педагогтың ... ... ... ... ... ол ... ... ағартушылық та, алдын алушылық та
функцияларын жүзеге асыруға септігін тигізетінін көруге болады.
2. Девиантты тәртібі бар ... мен ... ... мен
әлеуметтік бейімделуі. Бұл бағыт келесі қызмет түрлерімен байланысты:
- олардың істерінің жағдайын есепке алу және бақылау ... ... және ... ... жағымсыз әрекетін және ауыспалы мәселелерін анықтау
мақсатымен тестілеу және сұхбаттасу, және нәтижесі ретінде – ... ... ... ... анықталған мәселелерді шешу;
- балаға күйзелістен кейін босату, сөйлеп алу, оны ... ... ... мақсатымен жеке кеңес беру, бұл үшін
псхологпен, қажет болған жағдайда психиатрмен, ... ... ата – ... ... ... ... кеңес беруге ұмтылу үлгісімен қолдау топтарында қызмет ету, оның
мақсаты ... ... ... ... ... оны ... оны өз
әрекеттерін бақылауға, жағымсыз істердің себептерін іздеуге және
т.б.;
- бұл мәселелі жұмысқа сынып жетекшілерін бір ойлы және ... ... ... ... көмекші адамдар
ретінде тарту, жағымсыз әрекеттің себепкері болып ... ... ... зерттеу, қоғамнан ... ... ... ... осы баланың отбасымен байланыс, ата – анасымен мейірімді жұмыс,
қажет болған жағдайда бала құқықтарын ... – кіші ... бас ... үшін ата – анасын жауапкершілікке тарту
және қатал араласу;
- бала тұрып жатқан жағдай мен қатынастарды зерттеу мақсатында
отбасыларға ... ... ... ... ... психологиялық ашылуға мүмкіндік
беретін демалыстарды ұйымдастыру;
- мектеп психологын балалар ... ... ... ... тарту.
3. Ата – анасын ауыстыратын адамдармен тұратын, ... ... ... ... туысқандарымен және олардың қамқоршыларымен
байланыс.
ә) Құжаттарды рәсімдеуге көмек.
б) Материалды көмек көрсету: халықты ... ... ... ... және ... ... инспекторларымен байланыс; оқыту қорын
пайдалану.
в) Баламен сұхбаттасу, оның мәселелерін шешуге көмектесу (моральды,
психологиялық, материалды). Осы ... ... ... жүйке
аурулары дәрігерімен, сынып жетекшісімен, мектеп әкімшілігімен, қорғау және
қарау бойынша инспектормен байланыстарды жүргізу.
г) Қажет болған жағдайда: тестілеу мен жеке ... ... ... Бала тұрып жатқан жағдайларды зерттеу мақсатында отбасыларға барып
тұру.
4. Ата – аналармен жұмыс. Оны түрлі формаларда өткізуге болады, ... Ата – ... ... ... ... ... КЖИ, МАИ, қала прокуратурасы, кәмелетке толмаған жастар ісі жөніндегі
комиссия инспекторларының белсенді қатысуы;
- ата – ананың бала ... ... ... ... әлеуметтік жағымсыз отбасыларды анықтау мақсатында оларға бару, бала
құқығын ... ... (КЖИ, ... ... ... ісі ... мамандарымен, сынып жетекшісімен);
- ата – анамен жеке жұмыс;
- мәселелерді және қатынастардың болашақ дамуын анықтау ... ... ... мектеп – отбасы, мұғалім – ата – ана, ата – ана ... ... ... ... жұмыстың бастапқы нүктесі болып табылатын бала
қызығушылықтары тұрады;
- ... оның ... ... ... ... қиын жағдайды
шешуге көмектесу;
- қолдау топтарында жұмыс, оның мақсаты ата – ... өз ... ... ... тәрбиесі үшін жауапкершілік сезімін тудыру
[32].
2) Балаларды болашақ ересек ... ... үшін ата – ... жұмыс келесі мамандармен кездесу арқылы ... ... тері ... ... ... ... орталық,
әйелдер кеңес беру орталығы, «Денсаулық» ... ... ... Ата – ... ... ... жұмысына тарту, мұнда олар
әлеуметтік педагог, мектеп директорының ... ... ... ... жетекшісімен тығыз ... ... ... ... ... белсенді қатыса алады.
4) Мұғалімдермен жұмыс. Мұғалімдер оқушылармен және оның отбасысымен
тікелей байланыста болғандықтан олармен байланыс пен ... ... ... ... ... ... бала қызығушылықтарын қорғау, қолдау мен
көмекті қажет ететін балаларды, өз балаларының тәрбиесімен ата – ... ... ... ... ... ... келесі болуы
мүмкін:
- сынып жетекшісімен сұхбат;
- мәселесі бар ... ... ... ... іскер ойындар өткізу, мұнда мектепте де, отбасында да ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдерге
«қиын балалармен», «қиын ата – аналармен» жұмыс істеу ... ... ... ... ... және т.б. ... ... жаңа әдістерін
үйрету;
- осы саладағы мұғалімдер тәжірибесімен алмасу;
- мұғалімдер үшін тренинг.
Осылайша, оқу ... ... ...... ... ... ... келесілерді қосады:
• оқушылардың қозғалысына бақылау;
• оқу мекемесінен оқушылардың шығарылуын болдырмау;
• оқушылардың әлеуметтік ... ... ... болу шарттарын
зерттеу және білім беру мекемесінің мүмкіншілігіне сәйкес оларды
шешу;
• көп ... ... емес және аз ... ... отбасылардан
балаларды, ата – ана қарауынсыз қалған балаларды ... ... ... жүргізу;
• оқушылардың оқу қауіпсіздігін, олардың өмірі мен ... ... және ... ... ... ... жағдай жасау;
• оқитындардың еңбекке орналасуын жүзеге асыру және аудан мен қала
еңбекке орналастыру ... ... ... ... және ... жағымсыз отбасыларды есепке
тұрғызу;
• әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... бойынша түрлі мемлекеттік мекемелер,
әлеуметтік қызметтер, қоғамдық ... және жеке ... ... ... – ақ ... келісім арқылы нақты мектептегі бар мәселелер
бойынша ... ... ... ... ... ... ... мазмұнмен толықтырып отыру арқылы дамытады. Төменде келтірілген
кестеде әлеуметтік педагогтың қызметі мен оның мазмұндары көрсетілген.
4 – ... ... ... ... ... ... - әрекет бағыттары|Мазмұны ... ... ... оқу ... ... ... ... әлеуметтік|әлеуметтік төлқұжатталуын жүргізу; ... ... | ... ... |Оқушылар отбасындағы мәдение – тұрмыстық қатынастарды|
|мақсатымен әлеуметтік|зерттеу және сараптау; ... ... | ... |Оқу ... моральды – психологиялық бейнесін |
| ... ... әсер ... ... ... зерттеу|
| |мен ... және оны ... ... ... |
| ... |
| | |
| ... шағын ауданындағы оқушыларға әлеуметтік – |
| ... ... ... ... орталықтарын олардың |
| ... ... ... зерттеу мақсатында |
| ... және ... ... ... |
| | |
| ... ... және т.б. ... ... ... мақсатында әлеуметтік – педагогикалық |
| ... ... ... |Әлеуметтік қорғалуды, қорғауды, қамқорлықты қажет |
|әлеуметтік – ... ... ... және ... ... ... ... |балалар, дарынды балалар); |
| | |
| ... ... мен ... ... аса |
| ... ... ... ... ... аудару) түрлі|
| ... ... ... ... ... |
| |алу ... ... ... толмаған жастар ісі |
| ... ... сот, ... және т.б.) |
| ... |
| | |
| ... ... агрессияға ұшырап жатқан |
| ... ... және ... жеке ... |
|Оқушы тұлғасын |Жағымсыз ... ерте ... ... | ... әлеуметтік –|Толық емес отбасылар, психофизикалық даму ... ... ... бар ... ... |
|қолдауын қамтамасыз |отбасылар, жетім балаларды тәрбиелейтін отбасылар ... ... т.б. ... ... банкін құру; |
| | |
| ... мен ... ... ... |
| ... ... ... ... өмір ... |
| ... |
| | |
| ... – құндылық ағарту; |
| |Ата – ... оқу – ... іске ... |
| | |
| ...... ... ... |
| ... ... ... ата – аналар, |
| ... ... үшін ... ... ... – |Өмірдің қиын жағдайына тап болған оқушыларға арналған|
|педагогикалық кеңес ... ... ... ... мен ... ... | |
| ... анықталуда оқушыларға кеңес беру және |
| ... ... |
| | |
| ...... ... шешу ... |
| |ата – ... ... ... ... |
| ... ... ... ...... ... отырған тәртібі фактілерін ерте |
|педагогикалық алдын |анықтау және алдын алу; ... ... және | ... ... ... ... ... мен |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ету ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған жастар ісі жөніндегі |
| ... |
| | |
| ... ... ... ...... |
| ... ... ... |
| | |
| ... өмір ... ... ... тигізу;|
| | |
| ... ... ... алу мақсатымен оқушылар мен|
| ... ата – ... ... білімін арттыру; |
| | |
| ... ... ... ... қобалжу |
| ... т.б.) ... ... ... жүйесіндегі |
| ... ... ... ету, және ... қатар |
| ... ... ... ... мекемелерден |
| ... ... ... ... ... ... беру ... ... ... оқу |
|тиімді дамуы үшін ... ... ... – педагогикалық |
|педагогикалық ... ... және ... ... ортаны |мұғалімдер, ата – аналар қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... | |
| ... ... және ата – аналар арасындағы |
| ... ... пен ... ... ... ... мен ... адамдар, мүгедектер және кедейлерге қарау; |
|жеткіншектердің | ... ... ... мен қарт адамдар үшін қайырымдылық |
|бағытталған қызметін |шаралары; ... ... | ... ... |әлеуметтік қорғау қызметінде жұмыс; ... | |
| ... ... ауланы безендіру; табиғат пен мәдениет |
| ... ... |
| | |
| ... ... және ... анықталуына |
| ... ... және оны ... ... құндылықтарға|
| ... ... ... ... - ...... ... ... ... ... |сараптау және жинақтау; |
| | |
| ... ...... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... қатысу; |
| | |
| ... ... ... ... ... |
| ... арнаулы басылымдарды, ғылым мен практика |
| ... ... ... ... ... – |
| ... зерттеулер нәтижесінде мәліметтер |
| ... ... ... ... В.И., ... М.П., ... Г.Н., ... О.А., |
|Строков Ю.П.  Основы социальной педагогики. –М., 2002 ... ... ... ... ... ... рөлін
нығайту, отбасында жарасымды тыныс, құлықтық шарт ... ... ... ... ... нық ... ... ықтиярын, намысын қалыптастыру, баланы қорлау, жәбірлеуге жол
бермеу; құмар ойын, масайту ішімдігі, шылым шегу, нашақорлықтан ... ... жол ашу, ... ... тәлім-тәрбиелік рөлін
арттыру; отбасы мен мектептің тәрбиедегі сабақтастығын қалыптастыру, даму
кезіндегі қарым-қатынастың ықпалын ... ... тас ... ... бар ... ... дамыту, осындай балаларды
тәрбиелейтін мекемелердің ... ... ... ... ... т.б. ... нығайту, әр түрлі қабілеттері мен мүмкіндіктерін
дамытып, іске асыруға шарт түзу, өзін-өзі ... ... беру ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогтың
жұмысының түрлері
Педагогиканың басты назары тағдыр тәлкегінен адасқан «тәуекелшіл
топтарға» (нашақорлар, маскүнемдер, ... бас ... ... ... ... ... мен заңға қайшы діни ... ... және т.б.) ... ... ... маманданған
педагогикалық жәрдемге өте мұқтаж келеді.
Әлеуметтік педагогтың «Тәуекел тобы» оқушылармен жүргізілетін мақсаты
... ... өмір ... ... ... ... ... – қиындықтарды жеңу және оған жағдай жасау немесе ... ... ... әлеуметтік ортаның ... ... ... ... ... мен әлеуметтік қоршаған орта өзінің әр бір даму ... ... сапа ... мен ... ... ... өлшемдер, талаптар
аралығында туындаған қайшылықтарды тез сезініп отырады. Егер бағалау
нормасы дер ... ... ... ретіндегі баланың әлеуметтік
өмірдегі дамуына қажетті қолайлы жағдайда жасалмаса, өмірлік ... ... ... ... яғни «өмірдің проблемалық жағдайы» пайда болады.
Егер отбасы мен ... орта ... бұл ... ... ... онда ол « Тәуекелдік жағдайға» жетеді. Ал, егер бұл тұста ... ... ... ... ... түседі де, бала «әлуметтік қауіпті
жағдайға» ұшырайды, сөйтіп, «Тәуекелші тобына» амалсыз тап болады.
Баланың әлеуметтік өмірінің ... ... ... ... бостандығы және әлеуметтік шығармашылық
(белсенділік ... ...... ... ... ... сұранысы мен қажеттілігін
қанағаттандыру жолындағы қиындықтар: баланың өз ... ... өз ... ... ... өзінің
жаңа статусын орнату, әлеуметтік ортаға ықпалы,т.б.;
- әлеуметтік қатынастардың жаңа ... ... ... бейімделу және бейімделе алмау проблемалары
ағымындағы әлеуметтік өмір нормаларына ... және ... ... ... ... мен өміріне
қатерлі әлеуметтік қауіпті нормаларды бұзу ... ... ... ... және ... ... - ... мен қажеттілігі, отбасының әлеуметтік
мүмкіндігі, ... ... ... ... ... ... ... қажетсіз байланыстар мен қарым ... ... ... ... ... шығу ... қиындықтары. [35].
Әлеуметтік педагогтың «Тәуекелшілер тобы» оқушылар мен істелген
негізгі ... ... ... көмегімен тәлімгер ретінде баланың таңдау
бостандығы мен әлеуметтік шығармашылығы проблемаларын шешеді;
- ... ... ... құралдары көмегімен үйлестіруші
ретінде оқушының бейімделу ... ... ... ... көмектеседі;
- жұмылдыру әрекеті арқылы жұмылдырушы ... ... ... ... проблемаларын шешеді. [36].
Білім мекемелеріндегі мемлекеттік әлеуметтік саясатты жүргізуші
ретінде ... ... ... тобы» балалармен істелген
әлеуметтік – ... ... ... ... ... Ата – ана ... тыс ... балалар;
- Мүгедек балалар;
- Физиологиялық немесе психологиялық ауытқушылығы
бар ... ... ... апараттардың құрбаны
болғандар;
- Босқындар мен жер ... ... ... ... жағдайға ұшырағандар;
- Бостандығынан айырылып, жазасын өтеуге тәрбие
калонияларына жіберілген балалар;
- Арнайы оқу – тәрбие мекемелеріндегі балалар;
- Әлеуметтік ... ... ... ...... ... бар балалар,
- Айрықша жағдайға байланысты өмір ... ... ... ... оны ... немесе отбасы көмегімен жөндей
алмайтын балалар. [37].
Қазіргі уақытта ... ... ... түптеп келгенде
экономикалық қал-жағдайға келіп тіреледі. Бұл ретте, экономикалық жақтан
гүлденіп, дамыған, дамып келе ... және даму ... ... не ... ... ... қай-қайсысында болмасын ерекше мән беруді талап
ететін жеке адамдар мен топтар кездеседі. ... ... ... ... дене ... шектеулі, мүгедек адамдармен қоса, мемлекет
тарапынан әлеуметтік қолдауды қажет ететін ... да бар. ... ... пен ... әр ... әр елде әр түрлі болған. Айталық,
ертедегі Спарта қоғамында ... не ауру ... ... ... ... да ... басқа пайдасы жоқ» - деп дереу көзін жойып жіберген.
Батыс еуропа мемлекеттерінде және ... ... ... ... бір ... ... «проблемалы адамдар» не болмаса
«мүмкіндіктері шектеулі адамдар» деген ... ... ... ... ... түзіп, кемістіктері мен ауытқуларына ... әр ... ... ... Көп жағдайда бұл көмек жеке тұлғаға бағытталады.
Онда барлық қамқорлықты мемлекет өз ... ... ... еңбекақы
төлеп, еңбек өтілін де есепке алып отырады [38].
Әлеуметтік көмекке мұқтаж ... саны ... ... ... ... бір ... не ... туа біткен ауытқулар
мен аурулар салдарынан әлеуметтік ... кез ... ... ... ... оған қатысты жоспарлы түрде әлеуметтік көмек пен құқығын қорғау, бас
амандығына пана болу секілді жұмыстар атқарылып отырады. ... ... ... ... адамдармен қатар, одан ауытқыған адамдардың
болуы заңдылық ретінде қарастырылады. Ә р түрлі ... ... ... ... ... ... ұрлық, қарақшылық, маскүнемдік, ... ... ... қатар, туа біткен мүгедектер ... ... ... адамдарды «қалыптан» «нормадан) тыс, теріс
(негативті) ... ... ... ... дарынды, іскер, ғылым
және техникада зор игіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... ауытқыған адамдар деуге болады. Бұлардың әр қайсысы
мемлекет тарапынан әлеуметтік қамқорлық пен қолдауға ие [39].
Әлеуметтік проблемалардың туындауына өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... бұзылуынан қоғамда және
табиғатта болып тұратын ... ... мен ... ... ... Олардың дене кемістігі немесе мүгедек, психикасына зиян
келгендер немесе психикалық ауытқулары ... ... ... ... деп мына ... ... ... кесте - Қалыптан ауытқудың типтерін топтастыру
|Дене кемістігі |Психикалық |Педагогикалық ... |
| ... ... ... ... не туа ...... |Оқуға қызықпау, |Жетімдік, |
|біткен ... ... ... алмай қалуы, |маскүнемдік, |
|көруі нашар, естуі|ауытқыған, ... ие ... ... аяғы ... |не қызықпауы, |қараусыз қалу, ... ... ... келген, |тәрбиедегі ... ... ... ... т.б. ... ... ... ... | ... заң және |
| ... ... ... ... т.б. |
|Ескертпе: Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев «Педагогика» 2 басылым Алматы, 2002 |
Кестеде көрсетілгендей, дене ... ... ... ... зиян
келгендер немесе психикалық ауытқулары ... ... ... ... бар ... топтастырылып көрсетілген. Ақылы кем
балалар. 1 жасқа дейін-ақ анықталады, бұл кемтарлық сипатына да байланысты.
Кемтарлықтың құрылымы, ... және даму ... мен ... ... ... ... Алғашқы күннен-ақ олар дамуы артта қалуы,
ұзаққа дейін мойны бекімейді, жүруі, отыруы, ... ... ... ... бағытын ауыстыру, позасын, қимылын ауыстыру қиынға соғады.
Қимылы салғырт, жай, ... ... ... ... ... қимылы
жылдам, ретсіз, мақсатсыз, бірізділік жоқ. Өзіне қызмет ете алмайды. Ондай
балалардың бармағы, қолы ... ... ... ... ... түймелей
алмайды, заттармен қимылын мөлшерлей алмайды, жұлып, түсіріп алады не қысып
ұстайды. Дене тәрбиесі және ЛФК ... ... ... ... ... ... ... келген балалардың қабылдауы, зейіні, ес, ... ... ... ... ... ... ... Клиникалық, психологиялық және педагогикалық жұмысты ертеден
бастау;
- Осындай баласы бар ... әдеп ... ... ... ... ... кеңес беру;
- Отбасы тәрбиесін дұрыс ұйымдастыру жолдарын көрсету;
- Табандылық, төзімділік, түсіністік пен педагогикалық.
Ақылы кем ... ... ... оларды өмірге, қоғамға әлеуметтік
бейімдеу.
Міндеттері:
1. психикалық қызметін бірізділікпен реттеу.
2. дұрыс ... ... ... ... және оқыту, үйрету.
4. әлеуметтік бейімдеу.
5.маманданған және ... ... ... кәсіби
білім беру [40].
Әлеуметтік педагогиканың ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... жалпы педагогикалық білімнен әлде-
қайда кең және ... ... ... ... ғана ... онда ... ... аса маңызды құрамды бөлігі
екенін, ... ... ... қасиеттердің де белгілі дәрежеде
қалыптасқанын қамтуы керек екенін ... ... ... өтпелі кезеңде әлеуметтік жақтан қорғап, қолдауға
мұқтаж адамдар мен жұмыс істейтін педагогтардың, психолог ... ... да ... ... ... ... жақын арада даярлау
не болмаса осы жаңа кәсіпке ие болуына көмектесу осы күннің педагогтарының
алдына қойып ... аса ... ... – жеке ... ... ... табиғаты және мінез
құлқын дамыту, «шикі, піспеген» өсіп жетілмеген ... ... ... ... мұны ... ... - ... Осыған орай екі түрлі жуықтау
бар:
- әлеуметтендіру үрдісіндегі адамның салғырттығы мен жігерсіздігі-
пассивтілігі, керісінше ... ... ... субъект-объект дейді;
- әлеуметтендіру үдісінде адам өзі белсенділік ... ... ... өмір жағдайларына, өзіне-өзі белсенді ықпал етеді- бұл
субъект-субъект делінеді;
Әлеуметтендірудің маңызы ...... бір ... ... ... мен өзгешеленуінің (обособление) қосындысы
деуге болады.
Өзгешелену (обособление) – ... ... ... болып бұны екі
түрлі мәнде түсінуге болады: біріншісі, өзгелерден үздік шығып жеке тұлғаға
айналуы – Бұл ... бір ... ... ... өзіндік тұлғалық сипатқа ие
болуы. Олар - ... ... ...... ... таңдап алған қажеттенулері бар-эмоционалды өзгешелік; өзін ... өз ... өзі ... ... ... өзбетімен шешуге ұмтылысы, өзін өзгертуге құлшынысы т.б. мінез-
құлықтық өзгешелену; екіншісі, қоғамдық ортадан бөлініп, ... ... ...... ... мен ... ... дискомфорт немесе ондағы тең салмақтың бұзылуы.
Бейімделу мен ... ... тең ... ... шарт түзу ... ... мәні ... табылады.
Әлеуметтендіру кезеңдері: жасына қарай бөлінеді.
Әлеуметтендіру факторлары: мегафактор-өте кең ауқымды космос, планета,
әлемнің барлық жер беті тұрғындарына ықпалы;
Макрофактор – ... кең ... ... ұлт, ... мемлекет-белгілі
ел не мемлекеттегі тұрғындарға ықпалы.
Мезафактор – орта, аралық-тұрған жері, мекендеген орта, өлке, ... ... ... ... ... – жеке бас, тірі жан, дара тұлғаға ... ... ... ... ... ... адамдар қауымы, белгілі бір
топ, отбасы мүшелері, құрбылары, туысқандар, жеке адамдар, ... ... ... ... - әлеуметтендіруден қолданатын құралдар
мазмұны жағынан белгілі бір қоғам, қауым, жас және ... ... ... және өте кең. Оған ... жатады: баланы азықтандыру және ... ... ... ... ... ... ... мен
материалдық заттар; рухани құралдар – бесік жыры, ертегі, ән, күй, ... ... ... мен ... ... ... ... танымдық жұмыстар, рухани-практикалық іс-әрекет; спорт,
кәсіби, діни, қоғамдық т.б. кіреді. Әр қоғам өзі ... ... ... ... ... ... ... жазалау-ұру, қинау, құрмет,
марапат, үздік, сыйлықтар т.б. қолданады. [42].
Әлеуметтендіру тетіктері: Әлеуметтендіру агенттер арқылы ... ... ... ... ... ... бірдейлеу және
өзгешелендіру, бейімдеу, тұлғаландыру, ұқсастыру. ... ... ... ... ... болады:
Импринтинг (запечатление) – қаперінде қалдыру немесе таңдандыру т.б.
жолдармен. Адамның рецепторлары мен түпкі санасына өмірлік маңызды ... әсер ... ... ... әлеуметтік мінез-құлық
нормаларын санасыз ... ... ұйу ... иландыру арқылы, не
болмаса тіл, сөз арқылы ... ... бір үлгі не ... ...... ... немесе ұқсастыру, адамның өзін
басқалармен санасыз түрде салыстырмалап теңестіруге ұмтылысы.
Рефлексия – ішкі ... ... ...... ... белгілі бір құндылықтарға болған пікірі – қуаттауы, қосылуы,
немесе қарсы ... ... ... шығаруы. Мысалы, адамның өзіндік
«мені» және ойдағы не өмірдегі адаммен пікірлесуі. Соның нәтижесінде ... ... ... - ... ... таныстары,
топ не қоғам, қауымдағы белгілі бір мінез-құлық, көзқарас нормаларын ... ... ... екен ғой» деп ... ... қабылдауы. Оның жолдары
да түрлері де өте көп.
Әлеуметтендірудің институттанған түрі – қоғамдағы әр ... ... ... арқылы арнайы әлеуметтендіру жолдарын қамтиды.
Әлеуметтендірудің стилді (нұқтанған) түрі. ... бір ... ... ету. Белгілі мәдени қатпарлар, ... ... ... ... ... өмір салтын, мінез-құлық нұғын қалыптастыру.
Әлеуметтендіру тұлғааралық тетіктері – ... өзі үшін ... бар ... ... арқылы іске асады. Бұның тетіктері жақсы
көру, сыйлау, ... ... ... санау т.б. болып табылады.
Әлеуметтендіру құрамы:
- стихиалы әлеуметтендіру - өмірдің ... ... ... ... ... ... ... т.б. мазмұны, нәтижелері сипаты қалыптасуы.
- ... ... ... ... ... іс-шаралар арқылы;
- әлеуметтік қадағалау арқылы – (тәрбиелеу) мемлекет, қоғам тарапынан
жоспарлы түрде заңнамалық, ұйымдастырушылық, материалдық, рухани
шарттардың ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруі [43].
Әлеуметтендірудің аса маңызды бір түрі тәрбиелеу арқылы жүзеге асады.
Тәрбиелеу – адамды саналы, бағытты, ... ... ... ... ... сайын оның ықпалы да әр түрлі. Жеткіншек
жастағы баланың құлқына қоғамның ... ... қоса ... ... ... көбейіп отырғаны алаңдатады. Жеткіншектер
арасындағы қылмыстың үдей ... ... ... ... қызметкерлер мен әлеуметтік педагогтардың алдына ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа, ұрымтал түрлерін іздеп тауып, жаман мінезді, түзеуге
және қалпына келтіру, бейімдеуге, қатарға қосуға көмектесу. ... ... ... мен тәжірибелерде ең көп қолданатын мынадай
екі түрлі әдістерді ... ... ... алу және ... ... ... ... кең қолданып келе жатқан әдістердің бірі-алдын
алу. Олар мыналар:
- жеткіншектер мен жасөспірімдер, балалардың денсаулығы, ... ... ... әр ... ... сақтауға арналған іс-
шаралар;
- денсаулығын сақтауға, тұрмыс жағдайын жақсартуға, өмір сүруге
қалыпты жағдай жасауға көмектесу;
- жеке ... ... ... ішкі жан дүниесін түсініп, жеке
қабілеттерін іс жүзінде пайдаланып, дамытуға қолдау ... ... ... мен ... ... олар ... тыс,
әр түрлі ауытқулары бар балалармен жұмыс істегендіктен ... ... ... ... пен ... әр қандай педагогикалық шешім
қабылдауда ... өте ... ... ... ... ... ... қағидаларын бұзған, тәрбиесі нашар балалар. Оларды бірнеше
санаттарға топтастыруға болады:
- тәрбиеленуші колониядан және қалпына келтіру мекемелерінен келген
бала;
- ... ... мен жасы ... кейінгі мерзімге
қалдырылған бала;
- қоғамның және әкімшіліктің өтініші ... ... ... ... ... келгендер;
- ішімдік ішкен және бәңгі заттарды қолданғандар;
- бұрын сотталмаған, бірақ құқық қорғау ... ... көп ... ... ... босап шыққандар;
- қоғамға, адамға қарсы істерге барып, құмар ойындарға барғандар.
Бұлайша топтастырудың ... ... ... ... осы ... ... ... психикалық ерекшеліктерді-көңіл қою, қабылдау, ес, зейін, ... жек ... ... ... ... әдет-
дағдылары.
- құлықтық-этикалық жүріс-тұрысы мен әдеттері;
- қамаудан босағаннан кейінгі қал ... ... ... көзқарасы,
адамдармен қарым-қатынасы т.б;
- отбасы, ауылдағы жолдастары, құрбыларымен мәмілесі,
- мектептегі орыны, ондағы қарым-қатынас, ... мен ... ... ... ... 16-17 жастағы балалар үйінен
қашып, түрлі қылмыстық оқиғалардың ... ... ... ... ... әр ата- ... ... проблемасына айналды. Дәл
осындай қоғамдық проблема әлеуметтік тәрбие жүйесіне ... ... Осы ... ... ... іс- ... ... жастағы қылмыскер балалармен әлеуметтік –педагогикалық іс-
әрекетте күтілетін нәтижелер:
1. Тәрбие жұмысындағы шеберліктің дамытуға мүмкіндік беретін формалар ... ... ... ... алу ... ... Жеткіншектің өзін жек тұлға ретінде танып білуіне жағдай туады.
3. Ата- анлармен тығыз байланыс орнату негізінде оқушыға ... ... ... ... Педагог мамандарының жұмыс нәтижесін рейтингілеу негізінде тәрбие
жұмысының ғылыми тұрғыда дамуын ... ... ... ... ... тәрбие саласының даму сатысы-тәрбие
жұмысының мақсат- міндеттерін ... үшін ... ... ... ... ... анықтау.
Педагог тәрбиешінің практикалық тәжірибесіндегі ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасау.
Жеткіншек жастағы балалар көбінесе еліктеушілік салдарынан тәрбиесіз
қылықтар жасап ... ... ... сол ... ... жастары жүріп
жатады. Міне соның ... олар ... ... кино ... ... ... осындай оқыс оқиғаларға тап болып жатады.
Мұндай тәрбие жүйесіндегі кемшіліктерде әлеуметтік ... іс- ... ... ... ... ... елімізде осы салада жұмыстар айтылып та, істелініп те ... ... ... соңғы 5 жыл ішінде жеткіншек жастағы
қылмыскер балалар саны кемуде. Біз бұдан қоғамымыздың тәрбие жүйесі ... келе ... көре ... [47].
Жетім балаларға арналған әлеуметтік қамқорлық. Әлеуметтік педагогикада
және сәйкес ғылыми зерттеу жұмыстарында «табиғи жетім» және ... ... екі ұғым ... ... ... жетімдерге әр түрлі
себептермен ... не ... ... болуы салдарынан олардың бірінің
қамқорлығынан айрылған балалар жатады. Бұдан ... тағы да сол ... ... мен ... бірдей айрылған балаларды «тұл жетім» деп
те атайды. ... не ... ... ... ... заң ... ... ажыратылғаннан қараусыз қалған баланы, мемлекет қамқорлығына
алынған баланы ... ... ... ... ... топтастыруға
болады:
- әке-шешесі қайтыс болған;
- ата-аналық құқығынан ажыратылған;
- әкесі, не шешесі (кейде екеуі бірдей) хабарсыз ... ... ... еңбекке жарамсыз болғандықтан бағып-қағуға шамасы келмейтін;
- әкесі не шешесі абақтыға жабылған;
- балаларын бағудан бас ... ... не ... ... уақытша қалдырған балаларын алмай кеткен.
Бұндай жағдайда жетім балалар кәмелетке толғанша қамқорлықты мемлекет
не бір ұйым өз ... ... ... ... ... ... әр түрлі
созылмалы немесе тұқым қуалайтын ауруларға ұшыраған ... ... ... оның жеке ... ... ... ... жұмыстарымен
шұғылдануды «қамқорлыққа алу» (опека) деп атайды. Ал баланың материалдық
қал-жағдайын, оқу мен ... ... ... ... ... алу» ... деп ... Заң бойынша орнатылған
ережеге байланысты қамқорлық 14 ... ... ал ... алу 14 ... жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Жалпы, жоғарыда көрсетілген себептермен
ата-анасының қамқорлығы мен бақылауынан тыс ... ... ... да
«жетім» деген бір сөзбен белгілеуге болады. Өйткені, табиғи ма, жоқ ... ... бе, бәрі бір ... ... осындай санатқа жатқызылады [48].
Өткен ғасырда 90 жылдары Кеңес ... ... ... ... құрылымының жаңа сипатқа өтуі мен онда ... ... ... ... ... ... арналған әр түрлі
мекемелер ашылып, дүниеге келе сала жетімдік тағдырын ... ... ... ... ... ... ... Солардың бірі ретінде
«Бөбек қоры» ұйымдастырған балалар үйі мен ... да ... ... ... ... әр балаға жеке ерекшеліктеріне сай қарым-қатынас,
ізгілікті орта, балаға жеткіліксіз болып тұрған ең қымбат ... ... ... ... ... ... ... мәселесі әлемдегі кез келген мемлекетте кездеседі,
мысалы, АҚШ-та ауруханалар мен перзентханалар және ... ... ... толы. Оларды «тастанды балалар», «керексіз» не болмаса
«қаламаған балалар», «жетімектер» деп ... ... ... ... ... ... (БҰҰ) ... эксперттерінің мәліметтері
бойынша Батыс және ... ... ... ... ... ... балалар саны көбеюде. Ресейде және ... ... ... да орта Азия ... әлеуметтік жетімдер қазан төңкерісінен кейін,
азаматтық және екінші дүние жүзілік соғысынан кейін 90 ... ... ... ... ... Жетімдер мәселесі тек ... ... ... ... ... басқа да себептер түрткі болады. Сол себепті
олармен жүргізілетін ... та көп ... және ... ... ... талап етеді. Атап айтсақ, олардың проблемаларын шешуде
мемлекеттік мекемелер материалдық қамсыздандырумен шұғылданса, әлеуметтік
медицина жетім және ... ... ... әр түрлі биологиялық қана
емес, әлеуметтік себептерден жұғатын ауруларды, мысалы, жыныстық жолмен,
темекі мен ... ... ... ... ... ... ... ауруларды емдейді, психологтар мен ... мен ... ... да ... істейді.
Жоғарыда көрсетілген жетімдік түрлерінің жалпы себептерін мынадай үш
топқа қарастыруға болады:
- шешесінің жаңа ... ... ... ... ... мысалы, біреудің есігінің алдына, ол құқық қорғау
мекемелері тарапынан тізімге ... үш ай ... ... ... ... болады. Осындай сәбилерді бөбектер
үйіне тапсырумен бірге кез ... ... бір ... ... ... ... Ата-анасы маскүнем, нашақор, еңбекке жарамсыз, баланы бағу
мүмкіндігі болмаса, баланың ... ... ... ... және ... ... келтірмеу үшін ата-анасын
заң ... ... ... және ... ... тапсыру қарастырылған.
- Табиғат апаттары: су тасқыны, жер сілкіну, сел ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
мұндай жағдайда балалар түрлі ... ... да ... ... мүмкін. Онда балалар мемлекет
қарауына алынады немесе жақын ағайын, туысқандарының ... ... ... ... пен ... қоғамдық ұйымдарың мақсаты – баланың құқығын қорғау
және оқыту, тәрбиелеу секілді әлеуметтендіру шаралары арқылы қатарға қосу.
Мүмкін болған жағдайда ... ... ... өмір ... ... арналуы тиіс. Егерде ондай жағдай жасау мүмкіндігі болмаса, балаға
лайықты отбасын іздеп, тауып, асырап алуына мүмкіндік туғызу.
Бүкіл әлемдегі ... ... ... ... ... 1995 ... ... «Бала отбасында тәрбиелеуге, ата-анасы және
туысқандарымен араласуға, өзін-өзі қорғауға, өзінің және ... ... ... ... ... ... - деп ... Сондықтан:
- Баланың ата-анасымен бірге болуы;
- Отбасына оралуы;
- Басқа отбасының бағып ... ... ... да ... ... Басқа отбасына тәрбиелеуге беру;
- Арнайы ұйымдастырылған мекемелерге орналасу құқықтары мемлекет
тарапынан шешіледі.
Балаларды ... ... қосу ... екі ... іске ... ... алу – ... қорғаудың арнайы және аса маңызды түрі. Сот шешімі
мен жергілікті ұйымдар ... ... ... ... ... не жеке ... ... отбасы мүшесі ретінде тіркеп
беру жүзеге асырылады. Бағып алған отбасы баланың бұдан ... ... және ... ... ... ... барлық жағдайын
үнемі қадағалап отыру міндетін мойнына алады.
2. ... ...... ... қалыптасуына жағдай жасайтын
арнайы балалар үйіне, бас амандығын қамтамасыз ететін орындарға,
уақытша бағып-күтетін ... ... ... әр ... ... ... міндетті түрде жұмыс
жүргізеді: белгілі бір мерзімге дейін оларға деген жауапкершілікті
мойнына алады; уақытша ... ... ... үйі – ... ... қосу міндеттерін атқарады [51].
Бағып алған балаларға көрсететін қамқорлық түрлері. Ата-анасыз баланы
бағып ... ... ... әр түрлі ... ... ... климаты, материалдық ахуалы, бала тәрбиесіне деген көзқарасы,
оны бағып ... ... т.б. Ал ... ... ... оның ... болмаса баласы жоқ бейтаныс адамдар болады. Бағып алушылар баланың өсіп-
жетілуіне, дұрыс тәрбиеленіп, білім алуына, құқығының ... ... ... егер бала ... ... ... ... белгілі
бір дүние-мүлік, ақша қалған болса, ... ... ... де ... ... Ал егер ... біржолата ата-ана ретінде бағып алса, онда
оған өз атын, тегін беру, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... уақытша, мысалы, ер жеткенше не болмаса бір ... не бір ... ... ... баласын бағу міндетін
алатын болса, онда баланың мүддесін қорғау, денсаулығын сақтау, оқуы мен
тәрбиесіне ... ... ... ... ... ... қорғаудың бұл түрі дамыған шетелдерде кеңінен қолданыс тапқан.
Тұрмыс деңгейі жоғары, ... ... ... ... әр ... ... ұшыраған балаларды бағуға алады. Мұндай шаралар
біздің елімізде жоқтың қасы. ... ... ... ... ... ... отбасына мемлекет тарапынан көмек беріліп тұрады және осы ... ... ... ... ... өтіліне кіретіні заңмен бекітілген.
Сонымен қатар, баланы ... ... ... ... ... ... да ... етіледі.
Уақытша бағуға алынған баланың ... ... ... ... материалдық ахуалын түзеткенше немесе қалыбына ... ... ... ... күн ... материалдық-рухани жағадайы,
психикалық көңіл күйі көтеріңкі болуын қадағалау, өзін еркін сезінуіне
жағдай жасалады. ... ... ... реттеу әлеуметтік педагогтың
жұмыс ауқымына кіреді. Осыған орай оның ... ... ... ... ... тұрады:
Бірінші кезең, ата-анасы қалдырып кеткен баланы уақытша не ... ... ... ... ... ... Бала ... алғысы келген
жұбайлар не болмаса жекелеген азаматтардың аты ... ... ... ... бала не ұл бала ... ... және неше жастағы, қандай сипаттағы,
мысалы, ұлтына, сыртқы ... ... ... ... ... ... ... педагог өтініш иелерімен әңгімелесіп, отбасының
ахуалы, үйдегі жағдайымен танысып, ... бағу ... мен ... ... ... береді.
Екінші кезеңде, бала бағып алуға ниет ... ... ... және ... да құжаттарды толтырады, ондағы сауалдарға жауап
береді. Алынған мәліметтер ... ... ... ... ... қай ... ... болатыны анықталады.
Үшінші кезеңде, баланы бағып алуға ниет білдірген отбасына ... ... ... ... барып олардың ахуалымен танысуға және
әңгімелер өткізуге мүмкіндік жасайды. Сөйтіп, баланы алатын ... мен ... ... ... ... ... атқарады.
Төртінші кезеңде, әлеуметтік педагог отбасы мүшелері, ... ... ... ... ... ... көзқарасы,
талаптары мен мүддесін зерделеп, көршілері, бірге істейтін әріптестері ... ... ... ... ... етеді.
Бесінші кезеңде, балаларды алатын ата-аналарды мекемеге шақырып,
балалармен таныстырып, олар ... ... ... қоса, тәрбиелеу
туралы кеңес береді. Ата-ананың сұрақтарына жауап беру ... ... және ... ... ... ... күнге дейін баламен танысу,
өзара қарым-қатынас ... ... мен ... ... ... ... да бақылау жұмыстары жүргізіледі.
Алтыншы кезеңде, баланы бағып алушы ата-аналарға асырап алу ... ... ... ... ... ... қамқорлық және бақылау
ұйымдары секілді ... ... ... ... ... ... бір отбасыға берген соң, ... ... оның ... ... ... ... ... жағдайда бала мен оны қабылдап алған
ата-ананың арасында бір-біріне ... ... ... ... ... баланы алған отбасында басқа балалары бар ма, көп
балалы ма, жоқ әлде баласы ... ба, жас ... ма, әлде ... ... ... ... де бар ма, жоқ әлде олардың бірі ғана бар ма ... ... бала ... не үшін ... ... ... жас ... не
себептен қараусыз баланы алды деген секілді сұрақтардың барлығына да ... да аса ... ... ... баланың жаңа отбасына бейімделуі не ... ... ... ойындағыдай болды ма, не болмаса бала ауруға
шалдығып қалды ма деген ... ... да ... байланысты жүзеге
асады [52].
Шетелге асырауға, тәрбиелеуге бала беру туралы елдегі қоғамдық ... Қала ... ... қолдаса, жартысы наразылық білдіріп отыр.
Ауыл- село халқының басым көпшілігі шетелге бала асырауға үзіліді- ... ... дені дін ... ... ұлты ... қазақтар.
Әрине, бұл түсінікті жағдай.
Мемлекет тарапынана ата- анасының қамқорлығынсыз қалған мұндай бааларға
барлық ... ... ... ... ... ... оқу ... тамақтану-
бәрі- бәрі толығымен шешілген. Тек оларға ата- ана мейірімі, тәрбиесі, аялы
алақаны ... ... мен ...... ... да өзекті өткір
мәселеелрінің бірі болып қала бермек.Біздің мақсатымыз- жетім және ата-
анасының ... ... ... ... ... тәрбиеленіп жатқан
балалар,мүмкіндігі шектеулі, аз қамтылған отбасындағы балалардың уақыттарын
көңілді, қызықт, уайымсыз, ақ жарқын, ... ... ... ... ... ... ... үшін түрлі шаралар, сауықтыру кештерін
ұйымдастыру өте ... ... ... ... ... ... ... мәртебесін (статусын)
анықтауға байланысты – туу ... ... ... алу, әке-шешесінің
жоқтығы туралы куәлік жәрдемақы, зейнетақы, ... алу, ... ... соң ... ... баспанамен қамтамасыз ету секілді басқа да
көптеген жұмыстар да әлеуметтік педагог және әлеуметтік ... ... ... жолдары, әдістері мен тәсілдері, мазмұны,
мақсаты, формалары, түрлерін анықтауда балалардың жеке жай күйі мен ахуалын
ескерудің өзіндік маңызы бар. Төмендегі кестеде ... ... ... ... келтірілген [53].
6 кесте - Балалар үйіндегі әлеуметтік-педагогикалық жұмыс
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... бақылауы мен қамқорлығына беріледі.
. у және баланы
|Әлеуметтік педагогикалық |Іс-әрекет қызметі ... ... мен ... ... | ... ... ... әлеуметтік |Диагностикалау ... ... ... ... | ... сұхбат, баланың |
|анықтау | ... ... ... |
| | |т.б. ... ... ... ... ... |Педагогикалық, ... жеке | ... ... түзу | ... ... |
| | |мен ... ... ... ... ... |Әлеуметтендіру, қатарға |Бақылау, байқау, әңгіме, |
|түзету, қолдау ... ... ... |
| | ... ... жеке |
| | ... ... түзу және |
| | ... ... ... Баланың құқығы, |Араға түсіп делдалдық |Сендіру, иландыру, ... ... және |ету, ... ... ... ... ... органдарымен |атқару | ... ... ... | | ... ... и ... работы социального педагога” П.А. Шептенко,|
|М.,1988 ... ... ... ... жұмысы баланың
әлеуметтік мәртебесін анықтаудан басталады. Ол үшін егер бала ... ... ... ... тестілеу, сұхбат, құжаттарымен танысу
арқылы оның жеке ... ... ... ... тәрбиелеуге көнуін, қасиеттері мен ... ... мен ... үйіне дейінгі көрген тәрбиесі мен
жинақтаған ... ... т.б. ... Бала ... ... ... ұжымында болғандықтан ортаны танып –білу жұмыстарын жүргізеді
[54].
Әке-шешесінен айырылған балаларды басқа отбасы бағып ... онда ... ... толығымен мемлекет қамқорлығына алынады. Бұл міндетті
алдымен бөбектер үйі атқарып, онда бала 3 ... ... өмір ... Одан ... де оларды асырап алатын отбасылар болмаса
жетімдерге арналған балалар ... ал ... ... толғандары мектеп-
интернаттарға бөлінеді. Балалар үйінде қалғандары оған жақын ... ... не ... ... ... ... мектептерде
оқиды.
Балалар үйі мектепке дейінгі жастағы, мектеп жасындағы және әр ... ... үшін ... ... ... елімізде балалар үйінің
жаңа формасы «отбасылық балалар үйі» ... ... Олар ... ... уақытша қабылдайтын орындарға да ұқсап кеткенімен, ... ... ... – онда ... ... шарт ... әр баланың өз
қабілеттері мен мүмкіндіктерін жүзеге асыруына, тәрбиеленіп, білім алуына
жағдай туғызу. Отбасылық балалар үйі тұл ... мен ... да ... ... ... ... міндетін орындауына байланысты
оларға мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... әке мен шеше ... ... отбасы моделін түзуге ұмтылады.
Осыған орай бұл ... ... ... бар ... ... ... өтеді. Олардың міндеттері балалар үйіндегідей болғанымен кейбір
тұстарында отбасына жақындау талабы қойылады. Олар мыналар:
- баланың дамыуна ... ... және өмір ... ... ... ... ... сақтау;
- материалдық жағынан қамтамасыз ету;
- тәрбиеленушілердің құқығын, мүддесін қорғау;
- білім алуына жағдай ... ... ... және ... өзін-өзі тануы және өзін дамытуға талаптануын қалыптастыру;
- өз мүмкінігі мен қабілеттеріне ... ... ... және ... ... ... уақытша қабылдау орындары да мемлекет тарапынан ... ... ... басқа бір отбасы бағып алғанша, не болмаса аранайы
мекемелерге өткізіп бергенше, не баланың өз ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктерін В.С. Мухина,
М.И. Лисина, Е.О. Смирнова, Т.Б. ... ... ... ... ... – мектепке дейінгі ... ... ... ... мен ... ... ... Сол себепті топпен жұмыс ... ... және ... да ... әр ... жеке көңіл бөлуге, олардың
әр қайсысының рухани қажеттілігін ересек ... ... ... ішкі жан ... мұқтаждығын өтеуге ұмтылуы тиіс.
Сонымен, қазақта “жетім көрсең жебей жүр” деген нақыл сөз бар. Бұрынғы
қоғамда жетімдер болғанымен, оларды ағайын- ... ... өз ... ... Ертеректе ”балалар үйі”, “жетімдер үйі” деген ұғым жоқ еді.
Ал бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... тірідей айырылғандар, яғни ата- анасы өз қағынан өзі жеріп,
тастап кеткендер. ... адам ... ... ... ... мына ... сұмдықтарға таңданудан да қала бастадық. Балалар ... ... ... басты мақсаты – ондағы тәрбиеленушілердің
әлеуметтендіру мен қатарға қосу болып саналады. ... бұл ... ... ... әлеуметтік жұмыстарды (кәсіби ... ... мен ... ұйымдастырушы мамандар (негізінен педагогтар),
әлеуметтік-медициналық қызметкерлер істеуі ... ... ... әр ... ... ... өмір сүретіндіктен педагог және басқа да қызметкерлер
әр түрлі жастағы балалар бірге өмір сүретіндіктен ... және ... ... әр ... ... ұйымдастыруда, жалпы тәрбиелеуде осы жас
ерекшеліктерін білуі және соған сай жұмыс ұйымдастыруы тиіс.
3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ ... ... ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін
жетілдіру жолдары
Әлеуметтік педагогтің жұмысының маңызды бір бөлігі - ата-аналарымен
жұмыс, яғни жанұяның досы болу.  ... ... ... ... ... аса ... ... көңіліне қонымды атмосфера
орнату - ... ... ... тәжірбиелілікті, зерделілікті  қажет
етеді. Жанұядағы науқас бала, ата-ана, жақын-туыстар тарапынан үлкен ... ... ... ... ... бар ата-ана міндетті түрде баланың
дертіне үнемі қобалжулы болады, ... ... ... ... сырттап қалады, себебі олардың бар ойы тек ... ... ... ... ... және ... үміт
арта отырып мүмкін емес нәрселерді талап етуі де ... ... жан ... ... ... мүмкін, бұл жанұяда ауыр қарым-
қатынас пайда болуы мүмкін, ... ... ... мен ... есте ... қажет. Баланың ата-анасы мен туыстарымен
әңгімелескенде олар ... мен ... ... ... ... ... баланың жағдайы туралы ата-ананың көңіліне тиетін сөздер айтудан
аулақ болған жөн. Дегенмен бұл жағдай ата-ананың ... ... ісін ... ... Баланың ата-анасымен туыстарымен әңгімелескенде бұрыннан келе
жатқан «кімге не ауту керек және сені қалай түсінетіндігін есте ... ... ... ... ... ... ... соқтыратын жағдайын дұрыс түсіндірмеу
ата-ананың өз-өздерін күналауға ... ... ... ... ... да ... Мұндай жағдайда педагог-дефектологтар мен дәрігер
баланы арнайы ... ... ... үгіт ... ... жөн. ... ата-ананы психологиялық травмадан айырады. Жанұядағы жағдай бір
қалыпқа түседі. Ата-ана басқа балаларға ... ... ... ... ... ... алады. Науқас баланы әрдайым ерекелетіп, аялап отыру,
баланың науқас екендігін үнемі еске ... ... оны ... ... жеке ... жалғыз қалуға, жалғыз қыдыруға мүмкіндік бермейді, бұл
әрине баланың өзімшіл, менмен болып өсуіне ... ... көп ... мінез қалыптасып беки түседі. Бұл жағдайда педагог-де фектолг
ата-ананың балаға қарым-қатынасының дұрыс еместігін түсіндіру тиіс, науқас
бала және ... ... өте ... бұл ... ... шешім табуы ата-
ананың материалдық жағдайына, мәдениет ... жан ... ... психо-невропатолог, педагог-дефектологтармен, тығыз
қарым-қатынаста, түсіністікте жұмыс істеуі өте күрделі мәселе. Ауру ... мен ... ... мен педагог-дефектологтарға қазіргі таңдағы
медицинаның мүмкіндігі күшті деген оймен үлкен үміт артады. ... ... ... кететіне мекемелерде өткізілетін емедеу-тәрбиелеу жұмыстарына
сенбеуі де ... Кей ... ... ... ... және педагог-
дефектологтарға барлық күтіп емдеу, келешектегі дамуын ... ... ... ... деп ... Дәрігер педагог-дефектолог ата-анаға
баламен үйде жасалатын жұмыстарды ... ... ... Үйде ... дене ... логопедиялық жаттығулар жасауға болатынын ... ... ... ... ... ... ... емдеу
мекемелерінде ата-аналар мектебін ұйымдастырған дұрыс[56].
Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жүргізетін жұмысы аса маңызды
болып саналады. Ол ... ... ... ... ... ала отырып,
бала тәрбиесіне байланысты ата –аналармен ынтымақтаса, ... ... ... ... пен ата- ананың үнемі ынтымықтаса отырып әр кезде атқаратын
міндеттің бірі ата –ананың педагогикалық белсенділік ... ... ... ... ... ... (құпия) үйрету сипатына ие болды.
Әлеуметтіік педагог отбасы тәрбиесінің ... оңды ... ... ... зерттеп, жинақтап, таратады; оңды ой - пікірлерді күшейтіп,
терісін реттеп тәрбие процесінде пайдаланады. Сондықтан:
1. ... мен ата- ... ... сенімділік қарым – қатынастары
оңды бағытталған, бірігіп ықпал етудің шешуші және ... ... ... Ата – ... ... көзқарасын жандандырып,
табысқа жетуге қажеттілік және өз күшіне сенімділік тудыру ... ... ... маңызы зор.
2. Әлеуметтік педагогтың ... ... ... бірі ата-
аналарды педагогикалық білім мен дағдыға, оның теориялық ... ... ... әсіресе тәрбиені ұйымдастыру
шеберлігіне жетілдіру болып табылады. ... ... ... мұндай нәтижесі ата-аналардың өз балаларына ғана емес,
сонымен қатар бір-тұтас ... ... ... белсенділігіне
алып келеді. Әлеуметтік педагогтың отбасымен бірлесе әрекет етуін
ұйымдастыруы мына мүмкіндіктерді тудырады:
- өз балалары мен ... ... ... ... ... мақсатында отбасымен туысқандарын зерттеу;
- өз балалары мен сынып оқушыларын тәрбиелеуге қажет ата –аналардың
адамгершілік, ... ... ... ... ... ... ... педагогик адәстүрлі негізде әлеуметтік педагог пен ата –
аналардың бірлесе әрекет ету бағдарламасын жасау;
- ... ... ... ағымдағы және ақырғы нәтижелерді
зерттеу;
- баланың ... ... өмір сүру ... көп
құрылымдығын,әдетғұрпын,салт-дәстүрін, ... ... ... оқушының ата –аналарымен қарым – қатнасын
терең түсіну - әлеуметтік педагогтың отбасынаетене жақындау.
Мұнымен қатар, әлеуметтік ... ... ... әдіс –
тәсілдерді, психологиялық – педагогикалық диагностиканы: бақылау, ... ... ... ... ... ... ... балалар
шығармашылығын пайдалану, т.б. жүргізе алады [57].
Әлеуметтік педагог төмендегі ... ... ... ата – аналар мен балалар өзін зерттеу обьектісі ... ... ... ... ... ... және ... жүргізілу тиіс;
- зерттеу әдістері халықтық дәстүрлі тәрбие ... ... ... ...... ... әр ... санқилы және
кешенді пайдалануы тиіс.
Отбасына әлеуметтік-педагогикалық диагностика негізінен өз баласы ... ... ... ... ... әлеуеттілігін
пайдалану мүмкіндігіне қарай бөлінген отбасыларының ... ... ... ... ... бес топқа бөлінеді:
1. Жоғары адамгершілік, этномәдени қарым – қатынастағы отбасылар.
Салауатты өмір салты, ұлттық – ... ... ... ... өз ... ... ... мүмкіндік
ала алатын отбасылар. Мұнда әлеуметтік педагогтың ... ... жоқ, ... ... жас ... ... сәйкес кейбір кеңестер мен
ескертулердің берілуі мүмкін.
2. Ата – ... ... ... ... ...... сипатталатын отбасылар. Бірак олар тәрбиенің оңды
бағытын қамтамасыз ете ... ... ата ... ... ... ... байланысты балада эгоизм,
нигилизм, ата –анасын менсінбеу, ... ... ... ... ... ... аударуына мәжбүр етеді.
3. Дау – жанжалмен өз ... ... ... ... көңіл аудармайтын отбасылар. Мұндай ... ... ... ... ... ... жасөспірімді қорғап қалудың шұғыл шараларын қолдану
керек:
- дау – жанжалды ... көп ... ... ... кикілжіңі ауыр моральдық – психологиялық ахуалға алып
келеді.Жанталасқан адамдардың балаға агрессиялық көзқарасы, ата ... ... бір ... ... ... ... ... мінез ауытқушылығына апарып, отбасын
тастап шығуға ... ... ... ... ... ... отбасыларында балаға
қарым-қатынас қатыгездікке, әкімгерлікке, тұрақсыздыққа, зорлыққа
құрылған. Бұл баланың намысына тиіп, ар-ожданын таптайтын, сезімін
өшіріп, өзіне өзі баға бере ... ... ... ... ... ата ... ықпалынан босап шығу ниетінен ауып,
ауладағы көшедегі бейресми топтардың қолына ... ... ... отбасылық ұстанымдар мен қамқорлықтың
жойылуы, бала ... ... ... ... ... ... т.б.
- басты «тәрбие әдісі» - ұғып – ... Бұл ... ... психикасы бұзылады, үйінен, сабақтан қашады, ... ... ... ... Сырттай сау көрінетін отбасы. ... ... ... ... ... ... ... жоқ, ұрпақтың
сезімталдық қасиеті бұзылған. Бұл отбасыларынан шыққан кейбір
жасөспірімдер өз отбасыларынан шыққан ... ... ... ... ... ... көрсете білетіндіктен, мұндай
балалармен тәрбие жұмыстың жүргізу аса қиындыққа ... ... ... нашар) отбасылар – дау – ... ...... ... ... ... қорғау үшін әлеуметтік педагогтың мұндай отбасына үнемі көңіл
аударып отыруы, қоғамдық ықпал ... ... ... ... ... ... пен ата –ананың бірлескен ... ... ... ... ... егер ... ... мақсатты формада
жүргізетін болса, тұлғаны қалыптастырудың әлеуетті қуат – күші ... ... пен ата ... ... мазмұны мұратқа жетеді.
Отбасы- өскелең ұрпақты әлеуметтендірудегі өте маңызды институт болып
табылады. Отбасы- баланың жеке дамуы мен өмір сүру ... ... ... ... өлшемі- ата-аналарының білім деңгейі мен қоғамдық
өмірге араласу белсенділігіне байланысты;
Әлеуметтік-экономикалық өлшемі-ата-аналарының мүліктік-материалдық
және жұмыспен ... ... ... ... ... ... деңгейіне,үйінің
жабдықталуына, өмір салты ерекшеліктеріне байланысты;
Демографиялық ... ... ... байланысты анықталады.
Әлеуметтік педагог отбасы тәрбиесінің үлгілі, оңды тәжірибесіне
сүйенеді; оны жан-жақты ... ... ... оңды ... реттеп тәрбие процесінде пайдаланады [59].
Әлеуметтік педагог пен ата-ана арасында өзара ... ... ... ... қарым-қатынас болуы тиіс.
Әлеуметтік педагогтың отбасымен бірлесе әрекет етуін ұйымдастыруы:
- өз балалары мен ... ... ... ... ... анықтау мақсатында отбасын
зерттеу;
- бала тәрбиесіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... педагог пен ата-ананың бірлескен ... ... ... ... ... ... және ақырғы нәтижелерді
талдау;
- оқушының отбасын зерттеу әлеуметтік педагогқа баланың өмір ... оның ... ... ... құндылықтарын,
тәрбиелеу мүмкіндігін, ата-ана мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты
түсінуге көмектеседі.
Әлеуметтік педагог отбасымен ... ... ... ... ... пайдалана алады: бақылау, байқау,
пікірлесу, ... ... ... ... ... өткізу, балалар
шығармашылығын пайдалану, т.б [60].
Әлеуметтік педагог ... ... ... барысында төмендегі
ережелерді ұстануы тиіс:
1. бала мен оның ата-анасы өздерін зерттеу объектісі ретінде сезінбеуі
тиіс;
2. ... ... ... ... және ... түрде жүргізілуі
тиіс;
3. зерттеу әдістері тәрбиелеу әдістерімен байланыста болуы тиіс;
4. психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... зерттеудің психологиялық – педагогикалық диагностика түрлері:
Тәжірибеде қолданып жүрген ... ... мен ... ... ағарту әдісі.Ата-аналармен жұмысты ең алдымен
әртүрлі әдістерді қолдана отырып, отбасын мұқият зерттеуден ... ... ... ... бару, мінездеме жүйесі, сұхбаттасу, ... ... ... т.б. Бұл ... ... ... ... таңда өмірбаянды талдау (анализдеу) әдісі кеңінен қолданылуда.
Оның мәні оқушылыр мына тақырыпта шығарма жазады: «Өткен ... ... ... Мен және менің Жанұям», «Мен», ... ... ... портреті» бұл шығарманы сыныпта ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... ... сақтауды
және ізгі ниеттілікті қажет етеді.
Сонымен, бала дамуының қай жағын қарастырсақ та, барлық жағдайда, жас
ерекшелігінің қай ... де ... ... ... және ... ... Баланың ішкі дүниесін білу, оның проблемаларына ортақтасу ... ... ... ... ... ... ... қасиетін қалыптастырып, баланың әлеуметтенуінде шешуші рөл
атқарады.
3.2 Әлеуметтік ... ... ... ... ... мамандықты таңдаған адамның ерекше тұлғалық сапасы болуы керек.
Әлеуметтік ... ... - ... ... ... ... ... түсінушілік, өзара көмек, өзара жауапкершілік жолы. Әлеуметтік
педагогтың кәсіптік ... ... ... - ол ... тілеушілік, сыпайылық, аутенттілік, ашықтық, нақтылық, «осы
жерде және қазір» жағдайында сөйлей алуы, комммуникативтік қабілеті ... ... ... ... адамның көзімен көре алу, дүниені олар
секілді түсіну, іс-әрекетін олардың тұрғысымен түсіне отырып, сонымен ... ... ... айту, оларға бұл шешімді қолдау немесе қолдамауға
мүмкіндік беру.
Адамгершілік- өзінің түсінушілігін, оң көзқарасын, басқа ... ... ... ... әдептілік, басқа адамдармен қарым-қатынаста сыпайы болу.
Аутенттілік-адамдармен қарым-қатынаста шынайы ... ... ... ... ... ... ішкі дүниені аша білу, адал болу, өзінің
сезімі мен ойын айта ... ... ... бас ... ... ... ... алуы.
”Осы жерде және қазір” жағдайында сөйле алу- және әрекет ете алуы,
адам туралы ,оның жағдайы туралы нақты білу және оны ... ... ... ... басқа адмға деген қызығушылық, ол
адаммен тез тіл табыса ... ... ... ... мен қызмет мазмұны
Әлеуметтік педагог өз қызметін үш бағытта жүргізеді:
- Балалар мен отбасының ... ... ... ... ... ... ... және
өңдейді;
- Социумдағы (қоғамдағы) әлеуметтік жағдайды зерттеп және оған ... ... ... мен ... ... ... формаларын және түрлерін ұсынады;
Баланың жан-жақты психологиялық дамуына жағдай жасау, оқу мен тәрбиеге
теріс көзқарасты жою, салауатты өмір салтына оңды ... ... ... ... ... ... анықтап, алдын-ала сақтандыру
шараларын жүргізу, үгіт-насихат жұмыстары арқылы педагогтар мен ... ... ... жоғары болуымен анықталады [61].
Әлеуметтік педагогтың тұлғалық сапаларын саралап айта ... ... ... ...... мол, ... жеке басының мүддесінен
бұрын басқаларға жақсылық ойлауы, өзгеге қамқорлық жасауы;
- психологиялық сипаты – ... ... ... ... мен ... ... тұрақтылығы;
- психикалық талдау жүргізе білуі, өзіндік қасиеттерін анық пайымдауы
- өзін бағалауы, өзін бақылай ... ... ... және өз ... ... біліктілігі - қарым-қатынас орната білуі, эмпатясы,
бетпе – бет сөйлесуден тайынбауы, сыртқы көрінісінің нанымдылығы,
перцепция: ... ... ... мен сөз ... ... ... ... қабілеттерін талдай келе кез ... ... ... бола алмайтынын, әлеуметтік педагог қызметінің ерекше
қасиет пен ... ... ... ... ... ... педагогтың
негізгі ерекшелігі – альтруистік қасиетінде, яғни, басқаларға ... ... ... ... ... мен ... Өзінің
қажеттіліктері мен талаптарынан артып, жәрдемге мұқтаж адамдарға ... - ... ... ең ... ... ... әрекет ету кезеңдер:і
1-кезең - оқушылардың әлеуметтік өмірінің шынайы болмысын зерттеу.
2-кезең - зерттеу материалдарының қорытынды құжаттарына сәйкес мақсат-
міндеттерді ... ... ... тап ... ... ... мүмкіндіктерін есепке алады және жұмысты жоспарлайды.
3-кезең - әрбір іс пен әлеуметтік-педагогикалық қызмет кезеңдеріндегі
зерттеу ... мен ... іске ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Әлеуметтік педагогтың, психологтың, педагогтың, дәрігерлердің бірлескен
қызметі төмендегідей:
1. Отбасына әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету;
2. Балаларға әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету;
3. Отбасы мен балаларға ... ... ... ... Балаларды күйзелтетін даулы мәселелерді шешуге көмектесу;
5. Мінезінде ... бар ... ... ... ... жасау;
6. Профилактикалық іс-шаралар ұйымдастыру;
алуы тиіс.Оқушының жағдайын анықтау диагнозын қояды.
Мектеп және ...... ... әлеуметтік
педагог пен психологтың бірлесіп атқаратын жұмыстары:
1. Әлеуметтік педагогтың кеңесі.(1 айда 1 рет)
2. Психологиялық-педагогикалық консилиум.(2 айда 1 ... ... ... ... мен ... талдау схемасын
құру.(психолог)
4. Денсаулығында кінараты бар ... ... жеке ... ... ... нашар отбасын анықтау және бару(әлеуметтік педагог)
6. “Отбасы өміріндегі әлеуметтік нормалар” тақырыбында ... ... ... жағдайы нашар отбасына материалдық қолдау көрсету: транспортта
тегін жүру, ... ... ... ... ... ... ... отбасына рейд(әлеуметтік педагог,психолог,ЖТИ инспекторы)
9. “Баланың қиын жағдай кезіндегі психологиялық ... ... ... ... ... ... ... нашар отбасы балаларының ... ... ... ... ... пен ... ата-ана мен олардың балаларына
арналған бірлескен кеңестері.
12. Ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға,отбасында қиын ... ... ... ... ... ... ... психологиялық, әлеуметтік көмек көрсету.(психолог,әлеуметтік
педагог) [62].
Білім беру мекемелері ... ... ... ... ... қызметін реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық
құжаттар:
1. Бала құқығы туралы, бала құқығы бойынша зандық актілер.
2. Жеке қолдану папкасы.
3. ... ... ... Әлеуметтік педагогтың картотекасы.
5. Оқушының әлеуметтік паспорты.
6. Оқушының тұрмыстық жағдайын тексеру актісі.
7. Оқушының отбасына ... ... ... ... ... ... есеп беру ... Әлеуметтік педагогикалық қабырға газеті.
11. Білім беру мекемесінің ЖТІБ-н бірлескен жұмыс жоспары.
12. ... ... ... үшін ... Сынып жетекшілерге баланың өміріндегі әлеуметтік проблемаларды,
тұлғааралық қатынастағы ... ... ... ... ... ... мен ... арналған олардың проблемасын шешуге
құзырлы қалалық және ... ... мен ... ... ... ... және ... құжаттарды тіркеу журналы.
16. Атқарылған жұмыстың есебі [63].
Жеке қолдану папкасы:
Әлеуметтік педагог жұмысын ұйымдастыру үшін жеке ... ... ... ... ... папкасында төмендегі құжаттар енгізіледі:
- Мектептің негізгі құжаттары (жарғы көшірмесі, лицензия көшірмесі,
т.б.).
- Әлеуметтік педагогтың қызметтік және лауызымдық ... ... ... жоспары мектептің өңдірістік жоспары немесе бөлігі,
даму бағдарламасы, тәрбие жұмыс жоспары, ... және ... ... ... ... ... ... жетекшілер, пән мұғалімі және
әкімшілік, үйінің телефоны көрсетілген).
- Әлеуметтік ... ... ... ... ... (қамқорлық және қорғаушылық бөлімі), ішкі істер органдары,
емханалар, әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... кестемі көрсетілуі тиіс).
Әлеуметтік педагогтың лауазымдық міндеттері:
1. ... жеке ... және ... ... ... ... ... бейімдеу, жеке тұлға ретінде дамыту.
3. Оқушының микроорталығын, өмір сүру жағдайларын зерттейді.
4. Оқушының қажеттігі мен ... ... жеке ... ... ... және өз құзырлығы бойынша шешу.
5. Оқушының қиындығы мен ... , ... ... тез ... әлеуметтік көмек және қолдау көрсетеді,
құқық бұзушылығы бойынша алдын-алу жұмыстарын жүргізеді.
6. ... ... ... анықтайды.
7. Патронат бойынша тұрғын үй, зейнет ақы беру, ... ... ... ... қалған баланың мүліктік және мүліктік
емес құқы ... ... ... ... тыс ... оқушының физикалық және дарындылық талантын
дамытуға жағдайлар жасайды.
9. Баланың мемлекетпен,қоғаммен, ... және ... ... ... ... ... ... оларды ауыстыратын
адамдармен бірлесіп, тығыз қарым-қатынаста жұмыс жасайды.
11. Білім беру ... ... ... құрастыруға,
бекітуге, оны жүзеге асыруға қатысады және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагог адамдармен қарым-қатынас орната ... және ... ... кету ... ... ... ... мейірімді, басқалар үшін жанашыр бола ... ... ... ... ... ... істеуге, қызметтес істес
болуға, бейімді, өз ойын білдіре алатын, белсенді де жігерлі, өз пікірі ... ... ... тосын және тұтқиыл жағдайлардан ұтымды жол таба
білетін, ұстамды және ... ... ... мен ... ... ... ... болуы керек.
3.3 Әлеуметтік педогогтың кәсіби шеберлігін жүзеге асыруда шетелдік
тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
Әлеуметтік мамандарды дайындайтын алғашқы оқу орындары XIX ... XX ... ... АҚШ пен ... ... ... елдерінде,
оның ішінде Германияда да пайда бола бастады. XIX ғасыр ... ... ... ... болып саналады. Әлеуметтік қызметтің
дамуы мен қалыптасуына елдің индустриялануы әсер етті. ... ... ... ... ... бастайды. Соның салдарынан адамдардың
көпшілігі әлеуметтік қамтамасыз етуді ... ... ... тарапынан қамқорлық
көре бастады.
Қоғамның әлеуметтік қызметкер мамандығының қажеттігін ... ... ... әкеп ... 1905 жылы ... ... ... мектебі пайда болды. Одан кейінгі төрт ... ... 13 ... ... өз ... ... Алғашқы мектептер:
Нидерландияда - 1896 жылы, Германияда-1899жылы, кейінірек, 1903 жылы ... ... бола ... Бірақ Қазақстанда мұндай ұйымдар болған ... ... ... ... ... Әлеуметтік жұмыс XX ғасырда әсіресе
бірінші дүниежүзілік ... ... ... ... Бұл жұмысшылардың
тұрмыстарын жақсарту үшін жасаған қозғалыстары және әйелдердің эмансипация
үшін қозғалыстарына ... ... ... ж. ... құрылған әлеуметтік жұмыстың халықаралық
қауымдастығының тізгінін көрнекті әйел, феминистік қозғалыстың ... ... өз ... алды. Кейіннен әлеуметтік қызмет Бельгияда,
Францияда, Италияда, Испанияда, Түркияда, Германияда, Югославияда, ... ... ... ... АҚШ-та, Ирландия Израиль, Греция,
Венгрия, Норвегия, Португалия, Финляндия, Чехословакия, Эстония, ... өте ... ... ... ... ... ... теория жоқ, оның теориялық
білімдері әр түрлі қоғамдық-әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... ... негізін салушы философтар,
әлеуметтанушылар, психологтер – К. Маркс, Э. Дюркгейм, М. ... ... З. ... К. ... Ж.П. ... және т.б.
Мемлекеттік әлеуметтік жұмыс – бұл мемлекеттің әлеуметтік сферадағы
белгілі бір әлеуметтік кезеңге есептелген қаржылық ... мен ... ... ... ... ... – тарихи жағдай мен мақсаттарға
негізделген қызметі болып табылады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... саясаты алады. Табыс ұғымы
экономикалық қызмет нәтижесінің көрсеткіші болып табылады. ... ... ... ... ... әлеуметтік бағдарланған
экономиканың қалыптасуы болып табылады.
Әлеуметтік заңдылықтарды нақтыланған бағыттарын жоспарлаумен,
қаржыландырумен, оған ... ... ... сапалы
көрсеткіштерге жетуге болады. Жекелеген ... ... ... ... кез келген аймақта толық және шұғыл
түрде көмек көрсетіліп отырады. Бұл ең ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогтардың қажеттілігі оларды даярлайтын
оқу орындарының пайда болуынан бұрынырақ туындады. ... ... ХХ ... 20-30 ... белсенді жүрді. Алайда
оның дамуының ... ... бұл ... ұмыт ... ... ... ... 60 жылдарында ғана анықталды. Бұл емпириялық тәжірибе жинақтау
кезеңі болды. Осы уақытта ортадағы тәрбиелік қызметке арнайы ... ... тыс, ... тыс ... жұмыскерлерін,
ұйымдастырушы педагогты және т.б.) дайындау жүріп жатты.
ХХ ғасырдың 70-80 жылдары практикада қол жеткізген ... ... ... ... ... сапалы жаңа деңгейге
көтерді. Сол ... ... ... ретінде әлеуметтік-педагогикалық
кешендерді атауға болады. Олар Мәскеу, Ленинград, Свердловск және т.б.
қалаларда ... Онда ... мен ... мен мақсатты әлеуметтік-
педагогикалық жұмыс идеясы орнықты [66]. Алайда бұл жұмыс ... ... ... жеткіліксіздігінің немесе олардың мүлдем
жоқтығының салдарынан тежелді. 1990 жылы ... ... ... ... ... ... жылдары ВНИК «мектеп-шағын аудан» деген
бірқатар ... ... ... ресейдің 50 астам жоғары оқу
орындары жаңа бағыттағы мамандарды даярлауға кірісті.
Қазақстанда мұндай ... ... ... ... ... атындағы мемлекеттік университетінің әлеуметтік факультетінде 1992
жылдан басталды.
Әлеуметтік педагогика жайлы қатып қалған ... жоқ, оның ... әр ... ... мектептермен келтірілген. Әлеуметтік
жұмыстың ғылым және жалпы ... ... ... ... ... ... – К. ... Э. Дюркгейм, М. Вебер, Т.
Парсонс, З. ... К. ... Ж.П. ... және т.б.
Бельгияда, Ағылшын елінде, АҚШ-та, Францияда болашақ ... ... оқу ... ... ... 65% ... тәжірибе
алумен өткізеді. Ал, Ресейде әлеуметтік ... ... ... ал ... ... ... Елімізде
әлеуметтік жұмысты Ресей тәжірибесімен ... ... ... ... қолданылып келе жатқан әлеуметтік ғылымдардың көптеген
теоретикалық бағыттарының негізі болса да, ... ... ... ... ... ... қолданады [67].
Халықаралық кең тәжірибе мынандай бірнеше теоретикалық үлгілердің
қолданылуын көрсетеді: психодинамикалық, ... ... ... ... және ... әлеуметтік- психологиялық және
коммуникативтік, гуманистік және экзистенциалдық, когнитивтік , ... ... ... әлеуметтік жұмыста қолданылатын кейбір негізгі теоретикалық
үлгілерді қарастырып көрейік.
Ең ... ...... ... Бұл - ... ... ... психодинамикалық үлгілер. Таза түрдегі
психоанализді қолдану өте сирек кездеседі, ал ол ... жеке ... ... ... ... («case work») ... ... үлгілердің классикалық талдаудан ерекшелігі – ол адамның
осы шағына негізделу және шынайы әлеуметтік жағдайлардан ... ... ... көбінесе бихевиористік, когнитивтік және гуманистік
үлгілер қолданылады. Олар: ... ... ... ... ... мен адам және ... ... деген көзқарастарының
жүйесі.
Әлеуметтік жұмыстың негізі болатын психобағытталған философия
экзистенциализмінің ... ... ... ... мен кез ... ... потенциалын сызып көрсетеді.
Экзистенциалим концепциясы бойынша, адамның өмірлік жолына ешкім де,
ештеңе де әсер ете ... ... ... ... ... ... принциптерін келесідей бөледі: маман мен клиент
арасындағы субъект – ... ... әсер ... ... ... ... терапия; тұлғалық өсу принципі;
потенциалдық ... ... ... ... психология шегіндегі
түсініктерді К. Роджерс берген. Ол клиент пен ... ... ... ... ... қатынастардың болашақ үлгісі деп санаған.
Гуманистік психология концепциясындағы идеалды тұлға А. ... ... ... ... ... ... ... үлгі тәжірибелі психологиялық тұрғыдан емес, философиялық
тұрғыдан пайда ... ... ... ... үлгі ... ... ... Сондықтан көбінесе бихевиористік және
бихевиористік емес үлгілер қолданылады.
Бихевиористік үлгі ... ... ... ... акцентті сыртқы
стимулдерге реакция деп қарастырады. Бихевиоризнің негізгі ... ... ... зерттеулердің қажетті түрде жүргізілуі.
Бихевиоризм тұлғаны зерттеу барысында ... ... көп ... ... ол бихевиоризм емес ... ... ... ... пихолог Альберт Бондураның әлеуметтік оқытуына сай
емес. Оның жұмыстарының негізгі ойында, әлеуметтік тәртіптің ... осы ... ... және ... ... қарама-қарсы когнитивті үлгі – клиент жағынан өзінің
тәртібінің рационалды логикалық басқаруына ... Бұл ... ... өзі жасайтын жалыз шындығын символдық интеракционизм ... ... ... когнитивті үлгіні қабылдамады. Бірақ 80
– жылдардан бастап, әлеуметтік жұмыстың ... ... ... әлеуметтік жұмысында психобағыттық үлгінің басқа тағы да 20
шақты әр түрлі үлгілері қолданылады: олар – ... ... ... ... ... ... тағы басқа. Осылардың
ішіндегі ең белгілісі, ол ... түрі ... ... Осы ... ... ... – американдық мамандар А. ... және ... Олар ... ... ең ... жүйелердің 3 типін бөліп берді:
формальді емес жүйелер (отбасы, ... ... және тағы ... ... (саяси партиялар, профсоюздар), негізгі әлеуметтік
институттарды таныстыратын социеталбді жүйелер ... ... ... ... тағы ... кіреді) [68].
Адам өміріндегі проблемдің жағдайлар ортасы мен оның ... ... ... ... белгілі бір тобының жоқтығы;
2. адам өзіне ... ... бар ... ... немесе оны
пайдаланғысы келмегендігі;
3. адамды басқа жүйеге қосуда пайда болатын жаңа мәселелер;
4. әр түрлі жүйелердің өзара келіспеушіліктері.
Әлеуметтік ... дің ...... пен жүйе ... ... оның ... ... көрсету.
Соңғы онжылдықта әлеуметтік жұмыста дәстүрлі үлгілермен ... ... тән емес үлгі ... ... Бұл үлгі –
нейролингвистикалық программалау ... – бұл ... ... ... ... адам ... қатынастар арқылы әсер ету. Әлеуметтік жұмыста Әлеуметтік
жұмыста қызығушылық тудыратын НЛП-дың элементтері: клиент пен ... ... ... және ... емес ... адекватты
қабылдау, тұлғааралық қатынастарды орнату және сақтау.
Еуропа қауымдастығында ... ... үш ... ... ...... модель.Скандинавия елдеріне тән бұл
елдердегі ... ... ... ... ... ... ... ұсақ фермерлердің мүддесін қорғап, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... В. Хамеш бұл моделді
«скандинавиялық» деп анықтайды. (Дания, Швеция, Финляндия). ... ... ... ету ... ... деңгейде, ол негізінен салықтың
негізінде қаржыландырылады.
Корпоративті модель. (Германия, ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесін дамыту және кәсіподақ
қоғамының нитеграциясы анықтайды. В. ... бұл ... ... ... ... ... ... сақтандыру жүзеге асады. Әлеуметтік
сақтандыру қызметі мамандандырылған топтардың қатарына кіруіне байланысты
анықталады.
Либералды ... Бұл ... ... ... ... ... минималды көрсетуімен байланысты. Бұл моделді негізінен ағылшын –
саксандық елдер қолданылады. В. ... бұл ... ... ... Бұл модель Ұлыбритания және Ирландия елдерінде ... ... ... әлеуметтік сақтандыру кіреді. Бірақ төмен деңгейде дамыған,
ал әлеуметтік көмек мұнда үлкен рөл ... Бұл ... ... бар. ... ... ... ... сақтауды
қолдау мақсатында барлық адамдарға ақысыз ... ... ... ал ... ... ... қызметті тек жалақысы төмен
адамдар ғана қолданады [69].
Солтүстік Еуропада ... мен ... ... дамуына және
германиялық қарым-қатынастарды кепіл ететін адамның әлеуметтік ... ... ... ... 1970 жылы ... ... ... құрылып
бітті. «Скандинав моделі» Солтүстік Еуропада жақсы дамыса, ... да ... жылы ... қарай Батыс Еуропа мен АҚШ-та ... ... ... ... Сол ... ғалымдар әлеуметтік жоспары жағынан
тәжірибесі сәтті болған скандинав елдеріне назар ... ... ... бірі – ол Глазго университетінің Британ оқытушысы
Дороти Уилсонның «Швециядағы тұрмыс ... ... атты ... жарық
көріп, ло Швециядағы әлеуметтік саясаттың 10 жылдықтарын қорытындылады.
Д.Уилсон швед қоғамындағы ... ... ... ... ол ... жүйесіне, денсаулық сақтау қызметіне, еңбек
қатынастары мен жұмыссыздық ... ... ... ... Д.Уилсон мынандай қорытынды жасайды, «кедейшілік – Швецияда қиын
мәселе емес, алайда ... ... ... ... ... ... ... білімін, тұрмыс жағдайын саяси белсенділік деңгейі
немесе демалуды көрсеткіш ретінде алатын болсақ». Ол Швециядағы әлеуметтік
көмек Британиядағы ... ... ... әлдеқайда көп болатынын
айтқан.
Швецияда зейнеткерлердің өмір сүру жағдайына табысты қайта бөліп беру
саясатына үлкен көңіл ... Онда ... 70% ... ... ... жағдайды қамтамасыз етеді дейді, бірақ оның ... ... Ол үшін Швед ... екі ... ... зейнетақы қорын ашты.
Сонымен, егер жұмысшы 1978 ... ... ... ... ол ... 70% +
15% - егер ол үйленген болса алады. Көптеген ... аз ... ... соң, олардың тұрмыс жағдайлары жақсарды.
Д.Уилсонның ойынша, жұмыссыздық ... ... ... ... жүйесі адам кәсіподақта тұруына байланысты ... ... ... 1,5% болғандықтан, оған аса көңіл бөлінбеді.
«Скандинав моделі» 1980 жылы терең зерттелді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... т.б. үлес қосты. Үш томдық ... ... ... және ... саясатты зерттеу» кітабы скандинав
әлеуметтік ... ... мен ... ... ... осы ... мен қиындықтарына статьялар, ... оның ... ... ... қарастыратын әлеуметтік саясатты ұсынады [70].
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен практикасындағы қазіргі жұмыстар
көрсеткендей, болашақ әлеуметтік педагогтар жұмыс істейтін халық топтарының
қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Әлеуметтік педагогтың қызмет саласында терминда алғаш
жалпы ресейлік әлеуметтік педагогтар мен ... ... В.Г. ... ... ... ... Осы ... арналған
зерттеулерді шартты түрде бірнеше топқа бөлуге болады.; Қосымша ... ... ... ... ... тыс уақытын ұйымдастыру; ауылдағы
отбасылармен мүмкін болатын жұмыс түрлері – мерекелер, отбасылық кітап оқу,
қонақ шақыру және т.б. ... ... ... мен ... ... алу ... жөніндегі шағын ауданның қоғамдық ... ... ... пен ... отбасылық тәрбиеге даярлау жөніндегі
шағын аудандағы басқа тәрбие институттарының ... ... ... жүзеге
асыру.
Мамандарды даярлайтын мектептер, ... ... қай ... ... әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік жұмыскерлерді
даярлаудың шетелдік жүйесінің өзіндік ерекшеліктері мен проблемалары болды;
ФРГ-да, Испанияда, ... ... ... оқытуды
академизациялауды шоғырландыру практикаға жаңа оқулықтарды ендіру ... ... ... және ... даярлау мәселелері әлеуметтік жұмыс
әдісі ретінде пайдалану АҚШ-та өткізілді. Италиядағы әлеуметтік педагогика
мен ... ... ... мен ... арасындағы өзара қарым-
қатынасы проблемалары болды.
Әлеуметтік жұмыс» және «әлеуметтік педагогика» терминдерін ... ... ... ... айта ... жөн. ... шетелде осы
қызмет саласының әлеуметтік педагогикалық және әлеуметтік жұмысқа бөлінуі
дұрыс емес деп ... ... бұл ... ... мен ... ... жатыр [71].
Сонымен, Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмыстың дамуы үшін басқа
шетелдердің тәжірибесін үйренудің, ұғынудың және пайдаланудың үлкен ... ... ... ... ... ... топтастыру көптеген
елдерде өзінің біршама артықшылықтарымен ерекшеленеді. Сол артықшылықтардың
өзімізге керегін алып, оны әлеуметтік ... ... ... ... ... асыруымыз керек. Ең алдымен әлеуметтік педагогикалық жұмысты
отбасынан бастаған дұрыс. Өйткені отбасынан ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің дұрыс басқара
алғандығының нәтижесі деуге болады. Мемлекеттің жүргізіп отырған әлеуметтік
саясатын ... ... ... ... ... саясат пен әлеуметтік
қамсыздандыру бағдарламаларын мемлекет ресми құрылымдар арқылы ... ... іс ... ... ... ... әлеуметтік педагогтың қазіргі кездегі
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ары ... жетілдіру бағыттарын қарастыру біз
үшін өте маңызды болып табылады. Әлеуметтік педагогтардың ... ... ... ... ... ... шешу ... іс-әрекеттерінің
қиыншылықтарының күрделілігін танытады. Сондықтан жаңа ... ... бірі ... ... іс-әрекеті болып табылады.
Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет ... ... оқу және ... ... ... және экстериоризациялау
кіреді. Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет міндетті ... ... ... ... Оның пайда болуы мен дамуы іс-әрекет сияқты ... ... ... ... ... әлеуметтік
жоспарлау және құрастыруды жүзеге асырады, ал оның ... ... ... деңгейде қалыптасуы, сана-сезім, өз тағдырын ... ... ... ... адам мүмкіндіктеріне сәйкес және ... ... ... ... іс-әрекет ұзақ процесс ... ... оның ... ... ... бермейді. Қоғамда отбасы –
болашақ азаматтың әлеуметтену жолындағы алғашқы ... ... ... ол ... ... ... ... алғашқы түсініктер береді,
оны еңбекке баулып, өз-өзіне ... ету ... ... ... ... мен мінез-құлқы, өмір сүру салты ... ... ... ... құндылықтар беріледі. Қазіргі
отбасындағы бала ... ... ... ... ... көптеген жағдайларға ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінде
жатыр. Қоғамдық отбасының тәрбие өмір ... оның ... ... бір-бірімен тығыз байланысты, өйткені олардың мақсат-міндеттері
ортақ іс-әрекеттерінің ... ... ... және ... ... ... субъектілері – ата-ана мен бала, әлеуметтік мақсат,
міндет, әлеуметтік педагогикалық тәсілдер, ... Осы ... ...... Ұйымдастырылған мақсатты жүзеге асыруда іс-
әрекет болмаса, тәрбие де болмайды. Отбасындағы тәрбиенің маңыздылығы ата-
ананың басшылығымен, бақылауымен әртүрлі іске ... ... ... ... ... ұйымдастыру және бағыттаушы ролін; ата-ана мен
бала арасындағы өзара қатынастың сипатын; бала ... әсер ... ... адамгершілік бағыттарын; баланың отбасындағы араласатын
іс-әрекетінің алуан түрлілігін; ата-ананың тәрбие құралдарын, әдістерін,
тәсілдерін ... алу ... ... белсенділігінің дәрежесін
көруге болады.
Қазіргі кезде еліміздің ... ... ... ... мұрасын
зерттеп, оны оқушы-жастар бойына жұғысты қасиет етіп ... сол ... ... ... ... азамат тәрбиелеп шығару- жалпы әлеуметтік
проблема болып ... Ол ... ... мазмұнын жаңарту, оның
құрылымдық жүйесіне ұлттық және ... ... ... ... игерту бағытында іске асырылмақшы. Оқушы дүниетанымын ... тек ... ... тұрғысында ғана қаралатын мәселе емес,
ол барлық ғылымдар ... ... ... ... ... демография,т.б) әр түрлі қырынан қарастыруды қажет
етеді. ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі бөлімінде, әлеуметтік педагогтың қазіргі
кездегі әлеуметтену мен қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... маңызы, анықтамасы және ерекшелігі
проблемалық жағдай ретінде анықталады. Әлеуметтік педагогтың оқушы тұлғасын
әлеуметтендіруде психолог пен ... ... ... ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру бойынша
жұмыстары, ақылы кем және ... ... ... ... қосу
жұмыстарын ұйымдастыру, бейімделмеген балалар немесе жас өспірімдер мен
девиантты адамдар ... өмір ... ... ... ... ... жұмыс үрдістері, жеткіншек жастағы
қылмыскер балалармен әлеуметтік педагогикалық жұмысты нығайтуі,, жетім және
қараусыз қалған балалар әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... асырудың негіздері қарастырылды. Қазақстандағы әлеуметтік
педагогикалық жұмысты жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... ... педагогтың кәсіптік
(профессионалдық) сапасын дамыту, ... ... ... шеберлігін
жүзеге асыруда шетелдік тәжірибені ... ... және ... ... ... әлеуметтік педагогика көптеген іс- әрекеттерді жүзеге асыруға
мүмкіндік береді, диагнозын анықтау, әлеуметтік қиындықтың ... ... ... ... қосу, қалыбына келтіру. Қоғамдағы
көмекке мұқтаж жандарға яғни, жетім балаларға, үй- күйі жоқ ... ... ... ... ... ... ... шалдығып, мүгедек болып
қалған балаларға тәрбиені қалай, қандай жолдармен береміз деген сауал қай
әлеуметтік қызметкерді болмасын ойландыратыны ... ... ... де ... елестетейік десек, әрқайсысымыз ұрпақ тәрбиесіне жауапты
қарайық! Сонда ғана қоғам ... ... ... ... Сәбет Балтабайұлы «Педагогика: жалпы негіздері және тәрбие
теориясы» 2008
2 І.Х. Халитова Әлеуметтік педагогиканың ... ... ... ... І.Х. ... «Әлеуметтік педогогика» Алматы «Білім» 2007
4 С.Ғаббасов «Халық педагогикасының негіздері» Алматы, 1995
5 Беличева С.А. “Основы первентивной психологии”. М., ... ... ... «Педагогика» 2 басылым Алматы, 2002
7 “ Рабочая книга социального педагога.” ... ... ... ... ... ... ... 2004
9 В.А.Никитина «Социальная педагогика» Учебное пособие для студентов вузов
Москва: Владос, 2000
10 ... ... ... ... ... ... ... Учебное пособие Москва, 1994
12 В.А.Никитин «Начало социальной педагогики» ... ... ... І.Р. Болашақ әлеуметтік педагогтарды ... ... 2002,71 ... Ю.В. ... ... и опыт ... ... педагога» 2-е
издание «Академия», 2001
15 Б.Н. Алмазов, М.А. Беляева, Н.Н. Бессонова и др. «Медодика и ... ... ... 2-е ... ... ... ... Республикасының білім беру туралы Заңы 2007
17 Халитова І.Р. «Әлеуметтік педагогика»Алматы «Білім» 2007
18 ... В.И. ... и ... ... М.,1995.
19 “Методика и технология социального педагога” Галагузова М. А. М.2002г
20 А.В.Мудрик «Введение в социальную педагогику» ... ... ... и ... ... ... ... П.А. Шептенко М.2002
22 Ю.В.Василькова, Т.А.Василькова «Социальная педагогика» Курс лекции
Москва, 2000
23 ... ... ... ... және ... авторлық ұжымы.
Ш.2006 ж.
24 АҚББЖМБК ҚДИ, «мектептегі ... ... ... ... ... құрал, Алматы-2007ж
25 “Методика и технология социального педагога” Галагузова М. А. М.2002г
26 Е.И. Холостова « ... и ... ... ... ... ... “Білім-образование” журнал 2008 ж N2
28 “Биология және салауат негізі” республикалық журнал N1 ...... ... воспитание, спорт” республикалық журнал N2
2006
30 “ Рабочая ... ... ... ... Багажникова И.М. Психология уственно отсталого ученика. М., 1987;
32 Коломинский Н.Л. Развития личности учащихся в ... ... ... ... Ж. ... ... притязания.М.1987
34 Алмазов Б.Н. “Психическая, серовая, ... ... ... Б.Г. “О ... как ... и ... воспитания” М., 1980;
36 Ю.В.Василькова, Т.А.Василькова ... ... Курс ... ... І.Х. Халитова «Әлеуметтік педогогика» Алматы «Білім» 2007
38 І.Х. Халитова «Әлеуметтік педагогиканың ... ... ... І.Х. ... ... ... ... тәлім-тәрбиелік
орны» 2007
40 Герасимов В.Н. «Основы превентивной педагогики М., 1995
41 ... В.В. ... ... ... ... и др. «История социальной педагогики»:учебное ... ... ... ... ... ... ... и др. «Социальная педагогика: практика глазами
преподователей и ... ... ... ... ... ... ... для студентов
вузов Москва: Владос, 2000
45 ... ... ... ... пособие Москва, 1994
46 В.Мардахаева «Социальная педагогика» Москва,2004
47 ... ... ... ... ... ... ... – справочник по социальной работе» Россия,2008
49 В.Г.Бочарова «Педагогика социальной работы» Москва,1994
50 А.В.Мудрик ... в ... ... ... ... ... ... теория, методика, опыт исследования –
Свердловск, 1988
52 “Методика и ... ... ... ... М.А.Галагузова,
Х.В.Мардахаев. М.Академия 2004г.
53 “Методика и технология работы социального педагога” П.А. ... Е.И. ... ... и ... ... портрет
социального работника» Москва,1993
55 Әбуов Ә «Ата-ананың баламен қарым-қатынасы ... ... ... ... М. ... ... Ана тілі ... Ильина Т.А. «Педагогика: Педагогтың ... ... оқу ... Әбиев К.Ә. «Педагогика тарихы» 2006
59 Герасимов В.Н. «Основы превентивной педагогики М., 1995
60 В.Мардахаева «Социальная педагогика» Москва,2004
61 ... ... ... ... ... Дарын 2004
62 “Оқушы салауаттылығы” бағдарламасы ОПКБА және ҚДИның авторлық ... ... ... Г.Н. ... ... ... населения и ее проблемы».
Алматы. Экономика 1998
64 ... Н.Қ. ... адам ... ... ... Жуйриков К. «Страхование теория,практика, зарубежный опыт» Алматы ... 384 ... ... Республики Казахстан по статистике «Уровень жизни населения ... ... ... ... Г.А. ... социальной политики государства» Алматы
Экономика 2004
68 Загвязинский В.И., Зайцев М.П., Кудашов Г.Н., ... О.А., ... ... ... педагогики. –М., 2002
69 Василькова Ю.В. Лекции по социальной педагогике, - М., ... ... Л.С., ... О.К., ... С.А. ... педагог, -
СПб.: КАРО, 2000
71 Фирсов М.В. Теория социальной ... М., ...... - ҚОҒАМ
АШЫҚ СОЦИУМДАҒЫ МАМАНДЫҚ ТИПОЛОГИЯСЫ:
• Отбасылық әлеуметті педагог
• Оқушының бос ... ... ... ... ... ... педагог
• Әлеуметтік қызметкер
ӘЛЕУМЕТТІК РӨЛДЕР:
• Қарым-қатынасты байланыстырушы
• Бірлескен іс-әрекетті ұйымдастырушы
• Рухани жетекші
• Әлеуметтік оңалдырушы
• Қоғамдық қайраткер
ҚЫЗМЕТІ:
... ... ... ... және ... Ұйымдастырушылық- коммуникативтік
• Қорғаушылық
МАҚСАТЫ:
Әлеуметтік ортаны жүйелі мақсатқа, әлеуметтік мінез-құлықты қалыптастыруға
бағытталған іс-әрекеттер арқылы ізгілендіру.
ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ
Техноло
гиялар
Әлеумет
тік диагностика
Әлеумет
тік бейімделу
Әлеумет
тік алдын алу
Әлеумет
тік бақылау
Әлеумет
тік ... ... ... ... ету
Әлеумет
тік кеңес беру
Формалары
Әдістері, тәсілдері
Құралдары
Міндеттері
Мақсаты
Нысаны

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0569