Оқушы дарындылығын ашудағы мектептің ролі [ 68 бет ]

Жоспар

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ 8

1.1 Дарындылық туралы жалпы түсінік 8
1.2 Дарынды балаларды педагогикалық- психологиялық диагностикалау 18
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылымы қоғамының рөлі 33
1.4 “Дарын" республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан аймақтық “Дарын” орталықтары 40

2 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР 57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған
әдістемелерге жалпы сипаттама 57
2.2 Сұрыпталып алынған әдістемелерге жалпы сипаттама 58
2.3 Зерттеу жұмысының эксперименттік базасына жалпы сипаттама 59
2.4 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтау барысында жүргізілген диагностикалық жұмыстар 60

ҚОРЫТЫНДЫ 74

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76



Дисциплина: Математика, Геометрия
Тип работы: Дипломдық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ... ... ... туралы ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылымы ... ... ... ... ... және ... Қазақстан
аймақтық ... ... ... ... ... ... ... ЖҰМЫСТАР
57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған
әдістемелерге ... ... ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысының эксперименттік базасына жалпы ... ... ... ... ... ... жүргізілген
диагностикалық ... ... ... ел өміріндегі саяси-әлеуметтік, экономикалық және
мәдени өзгерістер орта және ... ... ... мен
гуманизациялау, білім беру жүйесінде жас ... ... мен ... көтеру, оларды еңбек пен қоғамдық өмірге даярлау ... ... ... орай ... ... ... беру” туралы Заңында,
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі ... ... ... ... “Қазақстан Республикасында білім беруді
дамытудың 2005- 2010 жылдарға ... ... ... ... ... Н.Назарбаевтың “Қазақстан халқына
жолдауында” т.б. құжаттарда осы заманға сай білім беру ... ... ... ... білетін тұлғаның рухани және салауатты өмір салты
негізін қалыптастыру, тұлғаның ... ... ... үшін ... ... ... ... көзделген. Қазір республикамызда
білім саласында ... мен ... ... ... ... ... дағдарыстан шығудың баламалы жолдары көрсетілуде.
Сондай жаңа талпыныс, жаңа ашылған жолдың бірі – ... ... ... ... ... ішінде ең өзекті мәселелердің бірі - дарынды
балаларды оқыту, әрбір шәкірттің жеке дара ерекше ... ... ... анықталған оқушыны қабілетіне сай шығармашылықпен ойлай
алатын азамат етіп қалыптастыруға жағдайлар жасау, дарынды балалармен ... ... ... мен ізденімпаз ұстаздар ұжымын топтастыру. Осы
мәселелер менің дипломдық жұмысымның тақырыбының өзектілігін ... ... ... және ... ... ... мен ... зерттеу тақырыбы болып келді. Бұл тақырыптың
төңірегінде атақты философ пен ойшылдар: ... ... ... Гегель,
Дидро, Локк ойларын ... ... ... ... Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, В.В. Давыдов,
А.В. Петровский, А. Н. ... ... ... ... ... ... Н.С.Лейтес “Концепция возрастного подхода к
феноменам ... ... атты ... ұсынды.[18.2]
Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов,
Г.Ж. Ақылбаева, А.М. Бултычеева, Н.Н. Волошина, С.А. ... О. ... ... Л.М. ... Л, Г.К. ... Д.Г. ... ... О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. Батыс ғалымдарының
ішінде дарындылық ... ... ... ... ... ... Г.Мюллердің(АҚШ), В. ... ... тб. ... белгілі.
Қазіргі мектептің құрылымы мен білім беру мазмұнында болып жатқан
бетбұрыстар оқу-тәрбие процесін жаңашаландыру талаптарын қояды. ... ... ... мен дамытуға байланысты ... ... мен ... ... ... Аталмыш тақырыпқа байланысты
қазақ тілінде жарық көрген әдебиет мүлдем жоқ деп айтуға ... ... ... зерттеу жұмысымның тақырыбын айқындауға әкеп соқтырды.
Дипломдық жұмысымның басты мақсаты – оқушылардың дарындылық
қабілеттерін ... ... ... ... және практикалық тұрғыдан
негіздеу.
Осы мақсатқа орай келесі ... ... ... ... теориялық жағынан талдау жасау;
- жеке тұлға психологиясын ... ... ... дарындылығын анықтауда педагогикалық-психологиялық
диагностикалаудың жолдарын айқындау;
- мектеп қабырғасында дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс
түрлерін қарастыру;
- мектептегі ғылыми ... ... ... ... ... ... және ... аймақтық ғылыми-практикалық «Дарын» орталықтары қызметімен
танысу;
- Қазақстан Республикасында дарынды балалармен жұмыс жүйесін
дамытудың жолдарын айқындап ... ... ... базасы ретінде Шығыс Қазақстан
облысының аймақтық ғылыми-практикалық «Дарын» орталығы ... ... жазу ... ... ... 2006-2007 жылдарда дарынды
оқушылармен жүргізген жұмыстарымен таныстым. ... ... ... ... ... ... ауылы, Халық Мұғалімі Құмаш Нұрғалиұлының
көпсалалы орта ... ... ... ... ... келесі
ұғымдардан тұрады: “дарындылық”, “қабілеттілік”, “шығармашылық”, “дамыта
оқыту”, ... ... ... “педагогикалық-психологиялық
диагностикалау”.
Зерттеу жұмысымнан күтілетін нәтижелер :
Дипломдық ... ... ... ... ... ... “Психология” және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлері
практикалық тұрғыдан көрсетілген. Осы әдістемелерді мектеп оқушыларының
дарындылығын анықтау мен ... ... ... ... жұмысымда
берілген тұжырымдамалар дарынды балалармен жұмыс істейтін педагогикалық
коллективтерде ... ... ... ... ... бола ... Республикасының “Білім туралы” заңына ... ... жеке ... ... ... ... жеке ... талантын, қабілетін дамыту ” сияқты өзекті ... ... үшін ... ... дарынды балалардың қабілеттерін жоғары ... ... беру үшін ... әр ... ... ... тәжірибесіне енгізілуде.
Қазіргі уақытта адамның интеллектуалды және шығармашылық қуаты
қоғамның экономикалық және әлеуметтік дамуының ... ... ... ... ... қазіргі заманғы тенденциялары ... ... жаңа ... ... отыр - ... оқушы бағдарын өзгерту, дарынды
және талантты балаларға, білім беру ... ... ... ... ... ... ынта ... елімізде білім беру саласындағы мемлекеттік ... ... бірі - ... ... мен ... ... баға жетпес
ұлттық игілігі және негізгі интеллектуалды, шығармашылық ... ... ... ... ... және ... ... елдеріндегі дарынды оқушыларды оқытуды ұйымдастырудың
көлемі мен принциптері түрліше болғанымен, барлығына ... бір ғана ... ... ... ... мен жастарды моральдық және материалдық
жағынан ... ... ... талап етеді. Дарыны жоғары балаларды
оқытуда олардың өз қабілеттерін, ... ... мен ... ... ... іске ... ... жағдай жасалуы қажет. Интеллектуалдық
өндіріс экономикалық дамудың шешуші ... ... ... ... ... ... демографиялық және басқа
да фактілермен салыстырғанда елемеушілік, жеке интеллектіні дамытуға деген
немқұрайлылықтың нәтижесі – ... орны ... ... ... ... ... ... маңызды басымдылық - интеллект болып, ал ... ... ... ... оның ... ... ... өзінде кез келген қоғамда дарынды балаларға ұлттық
игілік ретінде қарап, олардың ... ... ... ... керек.
Мамандардың айтуынша, дарынды ересек адамдардың саны дарынды балалар ... ... есе аз. ... ... ... ... ... бағдарламаның басты назарында болуы қажет, өйткені өмір сүру
жағдайын жақсарту және ұлттық гүлденуіне деген үлкен үміт ... ... ... ... ... ... ерте бастаса, дамыту
тиімділігі соншалықты көп ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ
1. Дарындылық туралы жалпы түсінік
"Дарындылық" деген сөз психологияда күнделікті өмірге қарағанда
біршама тар ... ... Ал ... ... ... - ... ... ептілік және дағдылары бойынша өлшенеді.
Жеке адамның психологиялық қасиеті ... ... ... көлемі бойынша, олардың үйлесімділігінің өзіндік ерекшелігі, даму
дәрежесі бойынша бөлінеді. Дарын мәселесі арнайы психологиялық зерттеудің
пәні ... - XIX ... ... ... ... өзгешеліктердің
эксперименттік және статистикалық зерттеулерінің негізінен болып табылады.
Әрбір адамның негізінде жеке даралық ... ... ... мидың нейродинамикалық ... ми ... ... ... және ... ... терең талдау жасаған Б.М.Тешюв ... ... ... нышан - дарын дамуының қандайда бір алғы шартын құратын
адамның анатомиялық-физиологиялық және функционалдық ерекшеліктері.
Бір адамның бойында ... ... ... ... ... ... бірі басқаларға қарағанда мәндірек болады. Екінші жағынан бірнеше
әртүрлі адамдарда бір ғана ... ... ... бірақ даму
деңгейлері бойынша өзара өзгешеленеді.
Дарынды анықтаудың біршама сенімді, ... жолы - бұл ... оның ... ... ... ... іс-әрекеттің
орындалу нәтижесі өз алдына қандайда бір жеке қабілетті анықтаумен емес,
әрбір адамдағы өзіне тән ... ... ... қалыптасуының психологиялық жағдайларына талдау жасау
негізіне жататын талаптарды қарастыру - ... ... ... ... ... айтқан ілімдеріне тоқталуды қажет етеді. Оның
айтуы бойынша дарындылықтың ... ... ... ... мен ... ... бойынша үлкен жұмыстардың нәтижесінде жасалуы қажет".
“Дарындылық - бір ... ... ... ... ... бар жеке ... ... ерекшелік және өзінде бар ... және ... ... бұл ... мен дағдыларды жеңіл
әрі тез меңгерумен түсіндіруге болады”,- деп ... ... бұл ... ал нышан - ... ... ... туа ... ... ... ... реалды зерттеуші оны туа және
жүре пайда болған "қоспалық" ... ... ... ... және ол үшін ... ... бар адам үшін де, соңғысы (жүре пайда болған)
жасырын болуы мүмкін.
Б.М.Тешювтың ғылыми ... ... В.Д. ... және ... ең алдымен жеке даралық айырмашылықтарға
көңіл бөлу керек деді.
Егер қабілетті жеке адамның және ... ... ... ... ... ... ең болмағанда зерттеудің үш деңгейі
қажет ... ... ... және ... ... ... ойы ... дарынның дамуы спираль бойынша
жүзеге асады: қандайда бір ... ... ... ... ... ... ары ... едәуір жоғары деңгейде дамуы үшін жаңа
мүмкіншіліктерді ашады. Осылайша, ... ... ... диапазонымен анықталады, ол өзіндегі бар мүмкіншіліктің
таралуын қамтамасыз етеді".
С.Л.Рубинштейн дарындылықтың құрамының, құрылымының анықтамасын
жасайды: қандай да бір ... ... ... ... ететін әрбір
қабілеттің құрамына, үнемі әрекеттің бірқатар операциялары немесе тәсілдері
енеді, кейін солар арқылы іс-әрекет жүзеге асады.
С.Л.Рубинштейн ... ... ... екі ... ... - ... ... асыратын әрекет тәсілдері;
2)"ядро" - анализ және синтез процестерінің ... ... ... ... ... еңбектерінде дарындылық - жеке адамның мінезімен,
темпераментімен, өмірлік бағьггтылығымен және жеке ... ... ... жеке ... ... ... ... да бір бөлігі
ретінде қарастырылады.
Н.С.Лейтес дарынды балаларды ... ... олар ... ... және ... қанағаттануды" сезінетін нағыз
кішкентай еңбекқорлар болып табылады, - деп ... Бұл ... ... ... ... Еңбекке бейімділік - дарындылықтың көрінуі
ретінде болады [25].
Э.А.Голубеваның зерттеулері көрсеткеніндей таным ... ... ... ... өте ... көрінетін дихотомия -
вербалды және вербалды емес болып табылады. Бұл танымдық қабілеттердің ең
негізгі психологиялық ... ... мәні ... деңгейде
түсіндіріледі: олардың қалыптасуының "релевантты" ... ... ... ... әрекеттерінің арнайы адамға тән типі болып табылады. Ол XVIII
ғ. И.Канттың жазып кеткен ... ... ... ... "... адам ... ... ... жандық және тәндік) дамыту - кез-келген мүмкіндіктегі
мақсаттар үшін құрал болып табылады. Бұл адамның өз алдындағы ... ... ... ... ... табиғи нышандары мен қабілеттерін пайдаланбай
қалдырмауға, '"шірітіп" жібермеуге міндетті. Олар күндердің ... ... ... ... - деп ... Дегенмен адам мен жануарларға
ортақ қасиетін жартышарлы ... ... ... ... негізгі Д.Векслер тестінің көмегімен анықталған
вербалды емес немесе вербалды функциялардың ... ... ... ... З.Г.Гуровская зерттеулері көрсеткендей, 9-10 жасар
балалардағы таным қабілеттерінің сипаттамасы да вербальды емес функцияның
басым ... ... ес және ... ... ... ... локализациясының оң жарты шарлар типіне тән
етуге қарағанда көру латерализациясының күштілігімен байланысты.
С.А.Изюмова ... ... жене оның ... алғы ... ... жөне оның оқу ... ... салыстыру
мәселесін көрсетті.
Е.П.Гусеваның зерттеулері көрсеткендей, оқушылармен жүргізілген
зерттеулер білімді меңгеру деңгейінде және үйренудің нәтижесінде ... ... ... ретінде естің негізгі мөні ... ... ... ... ... мнемикалық қабілеттер барлық мектеп
пәндерін меңгеруде көрінеді.
Танымдық қабілетті зерттеуде балалардың ... ... көп ... ... Н.С.Лейтес, жеке балалар жас
ерекшеліктеріне тән қабілеттердің дамуының алғы шарттары - жеке ... ... ... негізі, - деп жан-жақты негізделген ... Бұл ... ... (1986) зерттеуіндегі 6 және 14-16 жасар
балалардың жас және жеке даралық ерекшеліктерін салыстыруға ... ... ... ... ... іс-әрекетінің негізгі үш түрі бөлінген:
еңбек, таным, қарым-қатынас (Б.Г.Ананьев). Бұларға ... ... ... болады.
Тіпті, барлық қабілеттің түрлерінің дамуын қамтамасыз ететін ең
негізгі фактор - іс әрекет, олай болса балалардың ... ... ... белсендіре отырып, творчестволық қабілетті дамытуға болатындығы
дәлелдене түседі. ... ... ... ... ... еңбек
қабілеттілігі жатады. Қабілеттер - іс-әрекетте көрінетін және ... ... ... ... ... жеке даралық психологиялық
ерекшелігі. Қабілетке ... ... және ... ... ... ... жеңілдігі және мықтылығы жатады, бірақ қабілеттің
өзі білім мен ептілікке әкеп соқпайды. Зерттеулер бойынша қабілет - ... ... ... жеке ... өмір ... жүреді, ал орта,
тәрбие - оларды белсенді қалыптастырады.
Әрбір адам бала кезден ... ... ... ... ... ерте кезден бастап белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілік байқатады
(сурет салады, билейді, өлең ... ... бір ... ... ойнайды,
мүсін салады). Бірақ, бұл қабілеттілікті қалыптастырып, жүйелі дамытып
отырмаса, ол қасиет жас ... ... ... ... ... жас
жеткіншектің болашақ кәсіби өміріне бағыт-бағдар бере алмайды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... білімділік, шығармашылық арқылы ғана жетуге
болады. Сондықтан ата-аналардың, мұғалімдердің ... жаңа ... жеке ... ... ... және оны ... ... олардың болашағына бағыт беру тұр. Осы ... ... ... жеке ... дарындылығын дер кезінде анықтап, оны
қолдап отыру ... ... ... ... ... дарынды балалар мәселесін зерттеуге ... ... ... әдістемелік әдебиеттер
жинақталған. Бұл мәселенің түп ... ... ... ... ... психикалық ерекшеліктері жөніндегі идеялар, оның ішінде
қабілеттілік туралы ойлар сонау ертедегі грек философтарының еңбектерінде,
қайта өрлеу ... ... және ... ... әр ... озық ... еңбектерінде кездеседі.
Таланттылық пен данышпандық туралы құнды пікірлер ерте грек
философтарының ... ... ... ... адам ... ... ... танып білуге, ұғынуға өте қиын мәселелердің
бірі болғандықтан, жекелеген адамдардың табиғи ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... ... жарылқағаны деп
есептеген. Платонның пікірінше, ақын ... ... ... ... ... құдайдың құдіретінен, оның белгілеуінен [12].
Ерте кезде, XIV ғасырда қабілеттілік, дарындылық тек өнер
адамдарында ғана ... деп ... ... ... ... ... қатысты дарындылық қабілетін жат санаған. Дегенмен,
бұл ойды жоққа шығаруға әрекет жасағандар да болды. ... ... ... іс-әрекетпен байланысты екендігін айтады.
Ерте грек философтары дарындылықты Құдайдың құдіретінен дей келе,
оны дамытуда білім мен тәрбие берудің маңызын жоққа ... ... ... ... ... ... білу мәселесімен
испандық дәрігер Хуан Уарте айналысты. Ол Испан империясының ... ... ... ... аса дарынды азаматтарды тарту деп
есептеді. Оның зерттеулерінің негізгі мақсаты ... жеке ... ... ... ... кәсіби маман тандауда ескеру болып
табылады. Бұл зерттеулер саралау (дифференциалды) психологияның ... ... ... ... ... ... адам табиғатына байланысты,
дегенмен оның дамуына тәрбие мен еңбек қажет. Ол таланттылық ... ... жүйе құру ... ... ... және жас
жеткіншектердің қабілеттіліктерін дамыту үшін арнайы ... ... ... мұндай жұмысты ақылы мен білімі өте жоғары ұлы адамдар
жүргізу керек деп ...... өз ... арқылы, шығармашылықпен
жұмыс істеу арқылы қалыптасатын қасиет. Қабілеттің дамуының ... ... ... ...... [9.14].
Қабілеттілік пен дарындылық мәселесі - Орта Азия мен Қазақстан
ойшылдарын да толғандырған ... Араб сөз ... ... ... ... Әл-Фараби, Ибн Сина, Бируни және т.б
философия, ... ... ... ... медицина, психология
ғылымдарымен бірге жас жеткіншектерді ... ... көп ... ... ... ... жету ... еңбегінде этикалық
мәселелермен қатар адам қабілеттілігіне, білім беруде түрлі озық ... ... ... ... ... ... мен психологияның дифференциациясы негізін
адам психикасы мен қабілеттілігі жөніндегі ғылыми зерттеулер ... ... ... ... алғашқы зерттеулер ағылшын психологы
Френсис Гальтон (XIX ғ.) есімімен байланысты. Ол ... жеке ... ... ... Ол өзінің "Таланттың тұқымқуалаушылығы оның
заңдылығы мен шығу тегі" еңбегінде қабілеттіліктің шығу тегін әдіснамалық
тұрғыда негіздеп, келесі ... ... өте ... ... болмаса, ешбір адам қоғамда жоғары
дәрежеге, атаққа, даңққа ие бола алмайды;
- өте жоғары қабілеттілігі бар ... тек аз ... ... ... ... ... ие бола алады,
Ф.Галътон көптеген әйгілі де қабілетті адамдардың өмірін бақылай
келе кез келген деңгейдегі қабілеттілікте «тұқымқуалаушылық - негізгі шарт»
деген ... ... ... ... ... және ... ... (XIX - XX
г.ғ.) дарыңдылық мәселесін зерттеуді теориялық тұрғыда жалғастырып, сонын
негізінде "дарындылық ... ... ... ... ... ... ... пен кейіннен игерілген дарындылықты бірлікте қарауға
тырысты. Э.Мейман ... ... ... оқу ... ... ... ... дарындылық, қабілеттілік,
жетістікке жетушілік арасалмағын қарастырды.
XX ғасырдың ... ... ... психологі В.Штерн адамның жеке
басы ерекшелігін зерттеп , жеке бас ... ... ... ... ... әдістерін қарастырып, оқушылардың ақыл-ой қабілетін
анықтауға ... ... ... көрсетті. В.Штерн ақыл-ой
қабілеттілігінің келесі анықтамасын ұсынды: "Ақыл-ой қабілеттілігі - ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа ... мен
өмір жағдайына бейімдейтін жалпы ақыл-ой қабілеттілігі". Штерннің
пікірінше, ... деп жаңа ... әр ... ... әр түрлі
жағдайларда тез бейімделе ... ... ... ... ... ... ... ағартушылары да халықты сауаттандыру, жеке
тұлғаның қабілетін дамыту мәселелерін көтере бастады. Ағартушы Ы.Алтынсарин
"Табиғи ақыл өзін ... ғана ... ала ... оны ... ... де танып білуге мүмкіндік жасайтын тек қана ... озық ... ) ... ",- ... ... ... жеке тұлға тәрбиесіндегі білім мен
тәрбиенің шешуші рөлі ... Оның ... ... ... ... ... ... мынадай: "Қырғыз-қайсақтар табиғатынан ақыл-
ойы жүйріктігімен, таңқаларлық көрегеншектілігімен ... ... ... ... бере ... адам ... дамуына оның
табиғи бейімділігінің мәні зор екендігін алға тартады.
Құнанбаев Абай адамды қоршаған орта - табиғаттың бір ... ... ... адам ... берген керемет сыйы - туылғаннан бастап
білуге, түсінуге деген ұмтылысы деп есептейді. ... бала өсе келе ... ... жоғалта береді. Ақын адамның ойы мен санасы ... ... ... ... деп ... "Кей ... туа ... ал
кейбірі еңбек арқылы қалыптасады ".
Сонымен қазақ ағартушылары қабілеттіліктің туа бітетін ... ... ... адам қабілеттілігінің дамуына білім мен тәрбиенің,
еңбектің, қоршаған ортаның зор ... бар ... ... теориясының негізі кешегі кеңес психологтерінін,
еңбектерінде көрініс тапқан. Л.Выготский, Б.Ананьев, В.Крутецкий, Н.Лейтес,
В.Тегловтардың ... ... ... ... ... ... ... көзқарас тууына негіз болды, адам қабілеттілігінің
құрылымдық бөліктерін анықтауға мүмкіндік берді.
Дарындылық мәселесін зерттеушілердің ... көп ... ... ... олар ортақ бір пікірге келе қойған жоқ.
Сондықтан біз баланың дарындылық деп, оны өз ... ... ... ... ... деңгейінің жоғарылығы мен аса ерекше
байқалатын шығармашылық қабілетінің байқалуы деп түсінеміз.
"Дарындылық" ұғымы "сый" ... ... ... ... ... ішкі алғышарттарын білдіреді. Бұл ұғымға педагогикалық
энциклопедияда ... ... ... ... - ... бір іс-
әрекет саласында ерекше жетістікке жеткізетін адам қабілеті дамуының
жоғарғы деңгейі".
"Дарындылық" ұғымы ... ... өте ... пен ... ұғымдары өткен ғасырдың 40-50
жылдарында психолог Б.Тепловтың еңбектерінде толығырақ зерттелді. ... ... бір ... ... ... ... бір ғана түрі жеткіліксіз, сондықтан ... ... ... ... ... бір ... ұтымды орындалуына тікелей
әсер етуші қабілеттіліктіктің ерекше сапалық жиынтығын дарындылық дейді
ғалым.
В.Крутецкий өзінің ... ... ... ... ... ... ... ұғымды жеке психикалық
қасиеттер деп түсінсек, онда дарындылық ... ... ... жиынтығының бірлігі деуге болады" деп тұжырымдайды. Сонымен
қатар "дарындылық" қабілеттіліктің жоғарғы деңгейін белгілейді.
Дарындылық ұғымымен қатар шығармашылық, ... ... да ... ... - ... ... ... ерекшеленетін
өнім алуға мүмкіндік жасайтын жеке түлғаның ... ... мен ... ... ... - ... ... деңгейі. Ол суретшінің,
өнертапқыштың, ғалымның және кез келген істі шығармашылықпен шешуді талап
ететін өзге де ... ... ... ... ... болуымен сипатталады.
Данышпандық - қоғам өмірінде тарихи маңызы бар, шығармашылықпен
сипатталатын дарындылықтың жоғарғы ... ... адам өз ... жаңа ... тудырады.
Әрине, бұл ұғымдар, жеке адамдық қасиеттер өзара бір-бірімен тығыз
байланыста пайдаланылады.
1.2 Дарынды балаларды педагогикалық- психологиялық диагностикалау
Дарынды ... ... ... дамыту үшін
оқытудың әр ... ... ... Мысалы, академик В. Монахов
технологиясы, М.М. Жанпейісованың ... ... ... В. Н.
Дьяченконың ұжымдық оқыту әдісі, Ж.А. Қараевтың білім беру ... ... ... ... оқу тәрбие үрдісін түгелдей
терең дараландырып жаңаша білім алуына, ... ... ... ... ... жол ... ... технологияларын атап көрсетуге
болады. Жаңа технологиялардың құндылығы: ... ... ... ... ... ... таңдауға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күн талабы – ... ... ... ... ... балаларды анықтау, қолдау, оқыту процесін
жүйелеу болса, осы күрделі ... шешу үшін ... ... ... ... балаларға арналған мектептерді қолдау және дамыту”
туралы нұсқауына сәйкес үкіметтің 24 наурыз 1998 жылғы 256-шы ... ... ... ... ... еді, облыс
орталықтарында, аудандық білім беру бөлімінде, мектептерде құрылып ... ... ... ... ... ... ... мәселесі, дарынды бала,
оны анықтау, олармен жұмыс істеу тың тақырып еді. ... ... ... бұл ... шара өз нәтижесін бере бастады.
- Ең бастысы – бала мектеп қабырғасында жүріп ... ... ... ... қолдауды сезініп, көруде;
- Дарынды балаларды шығармашылық жұмысқа баулудың ... ... Бала ... дамыту үшін білім беруге жаңа мазмұн беріліп, озық
технологиялар енгізіле бастады;
- ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін іске асыруда қамқорлық
көрсетіліп, жағдай туғызылды.
Ұстаз болу жауапты да әрі қиын мамандық , оның ... жас ... ... ... ... құбылысты, дарындылықты тани білу, дұрыс
бағыт-бағдар бере білу екі есе ... ... ... мәртебелі атқа ие болған
кез келген адам осындай ерекше құбылыспен бетпе-бет келгенде қателіктер
жіберуі ... – ең ... сана мен ... ... ... Ол
өзіне танымдылық, ерік-жігерлік, жеке дамулық ерекшеліктерді біріктіреді.
Сондықтан табиғаттың бұл дара құбылысын тани білу тек ... ... ... ортамен тығыз байланыста, ерекшеліктерін екшеуде ... ... ... ... ... асырылуы керек.
Д.Ж.Рензули бойынша дарындылық деген дегеніміз – үш байланыстың
үйлесімділігі: жоғары ... ... және ... ... Осы үш ... ... болмаса, адам дарын ретінде
қалыптаспайды. ... ... адам ... ... ... Нәтижеге жетем деген ынтасы болмаса нәтиже де ... ... ... ... ... ондай адам тек орындаушылық қасиетпен
шектеледі. Адам сүйіспеншілік, жанымен қалап ... ісін ... ... Бала өз ... ... ісін жетілдірсе, дамыта ұйымдастырса,
ол – шығармашылық, яғни ... ... ... ... ... нәтижеге
жету ынтасын қалыптастыру, шығармашылықпен жұмыс ... ... ... ... үшін әртүрлі деректерді, бақылау, бағалау
нәтижелерін, ... ... ... ... болады. Дарынды
балаларды анықтау үшін пән ... ... ... ... әр ... ... барысында бақылау, ата-анасымен әңгімелесу,
жолдастарымен әңгімелесу арқылы, ... ... ... қарай
анықтайды.
Әр пән мұғалімдері әрбір ... ... ... ... жүргізіп, осы картаны толтыру ... ... ... әрбір оқушының зейінін, есте сақтау
қабілеті, логикалық ойлауы, интеллектуалдығы, шығармашылық ... ... Осы ... ... ... және ... ... топтастыруға ықпалын тигізеді. Мысалы, шығармашылық
жұмыс бейімділігін анықтау үшін Кочетовтың тестін қолдануға болады. ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады [15.37].
Сонымен қатар оқушылар дарындылығын, ізденімін тудыруда мектептің
ролі өте ... ... ... ... ... тұлға – мұғалім.
Мұғалім баланың ата-анасымен бірге оның дарынын алғаш ... ... ... тереңдетуде, өз бетімен білімін көтеруге ақыл кеңестерін
береді, ... көп ... ... ... ... ... ... деуге болады.
Қазіргі кезде дарынды балаларды анықтауға , қолдауға, дамытуға көп
мән беріліп отырғанына қарамастан мұғалімдерді ... ... ... ... ... ... Мектептерде мұғалімдердің
бұл мәселеде тәжірибелері аз, ... жоқ ... ... ... әдістемелік
әдебиеттер өте аз. Сондықтан әр мұғалімнің дарындылықты ... ... өз ... ... ... ... арнайы дайындықтан өтпеген
мұғалімдерге тән кейбір ... ... ... ... ... ішкі ... үңілмейді,
немқұрайлы қарайды;
- тіпті кей жағдайда дарынды баланы жақтырмайды, себебі ол ... ... ... ... ерекшеліктерін, диагностикалау әдістерін білмегендіктен
дарындылықты анықтауда төмен көрсеткіштер көрсетеді;
- дарынды балаларға көңіл аударғанымен, жұмысты ... ... ... ... ... ... қолданады.
Дүние жүзілік тәжірибе көрсеткендей арнайы дайындықтан ... ... ... ... ... құра біледі, өз бетімен
жұмыс істеуге баулитын, шығармашылық ізденісін ... ... мен ... ... емес ... таба ... ... қолдана біледі. Қажетті материалдарды іріктеу, оқытудың әдіс-
тәсілдерін таңдауда ... ... ... ... ... ... жұмысты тиімді ұйымдастыра біледі. Еліміздің экономикалық
әлеуметтік дамуы үшін ... ... ... ... ... ... балалармен жұмыс істеуі үшін арнайы дайындықтан өтуі,
өз бетімен білімдерін көтеруі керектігі заман ... ... ... ... ... қойылатын педагогикалық-психологиялық талаптар:
1) Мұғалімнің кәсіптік бағдары.
- дарынды балалармен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілік, ерекше қабілетті балаға деген
жағымды қарым-қатынасы;
- ... ... ... жоғары көрсеткішке жетуге ұмтылуы.
2) Дарындылық - педагогикалық-психологиялық процесс туралы білім.
- өз пәнін мемлекеттік стандарт көлемінен артық білуі;
- тұтас педагогикалық ... ... ... болуы;
- дарынды бала ұғымының білінуі;
- жеке тұлға туралы, оның шығармашылығы, оны дамыту жолдары туралы
теориялық білімінің ... Жаңа ... ... меңгеруі.
- кластағы педагогикалық-психологиялық процесті диагностикалау әдістерін
білуі;
- дарынды балаларға арналған қосымша бағдарламалар жасақтай ... , ... ... ... ... ... ... және зерттеуге
есептер мен тапсырмалар таңдай ... жаңа оқу ... ... ... ... қарым-қатынасты психологиялық түрде сауатты құра білуі;
- дарынды баланы оқытудың ... ... ... ... ... сәйкес шешім шығара білуі;
- дарынды балалармен қосымша сабақ өткізе ... ... ... ... ... ... ... бойынан
табылуға тиіс қасиеттер осы ... оның іске ... ... ... ... ... деңгейдегі мұғалімнің өз пәні бойынша білім
мемлекеттік стандарт ... ... оқу ... репродуктивті
деңгейде жүргізеді, оқу-тәрбие жұмысын диагностикалауда тек
үлгерімін ғана ... ... ... ... ... жұмыс
жүргізбейді.
2) Орташа деңгей – пәнін тек мемлекеттік стандарт көлемінде біледі.
Оқыту тәсілі – оқулықтан тереңдемеген ... ... ... ... оқушыға оқулықтағы ғана ... ... ... ... жұмысын жүргізбейді.
Дарынды баламен арнайы жұмыс жүргізбейді.
3) Ортадан жоғары деңгей – төмен және ... ... ... оқушыны мектеп олимпиадаларына шығара алады, кейбір
кеңестер бере алады.
4) Жоғары деңгейде – оқу-тәрбие процесін шығармашылық негізде ... ... ... ... қатар кейбір
психологиялық әдістерді қолданып дарындылықты анықтай алады.
Қосымша тапсырмалар ұйымдастыра ... ... ... ... ... дайындығы жетпегендіктен, толық
дарындылықты дамытудың арнайы бағдарламасын жасауда қиналады.
5) Өте ... ... ... ... ... диагностикалық
тұрғыда басқара біледі. Оқу процесінде оқушылар арасында әр түрлі
формада ... ... ... ... оқушы
белсенділігін арттыратын технологияларын тиімді ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама
жасақтап, шығармашылығын ... ... ... ... Онда ... баланың дамуы, жетістігі,
зерттеуі жазылып отырады. ... ... ... ... Баланың ата-анасымен жұмыс жүргізеді.
Міне, жоғарыда айтылып өткен ... ... ... ... ... ... білу ... өз білімін жетілдіруіне,
іздеуіне бағыт-бағдар беру болады. Психологиялық-педагогикалық талаптар
мұғалім жұмысына, ғылыми зертттеуіне және ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Қазіргі заманда көптеген мемлекеттерде дарынды балаларға әлеуметтік
және психологиялық-педагогикалық көмек көрсету үшін ... ... ... ... Республикада 1996 жылы Президент Н.Ә. Назарбаевтың
нұсқауы бойынша "Дарын" Мемлекеттік стратегиялық бағдарлама іске ... ... ... ... ... ... балаларға арналған
мектептер ашылып жатыр.
Белгілі психолог Н.С. Лейтес көптеген жылдар бойы ... ... ... ... ... ерекшелігі — ой енбегіне деген
бейімділігі, оның бойында жаңа хабар, жаңа білімді ... ... ... ... ... Ол өз ... ақыл-ой қабілетінің
дамуына әсер етуші танымдық қажеттілік екендігін анықтады.
Бүгінгі уақыт ...... ... мен ... ... ... өзірлеу. Демек, ұстаз еңбегі оның қанша жыл өмір сүріп, қанша
шәкірт тәрбиелегенімен бағаланбайды, бәрінең бұрын жас ... ... ... ... ... ... ішкі ... жасырын
ұстайтының ескерсек, олардың іскерлік дағдыларын және білім құмарлық талап-
жігерлерін жетілдіруіміз қажет. Себебі адамгершілігі мол, иманды, ... - ... ... ... ... ... ... материалдық базаның кеңдігі ұстазға жаңа парыз жүктеп отыр.
Ол - дарындылармен жұмыс. Оны жеке адамды жан-жақты ... ... ... ... ... деп ... жөн. ... алдында
отырған оқушыларды дарынды, орташа деңгейдегі оқушы, үлгерімі нашар оқушы
деп үш топқа бөлуге болады. Бұл - ... әр ... ... Сонда дарынды оқушы кім?
Алдымен, ол - ойлау белсенділігі, талдай білетіндігі, өз ... ... ... жоғары дамыған оқушы. Ал, ең дарынды оқушы –
мұғалімнің көмекшісі. Ғылыми ... ... ... талантты
балалардың биохимиялық, электрлік белсенділігі жоғары келеді. Олардың миы
қабылдаған ... ... ... ... ... – бала ... мен алған біліміне ... ... ... Ол ... ... ... әрқилы қалыптасады. Осы орайда балалардың
да ынтасы, іскерлігі, ізденгіштігі ... ... ... естен
шығармаған жөн. Жеткіншек бойында ұлттық тарих, мәдениет, салт-дәстүр және
тілге байланысты жаңаша көзқарастың ... ... ... ... ... не ... ұшқанда соны іледі» демекші, отбасында ... ... ... да ... ... ... ... Бала
5-9 жас аралығында бәрін де қабылдайды. Онын сезімталдығы жоғары. Ақыл-ой
әрекетін қажетсіну, жаңаны білуге талпынуы ... ... жөн. ... салдарынан баланың зардап шегуі ықтимал. Қазір ... жаза ... ... ... және бұл ... орай, жоғарғы
сыныптарда кездеседі.
Дарынды балалардың жас және дербес ерекшеліктерін ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын, ойлау және
логикалық қабілеттерін зерттеуге, практикалық ... ... ... ... ... ... сай, дарынды балалардың жете
зерттелмегені айқындалады. Практикалық қажеттілікке сай ... әлі ... ... байқалады. Сондықтан, біздің қоғамда дарынды балаларды
айқындау мәселесінде қарама-қайшылық ... ... ... орай ... ерте ... ... ... тәрбиелеуге қажеттілік туып отыр.
Дарындылық - адамның ой-өрісінің ... мен ... ... ... ... болатын, адамның жан-жақты дамуының қайнар көзі,
арнаулы қабілеттердің шарықтап дамуының нәтижесі. «Дарындылық» ... ... ... ... деген адамның (баланың) оның
өз қатарындағы адамға (балаға) ... ... ... ... ... ... іс-әрекетте жоғары нәтижеге жеткізсе, дарындылық
акыл-ой кызметінің ең жоғарғы дәрежесімен сипатталады. Әрбір ... ... бар да, ал ... ... бала талантты болмауы мүмкін.
Талантты, дарынды балаларды арнайы оқу орындарында ... ғана ... ... тигізе алады.
Енді дарындылықты диагностикалау мен ерекшеліктері туралы сөз қозғап
көрелік. Елбасының ... ... ... республиканың ақыл-ойлы, шығармашыл әлеуетін өсіру қажет,
дарынды балаларды анықтаудың ... ... бар. ... ... беру, модуль жасату, олимпиадалар, жарыстар, конкурстарға жиі
қатыстыру. Сонда баланың жасырын, тіпті тым ... ... ... ... ... Ол үшін ... оқушының ой - ... ... ... ... ... тырысқан жөн.
Оқушы қабілеттерін дамыту, талантты балалардың ... ... ... ... істеп жатқан жаңа үлгідегі лицей, гимназия сияқты
мектептерді заман талабы өмірге келтірді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оқытылады. Жалпы білім беретін мектептерге карағанда жаңа
үлгідегі мектептерде пәндер көбірек, олардың балалардың талантын, ... ... де ... ... ... ... ... оқушы арасындағы ерекше қарым-
қатынас. Мұғалім - бұл жағдайда дайын білімді түсіндіріп қоюшы, ... ... ... ... ... ... ... Тек осындай оқыту ғана бала ... ... ... ... ... психологиялық анықтамысы - жаңару процесі, яғни жаңаның
өмірге келіп, ... ... ... ... береді. Барлық табиғат
құбылыстары сияқты бала психикасы да ... ... ... ... бір ... екінші деңгейге өтіп отырады. ... ... даму ... 3 түрлі күш пен 3 түрлі фактордың
қатысатындығын дәлелдейді [19.45]. Олар:
1) ... ... - ... ... туа ... және өмір сүру барысында
кабылданған дененің барлык мүшелерінің, оның барлық ... ... ... бала ... орта мен қарым-қатынасының
нәтижесі.
2) Әлеуметтік фактор
Бұл - бала өмір сүретін орта, алдымен адамдардың ... Бұл, ... ... қарым-қатынас жасайтын адамдардың сипаттары, мінез-құлық және
ақыл-ой бейнелері, олардың мүдделері мен пікірлері, ... мен ... мен ... ... ... бала өсіп ... ... орта.
3) Баланың өз белсенділігі
Бұл даму процесіне әсер ... ... күш ... ... ... ... да жаңа, бағалы болмасын, мұғалімнің шеберлігі қанша ... егер ... ... сөз ... ... ... оған
ұсынылған іс пен еңбекте баланың әрекетке қатынасуы күткен нәтиже ... ағза ... ... мен жеке адам ... қалыптасуы
белсенділік арқылы жүзеге асады. Баланың даму процесі, оның ... де ... ... азамат ретінде қалыптасуы осы үш фактордың
қатысуымен қамтамасыз ... Ең ... осы ... ... да бір ... келген болса да, басқа екеуінен ерекшеленіп жеке
әсер ете ... ... іс осы үш ... күштің өзара әрекет етуінде.
Оқыта отырып дамыту мәселесіне арналған ... ... ... ... ықпалын тигізді. Ол оқыту барысында баланың ақыл-ойын,
қиялын т.б. танымдық үрдістерін дамытып қана қоймай баланың әр ... ... ... ... ... етуді алдыңғы қатарға
шығарды.
Дамыта оқыту - дәстүрлі оқытуға балама жүйе. Оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... көзделіп, соған
оқыту барысында лайықты жағдайлар жасалады. Дамыта оқытуда баланың
ізденушілік-зерттеушілік ... ... ... ... ... ... бала өзінің бұған дейінгі білетін амалдарының, тәсілдерінің жаңа
жағдайды шешуге жеткіліксіз екендігін сезетіндей ахуалға ... ... ... оның ... ... деген ынта-ықыласы артады, білім алуга әрекеттенеді.
Сабақ мұндай жағдайда мынадай үш ... ... ... ... оқу мақсаттарының қойылуы;
2) оны шешу жолдарын бірлесе қарастыру;
3) шешімнің дұрыстығын дәлелдеу.
Шығармашылық қабілет әр баланың табиғатында әуел ... ... ... - ... оның ... ... жатқан мүмкіндікті ашып
көрсету. Шығармашылық - бүкіл тіршіліктің көзі. Адам баласының сөйлей
бастаған ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Бұған бүкіл халық және жеке адамның шығармашылығы
арқылы келдік. Тек шығармашылық қана қандай ... ... ... болмасын
адамға өмірдің мәнін түсінуге, бағытын сезінуге мүмкіндік береді. Дарынды
балалардың жас және ... ... ... ... ... айқындау, олардың қарым-қатынастарын, ойлау және ... ... ... ... жаңадан қолға алынып,
зерттеліп жатыр. Бүгінгі таңда біршама жұмыстар жасалды [5.23].
Ақыл-ой жұмысына әрқашанда әзір ... ... ... ... ... ... жатпай, қажымай-талмай
еңбектену - дарынды балалардың басты ерекшеліктері.
Дарынды оқушылар сабақ барысында ұстаз көмекшісі бола ... ... пен ... ... ... ... ... үстінде соларға
тапсыруға болады. ... ол өз ... ... ... ... ... ендігі бір жолы – пікір-талас пен ... ... ... сұрақтар қою. Сабақты бастамас бұрын мақсатын анықтау немесе
қорытындылау үшін ... ... қоя ... оқушыға мүмкіндік беру.
Тарау соңында, қайталау ... ... ашық ... ... «Ой ... ... ... жөн. Оның екі түрі көп қолданылады:
Мен қалай жұмыс істедім?
Қай жерде қате ... ... не ... ... ... ... ... Немесе (Кесте 1.1):
Кесте 1.1 Оқушының сабақ үстінде не түсінгенін сараптау кестесі.
|Маған |Мен үшін |Мен ... ... ... ... ... | ... | | | ... ... ... ... ... ... үшін зор мүмкіншіліктер туғызады. Дарынды оқушылар өте зейінді
келеді. Ол әр мәселені шешуге талаптанып, ... ... Тек ... негізгі ойды анықтай білумен шектеліп қоймай, дарынды оқушыларды
мынадай тапсырмаларға ... ... ... ... мәтінді мазмұндауға;
- интеллектуалды ойындарға қатысуға;
- жұппен және топпен жұмыс істеуге;
- газет шығаруға;
- мысалдары мен ... ... ... ... ізденістер жасап, өмір талабына сай еңбектеніп ... ... ... ... тез ... Дарынды оқушылардың
бірден көзге түсетін ерекшеліктерін анықтап көрелік:
- өте белсенді;
- танып білуге деген құштарлығы жоғары;
- есте ... ... ... сөз қоры ... сұрақ қоя біледі;
- қиындықтарды жеңе біледі;
- шыншыл, турашыл;
- өздігінен ізденіс жасай алады;
- олимпиадаларға қатысады;
- эссе, әңгіме, мақала жаза ... ... кең, ... терең;
- оқулықтан материалды сұрыптап ала алады;
- конференцияларға қатысады.
Дарындылығы анықталған соң, оларды бірнеше топқа бөліп, ... ... ... ... топқа танымдылық, эмоциялық қабілеттері дамыған.
Екінші топқа әлі де болса өз мүмкіндіктерін көрсете алмай жүргендер.
Үшінші топқа ғылыми зерттеу ... ... ... ... өте ... оқушылар.
Бесінші топқа өз шығармасын ұсына алатын оқушылар (суретші, ақын,
т,б.)
Алтыншы ... ... демі ... ... топқа олимпиадалық резервтер.
Сегізінші топқа өз бетімен жұмыс істей алатын оқушылар.
Осыдан барып бәрін қосып, мектептегі ... ... ... ... ... ... барысы төрт
кезеңнен тұрады:
1) оқушының шығармашылық ізденіс жұмысын бастамас бұрын, жұмыстың
негізгі мақсатын айқындап, ... білу ... ... ... ... алған білімін тереңдете отырып, берілген тақырып бойынша
зерттеу жұмысын жүргізу, ол ... ... ... ... ... дамытады;
2) белгілі пән бойынша нақты тақырыпта зерттеу жұмысын жүргізу. Оқушылар
жұмыс барысында ... ... ... ... ... нақты материалды сұрыптап алуды
үйренеді;
3) бұл кезеңде оқушылар өз қалауы бойынша белгілі тақырыпқа реферат,
баяндама дайындап, қосымша шолу ... ... ... ... ... дағдыланады;
4) оқушы өзінің шығармашылық ізденіс тақырыбы бойынша көрнекіліктер
жасап, оны ... ... ... ... 1.2 ... ... ... істеудің мерзімдік жоспары
|Атқарылатын іс-шаралар |әр |2005-2006 |2006-2007 |2007-2008 ... ... |оку жылы |оқу жылы |оку жылы ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | |
| | | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... жасау | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... "Ғылыми | | | | ... ... | | | | ... | | | | |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | | ... ... | | | | ... шығу | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... резервтерін | | | | ... | | | | ... ... ... істейтін ұстаздардың есінде болатын дерек,
адамның жас кезеңін 12 сатыға бөліп ... ... жаңа ... бала 1 ... 10 күнге дейін;
2) емшек жасындағы бала 10 күннен 1 жасқа дейін;
3) ерте балалық шақ;
4) бірінші балалық шақ;
5) екінші балалық шақ;
6) ... ... ... ... ... ... ... кезеңі;
9) кәмелеттік жастың екінші кезеңі;
10)кексе жас;
11) қарттық жас;
12) ұзақ жасау.
Қорыта келе, дарындылық ... ... ... ... ... да болашақ ізбасарымыздың жан дүниесіне терең үңіліп,
жемісті қызмет істейік.
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ... ... ... ... мен ... процесінде оқушы шығармашылығын дамытудың
қажеттілігі қоғам талабынан туындайды. Қоғам қашан да ... ... ... ... ... барған сайын күрделене түсуде. Түр сипаты мүлдем
бөлек жаңа дәуір туып келеді. Сол ... сай ... ... ... адам ... ... Қазіргі кезде мамандық атаулының ... ... ... ... ой ... мол шығармашылық
мүмкіндікті қажет етеді және өзін қоршаған түрлі жағдайларға тез икемделіп
қана қоймай, ... ... ... ... бұра білу
қабілеттілігіне икемдейді. Осыған орай – ХХI ... ... ... жаңа ... сай ... ... қоғамының жұмыстарын жандандыру
– үлкен міндет. Ғылыми қоғамның атқаратын ... ... ... техниканың немесе өнердің бір ... ... ... ... белсенділіктері мен шығармашылық қабілеттерін дамытуына зор ... ... ... мен ... немесе өнердің бір саласын
тереңдете оқыту ... ... ... мен ... ... ... ету үшін мектептерде ОҒҚ (оқушылардың ғылыми
қоғамы) құрылуы шарт. Оқушылардың ғылыми ... ... мен ... ... таңдағы шәкірттер – ішкі сырын жасырын ұстап, оны көпке ... ... ... Бұны ... ... барысында байқап жүрміз. Сол
себепті дарынды оқушының білімге, оқуға қызығушылығын арттырып, ол ... ... ... ... ... Білім мен тәрбие бере отырып жеке
тұлғаны қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Сондықтан ОҒҚ төмендегідей
мақсат ... ... ... ... ... ... ... дәсітүрмен ұштастыра білетін қабілетті шәкірттерді
даярлау;
- оқушылардың бойына ғылыми және ... ... ... білу қабілетін дарыту;
- оқушының өздік ізденісіне бағыт беру;
- ғылыми негізде шығармашылық жұмысқа ... ... ... таныту және дамыту, ғылыми ізденудің
әдістерін ... ... ... жеке ... ... ... ... негізгі міндеттер: оқушылардың әр түрлі ғылымға деген
құштарлығын арттыру;
- ... ... ... және ... ... ... білу ... дарыту;
- өз бетімен білімін көтеретін, өз танымын толықтыратын, құнды
әлеуметтік батыл ... ... ... ... ... жеке тұлға дайындау;
- оқушылардың шығармашылық ... ... соны ... ... ... ... ... бағыт беру.
Негізгі бағыттар:
- оқушының жеке дамуын бақылау, оның еркін дамып, қабілеттерінің
ашылуына тиімді жағдай жасау;
- ... ... ... зерттеу, бағдар беру;
- ұлттық санасын қалыптастыра отырып, өз ойын еркін жеткізуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қағидалар:
- үздіксіз тәрбие негізі - ұлттық тәлім-тәрбие;
- оқушыларды іс-әрекет пен қарым-қатынас арқылы тәрбиелеу;
- білім ... ... ... ... ... баланың жеке психо-физиологиялық дамуы ескеріліп берілетін тәрбие.
Оқушылардың ғылыми қоғамы дарынды ... ... ... ... ... ... ... үйреніп,
шығармашылық машықтарын қалыптастырады.
Оқушылардың ғылыми қоғамы - бұл ... ... ... ... жеке белгілі бір ғылым саласында өз білімін
жетілдіруге арналған өз интеллектісін дамытуға талаптанған оқушы ... ... ... Оған осы қоғамда жұмыс істеуге тілек
білдіргендер және ... мүше ... Оның ... ... жылына бір рет
шығарылатын қоғам мүшелерінің сессиясы ... ... ... ... оқу жылындағы міндеттері айқындалып, нәтижелері шығарылады, ... ... және ... ... есебі тыңдалады, жұмыс жоспары,
секция жетекшілері бекітіледі. ... ... ... ... ... жетекшінің, кеңесшінің басшылығымен бекітілген жоспар
бойынша аптасына кемінде бір рет ... ... ... жекелей өткізіледі. Ал
қорытынды сабақтарға ғалымдарды қатыстырады, қатыстыра отырып конференция
түрінде өткізеді. Қазылар алқасы ең ... ... ... оларды
облыстық ғылыми жоба жарыстарына ұсынады, ғылыми қоғамның мүшелері жыл бойы
ғылыми жетекші басшылығымен таңдап, ... ... ... ... ... ... ... ғылыми қоғамның жалпы мәжілістеріне
жүйелі түрде қатысып, ... мен ... ... ... ... ... тәжірибе алмасады.
Сондай-ақ қоғамның әрбір мүшесі өз ... ... ... ... ... есеп беруге міндетті.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы білім беру мекемелерінде құрылады, өзінің
атауы, төсбелгісі, девизі, ... ... ... ... өз ... жеке ... ғылыми
үйірмелер, клубтарды енгізе алады.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы өз қызметін талқылап, қабылданған ережеге
сөйкес жүргізеді. Оқушылардың ғылыми қоғамы ... ... ... ... іске асырады.
- Оқушылардың ғылыми қоғамының мақсаты - оқушылардың ғылыми зерттеуге
қызығушылығын ... ... ... ... ғылыми
ізденудің әдістерін үйрету ... ... ... ... ... әр ... дамыған тұлға тәрбиелеу болып табылады.
Оқушылардың ғылыми қоғамының белсенді ... ... ... ... ... табуға, олардың бар мүмкіндіктерін
шығармашылық сипаттағы пайдалы, қызықты істерге ... және ... ... ... ... ... игі ықпал ететініне іс
барысында көз жетеді. Сондай-ақ, оқушылардың қоғамда ... ... ... жөне ... ... ... мамандық тандауына көмектеседі.
Ғылым жолына түскен дарынды ... ... ... жол ... отыратын жетекші ұстаздардың жұмыстары ғылыми тұрғыда
төмендегідей көрсетілген бағытта ұйымдастырылады.
Оқушылардың ғылыми-шығармашылықтарына байланысты психологиялық әсерлер:
- “Сенің қолыңнан бәрі де ... Сен ... Тек ... ... ... деп ... ... сенімін ұялату;
- оқушының кішкентай жетістігін, шығармашылыққа ұмтылысының өзін мадақтау,
көтермелеу;
- шығармашылық ... ... ... ... ... ... жұмыстары жолындағы оқушы мен мұғалімнің ... ... ... ... ... субъект пен субъект арасындағы қатынас;
2) сыйластық, сенім, мейірбандық;
3) оқушының еңбегіндегі жетістіктер мен жекелеген ерекшеліктерін ескеру;
4) жеке дара ... ... ... қоғамын құрудағы басты мақсат – оқушылардың ғылыми
реттеуге ... ... ... ... таныту және
дамыту, ғылыми ізденістердің әдістерін үйрете отырып, шығармашылық
сипаттағы жеке ... ... ... баланың дамуында үлкен рөл атқарады.
Психолог мамандарға қойылатын талаптар:
- психолог әр уақытта көмек, қолдау сұрай алатындай түрлі, жан-жақты
тәжірибе көзі бола ... ... ... - ... ... белсенді мүшесі болуы керек;
- психолог - топта, балалар алдында өз сезімін ашық ... ... ... ... - өз ... өзін-өзі жақсы білуі керек.
Ресей білім беру академиясының академигі Е.В.Бондаревскаяның жеке
тұлғаға бағытталған технологиясы мына ... ... іс - ... ... сипат;
- баланың жеке дербес дамуына қолдау көрсету;
- баланың өз бетінше шешім ... ... ... үшін ... ... ойы ... бұл технологиямен жұмыс істеуде
психологтарға төмендегідей талаптар қойылу керек:
- ... ... ... ... ... қарым-қатынас;
- ізгі педагогикалық көзқарас;
- балалар экологиясына, олардың ішкі рухани және физиологиялық
саулықтарына ... ... ... ... ... және ... ... білім беру ортасын
құру;
- жеке мәндік бағыт бере ... оқу ... ... ... ... жеке ... дамуына бағытталған әр түрлі педагогикалық
технологияларды ... әр ... жеке ... ... ... ... ... сүйеніп, неғұрлым баланың қабілеті мен талантын
дамытуға ертерек көңіл бөлсек, соғұрлым оны ... ... ... туады.
Осы орайда америкалық ғалымдар: "Бала бостандығы ерекше касиеттерді дер
кезінде дұрыс, жеткілікті бағаламаса, оның ... ... ... ... ... - ... - түрлі әлеуметтік-мәдени ортадағы (отбасы, оқу-тәрбие
мекемелері, мектепке дейінгі ... ... үйі, ... білім беру
сияқты мекемелерде түрлі категориядағы адамдармен, балалармен, жастармен
және ересек адамдармен) ... ... ... ... ... қалыптастыру
жұмыстарын ұйымдастырушы маман.
Білім, іскерлік дағдыларды меңгерген психолог ... бір ... ... ... ... мақсаты - бала мүмкіндігінің барынша
көрініс беруі мен дамуына ықпал ету және ... ... ... ... ... Дарындылық дара және қайталанбас, сондықтан әр баланың,
жеке тұлғаның дамуы мен оқытылуының оңтайлы жағдайлары ... ... жеке ... ... тұлға - жоғарғы дәрежеде кіріктірілген үнемі оқу, даму
процесінде ... ... жүйе ... ... ... бірі - ... ... білім берудің вариативтік мазмұнын
және тұлғаға бағытталған технология негізінде жүзеге асыру.
Жеке ... ... ... әр ... ... ... бағытгалған оқу мен тәрбиенің тиімді әдіс-
тәсілдерін, бала ... ... мен ... деген қарым-
қатынасын өзгертетін психодиагностикалық әдістерді, білім беру мазмұнын, әр
түрлі оқыту ... ... бұл ... әр ... ... ... дер ... көмек көрсету мақсатына сүйенуге ... ... ... ... ... жеке тұлғалық дамуына
көмектесу керек" деп ... ... ... ... қабілеттерін дамыту үшін
мынандай жағдайларды жетекшілікке алуы керек:
- процесс барысында педагог-психолог балаға ... ... ... ... ... ... әр ... білімге деген ішкі мотивациясынан шыға
білуі керек;
- дарындылықтың арнайы, жалпы, жасырын, ашық түрлерін анықтау;
- психолог мәлімет ... ... ... бар ... бала ... ... ... тренинг бағдарламасын түзету.
Проблемасы бар балалардың ата-аналарымен кездесу (баланың өмір сүру
және даму жағдайлары жөнінде мәлімет ... ... ... ... ... дамуына ата-аналардың жағымды ықпалын арттыру; мұғаліммен
кездесу.
Балалар қиындықтарын, себептерін және оқудың жағымды жағдайын жасау
мүмкіндігін ... ... ... ... консультациялық-әдістемелік жұмыс жүргізу
керек:
1) ата-аналармен жұмыс (мәселелерді талдау);
2) педагог-психологтың кіші педагогикалық кеңес ашуы ... ... ... ... ... мәлімет, мамаңдардың біріккен
іс-әрекетін ойластыру, мұғалім мен оқушы қарым-қатынасының мәселелерін
шешудің ... ... ... ... ... ... тұрады:
1) кәсіби диагностикалық нәтижелері бойынша әр баламен жеке әңгіме
жүргізу (кәсіби бейімділікті анықтау);
2) сынып ... ... әр ... мүмкіндіктері мен
ерекшеліктері туралы ... ... ... ... ... және педагогикалық көмек көрсету қызметін білу, ... ... ... ... ... ... дамып, қалыптасуының
маңызды жағдайларының бірі - дарындылықтың ... ... ... ... сәйкес келетін және оның қалыптасуының ... ... ... арнайы әдістерге негізделген
процедуралық жүйесін кұру. Берілген әдістер кіші топта ... топ ... Бұл ... арқылы қарым-қатынастағы, әлеуметтік бейімделудегі
өзін-өзі түсінудегі ... ... ... ... ... ... ... қиындықтар шешіледі.
Сонымен қатар, педагог-психолог дарынды бала тұлғасының социуммен
қарым-қатынасын диагностикалауды, бала дамуының, психологиялық жағдайының
ерекшеліктерін анықтауды ең ... ... ... бағытталған)
тұлға қасиеттерін қолдау тобы, эмпатия, ... және ... ... ... ... мен түзетуді құрастырады.
Негізінен бала дарындылығы мәселелерін тәжірибелік ... ... ... бағыттағы белгілі жетістіктерінің жалпы талдануы,
басты бағыттағы белгілі жетістіктеріне ... бала ... ... ... ... ... кажетсінеді.
Психологиялық ерекшеліктерді анықтайтын тест әдістемелер мен ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі; ғылыми зерттеулер
нәтижелерінің кең өріс ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық қолдаудың жеткіліксіздігі үнемі
назарда болуы тиіс.
Мамаңдар, педагогтар, психологтар, ... мен ... ... ... ... мәселелері берілген саладағы зерттеулер мен
тәжірибелік жұмыста ортақ талпынысты ... ... ... ... ... ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан
аймақтық “Дарын” орталықтары
Мемлекет басқарудағы экономика, ғылым, мәдениет, өнер салаларында
орын ... ... ... ... ... ... - ... ұлттық моделін құрудағы басым бағыттардың бірі.
"Дарынды балаларға арналған ... ... және ... ... ... (1996ж ) Президент Қаулысы Қазақстандағы аса
қабілетті ... және ... ... ... ... жүргізудің
себепкері болып отыр. Осы Қаулыны жүзеге ... ... ... ... 1998 ... 24 ... № 256 ... Білім
және ғылым министрлігі жанында жаңа ғылыми-құрылымдағы білім беру ... ... ... ... ... жүйесін ұйымдастыратын "Дарын"
республикалық ғылыми-практикалық орталығы құрылды. "Дарын" - балалардың
дарындылығын анықтау мен ... ... ... ... ... ... беру ... "Дарын" орталығының негізгі мақсаттары
мен міндеттері:
- Қазақстан Республикасының зерделі әлеуетін қалыптастыруға ... ... ... ... мен ... оқыту мен дамыту және де
оларға қолдау көрсету жүйесін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесін, әрекеттестікті кеңейту;
- дарынды балалар мен жасөспірімдерді әлеуметтік және құқықтық
қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... ... бөлімшесі болып табылады. Ұйымдастыру-бақылау, кадрлар және
құжаттармен қамтамасыз ету іс-шараларымен айналысады.
Әкімшілік қызметі ... ... ... ... ... ... ... бойынша біліктілігі аса жоғары дәрежедегі мамандар
қызметке ... ... ... мамандықтар бойынша өсуін
қадағалайды және өзін-өзі жетілдіруге ғылыми жұмыстармен айналысуға ... ... ... ... ... ... жасаумен
шұғылданады. Қызметтің мақсаты - орталықтың барлық бөлімдерінің бірқалыпты
жұмысы, еңбек тәртібі мен оның ... ... ... мен жоспарлары мен кестелерінің ... ... ... ... ... орындалуын бақылау.
Қызметтің негізгі міндеттері:
- "Дарын" РҒПО-ын құжаттық және ұйымдастыру жұмыстарымен қамтамасыз
ету;
- ... ... ... ... ... ... ... басқа ұйымдармен және мекемелермен өзара әрекеттестігін
үйлестіру;
- қызметкерлерді тұрмыстық-әлеуметтік, медициналық, демалыс орындары
- курорттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... зейнет
ақы және жәрдем ақы құжаттарын дайындау;
- әкімшілік қызметі ... ... ... ... ... және оның ... бақылаумен айналысады.
“Дарын” орталығында ақпарат-басылымдық қызметі де бар. Ақпарат-
басылымдық ... ... ... ғылыми-практикалық орталығының
бөлімшесі болып табылады. ... ... ... - ... ... іздеу, айқындау, оқыту және дамыту туралы мемлекеттік
бағдарламаны жүзеге асыру.
Қызметтің бағыттары:
- "Дарын" ... ... ... ... ... ... ... негізделген барлық іс-шараларды информациялық қамтамасыз ету;
- "Дарын" республикалық сырттай мектебіне қабылдау тапсырмаларын,
дарынды балалармен жұмыс жасайтын мекемелерге ... ... ... ... олимпиадалармен жарыстарды өткізу үшін нормативтік-
құқықтық құжаттарды баспада жариялау;
- ... және ... ... ... ... ... ... республикалық, халықаралық олимпиадалар
мен жарыстар қорытындыларын, есептер мен шешімдерін басып ... ... ... нормативтік-құқықтық құжаттарының мәліметтер қорын
жасау;
- оргтехника және компьютерлер жұмысын қадағалау;
- орталық мамандарына ... ... ... консультативтік
кеңес беру.
Орталықта “Интеллектуалдық жарыстар лабораториясы” ... ... ... ... ... ... орталығының бөлімшесі болып табылады. Бағыты:
- дарынды балаларды айқындау әдістерінің жиынтығын жасау;
- интеллектуалдық ... ... және ... ... ... ... мен жастарды айқындау және дамыту;
- республикалық мектептермен, жоғары оқу орындарымен, ТМД және шетел
жоғары оқу орындарымен ... ... ... әр ... ... ... ... және өткізеді; интеллектуалдық жарыстар өткізудің нормативтік-
құқықтық құжаттарын дайындайды; Қазақстан Республикасы құрама командасын
жаратылыстану-математикалық цикл ... ... ... ... ауысымында, оқу-жаттығу жиындарында жаттықтыру жүргізеді;
дарынды балаларды дайындау жүйесін ... ... ... ... оқу ... ... ... жалпы білім
беретін пәндер олимпиадасына дайындау мақсатында арнайы курстар құрады және
енгізеді.
“Дарын” орталығында ... ... мен ... жеке ... ... және психологиялық диагностикалау лабораториясы құрылған.
Дарынды жастар мен балаларды жеке ... ... ... және
психологиялық диагностикалау зертханасы "Дарын" Республикалық ғылыми-
практикалық орталығының ... ... ... балалар мен жастарды тұлға ретінде дамыту және психологиялық
диагностикалау лабораториясы өсіп келе жатқан ұрпақтың жеке ... ... ... ... бар және өздері жеке ... ... ... ... ... таратылуына дайындайтын әлеуметтік
жүйенің құрамалы бөлімі болып табылады.
Дарынды балаларды және жастарды қолдауды ғылыми-әдістемелермен және
тәжірибелермен қолдауды қамтамасыз ету, және де осы ... ... ... - ... негізгі міндеті.
"Инновациялық педагогикалық технологиялар" зертханасы "Дарын"
Республикалық ғылыми-практикалық орталығының бөлімшесі ... ... ... ... - Қазақстан Республикасы балалары ... ... ... ... беру ... ... ... Бағыттары:
- педагогикалық-әлеуметтік жұмыстың нормативтік-құқықтық құжаттар
қорын жасау;
- педагогикалық-әлеуметтік жұмыстың теориялық базасын жасау;
- ғылыми-әдістемелі базасын жасау (мемлекеттік стандарттар, ... оқу ... ... ... ... жұмыс жасайтын эксперименттік алаңдарының
жұмысын тексеру;
- педагогикалық-әлеуметтік конкурстарын ұйымдастыру және өткізу;
- дарынды балалармен жұмыс жасайтын эксперименталдық алаңдарда ғылыми-
педагогикалық жұмыстарын үйлестіру;
- ... және ... ... ... ... арнайы семинарлар ұйымдастыру және өткізу.
Лаборатория ғылыми-зерттеушілік және ... ... ... ... ... ... дарынды балалармен
жастарға білім беру жүйесіндегі педагогикалық технологияларды жобалайды,
енгізеді және зерттейді; ... беру ... ... ... дарынды тұлғаны дамыту ісіне қолдану нәтижелерін зерттеуді
үйлестіреді және өткізеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - Қазақстан Республикасының жас
ұрпағының интеллектуалдық деңгейін ... үшін ... оқу ... жүйесін ретке келтіру.
Бағыты:
- оқушылардың әр түрлі ғылымға қызығушылығын жетілдіру;
- дарынды тұлғаны тәрбиелеу.
Лаборатория республикалық мектептермен, жоғары оқу ... ... ... ... оқу ... ... ... сырттай, бейімдік,
қосымша мектептердің жұмысын реттейді және қадағалайды.
Шығыс ... ... ... жастарын қолдау, дамыту қызметі
аймақтық ... ... ... ... ... ... ... сабақтастық, жаңашылдықтың үрдістерінде барлық ... ... ... беру ... мектептер, КТМ, колледждер,
университеттер, мектептен тыс мекемелер ( ... ... ... технологиялар, «Восток» дамыта оқыту, экобиоорталықтар, музыка, спорт,
өнер мектептері, т.б.) осы бағыттағы жұмыстарға қатыстырылады.
2007 жыл ... ... ... жұмыс жүргізетін 12
мамандандырылған білім беру мекемелері қызмет ... Бұл ... ... 2005 ... 24 ... № 65, 8 ... № 80, 2004 ... 23
тамызындағы № 554 «Облыстың білім беру мекемелерінің ... ... ... ... ... ... 2001 ... 28 наурыздағы №
4119 «№34 мектеп – лицейдің және физика, математика, ... ... ... ... қаулысына, ШҚ білім департаментінің 2005 жылғы
8 ақпандағы № 34 «2005 жылғы 24 қаңтардағы №65, 2004 ... 10 ... 2005 ... 6 ақпандағы №80, 25 қаңтардағы №18, 2004 жылғы 23
тамыздағы №554 «Облыстық ... ... ... ... ... ... білім мекемелерінің құрамында:
-  дарынды балаларға арналған Шығыс Қазақстан облыстық
мамандандырылған ... ... ... арналған мамандандырылған валеологиялық
мектеп-кешені;
- дарынды балаларға арналған Жамбыл атындағы облыстық
мамандандырылған мектеп-гимназия-интернаты;
- Өскемен қаласындағы ШҚ облыстық дарынды жасөспірімдерге
арналған қазақ-түрік ... ... ... ШҚ ... дарынды жасөспірімдерге
арналған қазақ-түрік мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балаларға арналған Ш.Уәлиханов атындағы  «Жас Ұлан»
мамандандырылған ерлер мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балалардың № 34 мектеп-лицейі;
- Өскемен ... ... ... информатика саласындағы
дарынды балалардың мамандандырылған мектебі;
- дарынды балаларға арналған «Восток» ғылыми-зерттеу дамыта
оқыту мамандандырылған мектеп-кешен-орталығы;
- музыкадағы ... ... ... ... ... дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған балет
мектебі;
- спорттағы дарынды балаларға ... ... ... 4 ... ... ... бар. 3 білім беру
мекемесіне облыстық эксперимент алаңы статусы берілген ... ... ... Қ.Нұрғалиевтің көпсалалы орта мектебі, Абай ауданының Қарауыл
гимназиясы, Күршім ауданының мектеп-гимназиясы). Жаңа оқу ... ... 5-ке ... ... ... ... ... алаңында жаңа
зерттеушілік, шығармашылық ... ... ... ... оқу құралдары, курстар құрастырылады, педагогикалық тәжірибе
тарату мақсатымен облыстық, республикалық семинарлар, мастер кластар т.б.
өткізіледі). 
Оқушылардың дарындылығын анықтау, ... ... ... бірқатар шаралар атқарылды. Республикалық, халықаралық олимпиадалар
мен ... ... ... ... балалары әкім қабылдауында
болып, оларды марапаттау ұйымдастырылды. ... 39 ... ... ... дарынды жастарын қолдау, дамыту мәселелерін ... ... ... 10 ... ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
интеллектуалды, эстетикалық конкурстардың, олимпиадалардың, жарыстардың 300
жеңімпаз оқушылар қатысты. Форум жұмысы кезінде «Особое ... ... ... ... пе?» дебат клубының жұмысы ... ... ... ... интеллектуалды конкурсы, таланттар
аукционы өткізілді. 2006 жылы «Дарын» аймақтық сырттай ... өз ... ... ... ... ... Республикасы мен Ресей
Федерациясының жетекші университеттерінің ғалымдары жүргізді.
2006 жылдың шілде айында дарынды ... ... ... «Жазғы
Академия» «Көгілдір бұғаз» демалыс базасында ашылды. С. Аманжолов атындағы
ШҚМУ, Д. ... ... ... ШҚ БАРИ ... ... 82 ... ... деңгейдегі олимпиадаларға дайындалуға мүмкіндік
алды. Оқушыларды олимпиада мен ... ... ... ... ... ... үшін психологиялық қызмет көрсетілді. 
«Алтай» ғылыми-технологиялық паркімен бірлесе негізгі ... ... ... сыныптарда Интернет ... ... ... ... Олимпиадаға облыстық білім беру мекемелерінен, Өскемен,
Семей, Курчатов қалаларының, сондай-ақ Үржар, Күршім, Зайсан, ... ... ... ... Жарма, Аягөз аудандарының командалары
қатысты.  6-7 сынып оқушыларынан барлығы әр ... 52 ... 237 ... ... «Жас ... ... атты облыстық көрме
өткізілді. Көрменің мақсаты – дарынды 5-11 сынып оқушыларының  практикалық
ғылыми шығармашылығының нәтижесін ... ... ... ... арттыру, дамыту, ғылыми жобалар жарысына ... ... ... ... 300 ... ... ... Дәстүрлі облыстық
олимпиадалар, жарыстар мен ... ... ... ғылыми
жарыстары (ШҚО облысының ... мен ... 74 ... ... ... ... ... пәндер бойынша облыстық олимпиада (облыстың 98
мектебінен 360 оқушы) өтті.   
ҚР еңбегі сіңген ұстаз, «Құрмет» орденінің иегері, КСРО ... ... ... тілі мен ... ... ... Қ.О.Бітібаеваның жүлдесі үшін қазақ тілі мен
әдебиетінен өткізілетін ... ... ... 2007 жылы ... ... тіл білетін, төзімді тұлға қалыптастыру ... ... ... ... ... Олимпиадаға жалпы білім беретін мектептің 9-
11 сынып оқушылары ... ... ... ... ... 2 ... өтті: I айналым – оқу, аудару, II айналым
– диктант. 2007 жылы ... рет ... ... ... ... ... қолдау мақсатымен электроникадан облыстық
олимпиада өткізілді. Олимпиада екі айналымда өтті: 1-айналым – теориялық, 2-
айналым – ... ... ... ... ... ... «Асыл тас» (5836 қатысушы), «Малахит» (8730 қатысушы); «Ақ
бота» республикалық интеллектуалды ... (4585 ... ... (1537 ... «Кенгуру-математик» (1674 қатысушы), «Кенгуру-
лингвист» (644 қатысушы) халықаралық математикалық ... ... ... ... «Дарынның» деректер банкін толықтыруда.
Шығармашылық дарындылықты дамытуға облыстық «Жас музыкант», Абай ... ... ... ... де әсер етеді. 
Дарындылықты анықтау мен дамыту бойынша жүйелі жұмыс 2006-2007 оқу
жылында келесі нәтижелер берді: ... ... ... - 23 ... ... ... ... мен олимпиадалардың 
жүлдегерлері – 39 оқушы.  ШҚО командасы ... ... ... ... жарыстарда 2-орынға, Петропавл қаласында өткен
республикалық олимпиадада 1-орынға ие болды. Аудандарда ... ... ... ... жұмыс істейтін мамандандырылған мектептерде
облыстық семинарлар, шеберлік кластары, жаңа ... ... ... аудандық/қалалық/ олимпиадаларды,
жарыстарды өткізу туралы кеңестер дәстүрлі түрде өткізіліп тұрады.
Ал енді Қазақстан Республикасында дарынды ... ... ... ... қарастырып көрелік. Қазақстанда дарынды ... ... ... ... ... тұрады:
1) дарынды балаларды оқытудың мақсатын, мазмұнын, әдістерін үздіксіз
жаңарту. Бұл принцип дарынды бала тұлғасын ... ... ... өту, ... ... ... әлеуметтік сұранысты есепке алу, ... ... ... ... беру кеңістігін әр түрлі балалар үшін білім беру
жүйесінің тұтастығын қамтамасыз ететін, оқыту мен ... ... мен ... тұтастық, сабақтастық принципі.
3) демократиялық қоғамның білім беру жүйесінің жетекшісі ... ... ... принципі. Өз ісін жүзеге асыру, автономия болу, ... ...... балалардың табысты оқуы мен дамуының негізгі өлшемі болып
табылады.
4) ... ... беру ... ... асырудың әр нұсқалы,
еркін таңдау жолдары, тәсілдері мен түрлерінің принципі.
5) дарынды ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мен мазмұнының іс-әрекеттік, тиімділік, шығармашық
тәсілдерінің бірігу принципі.
Қазақстанда ... ... ... ... және ... жағынан қолдау жүйесін талдай
отырып, бұл проблема ... ... ... ... ... ... ... кететін бір жайт, интеллектуалды төтенше ерекшелікті қабылдау
ұзақ уақыт күрделі болды. Күнделікті тұрмыстық деңгейде ... ... ... оң ... ... ... ... тек қана 1996
жылдан бастап республика Президенті Н.Назарбаевтың «Дарынды балаларды
мемлекеттік қолдау және ... ... ... дамыту туралы»
өкімінде осы проблемаға көңіл аударғаннан бері дарынды балалармен ... ... ... Республикасы Білім және ғылым
министрлігінде «Талантты ... ... ... ... ... Оны іске ... үшін ҚР Үкіметінің қаулысымен (1998 жылғы
24 наурыздағы № 256) «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық ... ... және ... ... ... ... негізгі қуаты
екенін түсіне отырып, оларды әр ... ... және ... ... және ... қолдау ретінде бір қатар шаралар жүзеге асырылды. Бұл ең алдымен
білім беру ... ... ... ... ... ... ... тереңдете оқытатын арнайы мамандандырылған мектептер,
онда ең қабілетті және талантты балалар өз бейіні мен ... ... ... ... ... ретінде, дарынды балалармен жұмыс істейтін
арнайы мамандандырылған мектептер саны ... ... ... ... ... ... оқу орындарымен байланысы бар.
Осылайшы дарынды балаларды зерделеу, қолдау және ... ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасында
дарынды балалармен жұмыс жүйесін дамытудың стратегиясын ... ... бала ... ... ... ... ғылыми-теориялық
қызметті дамыту;
2) дарынды балаларды оқыту мен дамытудың, ... ... ... ... жетілдіру;
3) дарынды балаларды оқыту және тәрбиелеу үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйесін дамыту;
5) дарынды балалармен тиімді әлеуметтік-педагогикалық жұмысты жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... балалармен жүргізілетін жұмыс тәжірибесіне сүйене ... ... бес ... ... ... ... ... құқығын, бостандығын
қамтамасыз етеді;
2) ғылыми, кейінірек дамытылатын дарындылықты іске асыруға мүмкіндік
беретін іргелі, ... ... ... ... ... ... практикасының ... жаңа оқу ... ... ... және ... ... қайта даярлауды жүзеге асырады;
4) ұйымдастырушылық психологиялық-педагогикалық, бұған ... ... ... енгізіледі: дарынды балалармен жұмыс
үшін арнаулы оқу ... ... ... ... дарынды балаларды
көпшілік және мектептен тыс оқу мекемелерінде ... ... ... ... дарындылықты қолдауды жүзеге асыру.
Барлық бағыттар бір негізде және жалпы ... ... ... ... ... және ... ... теңбе-тең
әдістері арқылы дамытуды көздейді. Аталған бағыт барлық қызметті тиімді
реттейтін ... ... ... ... тұжырымдыманың орындалуын
бақылауды қарастырады.
Аталмыш бағытты іске асыруды ... ету ... ... ... ... ... ... бағдарлама
жобасын әзірлеу;
-тұжырымдама аясында үйлестіру ... ... ... ... ғылыми-практикалық орталық жанындағы ... ... ... ... ... және қабылдау;
-дарынды балалармен жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ... және басқа да мекемелер
мәліметтері банкін құру;
-“Дарын” аймақтық ... ... мен ... мектептер ережелерінің жобасын әзірлеу;
-дарынды балалармен жұмыс істейтін республикалық, халықаралық
ұйымдарымен шығармашылдық ... ... ... ... ... ... зерделеу саласы бойынша ғылыми теориялық
қызмет ету мақсатында, түрлі ғылыми зерттеу ұжымдары, біліктілік ... беру ... ... ... ... ... ... мен зерттеуші педагогтармен бірлесіп, білікті ғылыми басшылық
жағдайында “Дарын” республикалық ғылыми-практикалық орталығы аясында ғылыми
қолданбалар кешенін құру және дамыту ... ... аясы ... ғылыми
қызметті үйлестіру үшін “Дарын” республикалық ғылыми-практикалық орталығы
жанында үйлестіруші ғылыми-әдістемелік Кеңес құрылуы керек.
Ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ғылыми қызметті жалғасытыру және кеңейту үшін гранттарды іздестіру;
жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... ... жобаларын әзірлеу, психологиялық-педагогикалық практикаға ғылыми
қолданбалар енгізу, ... ... ... ... барлық
жобаларына ғылыми басшылық жасау, үйлестіру. Ғылыми-әдістемелік үйлестіру
қызметі ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Аталған бағыт бойынша іске асыруға қамтамасыз ету:
- бала дарындылығының табиғатын зерделеу;
- ... және ... ... анықтау;
- дарындылық пен таланттылықтың әр түрін анықтау және ... үшін ... ... ... ... ... бала ... психологиялық қолдау тұжырымдамасы
негіздерін әзірлеу;
- дарынды ... ... ... қолдау жүйесінің нақты
бағдарламасын әзірлеу;
- Қазақстанда дарынды балалар туралы ... ... ... ... ... эксперименталды және мектепаралық
алаңдар оқушыларды қашықтықтан оқыту ... және тағы да ... ... қарастырады. Осындай эксперименталды білім беру топтарын ғылыми
басқару және үйлестіру қызметін “Дарын” ... ... ... ғылыми-әдістемелік үйлестіру кеңесі жүзеге асырады.
Аталған бағытты іске асыруды қамтамасыз ету үшін:
- дарындылығы және жас ... әр ... ... үшін
білім беру мазмұнын сынақтан өткізу, енгізу, әзірлеу;
- дарынды балаларды анықтаудың диагностикалық құралдарын ... және ... ... ... және қолдаудың психологиялық-педагогикалық
бағдарламасын сынақтан ... және ... ... мен ... әр ... ... ... дарынды
балаларды оқыту бағдарламасын, дарынды балаларды оқыту мен
тәрбиелеу процесін кадрлармен қамтамасыз ету, ... ... ... туралы мәліметтер банкін құру;
- дарынды балалармен ... ... ... ... және ... ... тұрақты жүйесін құру;
- баспасөз құралдарының көмегімен бала дарындылығы мен оларды ... және ... беру ... ... ... мен ... туралы білімді көпшілікке таныстыру;
- дарынды балалар, олардың талантын дамыту проблемалары бойынша
шетел және ... ... ... үшін әр ... ... ... ... қатысу керек.
Аталған бағыт барлық нысандағы білім беру мекемелерін одан әрі
жеке қарастыру, пайда болған ... ... ... ... ... ... мен тәрбиелеу диагностикасының дамуының жүйесін
мектепте және мектепке дейінгі ... ... ... ... ... іске ... ... ету үшін
төмендегідей жұмыстар жүргізілуі тиіс:
- өзінің ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ... ... балаларды дамыту және ... ... ... ... ... асыру;
- дарынды балаларды педагогикалық қолдау үшін әр түрлі деңгейде пән
олимпиадаларын, конкурстарын мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
-практикалық орталықтарын құру;
- дарынды балаларды оқытудың қашықтық-кеңестік ... ... ... ... ... істейтін психологтар мен педагогтарға
көмек көрсету;
- ... ... ... және ... үшін ... студия желісін
құру;
- ғылымның түрлі саласы бойынша дарынды балалармен жұмыс істейтін
шығармашыл мұғалімдердің қатарынан педагогтар ассоциациясын ... ... ... бойынша педагогикалық тәжірибе қорыту,
авторлық мектеп құру, инновациялық мектептерді ... ... ... ... ... ... және
экономикалық қолдау жүйесін көздейді. Осы ... ... іске ... ету үшін ... ... жүргізілуі керек:
- дарынды балалардың өркениетке сай ... ... және ... ақпаратты іздестіру, алу, беру;
- медициналық қызметке қол ... ... ... ... ... дене, медициналық әлеуметтік сауықтандыру;
- мектепалды, бастауыш, орта және жоғары білім ... тең ... ... ... ... ... көркемдік жарыстар немесе конкурстар
жеңімпаздары, ғылыми жаңалық авторлары болған дарынды балпаларды
дербес стипендия ... ... ... ... ... ... балалар үшін білім беру мекемелері ... ... және ... ... ... қолдау жөнінде мәдениет, ғылым, ... ... ... ... тұжырымдамада қойылған мақсаттарды орындау үшін ғылыми,
әдістемелік, ұйымдастырушылық және нормативтік-құқықтық ... ... ... ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР
2.1 Оқушылардың дарындылық ... ... ... ... ... және қазақстандық ғылымда көптеген ... ... ... дарындылық мәселелерін зерттеп келеді. Cократ,
Платон, Кант, Гегель, Дидро, Локк сынды атақты философтар мен ойшылдар осы
тақырып ... ой ... ... ... ... Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, В.В. Давыдов, А.В.
Петровский, А. Н. ... ... ... ... ... ... ... “Концепция возрастного подхода ... ... ... атты ... ... ... ... мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов,
Г.Ж. Ақылбаева, А.М. Бултычеева, Н.Н. ... С.А. ... О. ... Руденко, Л.М. Нарикбаева, Л. Руденко, Г.К. Бажикенова, Д.Г. ... ... О.Л. ... ... ... ... Батыс
ғалымдарының ішінде дарындылық тақырыбына байланысты Ф.Гальтонның (Англия),
Танненбаум Дж. ... ... ... ... ... ... дарындылықты
анықтауда ұсақ заттармен әрекет ету ептілігін анықтау тестілерін; Д.Архейм
мен У.Синклердің негізгі ... ... ... ... ... ептілік тестілерін; фортепьянолық дарындылық құрылымындағы
танымдық, эмоционалдық, ... ... ... арналған тестілерін қолдануға болады. ... ... ... бар. Олар – ... Слоссон,
Кауфмановскийдің бағалау батареясы тестілері. Танымдық ... ... ... пен Хагеннің тестілерін ... ... ... А.М. ... ... ... ... «Дарынды балалардың танымдық қабілеттері Мюнхендік
тесті», Гуревичтің басшылығымен бір топ зерттеушілер «Оқушыларға аранлған
ақыл-ой дамуының мектеп ... ... ... ... анықтауға арналған көпшілікке танымал
тестілердің ішінен:
Д.Ж. Гилфордтың балалар шығармашылығын анықтауға арналған тестісі;
- П.Торанстың бейнелі ... ... ... ... «Сұра және тап», «Қызық қолданыс», «Жай ғана ұсын», және
т.б. ауызша ойды ... ... Т. ... ... ... ... ішкі жан ... тану»,
«Адамның есімдері мен түр сипатын есте сақтау» тестісі.
Біз бұл ... ... ... ... ... тестісін,
Ү.Б.Жексенбаеваның логикалық ойлауын жеткізуді анықтау әдістемесін
қолдандық.
Бұл әдістемелерді ... ... ... ...... ... бойынша зерттеу жүргізу кезінде бақыланушы топ, яғни
оқушылар өте еркін, өз өзіне ... ... ... қарайламай
орындайды да, тест жұмысының жауаптарын неғұрлым ... бар ... ... ... Психологиялық зерттеу кезінде ең маңыздысы
шынайылықта ... біз ... ... ... ... ... неғұрлым шынайы нәтиже береді. Бұл зерттеу жұмысын жүргізу ... ... ... ... таңдау жасайтын сауалдар қойылмады. Тек ... ... ... өте ... ... ... Сонымен қатар бұл
тапсырманы орындауда жас ерекшеліктеріне еш шек қойылмайды, яғни мектепке
дейінгі (6-7) ... ... да, 16-17 ... ... балалар да қатыса
алады.
Ал «Артық сөзді алып ... ... ... зерттеу жүргізу
кезінде бала берілген ... ... ... ... ... алу,
жалпылай білу дағдысын ... Бұл ... ... ... ... әр ... ... жұмыс жасайды да, әр
оқушының жұмыс жасау кезіндегі ... оның ... ... ... ... ... тездігін, оның психологиялық ахуалын
логикалық тұрғыдан ойлай білу ... ... көз ... ... ... ... ... нақты қай сұраққа оқушы жауап беруге біршама
ойланды болмас қай саладағы ... оған ... ... ... ... ... ... барлығы психологтың бақылауында болады
2.2 Зерттеу жұмысының экспкерименттік базасына жалпы сипаттама
Зерттеу жұмысымның эксперименттік базасы ретінде ... ... ... ... «Дарын» орталығы алынды. Дипломдық
жұмысымды жазу барысында аталмыш орталықтың ... ... ... ... ... ... ... жұмысының обьектісі
ретінде Күршім ауданы, Боран ауылы, Халық Мұғалімі Құмаш ... орта ... ... Облыс көлемінде дарынды баларды дайындауда
өзіндік орны бар бұл мектепте жеке ерекше қабілетті оқушылардан ... ... бар. ... ... дарындылық қабілеттерін ашу,
жетілдіру барысында қарқынды жұмыс жасап келе жатқан ... бір оқу ... ... ... ... ашу ... ... «Ашутас»
ғылыми қоғамы құрылған, 2002 жылдан бастап қашықтықтан оқыту бағдарламасы
аясында «Дарын» ғылыми ... ... ... ... жыл
сайын сол орталық ұйымдастырып отыратын білім сайыстарына қатысып, ұдайы
жүлделі орындар иеленуде. Эксперименттік топқа ... (5Г) ... ... топ ... қосалқы (5А) сынып алынды. Аталмыш сыныптардың
құрамында 30 бала бар. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... 2 ... сұрыпталған. 5Г сынып оқушыларының
барлығы дерлік жақсы білім нәтижесін көрсетуде. Ал 5А ... ... ... ... білім дәрежесіне жетуде. Мектеп бағдарламасы бойынша білім
нәрімен сусындап, өсіп келе ... жас ... ... ... қабілетін анықтау барысында жүргізілген
диагностикалық жұмыстар
П.Торанстың креативтілік тестінің фигуралы түрінде берілген «Суретті
аяқта» тапсырмасы – мектепке ... және ... ... ... ... ... дарындылықтарын зерттеуге қолданылады.
Бұл тестердің тапсырмаларына жауапты ... ... ... ... егер балалар жазу жаза білмесе немесе әлі жазып үйренбеген болса,
эксперимент ... не оның ... ... ... жазу ... керек.
Тест жұмысын өткізудің алдында ... ... ... ... ... ... толық түсіндіру керек. Ешқандай
толықтырулар мен өзгертулер жасалмау керек, себебі олар тест ... ... ... ... ... «тест», «емтихан», «тексеру» сияқты
сөздерді қолданбау керек. Егер ... ... ... суреттер т.б. сөздерді
қолдану Тестілеу кезінде ... ... ... ... ... ... Керісінше, достық, бейғам, жылы, сенімді жағдай туғызу
керек. Саны көп адамдардан тұратын топқа тест өткізу дұрыс ... Жасы ... ... ... ... ... ... үстел үстінде жалғыз
немесе бақылушының көмекшісімен бірге отыру керек. Тесті орындау мерзімі -
10 минут. ... ала ... ... ... ... ... не ... керектігін толық баяндап айтып беру қажет.
Тест жұмысының дұрыс өтуінің кепілі – тест көрсеткіштерін ... ... және ... ... ... ... ... ретінде
пайдалану.
Өлшем процедуралары:
1) П.Торанстың шығармашылық ойлау концепциясын нақты түсінуіңіз қажет.
Бұл үрдістің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... жауап қабылдана ма, әлде тапсырмаға сәйкессіздік бар ма.
Тапсырмаға сәйкес келмеген жааптра есптелмейді. Егер ... ... ... ... ... ... ... Әр қабылданған жауап 83 көрсеткіштің біріне жатқызылады;
4) Осы тізімді ... ... оның ... ... ... ... Оны сәйкес бағанға жазу.
Егер жауаптың ерекшелігі 1 не 0 ұпаймен бағаланса, жауап категориясы
бірінші ... ... ... Бұл ... ... әр бейнесіне сай
ерекше жауаптар енгізілген.Ал тіпті ерекше жауаптар үшін № 2 ... ... соң әр ... ... ... қарай ұпайлар беріледі.
Және осы көрсеткіштерге арналған бағанға енгізіледі. Толық орындалу мен
ерекшелікерінің жауаптары ... ... ... ... Сонымен қатар
орындалмаған жауаптар да жазылады.
Жылдамдық көрсеткіші егер қате жауаптар болмаса, ең соңғы ... ... Ал ... жағдайда барлық есесптелеген жауаптарды
жинақтап, қажетті бағанға жазу керек
Өлшемдердің сенімділігі. Алынған жауаптардың ... ... ... ... соң ... ... ... қажетттілікті туындатып келеді. Әр қабылданбаған жауап ... және ... ... Екі ... арасындағы түзету
енгізулердің санын салыстыру да жөн. Ал басқа жағдайда сол ... сол ... ... ... ... уақыттан соң қайта алу керек
Тестің бағалану көрсеткіші:
Жылдамдық. Бұл көрсеткіш аяқталған фигуралардың санымен ... ... ... ... ... үшін ... оның ... да есептеледі.
Айрықшалығы. Ең жоғарғы баға 2 ұпайға тең.Торенстің пайымдауынша,
берілген жауаптарға қосымша олардың ерекшеліктері мен ... ... ұпай ... қосу ... толық орындалуы:
- жұмыстың мұқияттылығына қарай фигураның мәнін аша түсетін сурет
аясында және одан тыс салынған әр мағыналы ... ... ... ... ... әр ... сызық нүктемен белгіленіп отырады. Әр бөлшек
тобына 1 ұпай ... егер ... ... ... ... ... идеясын толықтырып тұрса, фигураның түсі де
есептеледі;
- көлемі, көлеңке, ... егер ... ... ... ... ... 90% ... немесе тапсырманың белгілі көлемнен
тым көп шығып кетуі;
- егер сызық суретті екі бөлікке бөліп тұрса, ол сурет екі ... егер ... ... ... ... ... белбеу, орауыш), онда 1
ұпаймен бағаланады.
«Суретті аяқта». Мына берілген екі бетте аяқталмаған фигуралар
берілген. Егер сен ... ... ... ... ... ... заттар мен
мағыналы сюжеттер пайда болады.
Бұл тапсырмаларды орындауға 10 минут уақыт кетеді. ... ... ... ... ... оқиғаны бейнелеп сал, оны қызықты әрі толықтырып,
жаңа идеялар қос. Әр суретті қызықты атаулармен ... ... ... ... мен ... ... 1 фигура
0 ұпай. (5 пайыз не одан көп жауап) Абстрактілі өрнек. Адамның бет-бейнесі.
Көзілдірік. Ұшқан құс, ... ... ... ... ... ... су. ... мұрны. Мысық. Бұлт.
Тылсым зат. Жүрек (махаббат) Ит. Үкі. Гүл. ... ер ... ... 2 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Тоғай және оның бөлшектері. ... аша. ... ... Ж,У және т.б ... Үй, ... ... бейне, бағдарша. Құс,
іздер, аяқ. Сандар. Адам.
- 3 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек.Дыбыс толқындары. Адамның келбеті. Желкенді ... ... Жел, ... Әуе ... ... және оның бөлшектері. Жол,
көпір. Жануар және оның танауы. Доңғалатар садақ пен кеме Ай. Балық. ... 4 ... ... ... ... Толқын, теңіз. Сұрақ белгісі. Жылан. Адамның бет
бейнесі. Жануардың құйрығы. Пілдің мұрны.
1ұпай. Мысық. Орындық, кресло. Қасық. ... ... ... Қаз немесе аққу. Ұлу. Тылсым зат. Гүл.
- 6 фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Адамның бет-бейнесі.
1ұпай. Тау, жартас. ... ... ... ... ... ... мен ... Адам: ер адам, әйел адам. Гүл.
- 7 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Автокөлік. Кілт. Орақ.
1ұпай. Саңырауқұлақ. Шөміш. Линза, лупа. Адамның бет ... ... ... ... орақ және балға.Теннис қалақшасы.
- 8 Фигура.
0 ұпай. Абстрактілі ... қыз ... ... ... бас және дене ... ... Әріп: у және басқа. Ваза. Тоғай. Кітап. Көйлек. Ракета. Тылсым
дүние Гүл. ... 9 ... ұпай ... ... ... мен ... ... және оның құлағы. М әрпі.
1ұпай Түйе. Қасқыр. Мысық. Түлкі. ... бет ... Ит. ... фигура.
- 10фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Қаз, үйрек.Тоғай, шырша. Адамның бер ... ... ... Қыз ... Құс. ... зат. ... ... фигура.
Қазіргі ғылыми әдебиеттер әлемінде дарынды балалардың
диагностикасы туралы түрлі мағлұматтар бар. Бала дарындылығының негізгі
белгілерін Ү.Б.Жексенбаева өз еңбектерінде былай көрсеткен:
- ... ... ... ... ... түрлі тәсілдері (оқу және оқудан тыс
әрекеттерінде, зертханалық жағдайда);
- педагог тарапынан ... ... мен ... ... әр ... зияткерлік жарыстар, байқаулар, олимпиадалар т.б
өткізу;
- оқушы шығармасының туындыларын эксперттік бағалау (суреттері,
өлеңдері т.б)
- арнайы психодиагностикалық тренинг.
Дарындылық – жеке ... өте ... көп ... оларға тән ортақ көрсеткіштерді белгілеу мүмкін емес. Әйтсе
де Ү.Б.Жексенбаева өз еңбектерінде дарындылықтың бірнеше ... ...... ... ... ... және
әлеуметтік дарындылық [12.31.].
Бұл көрсеткіштердің әрқайсысын анықтауға ... ... ... ... ... ... басым көпшілігін
шетел ғалымдары жасағандықтан, олардың ... ғана ... ... ... анықтауға байланысты көпшілікке түсінікті
әдістемелерді ұсынамыз. Ақыл-ой дарындылығы едәуір ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Кесте 1. 5А бақыланушы сынып оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
диагностикалық ... | | | |
| ... ... ... ...... саны ... коды | | | |
| ... ... |Үшінші |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... | | ... | | | | | ... орта | | | | | ... |32 |32 |- |12 |18 ... | | | | | ... | | |0 |40 |60 ... 2.1. ... ... оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Кесте 3. 5Г сынып оқушыларының дарындылық қабілеттерінің диагностикалық
кестесі
| ... ... | | ... ... ... ... ... |
| | |й | |
| ... ... ... |
| | | ... |5-тен ... |
| | | ... ... ... ... | | | | | ... орта | | | | | ... |30 |30 |26 |4 |0 ... | | | | | ... | | | 87|13 |0 ... 2.2. ...... оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Оқушылардың дарындылық ... ... ... қолданылған
П.Торенстің креативтілік тесті бойынша анықтаудың фигуралы түрі қолданылды.
Эксперименттік зерттеу жұмысына барлығы 30 ... ... ... бұл
түрінде оқушылар неғұрлым еркін, өзіне өзі сенімді болып отырды. ... ... ... ... ... оқушылар барынша
шынайылықпен жауап берді деп ойлаймыз. ... – кез ... ... кездесе бермейтін ерекше қасиет. Сондықтан балалардың көпшілігіне
берілген тапсырманы толығымен орындай алмады, кей ... ... Кей ... еш ... ... Кей ... ... орындатқызылды, дегенмен әлі де болса, мағынасыз болғандықтан, есепке
алынбаған жауаптар да бар. Нәтижесінде төменгі нәтиже көрсеткен ... көп ... Бұл ... ... жұмысынан біз екі ... ... ... екі түрлі деңгейде екеніне көз
жеткізе аламыз.
Логикалық ойлауын жеткізуді анықтау әдістемесі
«Артық сөзді алып тастау» әдістемесі ... Ол ... ... ... ... жалпылай білу дағдысын көрсетеді. Әдістеме 4
сөзден тұратын 15 сериядан құралған. ... ... мен ... ... ... ... алып ... әдістемесі:
1. кітап, портфель, чемодан, әмиян;
2. пеш, керосин, шырақ, электр плитасы;
3. сағат, көзілдірік, таразы, термометр;
4. қайық, қол ... ... ... ... шеге, ара, желдеткіш;
6. көбелек, штангенциркуль, таразы, қайшы;
7. ... ... ... айыр;
8. ата, мұғалім, ана, әке;
9. қырау, шаң, жаңбыр, шық;
10. су, жел, көмір, шөп;
11. алма, кітап, тон, раушан;
12. сүт, қаймақ, ... ... ... ... ... ... сағат, секунд, кеш;
15. Ақерке, Айдын, Ағын, Асқаров.
Нұсқау: Берілген 4 ... ... үш сөз ... ... бір ... ... ал бір сөз ... қосылмайды сол артық
сөзді алып тастау керек. Мағынасына байланысты сай келмейтін сөзді ... та ... ... ... тез әрі қатесіз орындау керек.
Кесте 5. 1 оқушының орындауындағы тест ... ... ... ... ... ... |Нәтиже |
| ... | |
|1 |5 |2 |
|2 |4 |0 |
|3 |5 |2 |
|4 |3 |2 |
|5 |7 |0 |
|6 |5 |2 |
|7 |3 |0 |
|8 |4 |2 |
|9 |3 |2 ... |8 |0 ... |7 |0 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |2 |2 ... саны |65 ... |20 ұпай ... 6. 5Г бақыланушы сынып оқушылардың логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|Оқушының аты-жөні ... ... ұпай саны |
| ... | |
| ... | ... |65 |18 ... М. |65 |20 ... Е. |64 |22 ... А. |68 |18 ... |67 |20 ... |69 |20 ... |70 |24 ... |71 |30 ... ... 6. 5Г ... ... ... логикалық ойлауын
жеткізу қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|Б.А. |68 |30 ... |69 |28 ... Е. |66 |26 ... |63 |22 ... |68 |22 ... |67 |20 ... |70 |20 ... |71 |30 ... |74 |20 ... |72 |28 ... |68 |26 ... П. |64 |20 ... |68 |20 ... |63 |20 ... |62 |20 ... |68 |20 ... |70 |18 ... |63 |28 ... |69 |24 ... |70 |26 ... |69 |22 ... |63 |28 ... саны |2164 |684 ... 7. ... ... ойлауын жеткізу қабілеттерінің сынып
бойынша жалпы қорытындысының бағалануы.
|Жалпы сынып бойынша жиған ұпай саны ... ... ... |2164 ... ... 8. 5А ... сынып оқушылардың логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
| ... | ... коды ... ... ұпай саны |
| ... | ... Ә. |75 |12 ... Е. |80 |14 ... Д. |69 |16 ... І. |70 |12 ... |80 |20 ... |81 |18 ... А. |77 |16 ... Е. |76 |14 ... |72 |16 ... |79 |20 ... |74 |18 ... |78 |16 ... |76 |14 ... |79 |16 ... |83 |18 ... |79 |20 ... |78 |16 ... |81 |18 ... |84 |20 ... Д. |79 |22 ... Б. |68 |16 ... |73 |20 ... |70 |18 ... |75 |22 ... |74 |18 ... Д. |79 |20 ... |84 |22 ... ... 8. 5А ... сынып оқушылардың логикалық ойлауын
жеткізу қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|К.М. |79 |24 ... |76 |18 ... |83 |24 ... |85 |18 ... |79 |20 ... саны |2495 |570 ... 9. 5А ... ... ... ... ... жеткізу
қабілеттерінің сынып бойынша жалпы қорытындысының бағалануы.
|Жалпы сынып бойынша жиған ұпай саны |Уақыты ... ... |2495 ... ... 3. ... және ... сыныптардың жалпы ұпай санының
салыстырмалы бағалануы
Жалпы мектеп көлемінде іріктеліп, таңдалынып ... ... ... ... мүшелерінің логикалық ойлауын жеткізу қабілеттерін
«Логикалық ойлауын жеткізуін анықтау» әдістемесі арқылы бақылауға ... ... ... өнер мен ... сан қилы ... ... ... қабілеті бар. Екі топқа жүргізілген
зерттеулерден екі сыныптағы дарынды балалардың ... ... екі ... ... ... ... көз ... Яғни 5Г экспериментті сыныптағы дарынды оқушылар саны 5А бақыланушы
сынып оқушыларынын әлдеқайда ... ... ... көрсетіп, жоғарғы
деңгейдегі нәтижеге жете алды. Яғни логикалық ойлау қабілеттерінің де екі
түрлілігін көреміз. Осындай жолмен екі ... ... ... ... ... ... ... - біздің болашағымыз, ата-ана өмірінің жалғасы. Аға ұрпақ
ісін алға ... да ... ... ... ... ... бен үлкен
борышты өтеп, үлкендерден алған эстафетаны ... ... ... ... үшін ... да ... дарынды адам болып өсулері
тиіс. Міне, бәріміз осындай-ақ ниетпен баланы кішкентайынан аялап өсіріп,
мектепке оқуға береміз. ... ... ... ... ... ... ... сол өмірді білу, үйрену, білім алу оңай нәрсе емес. Бұл жолда бала
талай ... ... ... Ал ... жеңіп шығу үшін
тек қара күш жеткіліксіз, оған ... ... ақыл мен ой , ... ... ... орын алып ... сан-салалы өзгерістер республика
мектептеріндегі оқу-тәрбие жұмыстарына да күрделі ... ... ... ішінде мектеп қабырғасында дарынды оқушыларды танып оларға тиісті
білім ... ... ... ... ... ... ... сапалы беру - бүгінгі күннің басты талаптарының бірі.
Тәуелсіз мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... ұлтық ойлау қабілеті мен біліміне, іскерлігі мен
кәсіби шеберлігіне байланысты.
Оқушының дарындылық қабілеттерін ... ... ... роль ... Ал
мектепте оқушыларға тәлім-тәрбие беруші – ... ... қан ... тіршілік беріп, жан бітіріп тұратын болса, мұғалімсіз ешқандай
оқулық, кітап, әдістемелік құралдарға жан бітпейді, яғни олар ... ... ... ... қала ... Сонымен қатар адами және дарындылық
қасиеттерін де дамыту, бала бойына ... мен ... ... орны ... Әр ... бойында тумысынан ерекше қабілет бар. Сол
қабілетті айқындау, ашу, әр оқушы ... тану және оны ... ел ... ... ... ... етіп ... да - ұстаз міндеті.
Мұғалімдер "адам жанының хирургі" деп бекер айтпаса керек. Сондықтан ең
алдымен мұғалімнің жеке ... және оның ... ... айрықша
көңіл аудару қажет. Біріншіден, қай қоғамда болмасын мұғалім сол ... ... ... бір әлеуметтік топ болып саналады. Сондықтан
қоғамда болып жатқан әлеуметтік, ... ... ... ... тыс қала алмайды.
Олай болса, елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы жылғы халыққа ... атап ... ... ... елу елдің қатарына қосылу, негізінен
осы білікті де білімді ұрпақ өсіре отырып, аяғымызды нық ... ... ... ... келе ... дарынды танып оны
оқыту үшін оқушының жеке дамуын бақылау, оның еркін дамып, ... ... ... ... керек және оқушының ынтасы, қабілетін зерттеу,
бағдар беру; ұлттық санасын қалыптастыра отырып, өз ойын еркін ... ... ... ... ғылыми ізденісіне бағыт беру керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Айтбаева А. "Дарынды бала" мәселелері /А. Айтбаева // ... 2005. -
N 3. - Б. ... ... Ж. ... балалармен жұмыс/ Ж. Аманжолова // ... 2005. - N 1. - Б. 27
3 ... А ... ... ... ... ... //
Ұлағат.- 2007. - N 6. - Б.17-22.
4 Әбілмәжін Н. ... ... ... ... Н.Әбілмәжін
//Педагогический мир.- 2005. - N 4. - Б. 8.
5 Әлмағанбетова Ұ. Е. Дарынды оқушының шығармашылық инициативасын ... ... Е. ... ... 2007. - N 2. - Б. ... Байғабұлова А. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... А .Байғабұлова // Дарын. – 2004. – N 4.- Б.83-85.
7 Байжұманова Б., ... А. ... ... ... ... Б., ... А // Ізденіс. Гуманитарлық ғылымдар ... - N 2. - Б. ... ... С.И., ... А.Н. ... ... ... оқушы дарындылығын зерттеу және дамыту/ Боранбаева С.И.,
Молдакаримова А.Н // Дарын.- 2001.-N1.- Б.59-73
9 Даумов Н.Ғ. ... ... жеке ... ... – 2004. – N 3.- Б. 59-67.
10. Егімбаева А. ... ... ... ... ... А ... ... 2007. - N 3. - Б. 18-20.
11 Еремкин Е. Школа ... ... ... ... ... ... 2003.- 333 с.
12 Жексенбаева Ү. Жеке тұлға дарындылығы/ Жексенбаева Ү // ... 2005. - N1. - Б. ... ... Қ. ... тану және ... ... ... мектебі.-
2002.-N1-2.-Б.23-2
14 Кленин В.М., Шушенькова Л.И. Первые итоги работы ... по ... ... ... В.М., ... Л.И // Педагогический вестник
ВКО.- 2001. - N1. - С. ... ... М. ... ... жолдары,
әдістері// Мектеп директоры=Директор школы.- 2004. - N5.-Б. 9-18
16 Кречмер Э. ... люди / Пер. с нем. ... - ... ... 1999.- 303 с.: ... ... Г. Теоретические и ... ... ... ... ... // Ұлт ... 2006. - N 2. - С. 101-105
18 Кузнецова С.В. ... ... ... ... классов в
педагогическом процессе ... ... Б. и., ... с.
19 Кулетова А.М. Бастауыш сыныптағы дарындылық қабілеттерін ... А.М ... ... ... 2005. – N ... ... Ж. ... барар жол// Биология және салауаттылық
негізі.- 2005.- N1.- Б. ... ... К. ... ... ... мәселелері: Дарынды, талантты
балаларды оқыту мәселелері жайында/ Қоңырбаева К. // ... ... ... ... Е. Н. ... ғылыми тұрғыдан басқару//Дарын.- 2005. - N 6.
- Б. 6-12
23 Құрманбаева М. ... ... ... ... М. ... тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 2. - Б. ... ... ... ... ... ... ... ребенка.- М.: Academіa, 2002.- 143 с.
25 Лейтес Н.С. Возрастная одаренность ... ... ... ... пед. ... М.: ... 2000.- 320 ... Мүрсәлімова М. Дарынды балалармен жұмыс/ Мүрсәлімова М. ... ... 2004. - N6. - Б. ... ... Ж. ... дамыту жолдары / . Нұркенова Ж // Еңбекке
үйрету=Трудовое обучение.- 2006 .- N 2-3 . - Б. ... ... ... мир.- 2003. - N 8. - С.2; 8
29 ... ... ... – обучение - развитие: Специальный ... ... ... ... С. ... ... одаренности и творческой
направленности детей/ Павлова С. // Прикладная психология и ... ... В. ... ... ... Одаренность-что она есть и как с
ней быть?// Семья и ... ... ... индивидуальных различий / Под ред.Ю.Б.Гиппенрейтер и
Я.Романова.- М.: ЧеРо, 2000.- 776 с.: ... по ... ... М. Жас ... ... істері// Қазақстан мектебі.-
2004. - N6 - Б. 17-20.
34 Сәрсенбаева Қ. ... ... ... ... Қ. ... ... 2004. - N 3. - Б. ... Сәрсенбаева Қ. Дарынды және қабілетті оқушыларға білім беру жүйесін
жетілдірудің әдістемелік негіздері//Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 4. - Б. ... ... М. ... оқушымен жұмыс [Мәтін] /Тоқбергенова М.
//Қазақстан мұғалімі.- 2007. - 3 ... - Б. ... ... К.Т. Дарынды балалармен жұмыс жүргізудегі ... ... ... Утебаев Б. Дарынды балалармен жұмыс жүйесі/ Утебаев Б. // ... мен ... орыс ... 2006. - N 6. - Б. ... ... Н.Б. ... ... мышления учащихся как
основа развития одаренности/ Шаронова Н.Б // Педагогический вестник ВКО.-
2001. - N1. - С. ... ... В. ... ... ... в контексте непрерывного
многоуровнего образования"] // Казахстанская правда.- 2002.-1 июня.-С.8

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2469

^