Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық негізі [ 65 бет ]

МАЗМҰНЫ

Кіріспе................................................................................................................... 3

Бөлім 1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық негізі.
1.1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық мәселелері............................................................................................10
1.2. Отбасындағы қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктері ..14
1.3.Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... 28

Бөлім 2.Отбасындағы конфликтілі жағдайды іс-жүзінде шешудің жолдары.
2.1 Отбасындағы конфликтілі жағдайдың алдын-алу жолдары .......... 48
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда ымыраға келтіру................................................................................................... 51
2.3. Отбасындағы конфликтілі жағдайды шешудің психологиялық әдістемелері.......................................................................................................... 58

Қорытынды............................................................................................. 64

Қолдан
ылған әдебиеттер тізімі............................................................ 67

Қосымшалар........................................................................................... 71
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................. 3
Бөлім 1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-
теориялық негізі.
1.1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың ... ... ... ... ... ... конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... 28
Бөлім 2.Отбасындағы конфликтілі жағдайды ... ... ... Отбасындағы конфликтілі жағдайдың алдын-алу жолдары .......... ... ... ... жағдайды психологиялық тұрғыда ымыраға
келтіру.....................................................................
.............................. 51
2.3. Отбасындағы конфликтілі жағдайды ... ... ... ... ... ... 71
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біз үшінші мыңжылдықтың табалдырығын
аттап, қарқынды өзгеріп тұратын қоғамда өмір сүріп ... ... ... жаңа ... яғни ... ... кіруде. Осыған байланысты
Қазақстан қазір қоғамдық өмірдің барлық саласында батыл өзгерістерді бастан
кешіріп отыр. Сондықтан да қоғамымыздың стратегиялық ... даму ... ... ... ... әлемдік қауымдастықпен бірігуге
мүмкіндік беретін приоритет жүйесін құру өте маңызды.
Елбасымыз Н.Назарбаевтың ... - 2030" ... және ... ... Жолдауында: "Біз жергілікті деңгейде
де отбасын, әйелдің жүкті кезін және балаларды ... ... ... табу ... Неке мен ... институтын нығайтудың жолдарын
мұқият талдау, жалғызбасты аналар проблемасын шешу ... Егер ... ... ... болғымыз келсе, жұбайлардың бір-бірінің
алдындағы, ал ең бастысы, балаларының ... ... ... ... балаларына, ал балалар өздерінің қартайған ... ... ... әйел ... мен ... құрметке ие болғанда -
еліміз үшін ... да ... ... ... да, ... ... ... қауіп төндірмейтін отбасын ... ... ... ... Жас ... ... ... саясатта біз жастар ... ... ... жас ... көңіл бөлуді күшейтуге
тиіспіз," - деп атап ... ... ... ... бірі - отбасы тұрақтылығын,
отбасылық қатынасты ... ... ... ... даярлауды
жетілдіру. Некеге және отбасына қатысты рухани өмірдің жұтаңдығы, халықтық
дәстүрді естен шығару, осал некенің пайда болып, ... ... ... ... республикамызда әрбір үшінші неке бұзылатынын көрсетіп
отыр. Ажырасудың басым ... ... жас ... ... қосылған
отбасылар құрайды. Тарихымызға көз салсақ, ежелгі қазақ ... ... өте ... ... ... себебі бұрын халық некеге орнықты,
мәңгілік институт ретінде қарады. Мұндай ... ... ... ... аз болуын және де ... ... ... ... ... Білім жүйесінің қоғамдық өмірдің
барлық саласына, ... ... да ... ... мол. Мысалы,
жұбайлардың білім дәрежесі көп жағдайда отбасының орнықтылығына әсер ... ... ... ... ... деңгейіне
байланысты болады. Мысалыға, студенттердің ... ... ... ... ... және ... жетекші орын алады. Жұбайлар қарым-қатынасының басты факторлары
ретінде ... ... ... ... ... және ... ... бөліп көрсетеді. Бұдан басқа білім жүйесі жалпы
білім беретін мектеп ... ... ... ... ... ... ... сақтауға мақсатты түрде көмектесуі қажет.
Салауатты отбасы - өркениетті қоғамның талабы. ... ... ... ... ... деңгейде мэн беріліп отыр. Әрбір отбасы
қоғамның кішкентай бір ... ... ... ... жеткізу, ең алдымен, әр отбасындағы өмірді ... ... Оған ... 1989 жылы ... ... ұйымында
қабылданған, кейіннен 1995 жылы Қазақстанда қабылданған "Баланың құқығы
туралы Конвенция" бола ... Онда ... ... және ... ... ол ... мен өзара түсіністігі бар, қызығушылыққа көп
көңіл бөлетін ... ... ... бар ... өсуі ... ... әлі ... ақыл-ой жағынан толыққанды жетілмегендіктен, олар туылғанға
дейін де, туылғаннан кейін де ерекше ... ... ... ... ... деп көрсетілген. Бұл қүжатта әрбір ... ... ... ... қазіргі заман талабына сай білім
алуын қамтамасыз етуге міндетті екендігін айта келіп, ол ... ... ... жеке ... ... дене және ... қабілетін дамыту,
адам құқығын құрметтеу, өз ата-анасын ... оның ... ... мен құлдылықтарын, елінің ұлттық ... ... ... ... ынтымақтастық, түсіністік, ұлтаралық қарым-қатынаста
достық рухында саналы өмір ... ... ... ... тәрбиелеу керектігін ұсынып, заман ... ... ... ... ... пен ... парасаттылық жүктеледі.
Оқушының жеке тұлғалық ... ... ... ... ... ... педагогикалық
зерттеулерде ... ... ... ... жалпы
теориялық, педагогикалық, психологиялық ... ... көп ... ... ... ... М.Жұмабаев,
Ж.Аймауытов, М.Әуезов, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский.
Бізге зерттеу мәселесіне байланысты маңызды қызығушылық көрсетксн
ғалымдар: ... ... ... ... Қ.Бөлеев, І.Халитова, А.Табылдиев, С.Ғаббасов, С.Смайлов,
Е.Омар, Қ.Ералин және т.б. ... ... ... ... отбасының педагогика, психология, өнер және ... ... ... ... еңбек сіңірген.
Отбасылық өмірдің ерекшеліктері, некелік қатынастардың сырлары туралы
білімдер мен көзқарастар Г.Исаева, Б.Қожабекова, А.Жүнісов, Ж.Байжанова,
И.Қарақұлов, Г.Мейірханова ... ... ... көрсетілген.
Отбасына байланысты ресейлік және шет елдік ғылымда ... ... ... ... ... бар. ... мен неке ... А.Г.Харчев, В.А.Сысенко және басқа да ресейлік ғалымдардың
еңбектерінде қаралған. Шет елдік мамандардың ішінде ... ... және т.б. ... ... ... ... дамуы
жөніндегі ғылыми тұжырымдар, мекетептегң оқу-тәрбие жқмыстары негізінде,
жастарды ... ... ... ... беру
психологиялық, педагогикалық, философиялық, ... ... ... және шет елдік ... ... ... ... сондай-ақ, психологиямен тығыз байланысқан басқа
да мамандықтардың еңбектерімен анықталады.
Жастарды отбасын құруға және болашақ ... ... ... ... бағытталған тәрбие жұмысын жүргізу керек. ... ... және ... ... көп жұмыстар жасалынды.
Болашақ отбасы иесін ... ... ... аспектілері
И.В.Гребенников, Л.М.Панкова, А.Я.Студенте, В.Я.Титаренко, И.В.Бестужев-
Лада және басқалардың еңбектерінде ... ... ... беру ... ... ... өмірге дайындауға бағытталған ... ... ... беру ... ... ... ... тұғырнамалар, зерттеу прблемаларына байланысты жас ұрпақты
тәрбиелеудегі озық ... ... ... ... еңбектері.
Жоғары сынып оқушыларын отбасылық өмірге ... ... ... ... ... ... ... ерекше көрсетілген.
Біздің қоғамның маңызды ... бірі - ... ... ... ... отбасы-некелік өмірге
жастарды даярлауды жетілдіру. Некеге және отбасына қатысты ... ... ... дәстүрді естен шығару, осал некенің пайда болып,
ажырасуына ... ... ... статистикасы республикамызда әрбір үшінші
жанұяда болатынын ... ... ... ... ... ... некелер, жаңадан қосылған отбасылар құрайды Тарихымызға көз салсақ,
ежелгі қазақ ... ... ... өте ... ... Мұның себебі
бұрын халық некеге орнықты, мәңгілік институт ... ... ... ... ... бірін-бірі сынап-мінеудің аз болуын және де
түтастай отбасының тұрақтылығының жоғары көрсеткішін құрады.Білім жүйесінің
қоғамдық ... ... ... ... ... да ... ықпалы
мол. Мысалы, жұбайлардың ... ... көп ... ... әсер ... ... ... карым-қатынастың
нұсқаулары білім деңгейіне байланысты болады. ... ... ... ... ... отбасының психологиялық және
репродуктивтік қызметтері ... орын ... ... қарым-
қатынасының ... ... ... ... ... ... және мінез-құлық ережесінің ортақтығын бөліп көрсетеді. Бұдан
басқа білім жүйесі жалпы білім беретін мектеп деңгейінде ... ... ... және ... бірлігін сақтауға мақсатты түрде
көмектесуі қажет.
Отбасылық өмірге бозбалалар мен ... ... ... ... ... қарастырды. Жастардың некеге
дайындығының кемшіліктеріне талдау жасау негізінде зерттеушілер отбасылық
өмірге жігіттер мен ... ... ... ... ... ... анықтады.
Р.А.Иремашв.или, В.А.Кишкурко, ... ... мен ... ... өмірге дайындау проблемаларынын біршама
аспектілерін қарастырған. Қоғамның некеге тұрушы жастарға ... ... ... ... өмірге дайындығының деңгейін бағалау
критерийлері айқындалған, осы маңызды бағыттар ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерінде АҚШ,
КСРО, Германия, Англия мектептерінде ... ... ... ... ... ... ... жағдайды, теориялық
проблемасын шешу және болдырмаудың негізгі жолдарын қарастыру және ... ... ... ... ... -некелік өмірге
дайындау» ұғымына түсінік беру арқылы жоғары ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылары. Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
мақсатымен болжамына ... ... ... ... ... ... ... сэйкес әдебиетермен танысып, оларға ғылыми
әдістемелік түрғыдан шолу жасау.
2) Отбасы жәче отбасынын ... ... ... ... ... сынып ... ... өмір ... ... жоспарын құрастыру.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы- Отбасы некелік өмір ұғымына ғылыми-
психологиялық тұрғыда анықтама ... ... ... ... ... анықталды. Жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... ... мүмкіндіктері айқындалды.
Зерттеу әдістері- Зерттеу мәселеміз бойынша ... ... ... ... ... құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер ... және ... ... ... тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
объектісі, пәні, ғылыми болжамы, мақсаты, міндеттері, ғылыми жаңалығы мен
қорғауға шығарылған негізгі ... ... ... және ... ... жағдайдың психологиялық-теориялық
негізі" атты бірінші тарауда жалпы отбасы дегеніміз не, оның ... ... ... және оның ... ... ... ... ерекшеліктері мен қарым-қатынас
кезінде пайда болатын конфликтілі ... ... ... ... ... ... ... шешудін жолдары"
атты екінші тарауда жалпы отбасындағы конфликтілі ... ... ... ... келтіру және де жоғары сынып оқушыларын
отбасы-некелік өмірге даярлаудын тиімділігін ... ... ... ... ... бөлім. Отбасы және отбасындағы ... ... ... Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-
теориялық мәселелері
Отбасы-қоғамның көзі, жекелік тұрмысты ... ... ... ... одақ пен туыстық байланысқа негізделген жекелік
тұрмысты ұйымдастырудың маңызды формасы. Отбасы ... ... ... үшін ... ... ... ... төрттігін өткізетін және өмір
соңына дейін құруға бар күш жігерін жұмсайтын ортаның ... және ... ... ... негізгі ерекшелігі болып оның
«тәуелділігі», яғни, адамның белгіленген ережеге ... ... өмір ... бұл ... отбасы мүшелерінің табиғи және мәдени
кұндылықтарының қолайлы ... ... ... ... ... ... ... елемей оның жағдайы
мен болашағын бағалау және түсіну мүмкін емес, ... ... неке ... ... ашық ... ... әйелдің
әлеуметтік статусының өзгеруі) Отбасы институты бірдей ... және ... ... ... ... ... ... жалпы
жастардың некелесуге дейінгі жыныстық ... ... ... азайғандығы, аз балалық, саналы түрде баласыз болудың
жаппай ... ... ... жылжуының белгісі ретінде отбасы
институтына қарастыруға мүмкіндік береді.
С .И.Голдтың пікірінше, қазіргі жағдайда отбасы ... 3 ... ... ... отбасы - әлде қайда көнерек.бауырластық қатынас;
күйеуінің әйеліне, баланың ата-анаға,отбасылық рөлдің ... ... ... ... ... ... ұрпақтан тұрады:баба,ата-ана,бала.
Көпбалалылықты қолдайды. Басшы еркек. Оның қарамағында отбасының барлық
экономикалық ресурстары, негізгі шешімді ... ... ... ... Оған бағынышты және сыймен қарым қатынас жасайды. Жұбайының негізгі
қызметі- бала туу, тәрбиелеу, үй шаруасын жүргізу. ... ... ... ... пен ... жүйе тән.
2) Детоцентрикалық ... - ... ... ... мен ... ... қатынас тең, сезімталдылық, некеде
пысықтылық, алайда бала туу жайлы түсінікті ... жоқ. ... ... ... ... ... ... отбасы.
Әлемде отбасынан маңызды құндылық жоқ. Ұзақ уақыт бойы біздің елімізде
отбасы тікелей ... ... ... болып келді. Оны нығайтудың
жолы таза, сырттай қамқорлық ... ... ... ... ақшамен қамтамасыз етуден, гүлденген отбасын жасау үшін балалар
мекемелерінің салынуынан көрінеді. [71]
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді сараптай ... ... ... мен түрлері анықталды:
1. Құрамы бойынша: нуклеарлық (қарапайым, орта, толық нуклеарлық
отбасы); күрделі отбасы; үлкен ... .
2. ... саны ... ... отбасы; бір балалы отбасы; аз балалы
отбасы; көп балалы отбасы.
3. Отбасының ... ... ... ... ... бар: жас
жұбайлар; жас отбасы; баладан үміткер отбасы; балалары бар жас отбасы; ... ... ... егде ... ... ... белгісі бойынша: қалалық; ауылдық.
5. Отбасындағы ... типі ... ... ... ... ... ... сапасы және жағдайы бойынша: сәтті
отбасы; әлеуметтік сәтсіз отбасы; ұстаздығы әлсіз отбасы.
7. Отбасындағы тұрмыс және ... ... ... ұясы
үлгілі отбасы; бала орталық отбасы; жұбайлық отбасы; патриархалдық отбасы;
пікірталас клубы немесе спорттық типтегі отбасы; отбасы -"жұбаныш".
8.Әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік-гетерогендік отбасы.
9 Отбасы өмірінің ерекше жағдайы бойынша: дистанттық ... ... ... ... ... ... сарай келе “отбасы” ,“неке”,“отбасы-некелік өмірге
даярлау” ұғымдарына анықтама беруге ықпал етіледі.
Отбасы дегеніміз - әр ... ... ... ... ... мен
іс-әрекеттері үйлескен, тығыз карым-қатынаста болатын әлеуметтік топ.
Отбасы - некелік өмірге даярлау дегеніміз - жастардың отбасы-некелік
білімдерін ... ... ... өмір ... ... және ... ... дағдыларын қалыптастыру.
Жоғары сынып оқушыларын отбасы-некелік ... ... шарт ... ... ... ... іс-әрекет үлгілеріне дағдыландыру болып табылады.
Отбасы-некелік өмір - философиялық, ... ... ... ... ... ... қамтитын
құбылыс. Сондықтан мәселенің ішкі және ... ... ... ... ... үшін ... не ... неліктен ол соншалықты қажет? Отбасы адамға
өз болмысының жекеленушілік сезімін жеңуге жөне ... ... ... ... кемектеседі. Бұған қол ... ... ... ... оны ... етеді. Э.Фромм жазғандай,
адамды жалғыздық ... ... ... ... өзін ... сезіндіреді, әлеммен бірлік сезіміне жетуге мүмкіндік береді.
Бізге отбасы бақытының ... ... ... ... ... адам табиғатының дуализміне негізделген: қатынасқа ұмтылу,
әлеуметке көңіл бөлу, өзімен-өзі болу, ... ... деп ... бір ... жеке адам ... ... алдында жауапты болса,
екінші жағынан, ол жеке дара, өзін-өзі іске ... ... ... ... осы ... ... қалу болып табылады. Бақытты
канағаттандыра алатын орта болып табылады.
Отбасының ... ... ... ... ... ... кіреді. Отбасының функциясы отбасы мүшелері
материалдық қажеттіліктерін қанағаттандырумен байланысты ... ... ... ... функциясы-ер мен әйелдің әкелік және аналық қажеттіліктерін
қанағатандырады және де ата-ана ... өз ... ... алуға мүмкіндік
береді. Осылайша баланы әлеуметтенуге дайындық жасайды.
Тұрмыстық шаруашылық функциясы- отбасы мүшелерінің ... ... Бұл ... ... ... ... күш жігерін қалыптастыруға өз себептерін тигізеді.
Эмоционалды ... ... ... ... ... қолдауын, психологиялық қорғауын қамтамасыз етеді.
Алғашқы әлеуметтік бақылау функциясы-әлеуметтік нормаларды ... ... ... бұл ... ... өз бетінше қоғамда
қалыптасқан құлықтармен байланысты өмір сүре алмаған ... өз ... ... іске асыра отырып, отбасы бір жағынан адамдарға маңызды
биологиялық, табиғи ... ... ... ... ... қатынас жасау мақсаты белгіленген жетістіктерге жетуге өз
себептерін ... ... ... отбасылық даму барысында мақсаты заңды
түрде өзгеріп отырады, біреулері жоғалтады, келесілері жаңа ... ... ... ... негізгі маңызды ерекшеліктері функциясы болып оның туыстық
бірлескен іс-әрекетке негізделген ... ... ... ... қанағаттануы мүмкін. ... ... ... кешенді түрде қанағаттанады, яғни қолайлы. Басқаша жағдайда
оларды (қажеттіліктерді) әр ... ... мен ... ... реттеуге тура келеді.
Осы түсініктерге негізделе отырып отбасының ... ... ... ... ... және ... (ауытқыған) деп көрсетеміз.
Отбасының қалыпты қызметі-бұл өзінің қызметін жауапты және толық
орындайтын отбасылар. Нәтижесінде қажеттілік қанағатануы ... ... ... бұл ... ... барысында
қателіктерге жол жіберген отбасы. Бұл даму жағдайында ... ... ... тигізеді.
Отбасы функциясының бұзылуына әсер ететін әртүрлі факторлар бар:
жұбайлардың ... ... ... ... ... мен ... ... Мысалыға, тәрбие функциясының
бұзылуына ата-ананың ... ... ... ... ... нәтижесіндегі тәрбиелеудегі
сенімсіздігі ... екі ... ... ... ... ететін ата-ана
арасындағы конфликт. Тәрбие басқа отбасы мүшелерінің араласуы да ... ... Және де бір ... ... қатынас функциясының
бұзылуына жұбайлардың 2 ... ... ... ... ... сай
келмеуі, қызығушылығының бір-біріне сай келмеуі өз ... ... ... ... атқаратыны баршамызға белгілі. Балаларға
тәрбиелік ықпал ... ... ... сабақтарын, еңбек іс-әрекетін және демалыс тәжрибелерін
ұйымдастыратын ұйымдастырушылық міндетті;
-ата-аналар ... ... мен ... ... ... ... арасындағы тағы сондай арақатынастар ... ... ... құрлымы және оның бұзылуы.
Отбасының құрылымы – оның мүшелерінің құрамы және қарым катынастың
жиынтығы. ... ... ... ... өз ... қалай
жүзеге асыратынын түсінесіз. Яғни, кім жетекші, кім орындаушы, ... ... пен ... ... ... ... ... Отбасы
құрлымына қарап оның басқару стилін анықтай аламыз отбасының құрылымын
сипаттау біз ... және ... ... ... ... (Коһаsiоn) - отбасы мүшелерінің бір-бірінен психологиялық
арақашықтығы. Егер де ... өте ... ... өте алыс ... ... ... қатынасты сипатайды-отбасындағы бағынушылық.
Ол төмен, орташа, жоғары болады. Р.Кеттелдің зерттеудің нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... алайда оның
билігі өте үлкен болса, некелескен жұп нақты жұбайласқан топ бола алмайды.
Ердің ... ... ... ... ... отыратын жыныстық
димформизм.
Отбасы құрылымы әр түрлі. Құрылымға отбасы мүшелерінің міндетті ... де тең ... ... ... болып отыруы әсер етпейді. [71]
1.2 Отбасындағы қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктері.
Әрбір адамның өмірдегі басты қуанышы - бала сүю. Ол өз ... ... ... оның осы бір арманы орындалып әке немесе ана
атанған кезде өмірдегі ең бақытты кездерін басынан өткереді.
Ата-ана баласының дене және ... ... ... ... ... тілейді. Соңғы кездегі қоғамда байқалып жатқан сан алуан әлеуметтік-
экономикалық өзгерістер отбасы тәрбиесінде ата-аналарға ерекше талап қояды.
Бұл ... ... ... ... ... қағида ретіндегі отбасы
тәрбиесінің жалпы әдіс-тәсілінің жоқ ... ... ... ... әр ... ... ... жағдайы, өмір сүру тәсілі мен шарттары
негізінде ұйымдастыра білуі тиіс екендігін айта кету керек.
Айталық, бір отбасы шағын, бір ғана бала ... ... ... төрт одан да көп бала ... Бір отбасы толық болса, келесі
отбасында бала үшін ананың да, ... де ... бір ғана адам ... ... ... отбасы мен қалалық жердегі ... да ... ... ... ... бала ... әсер етуші жағдайлар да
әртүрлі.Бала психологиясына отбасында ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... де әсер ... ... ... тұрмыста әке мен
ананың өнегесін көріп өскен бала, әдепті де адал азамат болады. Дегенмен де
түрлі себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... қоғамның басты проблемасы болып отыр.
Бүгінгі таңда ажырасқан отбасылар саны күрт ... ... ... емес отбасында тәрбиеленетін мектеп ... ... ... ... ... ... ... өмірінде кәрініс
табады. Отбасы мүшелерінің өзара қарым-қатынасы, күнделікті ... (әке мен ... бала ... ... ... жағымды,
жағымсыз қырларының қалыптасуына бірден-бір себеп болады. ... ... ... ата-ананың тәртібі, тәрбие тәсілдері жеке ... ... ... ... - бұл адам ... ... орта. Ол жерде рухани,
эстетикалық, саяси және философиялық ... ... ... ... ... - бұл еңбек мектебі, ұрпақтар мектебі. Баланы отбасында
тәрбиелеу - бұл жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... бұл кезде кандай мақсаттар көзделеді,
осыларды анықтап алмай тұрып тәрбие үрдісін ұйымдастыру қиынға соғады.
Соңғы жылдарда отбасында ер ... өте ... ... қыз ... дөрекелік, өркөкірек сияқты баланың келешегі, әлеуметтік
болашағы үшін ... ... ... Бұл тұрғыда парасатқа сай
құрылған “ата-ана” ... бала үшін ... ... ... жоқ ... ... мектеп жасына дейінгі баланы тәрбиелеу,
оның өмірін дұрыс ... - ... ... ... ... қамтамасыз ететін ізгілікке құрылған үй-ішілік қарым-
катынасты орнықтыруынан ... Ал, ... ... эмоционалды
микроклиматтың дұрыс болуы көп жағдайда психологиялық ықпалдың ... ... ... Демек, өзара құрмет, достық, ... ... бала ... ... де ... болады.
Егер бала ата-ананың өзара қарым-қатынасынан ... ... ... ... пен ... көмектің куәгері болса, бұл бала
жүрегінде адамгершілік, ізгілік сезімдерін, ал, ... дау ... ... ... өсек-өтірік, екі жүзділік сияқты
құбылыстар бала санасын улайды. Отбасында ата-анадан ... ... ... ... ... өзі, ер ... азамат болып ескенде отбасындағы
сыйластықпен татулықты өз отбасында ... ... ... бала ... күннен бастап,өзінің ата-анасының шынайы махаббаты мен қамқорлығын
сезінуі тиіс.
Соңғы уақыттарда баланың жайсыз, толық емес ... ... ... ерекше байқалуда. Адамзат тарихында ... ... ... ... ... берекесі, ал әке-материалды
жағдайды қалыптастырған. Ал қазіргі ... бұл ... ... ... ... ... ... белсенді, материалдық жағдайда тәуелсіз
болса, ал ер адамдар өздерінің негізгі қызметтерін дұрыс ... ... Бұл ... ... ... бойы ... ерлі-зайыптылар
арасындагы ұлттық психологияның өзгергенін ... ... ... ... ... дұрыс
орындалмауы салдарынан,өздеріне жат ... ... ... ... театрға
айналады.
Соңғы кездері отбасы проблемасымен айналысып жүрген ғалымдар тобы
(С.В.Ковалев, ... ... ... ... талдаулар жасай
отырып, олардың бірнеше түрлерінің барын көрсетуге тырысады.
Айталық, бір отбасында ерлі-зайыптылардың ... ... бір ... ... ... ... байқалады. Бірақ,
олармен жақын қарым-катынас жасағаннан кейін ... ... ... ... ... ішкі көңіл-күйлерінде депрессия, шаршағандық
байқалады. Мұндай отбасында тәрбиеленген бала психикасы да үлкен күйзелісті
өткізуіне тура келеді. Бұл отбасын - "сырт ... ... ... ... деп
айтуға болады. [36]
Келесіде сөз "тұрақсыз отбасы" туралы болмақ. Мұндай отбасындағы
адамдардың қарым-қатынасы ... ... жиі ... ... ... уақыт өте қайта қосылып жатады. ... ... ... сезімінен жоғары тұрады. Бұл
отбасындағы ... ... ... ... ... ... Бала үнемі қобалжу
сезімінде болып, үрейлі күй ... бұл ... ... түсінбейді және
де оны жеңуге шамасы келмейді. Ата-анасының өзара келіспеушілік жақтарын
уайымдайды, психологиялық "жарақат" алады.
Кейбір ... ... ... ... ... ... Бұл отбасындағы жұбайлар тәртібі "демалыс" ... ... ... ... ... ... ... тәуелді етіп
ұстауға тырысады, нәтижеде баланың ... аясы ... ... ... Бұл ... бір ... ынтымақтастықта
болып көрінгенмен, ал іштей қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... бала үй-шаруашылық әрекетті
орындауға ерте кезден бейімделеді, олар ұзақ жылдар бойы дене және ... ... ... тыс көп күш ... ... өмір ... тәуелді, дегенмен де ата-анаға деген жағымды қатынас сақталады.
Жоғарыда керсетілгендей, отбасы бұл - микроәлеуметтік топ. Ол жердегі
ерлі-зайыпты ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық сапаларының қалыптасуына дәстүрлі әсер
етеді.
Отбасының ыдырауы қандай ... да ... ... ... орындалғанмен,
бала психикасын үлкен күйзеліске әкеледі. Ғалымдар, бұл орайда отбасының
ажырасуы 3-12 жас ... ... ... әсер ... да айта
кетеді.
Ажырасу - әлеуметтік-рухани құбылысқа қарсы жағдай бола тұра, коғамға
теріс ықпал жасайды. Ол ... ... ... ... ... ұрыс-керісінің соңғы ... Ал, ... ... болып өскен балада агрессия қаттыгездік, эгоизм т.б.
жағымсыз тәртіп ... ... ... ... ... ... жүргізген зерттеулерінде
қызықты жағдайларды байқаған. Автор, негативті тәжірибе бар ... ... ... ... ... ... ... айтады.
Айталық, ана мен сәби арасында эмоционалды қарым-қатынасының ... ... ... балада үрей, сенімсіздік, бірбеткейлік, қатыгездік
сияқты тәртіп ерекшеліктері көрініс табады. Ал, қазақта, ата-ананың ... ... ... ... ... халқы - өте балажан ... ... ... ... ... зор мән ... баланың жан-
жақты азамат болуы жолында күш-қайратын ... ... ... ... ... ... ... бала
-панасыз бала болған. Әкесін ... ... ... ... де тапшы болган. Ұлттық әдеп бойынша әкенің алдында ... ... ... қажет болған. Ол ... ... ... ... ... ана - өмір құдіреті. Ананы ардақтау, сыйлау, оған құрмет көрсету.
Көңілін табу -әрбір жанның борышы. Ана балаға тек жақсылық тілейді.
Баланың ... мен ... ... баланың құрсақта жатқан
кезінен бастап, ғұмырының соңына ... оны ... оған ... ... көп ... ... тән. Бала үшін отбасындағы ата, әже,
әке ана тәрбиелері үлкен мектеп болған. ... ... ... көп
болуы, ол жерде өсіп келе жатқан балаға да көпжақты ықпал жасайды. ... ... ... назарын басынан өткізіп, олардың дағды-
іскерліктерін меңгереді, жасы үлкенді сыйлап, ... ... ... отбасы мүшелерінің санының аздығы баланың әлеуметтену
үрдісінің ауқымын әлдеқайда шектейді. Бала отбасында еліктеуге ... таба ... ол ... ... ... ... таңда жастардың
жасы үлкен қария адамдармен қарым-қатынасқа түсуі сирек ... ... ... ... де аз ... ... ... Бала
қарт адамдармен өзара қарым-катынас жасамаса. ол қартаю үрдісінің мазмұнын
да түсіне алмайды. Ал, ... ... көп ... ... ... ... ... да күрт төмендеуімен толық емес отбасылар санының өсуі
байқалуда. Толық емес ... ... ... өмір тіршілігі әке
мен ананың тәрбиесін көрген бала тіршілігінен айтарлықтай ... ... ... емес ... өскен ер бала еркекке тән келбетін жоғалтып, ... ... ... деп ... Ал қыз бала ... әлсіздігін көріп
өсіп, ер адамдарға деген жағымсыз, теріс катынаста болады. Олар өсе ... ... ... ... өздерінің ер адамдардан ешбір тәуелсіз
екендігін көрсетуге тырысады.Отбасындағы ... ол ... ... ... ... мінез-кұлық, тәртіп ерекшеліктеріне
де тікелей байланысты. Отбасында әкенің нағыз, қайырымды, отбасы ... ... ... оның ... жазалаушы болуы да –
отбасындағы психологиялық көңіл-күйді өзгертеді. Тәрбиеде әкенің қоғамдағы,
еңбек ұжымындағы, ... ... ... де ... ... етеді.
Отбасында шаңырақ иесі ретінде әкенің ролі ерекше. Егер ... ... ... ол ең ... ... оның бүкіл
тәрбиесіне әсер етеді. Мұндай ... бала ... ... ... ... ... ... болуға бейімделеді, есейе келе
еріне анасынан қабылданған “артықшылығын” көрсетуте тырысады, осылайша
отбасы бұзылуына ... ... ... ана бала тәрбиесіндегі жауапкершілікті толықтай атқаруға
тырысқанымен, бала үшін әкенің орнын толықтыра алмайды. Оның әке мен ... ... ... ... де, ... ... ... бір
мезетте орындауы мүмкін емес. Солай дегенмен, әлеуметті, психологиялық,
рухани, ... ... ... ... толық емес
отбасындағы мектеп жасына дейінгі бала мен ол ... ... ... ... ... Отбасы ажырасқан жағдайда ешбір ... ... ... ... ... ... бала өзін қажетсіз, ата-анасына кедергі
ретінде сезінеді. Бұл жағдайда балаға әкесінің жақсы көретінін айту ... ... ... кетуіне дайындаган дұрыс. Әкенің баламен қарым-қатынасқа түсуі,
бірлесе уақыт өткізуі қаншалықты сирек ... ... бала әзін ... ... ... ... ауыстырмауға тырысу керек, себебі, осы кезде
бала ескі достық, таныстық байланыстардың сақталуын аса ... ... ... ... ... уақыттарын қызықты өткізуге жағдай ... әр ... ... ... керек. Әке немесе ана балаға
деген махаббатын үнемі білдіріп, оның тілек, ... ... ... ... ... ... өте кең үғым. Бұл сезім бір ғана ... тән ... ... ... ... ортақ болған жағдайда ғана, бала үшін бақыт
әкеледі.[24]
Ата-аналық міндеттемедегі бірден-бір орталық жанұялық қарым-катынастың
негізгі сұрағы болып ... ... ... -бұл ... Егер де ... біреумен әрқашан қарым-қатынаста, ал біреумен
сиреу, кейбіреуді ... ... жүру ... ... ... ... жат нәрсе. Отбасында рахаттанып өмір сүру кажет,кері жағдайда өмір
жазаға айналады.
«Мұндай азаптың маған керегі не»? - деп ... ... ... ... өзі үшін ... және ... ... қолайсыздықтан
шаршаған. Отбасы стиліндегі өмір үшін кең таралған және ең жалықтыратын ал
командалық, авторитарлық билік. ... ... ... ... ... ал ... ... баласы, қайын енесі және т.б. атқара алады, бірақ
отбасындағы ... бір ... ... ... ... өмір ... де
жеке тұратын секілді, әрқайсысы өзі үшін ішкі ... ... ... бас ... Жеке ... мен үміт түгелдей мойынсынуға біріккен
көрініс және келісушілікке негізделген. Міне ... ... ... сөйлесу қажеттілігі “Отбасындағы қарым-қатынас” ... ... ... отбасындағы ата-аналарға міндеттелген. Бұл тәрбие
әдістерінен бас тарту баланың балалық шағынан жеткіншектік және ... ... ... өте ... Жас қыздар мен балалар барлық уақытта өз
ата-аналарын демократтықтың ... үшін ... ... жағдайда
көптеген нәрселерді өзгерту қажет. Егерде сіздің балаларыңыз ... ... және ... ... ... ... ... Сіз кімді
кіналайсыз, егер болған жағдайға ... ... бойы ... тәртіпті
отбасыңызға қорқынышқа негіздеп калаған болсаңыз? Отбасының қарым-қатынас
демократизацияланған кезеңі нақты өзіндік жағдайдың әрқайсысында. Ата ... жиі ... ... ... ... ... неден бастау қажет?” жауап:
өзіңізден бастаңыз. ... ... ... ... ... - бұл, ... ... элементтері, отбасындағы
микроклимат есепсіз-ақ бұзылады. Отбасында басты және басты емес адам ... ... ... барлығы бірдей дәрежеде қажетті. Әр отбасы
мүшесінің өз кұқығы бар, соған байланысты ... ... ... және оның
ішінде негізінен баланы. Ал бұл ішіндегі ең қиыны болып табылады.
Жаңа жылдың ертеңгілікте бірінші сыныптық қыздан жаңа не ... ... деп ... Қыз ... ... сенетіндей кішкентай емес, оған
сенбейтіндей де үлкен емес болғандықтан ал жай ғана ... ... ... сұрады “Сіз шынында да менің арманымды орындайсыз ба?” өзіне сенген
өркөкірек қызыл бетті Аяз ата қарқылдап ... ... ... Сонда қыз
өзінің ең сырлы дүниесін ашты: “Менің мамам асықпағанын қалаймын” Бәрі
қымсынып ... ... ... де өшіп ... өзіне сенімді аяз ата да, ал
оның арманын орындай ... Ал ... жаңа ... шыршада болған аналар
көздеріне жас алды. Әр ... өзі ... ... осы ... өзінің
баласы осындай сөзді айтуы мүмкіндігі туралы.
Балдар өзіне ең жақын адамдары әсіресе аналары олармен аз ... ... жапа ... Бала ... ... ... тығыз
қарым-қатынаста болу қажет жағдайдың негізін өзгерту қажет. Сонымен бірге
регломентті шектемеу ... ... бала бір ... ... келсе, егер
жасөспірім папасымен немесе мамасымен бір нәрсе ... ... ... ... жұмысты шетке сырып оны тыңдау қажет (қызығып тыңдау қажет).
Ондай болмаса басқа кезде ол ештеңесімен ... ... ... ... ... ... ... өмір сүре бастайды. Отбасының әрқайсы
мүшесінің өзінің талғамы және өз пікірі болады, және ... оны ... ... ... ... немесе ұқсату - Отандық этиканың дөрекі
қателіктері ... ... ... ... ... ... ... барлығы топталуы керек отбасы мүшелері арасындағы басында
ерлі-зайыптылар және орлардың ата-аналарының арасында, оған ... өсіп ... ... ... ... этика орнатылып оны ... - ... ... ... ... сынау, намысын сақтау, кесірін
тигізбеу, жараламау, сонымен бірге езіп жаншымау, мазақ ... ... әдеп пен ... ... ... - ... арнайы міндеткерлік қызметтерін отбасындағы лидерлікке
арнауға болады. ... ... ... ... ... ... ... Бұл отбасындағы әкелер әжептеуір өндірісте белсенді
жұмыс ... ... ... да ... отбасындағы ролі аз. Мұндай
жағдайда әкесінің беделі өз балаларының алдында ... ... Бұл ... ... ... ... жүйесінде тек құқылылық үшін күресте ... ... ... ... болмауы, отбасында әйел реванис
алуына себеп болады. Бұл оның ... ол ... ... жеке ... ... ... мүддесі үшін, күйеуі отбасының жұмыстардан
шектелген, оның ... - ... ... ... ... ... ... әйел лидерлікті өз қолына алып бірнеше
қателіктер ... ... ол ... ... ... қиыншылығы бар жаңа міндет жүктейді. Екіншіден, ол ... ... онда ... ... ... ... анасы қабылдайтынына
үйреніп, әкесінің пікірін сұрамайда қояды. Үшіншіден, уақыт ... ... ... оған ... ... жеңілдету үшін мықты адам арқа
сүйенбек ... ұзақ ... бойы ... ... психологиясы өзгеріп кеткен болады. Сол кезде ештеңе өзгерте
алмайды.
Ерлі зайыптылар бір ... ... үшін ... ... ... ... қажет: әйел үй берекесі, ал күйеуі үй ... ... ал ... үй ... болуы қажет. Отбасы мүшелерінің тағдырына
деген жауапкершіліктің ең үлкен ... күйе ... ... ... ... заманғы әйелдер нәзіктігін қайтарып алады.
Біздің әрқайсымызда ... ... ... ... ... үлкен мөлшері байқалады. Бұлар әртүрлі құралады. ... ... ... ең ... ... адамдар арасында, құрдастарының
ортасында, үйінде басқа қарым-қатынасқа сүйенеді. Олар ... ... ... шақ кезіне түсіп ойнағанды да жақсы көреді.
Сонымен бірге аяушылықты қажет етеді. ... ... ... үшін ... ... ... қоғамдық жанасу олардың айырмашылығы мен
түрлілігі және қажетін қанағаттандырмайды. Отбасы қорғаныс сезімін береді.
Жақсы ата-ана ... ... өз ... кез келген ұнамсыз жағдайларды
бөледі, балаларына ұрысып, ренжіп бірақ кешіріп және ...... ... ... ... және жеке ... ... кей кездері біздің өмірімізде қоғамдық, жұмыстардың үлкен
орын алатынын біледі, оны біз үйге ... де ... ... жәйт ... мен ... ... ... таныс. Отбасына
жеткіншекте өз мәселесін әкеледі. ... ... игі ... ... ... «Сен өзіңнің жеке мәселелерінді кіммен
талқылайсың?» - деген сұраққа жауапты бергенде, мамаларын артық қоретіндігі
белгілі болды, 86% ... ... ... ... ... ... Анасымен не талқылайтыны ал әкесімен не талқылайтынын ... ... ... ең ... ... ... алатын костюмді, шаштың
үлгісін, моданы, мектептегі жағдайларды талқыласа, әкесімен ... ... Ал ... ... ... ... ... моданы,
костюмді, құрбыларының жүріс тұрысын және болашақ мамандығын талқылайды.
Әкесімен ... ... пен ... ... ... ... біз
әкелерге үлкен үміт артылатынын көреміз. Осыған ... және ... ... ... ... ... ... мен қыздардың 13% ата-аналарымен ешнәрсені талқыламайды.
Отбасылық ахуалдың қандай көріністе екенін көз алдыңызға елестете ... ... ... куәлік ететін тіптен қайғы қасірет басқан
сипаттағы жауаптарда ... ... ... не туралы сөйлесуте болады?» -
деп жасөспірім анкета тапсыруда қарсы сұрақ қояды. Оқушылардың жауаптарын
назарсыз қалдыруға болмайды.
Отбасында ... ... өте ... Кейбір кездерде адамдар
қоғам алдында өздерін ... ... ... ... ал үйінде жұмсақ
айтсақ өздеріне өздері қарамай азат етіледі. «Мұнда бірінші болып ... ... 15-17 ... ... мен ... ... ерекше
ынта мен зейінді талап етеді. Үш ... шарт бар, ... ... ... ... ... барлық уақытта сәті
түседі. Қарым-қатынас біріншіден жоғары эмоционалды, ... жас ... мен ... ... ... ... ... және үшіншіден,
түсінушілікке икемделген болу қажет.
Қарым-қатынас иландырумен сабақтастырылады. ... ... ... ең ... ... Біз ... ... күшті екендігін айтамыз, ал әрдайымғы өзара ауқымды. Ерлі
зайыптылар жасы келе бір-бірінің белгілерін, ... ... ... дейін сәйкес келеді.
Өз ара ықпал ... ... ... ... іске ... жағдайда болса иландыру күштірек болады. Пәтердегі жинақылықтың
көрінісі адамның мінезі мен эмоционалды толықтырылған үйде ... әсер ... ... және ... ... жұмсақ түс,
тітіркендірмейтін әуен, сабырлы екпін барлық уақытта ашық аңқылдақтыққа,
сенімді әңгімеге және ... ... ... ... ... ... сырт ... үлкен роль ойнайды.
Отбасын иландыру заңдарын білу және ... ... ... кез-келген адам білу қажет. Иландыру дағдысын иелену ... ... ... ... ... әсер ету, ал ... ... жігеріне
ықпалын тигізеді. Иландырудың шешімі иландырушының беделіне көптеп ... ... адам ... ... ... мен ... бір сөзбен айтсақ
көз жеткізуді кажет, ал шешім қабылдау ... - ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдаулы,
сөйлемдердің құрылысы, дауыс ырғағы өте қажет.“ мен ... ... - ... сөйлесудің жақсы бастамасы. Бұл барлық уақытта жақсы
әсер қалдырады. Тез арада жауап ретінде бір нәрсемен ... ... ... ... ... ... ... жету үшін өтінішіңізді
қайталау керек.
Мұндай жағдай ... үшін ... ... болады, екпінді өтінішінің
сипатын, осымен эмоционалды қызықтырушылық сыни пікірлерді төмендетеді.
Иландыру үлкен ... ... ... барлық адам мынаны білу қажет.
Оның ... ... ... ... ... Кез-келген иландыруда жақын
адамының сеніміне сүйенеді. Ата-ананың сенімі балалары үлкен жұмыстарға
қабілеттілігі олардағы ... ... ... өздерінде сенімділік
пайда болады, жастық шағындағы керекті құрылу және жоғарылау кезеңі.
Отбасында иландырудың екі түрі бар екенін айтуға ... ... ... ... анық ... ... ... пиғыл, жігерлі
талпыныстар, мақсатқа бағытталған әсер жайбарақаттылық пен кезеңділік.
Осылардың ... жас ... ... ... ... ... ... отбасында әке мен бала арасында шешілмейтін мәселе болмайды,
онда ата-аналарының өмірінің мақсаты балдары екендігі анық. Сіз ... ... ... орындаған жасөспірімге мына сөздерді ... «мен сені ... ... ... ... ол ... ... программа іске асуы үшін. Ата - аналарды өз міндеттерімен
таныстырарда рухани қажеттіліктердің ... ... ... ... ... ... сұрақ ұсынылған: «Жаңа жылдан
тілегім келеді:
- досыма
- өзіме
- анама?»
Достарына бақыт тілейді өзіне ... ал ... .... бұл ... ... Олар ... және көп нәрселер ... ... неке ... ... ... нені ... ... аналарының келесі жылы дөрекілік жасамауын, ренжімеуін, бақырмауын,
көптен өзінің көрінісімен ... ... ... - ... асықпауын, үйде көбірек болып, өздеріне көбірек көңіл ... ... ... да бір қыздың жауабы көніл аударуға лайықты. «Мен ... ұзақ - ұзақ ... ... ... ... ... ... оның еш
уақыты жоқ. Маған анам сөйлесе алмайтын сияқты».
Осындай сипатта, жасөспірімдік шақта ... ... ... ... руханилықты тілейді. Соның арқасында оларда қайшыласу пайда
болады. ... бұл ... ... ... ... ... . Ата
- аналар мұндай жоқ, немесе мұны жасай алмайды, немесе ондай ... ... ... деп ... Бұл және ... және ... - ... қателік. Бала өсе келе алыстағаны өте ренішті. Балдары және
қыздары ұлғайған сәтте атамекенге бармай, ең ... ... ... ... бір-біріне алыс кейде тіптен бөтен болғандығына ... ... ... ... ... ... Бірінші талап -жасөспірімді
тыңдай алу, уайымына ену, оның мәселелеріне қызығушылық таныту тіптен
барлығы сіз үшін алыс ... да. ... ... ... ... ... қажет. Егер де сіздің позицияңызға лезде кері әсер ... ... ашық ... ... ... пікіріңді айтуды кейнгі уақытқа созу: «Мен әз
пікірімді саған ертең айтамын» Осымен сіз ... ... ... ... және ... күнге ауыстырасыз. Сіздің пікіріңіз ертең де ... ... бұл ... ... ... ... күйінде бір нәрсе
өзгеруі мүмкін, сол сұраққа зейінін ... ... ... анам (әкем)
лезде жауап бермеді.
1.3. Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу ... ... - бұл ... ... әйел мен ... неке туралы
елестетулерінің идеалды іске асуы ғана емес, бірақта екеудің ... ... соң ... адамдардың көптеген ... және ... ... келіссөздер, келісімнің ... және ... ... ... шешілуі.
Отбасының кикілжіңнің ерекшелігі мынада, ал әрдайым ауқымды қоғамды
резонасты иеленеді, сұрақтарын ашық ... ... тиым ... ... оған қарамастан әсер етеді. Отбасылық арақатынастың аймағы
- өте ... ... ... ерекше мәдениетті талап етеді.
Бір буынның көз алдында бірінші кезекте мінездегі әлеуметтік ауқымды
өзгерістер, Отбасындағы ... өмір ... ... өз ... Ата-аналармен әңгіме барысында шынайы шындықты кері ... ... ... ... ... ... анализдап
байқап көру крек.
Некеге тұрған әр адам өзінің өмірі сәтті қуылғанымен, арман ... ... ... ... ... бар екенін біледі. Әр отбасында
өздерінің қиыншылықтары бар, үсақ қақтығыстар мен шынайы кикілжіңдерсіз
өмір сүру мүлкін ... ... ... ... әр ... мүшесі өзіне жақын
адамның жамандығы ал сізге жасаған жақсылығымен ... ... ... түсіну қажет. Түсіу, кешіру кексақтамау, сай ... ... ... айту ... - ... бақыттың бірден бір негізі.
Отбасындағы кикілжіңдік ахуал әртүрлі себептерге ... ... ... бар, ... ... ... ашуланшақтың,
жұлыншылық. Ерлі- зайыпты ата-аналар ешқандай ... ... ... ... үшін ... ... қауіпті емес. Ол туралы біз ... ... ... бәрі өтіп ... ... басқа жағдай ерлі
зайыптылардың біреуі басқасының пікірі бойынша өзінің ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас бойынша,
өзінің орентирлерін қайта қарап шығу, ... ... және т.б. ... ... ... ... Бір ... айтсақ, мәселе қойылған
соны шешімін табу керек, ... ... ... ... ... ... жеке жоспарда ымыраға келу немесе ымыраға келмеу, отбасы мінез
құлқы үшін жалпы өндіру және ... ... ала ... ... ... бар кикілжіңдер де кездеседі. Біз оларды ... деп ... жай ... ... ... ... ... жеңіп шыққанда көріне
бастайды. Кикілжің пайда болу ролін сонымен ... ... ... ... ... жіберу керек. Егерде басшының жүріс ... ... одан ... ... ... ... үміт кетеді, сонда отбасы
ішінде шиеленіс пайда болады, кейде өшпенділікте болады. Мұндай ... ... мен ... негізгі басшы болып табылады, барлық
өшпенділік соған бағытталған болады. Күйеуі ... ... ... ... өз ата-аналарымен ұрысады, олардың есіне бұл некеге қарсы ... ... ... ... жағымсыз хабар әкелген болса сол уақытта
қолына түскен балаларын жаралайды.
Мұндай жағдайдан қалай шығуға болады. Біреулерге ... болу ... ... ... ... ... ... Басқалар пайда
болған өшпенділік пен кейінгі суынуды эмоционалды түрде реттеу мақсатында
үшінші біреуге шағымдану қажет, ал екі ... да ... адам болу ... ... ... оқытушы жиі орындаған оқытушы, пайда болған кикілжіңді
реттеуге қабілетті болу керек. Оқытушы екі ... да ... ... ... ... және ... сөздерінің мазмұнын айтпау керек.
Ерлі-зайыптылардың жақындасуы ... ... ... ... ... ... ... рамантикалық сезім өтіп кетсе онда
күнделікті отбасылық өмірде бізді жоғарлатып түрған ... ... ... ... ... әдет келеді, жас адамдардың ойлауынша бір-біріне деген
қажеттілік сол ең керегі болып ... Егер ерлі ... ... ... ... ажырау кұқығын мойындаса, жеке уақыт өткізу
әрқашанғы, күндегі, ... ... ... ... ... өміріндегі кикілжіңдерін азайтады. Қазіргі заманғы қиыншылықты,
қанық, ритімді асыра тиелген ... бар ... ... ... ... ... ... бір-бірінен де. Адамга кей кездері жалғыз
қалған пайдалы сонымен ... ... ... де ауытқу керек. Мұндай
демалыс әркімге қажет, бірақ ал ... ... ... ... ғана ... болады. Айрылысқан уақыт ... жаңа ... ... ... бола бастайды, дұрыс достық дамып, еркін
қарым — қатынас, ақырында ерлі зайыптылар бір-бірін ... ... ... ... ... бірлікке әкеледі. Сенім екі жақтан да өте бағаланады. Шынайы
сенімді алдауға болмайды. ... ... ... «Мен оны ... ол мені ... ... мәжбүрлей береді, деп мектеп
жиналысында өз күйеуі ... бір ана ... ... Және кері ... күйеуі
жұмыста шығармашылық оймен әуре болып, кешігіп қалып үйге келіп демаламын
ба деген де, үйде оны ... одан соң ... ... меңзеулерімен, кейде ашық
тақырыптар, бейнелеуге келмейтін стилистикалық ерсіліктер де кездеседі. Ер
адамға ... ... ... ... үшін не істеу керектігін, ... ... ... ... барлық қысым күйеу не істеу керектігін,
санаумен бітеді. Отбасындағы тізімді субьективті түрде ... ... ... бұны ... ... ... күйеуі ашуланып әйеліне
жүректен сөйлеп: «Мен саған ... ... ... ... ... ... жақсы ғой.
Отбасындағы кикілжіңді баспауға болады ма? Сұрақ өте шынайы. Оған бір
шағынада жауап беру мүмкін емес. Принципке ... ... ... өмірге көзқарастарының айырмашылық ... ... ... бақылауға болады. Мысалы: ерлі зайыптылардың біреуі -
тек қалада тұру керек десе - басқасы тек ауылда тұру ... деп ... ... ... - әйелі пәтердегі темекінің түтініне төзе алмайды, әйел
оқығысы келсе күйеуі отбасы үшін оның ... ... ... ... ... қызметіне байланысты жаңа жерге ауыстырса — жас ... ... ... және т.б. ... ... ... дейін сіздер
ғашық болған, кезде мұқият бір-біріңізге қараңыздар, сонда ... ... ... қалу үшін ... ... ... Отбасындағы
кикілжің жазғырудан басталады. Жазғыру барлық уақытты ... ... ... ашу мен ... өзін ... тұра алмайды. Бұл сезімдер кінәлаушы
жақтың сенімділігіне ... алда ... ... ... ... еді
дейді. Отималды салдар жазғыруға деген өкінішті ... ... ... Бір ... айтсақ ара қатынастың айқындалуы. ... ... ... өте кем ара ... ... сейілтуі мүмкін,
барлығын айтып болғаннан соң, ерлі зайыптылар жеңілденіп қалады, ... ... ... ... ... дейін өседі. Жақын адамыңа ... кері ... ... ... ... ... сияқты негіз жағалайды.
Ажырасу статистикасына қарасаң 1-2 жыл, 12-13 жыл, 18-19 жыл отбасының
стажы барларда осы жағдайлар ... Бұл ... сол ... ... ішкі ... шешілмеуінің арқасында ол ыдырайды.
Адамдар 10-12 жыл ... өмір ... жай ғана ... ... Бұл 10 ... бойы ... ғана емес жағымды
сәттерде болған. Ажырасып бір ... ... ... жаңа ... ... ... адамдар алғашқы махаббатын есіне түсіреді.
Кез келген кикілжіңді шешуге ұмтылу қажет, оған ... ... ... шыдамдылық, ымыраға келу. Кез-келген ... ... ... ... ананың ролі өте үлкен өмір өздерінің
мейірімділігі ... кез ... ... ... де өз
мейірімімен жібітеді. Сонымен бірге кез келген ... ... ... тек ... ... ғана қиын одан әрі қарай кикілжіңді
әрқайсысымен бірге және жеке талдау жүргізу , сол ... ... көп ... ... ... ... талдай жасау қажет, жайбарақат
ешқандай жеңілдіксіз және өзін-өзі ақтау, өз өзіне ... ... ... ... ... зерттеу процесінде екі негізгі сұраққа жауап ... «Не үшін бұл ... ... ... мүмкін бе?, қандай жағдайда
қайталанады?» Бұл жағдайда өз өзіне түсіндіру қажет, оның ... ... үшін , ... ауруды алып тастау үшін, ашуды есте ... ... ... ... Құшарлық кезең.
2. Баласыз жұбайлар.
3. ... ... ... ... ... мектеп оқушылары бар отбасы.
5. Жоғары мектеп оқушылары бар ... ... ... ... «аттандырылған» .
7. Ерлі-зайыптылар жетілген жаста .
8. Кәрілікке жеткен отбасы.
Бұл кезендердің пайда ... ... ... ... ... ... ... назар аудармайтыны, өмірге деген сын мен жаңа
жолдарды ескермеуінен көрінеді. ... ... ... өмірлік цикл
кезеңдері - психологиялық, әлеуметгік, демографиялық болып ... ... ... ... зерттеулер нәтижелері мен теориялық ... ... ... ... ... Отандық психологиядан танымал
Э.К. Васильева отбасының өмірлік ... бес ... ... (Ю.Е. Алешина,
1987).
1. Отбасының құрылуы: некеге түрғаннан алғашқы сәби дүниеге келгенге
дейін кезең;
2. Баланың туылуы мен ... бір бала ... ... ... ... ... ... тәрбие беру қызметінің аяқталуы ата-ана қомқорлығынан
барлық балалардың кетуі.
4. Ата-ана және баланың біреуінің жеке отбасын ... ... ... ... жеке ... отбасын құрған балаларымен бірге
тұруы.
Отбасының өмірлік циклының жүйелі ықпалы туралы Дж. Хейлидің ... ... ... ... ... Ауру белгісінің көрінуі бір
кезеңнен екінші кезеңге өту алдында байқалады дейді. Өтпелі ... ... ... жаңа ... ... олар ... ... түбегейлі
өзгертуге қажетсінуі де мүмкін. Отбасы дамуында жаңа ... өту ... ... ... ... ... мен жаңа ... қажеттігі туындайды. Отбасы ... ... ... ... ... ауысуы «қалыпты» белгі болып табылады. Барлық кезеңде
отбасы ... ... ... жаңа ... жету үшін өзгеріске
әкелуі болып табылады. Отбасының көбі жаңа ... ... ... ... ... Ол ... отбасы мүшелерінің жеке тұлғалық жетілуіне
әкеледі. Егер бір кезеңде отбасы қайта құрыла алмаса, келесі ... ... ... ... өтетін болады. Отбасы өмірлік циклын зерттеуде
қалыпты отбасылық стресс, көбіне қайта бастапқы модель ... ... ... ... ... немесе дамуда тоқталу бір кезеңде («бекіту»
механизмі) болуы ... ... ... динамикасын, нақты келесі
тізбектен бақылауға болады.[71]
|Отбасы өмірлік |Отбасы дамуының міндеттері ... ... | ... кезені |
| |1. ... ... |
| |2. ... ... ... қаржы және эмоционалды |
| ... ... ... ... |
| |3. Жас ... өзіне сай беделге ие болуы. |
| |4. ... ... ... пен |
| ... ... ... |
|1 - ... |1. Ерлі-зайыптылардың бір-біріне, отбасылық ... ерлі ... ... ... ... ... ... ... |
|міндетті алуы ... ... ішкі ... ... . |
| |3. ... және жеке ... ... ... |
| ... ... |
| |4. ... және ... ... қоя ... |
| ... ... таба білу ... ... |
| |6. Жеке ... ие ... яғни ... үй ... ... |
| |Жас ... ... ... ... жаңа ... ... ... құрылуы: ... ... ... ... ... ... жаңа ... баланың келуіне байланысты, құрылымын қайта |
|ата-ана ролін |қарау. ... ... ұзақ ... ... жасауға бейімделу. |
| ... ... ... ... мен ... |
| ... ... ... |
| ... және жеке бас даму ... бөле ... |
| ... |
| ... ... ... және мектеп жасындағы |
| ... ... ... ... жаңа міндеттерді шешуде қайта құрылуы: |
|балаларды сыртқы |1. Отбасында баланың бала-бақша мен мектепке ... ... ... ... ... ... ... бөлу. ... ... ... ... ... білу (оқу ... |пәндері,тәртібі,т.б.) |
| ... ... ... ... көрсетуді бөлісе |
| ... |
| ... ... жасындағы баланың болуы: |
|4-дағдарыс. ... жаңа ... ... ... ... ... жаста |1.Ата-ана мен бала арасындағы бақылауды қайта бөлу. ... ... ... мен ... ... өзгеруі. |
|тәуелсіздік алуға |З.Жеткіншекті үйден кетуге, дербес өмірге даярлау. ... ... | ... ... | |
| ... ... ... үйінен бөлек кету фазасы. |
|5-дағдарыс. ... жаңа ... ... ... ... |
|Есейген бала |1. Отбасынан ... ... ... ... |2. Үйден сыпайы кетуі. ... |3. Оқу ... түсу ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ұя») |
| || ... ... жаңа ... ... ... құрылуы: |
|Ерлі |1 ... ... ... ... қарауы. |
|-зайыпты бөлек, |2. ... мен ... ... ... ... |З. ... ... ... |
| ... ... жалғыз қалуы. (бірі қайтыс болуы) |
|7-дағдарыс. ... ... ... ... |1 .Жалғыздыққа, ... ... ... ... ... ... жаңа байланыстар іздестіру. ... ... ... ... мен ... ортадан көмек күтіп |
|мойындауы. ... ... ... ... ... ... осы өмірлік бірқатар
заңдылықты қарастыратын өтпелі кезең деп ... Бұл ... ... ... екінші кезеңге өту кезіндегі болатын қалыпты ... ... цикл ... ... ... бөгеттерге байланысты немесе
тепе-теңдік деігейде бейімделе алмаудан болады. ... ... ... ... сын ... ... ... дағдарыс-ұрықтану, жүктілік және баланың туылуы.
• Екінші дағдарыс-баланың тілді меңгеруі.
• Үшінші дағдарыс - бала ... ... ... ... ... мектепке баруы).
• Төртінші дағдарыс - баланың жеткіншек жасқа ... ... ... - ... ... үйден кетуі.
• Алтыншы дағдарыс - жас адамдар үйленеді, үйге бөтен адамның косылуы
(келін, күйеу бала).
• Жетінші дағдарыс - әйелдер өмірінде ... ... ... ... - ер ... ... ... Тоғызыншы дағдарыс - ата-ана рөлінен, ата-апа болуы.
• Оныншы ... - ... ... ... ... ... дағдарыс кезеңдерінен өтуде бірталай қобалжудан өтеді.
Қалыпты дағдарыс негізінде микрожүйе деңгейінде тіркелетін бала ... ... ... түрі ... ... деп аталады.
Екінші ықпал отбасында өмір сүру жолында кездесетін жағдайды талдаумен
байланысты: отбасындағы дағдарыс жағдайлары қалыпты отбасы ... ... ... ... ... өмірлік циклге жатпайтыны да болады,
оны қалыпты емес деп атайды.
Үшінші ықпал негізі отбасы дағдарыс жағдайы ... ... ... жеке жүйе асты ... эксперименттік зерттеулер нәтижелерінен
көрінеді. Плзак өз пікірінде ерлі-зайыптылар қатынасының дямуын екі сынды
кезеңге бөлді (Плзак 1973., ... С, 1991). ... ... ... ... бірге өмір сүруінің 3 және 7 жылында кездеседі, ал жағымды
өтетін жылы - ... жыл. Оған әсер ... ... арманшыл көңіл-
күйдің жойылуы, күнделікті тұрмыстық деңгейдегі жағдайларға байланысты ерлі-
зайыптыларда түрлі жеке көз ... ... ... ... ... жай ... ... жағымсыз эмоциялардың пайда тұрмыстық )
өздігінен туындауы да ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың бірге
өмір сүруінің 17-25 жыл аралығында туындауы ... Бұл ... бір ... ... ... мүмкін. Оның себебі: эмоционалды тұрақсыздықтың
көтерілуі, қорқыныштың пайда болуы, жалғыздықты ... ... ... ... тез ... немесе ер азаматтың тұрақсыздығынан
болуы мүмкін. Н.В. Самоукина алғашқы дағдарыстың (5-7 жыл) ... ... яғни ... ... ... ... ... психологиялық беделінің төмендеуі болып табылады. Екінші ... (13-18 жыл) ... ... ... шаршайды,
өмір сүруде жаңа қатынасты, өзгерісті қажет етеді. Бұл кезеңде, әсіресе, ер
азаматтар қатты уайымға түседі. Отбасы дағдарысының ... ... ... ... ... жаңа ... бірге іздеуге ниет етсе ғана,
шешімін таппақ. ... ... ... ... өмір сүре алмайды,
қызметті тепе-теңдікте бөліп қарастыра алмау себептері: ... ... ... ... ... мінез-құлықты, ескі қалыптасқан
моделдің қажеті болмай қалуынан туындайды. ... ... ... ... болып жатса да (жекелік, микро-, макро-, мегажүйе ) басқа
жақтарын да ... ... ... ... ... ... ... Жеке деңгейде отбасы дағдарысының көрінуі:
• Қобалжудың күшеюі, жағдайсыздық;
• Ескі коммуникациялық жағдайдың ... ... ... деңгейінің төмендеуі;
• Түсінбеушілікті сезіну, айтылмай қалган ой ... ... ... ... ... алып тастау; отбасы мүшелерінде субьективті
көзкарас жойылады, ... ... ... жағдай туралы, әрбір отбасы
мүшесінің пікірі: «онымен» емес одан тыс жерде, онда өзгеріс ... ... болу ... деп ... Отбасындағы біреудің мінез-құлқы мен
қатынасының өзгеруі, болып ... ... ... ... ішкі ... ... ... (О.А. Шиян);
• Жаңа ... ... ... ... бірақ өзінің
өзгерісіне байланыссыз ... ... ... ... жасыра алмайтын болады;
• Отбасының кейбір мүшелеріне жоғары құнды идеялар келетін болады;
• Симптомдық мінез - ... ... ... ... ... ... ... Тұтастық көрсеткіштерінің бұзылуы: отбасы ... ... ... ... ... ... түрі ... Отбасында ішкі және сыртқы шекараларының бұзылуы және ... ... ... ұзақ уақытка созылуы.
Отбасы құрылымдық жүйесінде ролдерінің өзгеруі өзгеріс
• Отбасында қақтығыстардың шығуы.
... ... ... ( ... ... ... эмоңиялар мен сындардың өсуі;
• Отбасы жүйесінде ... ... ... ... жағынан өзін алданып қалғандай сезінуі, ұрыс-керіс, балағат
сөздер айтылуы;
• Отбасы мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы.
Отбасы дагдарысының макрожүйе деңгейінде көрінуі:
• Отбасылық аңыздың белсенділенуі.
• Осы өмірді белсенді тепе-теңдікте сүре алмай, өткен ата-баба ... ... деп ... ... ... отбасы мүшелерінде ішкі және сыртқы
шекаралардың жойылуы, отбасылық құрылымның ... ... мен ... ... ... қалыпты ескі нормаларының тиімсіздігі ... ... ... ... ... ... ... Отбасының әлеуметтік ортадан шектелуі;
• Отбасының ... ... ... ... ... ... ... дағдарысының өзекті мәселелері шектеле келе, әлсіздеу бір
отбасы мүшесінен «сақтаушы» ... ... Ол ... бала ... адам ... ... Осы ... ауру белгісі (симптом) мінез-
құлықтағы ескі ... пен ... ... ... Ауру ... ... ... «теңестірілген ауру адам» деп аталады. Отбасы
жүйесін теориялық ықпалда зерттеушілер отбасында ауру ... ... ... ... ... деп атайды (Шерман Р., ... ... Ауру ... мінез-құлық сипатын төмендегідей бөліп қарастыруға
болады (Борисовская О.Б.,1998; Эйдеммиллер Э. Г., Юстицкис В. В., ... Э. Г., ... В., ... И. М., ... ... ... ... түрде күшті әсер етуі;
• Ауру белгідегі ... ... ... ... ... ауру адам ... жасауға көнбейді:
• Осы ауру белгідегі мінез-құлық жағдайы отбасының басқа мүшелеріне
ыңғайлы болуы мүмкін;
• Ауру ... ... ... ... басқа психологиялық
мәселелерден кашуын көрсетеді, оны белсендіру отбасы ... ... ... сондықтан да ол тұрақтылықты ұстап отыруға «қызмет етеді».
[71]
II бөлім. Отбасындағы ... ... ... ... ... ... жағдайдың алдын-алу шаралары.
«Тәрбиеге әсер беретін нәрсе өскен орта, ата-ананың тәрбиесі. Соңғысы
күшті болмаса, бара-бара ... ... ... ... не ... ... жұқтыратыны белгілі...» (Ж. Аймауытов).
"Баланы жан-жақты етіп тәрбиелеу үшін оны жан-жақты білу керек» деген
белгілі педагог К.Д. ... ... ... ... ... ... ... қабілеттік деңгейін, зеректігін, зейінінің қасиеттерін
анықтау нәтижесінде психолог ... ... ... ... туралы
құнды деректер береді: білім берудің бала танымына лайық жолдарын сұрыптап,
оқушылардың белсенділігін арттыруға жағдай жасайды: ... ык ... ... ... ... - ... оқушы - оқушы, оқушы -
басшы, басшы -мұғалім, оқушы-ата-ана, мұғалім-ата-ана) реттейді: ... ... ... ... бір ... ... ... мұрындық
болады. Осы орайда мектептегі психологтың әрекеті, жауапкершілігі күшейе
түсері анық. Бұндай жағдайда ... мен ... ... басты
міндеттері: білім беру және тәрбиелеу әдістерінін сапалы жүзеге ... әр ... ... ... ... ... және жеке бастың қалыптасуын кәсіптік деңгейде жолға қоя алатын
маман. Осы ... ... ... ... ... бағыттарының бірі
психодиагностикалық қызмет. Психодиагностика - ... ... үшін ... міндеттерін екі байланысты оқушыны
психодиагностикалық ... ... оның ... ... ... шаралардың, әрекеттің нәтижесін болжайды. Тәрбие
беру міндетіне байланысты оқушының жеке басының қалыптасып дамуын, ... ... ... ... ... ... реттеуге бағытталған жұмыстарында психолог диагност шешуші ... және ... ... - тексеру жұмыстарынан кейін
консультациялық көмек беруді, жеке басты коррекциялау - ... ... ... ... алады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... басшылыққа алуы қажет:
Оқу-тәрбие үрдісінде бала тек ата-ана, мұғалімнің айтқанын қабылдаушы
объект емес, оқу ... ... мен ... ... ... баскара
алатын, ұйымдастыра білетін, ... ... ... ... ... болуы тиіс...
«Бала тәрбиесінің ен үлкен мектебі - ер мен әйелдің, әке мен ... ... деп ... ... - ... В.А.Сухомлинский
айтқандай, ата-анасы өз баласының тәрбисеі үшін ... ел ... ... осы орайда ата-ана, сынып ... пән ... ... ... ... мен ... оқушыларын бірлестіре отырып
өткізілетін дөңгелек үстел басындағы пікірлесу, психологиялық жағдаяттарды
шешу, тренингтер өз нәтижелерін беріп отыр. ... ... ең ... ... «Ата-анам және мен» такырыптарына өткізілісн пікірталас
пен баяндамалар, сыныптарда «Балаңызды тани білесіз бе?» - ... ... ... ойын ... сол ... ... қатынасқан
мамандардың, ата-аналар мен баланың ой-пікірлерінен - ... ... ... ... ... ... пен отбасы ынтымақтасып, тәрбиенің
қандай да болсын, алынбас қамалын жеңуге болатынына куә ... ... ... бала ... ... ... болса,
мұғалімнің баламен де, ата-анамен де жұмыс істеуіне оңды жол ашылады және
баланың ... өнер ... ... ата-ананың да бет-бұрысына көп
ықпалы болары ... ... қай ... ... ... жасайды, әр баланың
қабілеті, талғамы ескеріліп мұғалім жоспары пайдалы тәсілмен өрбіп отырады
емес пе?
Мектептің негізгі ... жеке ... ... шешімді болуы үшін біз отбасылардың әлеуметтік жағдайын ... жол ... ... орай ... ... жасаймыз да,
отбасының жай-күйін төмендегіше топтаймыз:
1. Күн көрісі мен отбасы күйі:
а) шаруашылығы жоқ, ... ... күн ... ... бар, ... ... асыраушысының бірі - не әкесі, не шешесі жоқ.
2. ... ... ... болса: а) асыраушысы түгел жоқ.
ә) нағашысы не ағайынның колында өсіп келе жаткан балалардың жанұясы.
б) туған ағасы не әпкесінің ... ... ... ... ... жанұясы.
3. Мүгедек ата-ана отбасы жеңіл жәрдем ақымен ғана күн көреді.
4. ... үйі не ... ... ... Орта шаруасы бар отбасы, өздеріне жетерлік күн көрісі бар, ... ... ... ... ... ... көрмей, керегін оңды-солды
жұмсай алатын ортада өсіп келе жатқан баланың тәрбиесіне ерекше ... ... ... ... ... салмақтап, сынап, тәрбиссін тәптіштеп отыратын интеллигент
отбасыларымен де өзіндік қарым-қатынас жолын қарастырудағы ... жөн. ... ... ... ... ... үлгі-өнеге
етерлік тәрбиелі іс ... ... ... ... ... ұсынып отырамыз. Сұхбаттар мен ... ... ... ... ... ... ... таныс болғаннан кейін ғана баланың оқуы
мен тәрбиесіне, айналысар қосымша жұмыстарына уақтылы және ... ... ... ... ... педагогикалық ұжымның түсіністікпен білікті
қағидаларды басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... ... «Тамшыдан - теңіз, сабақтан - мая, дәннен - төбе», - дейді. Міне
осыдан, әрбір ата-ана мектепте қандай ... да бір ... ... ... өзін бар ... орындауды өздеріне парыз деп ... ... ... ... зор ... ... көреміз.
Ата-аналармен қарым-қатынас кезінде жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... ... тиіс,
кейбір ата-аналар бала сияқты психологтардан кеңес, ұсыныстар күтеді, ал
кейбіреулері өмірінің ... ... ... ... ... қатаң ескертулер бергенін күтеді. Әр отбасында өздерінің ... ... бала ... ... да баптап, күтіп мезгілімен суарсаң
ғана жемісіне кенелесің. Баланың теріс ... ... ... ... ... яғни ата-ана мен мектептің міндеті. Жоғарыда аталып
өткендей ... ... ... ... ... ... қоса әр ... психологиялық анализдер алынып, әр оқушыдан
отбасы жайлы, достары, ... не ... Нені ... ... кіммен акылдасасың? Қандай сабақты жақсы алынып, ата-аналар
жиналысында айтылып ... ... ... Психологиялық анализде
оқушылардың аты-жөні көрсетілмейді. Бала тәрбиесі өте күрделі құбылыс. Оның
күрделілігі бесіктен бастау алып, үнемі уақытпен бала ... ... ... ... ... қадағалау қажеттілігімен
байқалады. [46]
Тәрбие баланын балалық дәуренінен бастап азамат болғанға дейін тәні
мен жанына төрт-бес ... ... ... ... Бүлдіршінбақ (балабақша).
3. Қоршаган орта ... ... ... ... ... ... ... және төртінші түрін қарастырып отырмыз.
Отбасылық тәрбиені ... ... ... ... түрде
төмендегіше бөлеміз:
1. Акыл айту (мадақтау, тыйым, түсіндіру).
2. ... жөн ... ... ... ... көрсету).
3. Жаман тәрбие.
Ата-ана ... акыл айту ... бой ... ... ... естігені
«өйтпе-бүйтпе» деген тыйым салулардан бала әлдеқашан ... ... ... колды бір-ақ сілтейді. Тәрбие жас мөлшеріне қарай дер шағында, жүйелі
түрде берілсе абзал. Бала машина емес ... ... ... ... ... түсе қоймайды.
Болашаққа қадам жасаған баланын өз ... ... ашуы ... үш шарт ... ... сарқылмас мүмкіндігінің бар екені;
- осы мүмкіндіктері мен белсеңділігін дамытуға ... ... ... ... жоспарын жүзеге асыру үшін кайсар мінезді және
барынша жетілген ерік-санасы болуы ... ... ... отыра, баланы тәрбиелеуде ата-аналармен
ынтымақтасу педагогикасын жүзеге асыру - балаға үйде де, ... де ... қою ... сөз ... Ол ... педагогиканың, психологияның,
дербес методиканың негіздерімен ... өз ... ... ... атап ... бала ... ... жіберетін
қателіктерін шартты түрде екі топқа бөлуге болады:
- жанұядағы өмір ... ... ... ... әр қилы ... ... ... өнеге көрсете алмауы;
- баланың әрбір ісі мен ... ... ... ... қолдана алмауы.
Ата-аналар тарапынан көбіне жіберілетін қателіктер мыналар: - баланың
бір жасқа толғанға дейінгі өмірінде оған тұрақты көңіл аударылмауы;
- ... ... ... жанұя мүшелері назары жалғыз балада болуы;
- ата-аналар өздерінің балалық шағында бастарынан ауыр тұрмыс ... ... да олар ... ... ... етуі тиіс деп
санайды;
- ... ... ... тиісті талап тілектер қойылмаған;
- науқас болғандықтан баланы аяп, оның ... ... ... ... ... ... қойып отыруды орынды деп санамайды;
- ... ... ... ... ... ... ... аударып, баланы тәрбиелеуді екінші
кезектегі іс деп санаған;
- жанұядағы тәрбиенің мақсаты, міндеті, ... ... бала ... ... ... жағдайға даңдайсыған;
- бала тәрбиесіндегі кайшылықтар: шектен тыс ... өз ... ... ... аса ... ... ... шектен тыс қатандық (ата-ананың дөрекі билігі, ұрып-соғып жазалауды
қолдануы, өктемдік қалдықтары);
- ата-аналардың балаларды ... және ... деп ... ... осы ... ... балаға қалай әсер ететініне, яғни ... ғана ... ... ... мысалы: жанұя тәрбиесіндегі елеулі
кемшілік - ата-аналардың тәрбие істерінің мақсат мүддесін, оның ... ... жете ... ... қарсы ықпал етеді. Өкінішке ... ... ... орын алуы ... ... ... ... сондай-ақ басқа да сапаларына, соның ішінде оқушылардың коғамдың
белсенділігіне карсы ықпал етеді.
Қазіргі уақытта өз ... ... ... ... ... ие ... ... кателіктерді болдырмаудың педагогикалық-
психологиялық үлгісін ұсынар едім.
Осы үлгіні іс жүзінде асыруда мен ... ... ... ... ... елдердің жетістігін менгерген, ой-ерісі қең жеке тұлғаны
тәрбиелеу төрт бөлімнен: ... ... ... іскерлік
ойыннан, корытынды бөлімнен тұрады.
Кіріспе бөлімде ата-аналар мен жасөспірімдер осы үлгінің құрамымен,
мақсатымен, қысқаша ... ... ... ... ... ... ... Екінші бөлімде оқушыларға психологиялық жағдаяттардан
шығу, қателіктерді қалай жоюға болатыны талданады, бейнетаспадан ... ... ... өз ... ... салады.
Үшінші бөлімде ата-аналармен іскерлік ойындар ойналып, онда «Баланың
бас ұстазы - ата-ана» деп аталатын ... ... ... ... бір
апта бұрын ата-аналарға жолданған сауалнамаларға жауап алынады. Қойылатын
сұрақтар мазмұны ... ... бос ... ... ... ... оқу үшін ... қалай көмектесесіз?
4. Бала тәрбиесі үшін отбасының ... ... ... ... ... ... ... Баланың жақсы адам болып өсуіне не кедергі?
6. ... ... ... қалыптасуы неліктен?
7. «Қиын бала» деген ұғымға қалай қарайсыз?
8. Баланың емір жолындағы ананың және ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысының қорытынды ... ... ... нені ... нені ... ... екендігіне, қандай нәрсеге
көңіл бөлетініне есеп береді.
Бала тәрбиесіне отбасының жағымсыз әсер ету жақтарын сөз еткенде, ... ... ... ... ... ... топ - баланы қалай ... ... және дәл ... Олар көп ... ... ... саналы омірімен жзне сапалы
іс-әрекетімен тек өз балаларына ғана тәрбие ... ... ... жұмыстарға қолғабыс етіп, басқа ... үлгі ... топ - өз ... ... төрбие бергісі
келеді, бірақ, ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі. Олар білмегендіктен балаларына
кері әсер етуі мумкін.
З.Үшінші топ - балаларды тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... тұратын төменгі әлеуметтік топ. Бұлар
соншалықты көп ... ... ... ... отбасылар.
Енді осы факторларды тарата айталық. Халық даналыгы "Үяда не көрсең,
үшқанда соны ілесің", «Әке көрген оқ жонар, шеше ... тон ... ... соны ... десе, үлы Абай «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл,
ғылым, ар, мінез деген нәрселермен ... Одан ... ... ... ... бәрі – ... деп ... Ал атакты физиолог И.Павлов
«әрбір баланың ... ... ... ... үлгі ... ... деп ... д ай ды.
Бала отбасы жағдайында өмірдегі әр түрлі жағдайларда өзін ... ... ... ... ... ... сыйластық,
үлкендермен және кішілермен қандай қарым-қатынаста болу сиякты ... жөне оны ... ... бірін-бірі сыйлау қамқоршы болу,
бірлесіп еңбек ету ... игі ... ... ... ол ортадан
қоғамға қарсы тұратын тәрбиесіз адам шығуы теориялық жағынан алғанда ... Бұл ... ... ... ... ата-аналарға қатысты.
Балалар ата-анасының қамқорлығы мен сүйіспеншілігін сезінбегендіктен,
олар "ертеңгі күнінің қуанышын" (А.С.Макаренко) жоғалта бастайды. Сондықтан
олар ... ... ... ... пен ... ... көшеден
іздейді. Бірак, көп жагдайда ... ... жат ... ... ... Олар бұзақылар тобы, нашақорлар, жезөкшелер, т.б.
әлеуметтік топтар болуы мүмкін
Отбасы төрбиесінде ең ... ... бірі - ... ... ... ... ... аса бай
отбасылардың пайда болуы оларда бала тәрбиесінің ... ... ... сөз ... ... ... ... кейбір ата-аналары
баланың кез келген ... сол ... ... ... ... бәрін сөзгс келмей сатып әнеру, үй тірлігіне ... ... тек қана ... жалқау, басқаның есебінен жақсы өмір
сүргісі келетін арам тамақ болып қалыптасуына әкеліп соқтыратынын ескере де
бермейді.
Дәл осыған ... ... ... ... да ... тура ... ... итермелейді.
Ондай ата-аналар өз балаларын аса қаталдықпен тәрбиелеймін деп ... ... мен ... ... сәл ... бола ... жазалау, ар-
намысын қорлайтын әрекеттер жасау арқылы балаларын ... ... ... жағдайда, әрине, балалар ата-анасын сыйламайды ... ... ... кері Әсер етеді. Осындай отбасында "тәрбие" алған ... ... да ... ... ... ... өз балаларының не істеп, немен
айналысып жүргендерімен ісі жоқ, оны ... ... ден ... ... ... ... әсер ... Бұл ісі қауіпті эрі сөз
жоқ, девиантты мінезді балалардың басым көпшілігі беретін отбасылар.
Халық ... ... 5-ке ... ... ... 15-ке дейін
еңбекке құлыңцай тәрбиеле, 15-тен кейін ақылшың ... ... ... ... ... бар. Соны ... ... алыңыз.
Бала бойындағы жағымсыз мінез-құлықтар үңемі есепке алынса;
ата-анамен мұғалім бірлікте болып, баланың жақсы, ... ... ... ортадағы теріс әрекеттерден үнемі сақтандырып отырса, мұғалім мен
ата-ана әрқашан сергектік, шыдамдылық танытып, жан жылуын ... ... ... онда балаларымыз өзімшіл болмай, киыңцыктан қашпай, міндеті
мен парызын орынтайтын уппақ болары анық.
Ата-аналар кодексінде:
- Ата-ана ерекше жағдайда ғана ... ... ... ... ... үшін ата-ана өзіміз тәрбиелі болуымыз керек. Тәрбие
беру - ақыл айту ... ... ... ... ... жылы ... ... отырыңыз;
айтуға құқыңыз бар.
Қателігін түсіне білетін,
Дұрыс жүріп, күтіне білетін,
Үлкенді сыйлап, кішіні сүйетін,
Білімді жинап, дүниені шолатын балаларыңыз үлкен азамат ... ... ... үлы үстаз Макаренконың:
"Баламен шындап сейлесу үшін орын мен уақьпты тандай ... ... ... сез бала ... ... із ... ... ойымен түйіндегенді жөн кордік.
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда
ымыраға ... мен ... ... конфликтология деген ғылым саласы
бар.Жасөспірімдердің өзін ... ... ... үшін немесе
қарсылыққа бағытталған белсенділік, өзара қарым-қатынас пен өзара қарама-
қайшылықтың бір мезетте ... ... ... ... ... ... деп жатамыз. Оның туу себептеріне орай, әртүрлі баға ... ... ... ... байланысты, яғни көлеміне байланысты:
1.Ішкі жеке даралық.
2.Жеке тұлғалық.
3. Жеке ... ... және топ ... ... ... болу табиғатына байланысты:
1.Саяси
2.Әлеуметтік
З.Экономикалық
4.Өндірістік.
Әсер ету бағытына байланысты:
1 .Вертикальды
2.Горизонтальды.
Мәнердің ... ... ... ... ... ... ... дегендей, дұрыс шешіліп жатса, арты
жақсылыққа да үласуы мүмкін. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... мен ... педагогикалық тұрда
көмек беріліп, теріс бағыт алып кетуінен сақтандырған жөн.
«Басқа пәле — тілден».Тіл аркылы ... ... ... ғана ... ... ... ұлы ... Бірақ осы байлықты
жақсылыққа ғана емес, жамандыққа да ... ... ... ... ... ... өлеміз». Қызбалыққа салынып. былапыт сөз сөйлеп,
артынан ұятқа қалып жататын ... ... сөз үшін ... ... ... әрине, біледі. Әйтсе де осы жаман әдеттен ... ... ... ... жас балаларды байқатпай баулып, теріс ыкпал етіп барады.
Балалар арасындағы аулада ойын ... ... ... ... түсінбеушіліктен басталған кикілжің, дау-дамайда жаман сөзбен
бірін-бірі сыбап, былапыт сөздермен балағаттасуға дейін ... ... ... ... балағат сездер (анайы баламасы
«боқтық» деген сөз) қай халықтың этномәдениетінде де бар екен.
Чукмалар мен эскимостарда ұрысканда айтылатын «Сен — ... ... ең ... ... жаман сөз болып саналады.
Қытайлықтар әбден ашуланып, арына тигісі келсе: «Жасыл тасбақа» немесе
«Қоян» дейді.
Кей халықтын мәдениетінде сиыр киелі ... ... ... ... Орыстар жақтырмаған әйелді «сиыр» деп ... ... ... үшін ... ... өте ауыр сөз. Оның есесіне, папуастар
шошқаны үй жануары деп ... қыз ... ... ... «Ақбота, Ботагөз» деген аттары сиякты) ат қояды екен. Бұл өз
тілдерінде ... ... ... ... ... да ... ... әлеуметтік қызмет атқарғанымен,
еріксіз жаман әрекетке итермелейді. Мұндай сөздер қорланған ... ... ... ... ... ... күйзелтеді. Балағат сөз ұяттан
аттап кете-ді. Сондықтан екі жақтан дау-дамай туып, дөрекі сөздер ... ... ... ... оғаш ... ... жаға ... бас жарылып
дегендей, өте жаман көріністерге ұласады. Осыған қарап отырып, бұлардың
әдеп пен мәдениеттің аулынан алыстап ... ... ... сөзі — ... -деген Базар жыраудың сөзі осындай жағдайға айтылған болар.Кейде
ауыздан ренішпен, күйінішпен шыққан сөз ... ... ... ... ... ... ... оны «материяға айналады», халқымыз «періште әумин деді»,
дейді. Шариғатта осындай жағдайларға байланысты «Күнәһар болғың келмесе,
екі ... ... не ... ... де ... ... сөз айт» ... жазылған.
Ғалымдардың зерттеуінше, былапыт жаман сездер хромосомдарды өлтіреді
екен де жаман ... ... ... ... ауру
шақыратындығы анықалған. Осыдан өміріміз тыйылудың, ... ... ... ... талдап, ғибрат қыл...
- Ертеде бір кісі баласы тұрмай жүріп көрген баласын әбден есіртіп,
еркелетеді. Бала өсе келе тілі удай ащы, ... ... ... атанады.
Жұрт безердей болғандықтан, оның қасына ешкім жақын жүрмеуге тырысады.
Әкесі әбден ойланып, мынадай айла жасайды. Баласын шақырып ... ... ... ... ... ... адамды ренжітсең, мына тақтайға ... қақ ... ... күні бала ... 37 шеге кағады. «Балам, өзінді
тежеп ұстап шегінді.
Осы ... ... ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда ата-аналар мен мектеп психологының ... ... беру және ... әдістерінін сапалы жүзеге асырылуына
көмектесетін, әр баланың танымдық деңгейінің көтерілуіне, ... және жеке ... ... ... ... ... қоя ... Осы орайда мектеп психологының қызметінің негізгі бағыттарының ... ... - ... жұмысын жеңілдету үшін мектеп
психологының психо-диагностикалық ... ... ... ... ... ... ... білім беру ... ... ... ... ... оның психологиялық мінездемесін
даярлайды, педагогикалық шаралардын, әрекеттің нәтижесін болжайды. ... ... ... көмек көрсетудің негізін
құрғандар - психиатрлар мен психотерапевттер. Отбасына кеңес ... ... ... ... ... ... Оны құрушылар
хеориялық көзкарастарыиа байланысты бірнеше топқа бөлінеді:
1. Психодинамикалық көзқарас. Бұл ... ... ... кеңес беру тұжырымдамасы мен М.Ульрихтің отбасына тиянақты
психологиялық көмек ... ... ... болады.
2. Бихевиористік көзқарас. Бұл көзкарас шеңберіндегі нәтижелі кеңес
берудің анықтаушы шарты себептерге емес, "қалай", "қашан'', ... ... ... ... ... Негізін құрушылар Д.Тиболт, Г.Кенлей
жақсы отбасы ұтылыс пен ұтыстың, жаза мен ынталандырудың арасындағы ... ... ... болжам ұсынған.
3. Гуманистік көзқарас. Отбасына көмек ... ... АҚШ ... Карл ... ... Ол ... ... бағытталған ... ... ... ... ... моделі. Отбасына психологиялық кеңес
берудің моделі В. Кемплердін, жасаған ... ... ... ... кеңес берудің мақсаты - мейлінше нәтижелі кездесулердің
сынағынан өтуге ... ... ... ... ... хал-ахуал туғызады. Өзінің жекелігі мен тілегін
білдіру ... ғана ... ... ... бірге басқа да ойлағаны мен
тілегін білу, қажеттілігінің ерекшеліктерін түсінуге мүмкіндік ... ... осы ... және ... ... ... ... С.Минухиннің отбасына кеңес берудің құрылымдық
моделі бойынша отбасылық жүйе құру мен ... құру ... ... ... түсіндірілді. Отбасы құрылымын отбасындағы өзара
әрекеттестік әдістерін ... ... мен ... ... ... келесідей жүйеліліктерінен тұады; ерлі-зайыптылар ... ... ... ... беру моделінің стратегиясы. Кеңес берудін бұл моделін жасаған
Дж.. ... ... ... ... ... жеке ... ... өзін-өзі қисынды ұстау туралы ережелерінен туындайды.
Көзқарас жүйесінің құрылымы - бұл дүние, басқа ... өзі ... ... ... - ... дау-жанжал, ол ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне бағытталған қақтығысы, ... ... ... жағдай - белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жету жолдарында қолданылатын әртүрлі әдіс-тәсілдер. Келіспеушілік
ұғымы сана секілді ғылымда өзіндік ... ... адам ... ... ... түсінігі бар, бірақ та біздің ұғымымыз конфликт туралы бар-
лық ... ... ... ... келіспеушілік ұғымы өте кең мағынада қо-данылады
және олар ... ... ... ... ... ... Келіспеушілік адамдардың өзара әрекеттесуінің барысында және
нәтижесінде, индивидтердің қарым-қатынас жасау кезінде ... ... ... ... қанша өмір сүрсе,қанша көп проблемаларды шешетін болса,
соншалықты көбірек орын алады. ... пен ... ... ... әр уақытта философ ғалымдарды қызықтырып, олардың
зерттеу ... ... ... ... туу ... Конфликттің себептерін бес топқа бөліп
көрсетуге болады. Олар:
І.Ақпараттық. Әрбір конфликттің негізінде ақпарат жатыр. Ол кақтығысқа
түскендердің бір ... ... ... ... тиімсіз болуы мүмкін,
шынайы немесе жалған, дәл емес факттер болуы мүмкін, қарым-қатынас кезінде
жалған хабар ... ... ... Конфликт әдетте әлеуметтік топтардың формальді
немесе ... емес ... ... ... ... ... кіреді: жекелік, әлеуметтік статус, әртүрлі әлеуметтік нормалар
мен стандартты құрылымдар кіреді.
3. ... ... Бұл біз ... ... ... терістейтін
ұстанымдар.Олар қоғамдық, топтық не жекелік нанымдар жүйесі, ... ... ... ... ... ... мен
қажеттіліктер.
4. Қарым – қатынас факторы.Бұл қатынас кезінде немесе ол болмаған
жағдайда ... ... ... Бұл ... қатынастың
негізінен, оның мәнін, өзіне және өзгеге байланьісіы өзара ... ... ... өзіндік және кәсіби мақсатқа және өзіндік
мақсатқа байланысты болуы.
5. Мінез-құлықтық фактор. Егер де ... ... ... өзін-
өзі баға берудің ... ... ... көрсстілсе, неше түрлі
шарттар әділетсіздіктер пайда болса, мінез-құлықта эгоизм, жауапкершілітің
жоқтығы, онда бұл фактор ... ... ... ... ... ... басқару үшін оны диагностикалау, яғни келесі
мәселелерді анықтау керек:
- оның пайда болуының негізгі себебі;
- ... оның орын ... ... ... ... ... қайнар көзі болған объекгивті және субъективті жақтары,
пікірлердің, жағдайлардың, қажеттіліктердің және қызығушылықтардың бір-
біріне қайшылас келуі;
- ... ... ... ... дамығанын
анықтау);
- конфликтіге қатысушылардың біріккен іс-әрекеттері;
- ... ... ... ... мен ... ... ... өзара шешімге келе
алуы.
Диагиостикалау ... ... ... және объективті
жақтарын бір-бірінен ажырату қиын, бірақ оның жолын психолог ... ... ... ... проблемаларын шешу жолын анықтау оңайырақ болады.
[35]
2.3 Отбасындағы конфликтілі ... ... ... таңда қоғамның отбасы мен некеге деген ықыласы бұрынғыдан да
маңызды болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... байланысқан. Қоғамның орнықтылығы және онын ішкі байланыстарының
басымдылығы отбасы институтының жағдайына тәуелді болады.
Отбасы қазір ... ... ... да ... ... ... және әр
уақытта әлеуметтік қоғамда субъект те, объект те ... ... ... ... ... ... әлеуметтік міндеттерді шешудің әрқашанда
алдында жүрді. Отбасы мен некенің институты осы ... ... ... жаңасын тауып, ескісін жоғалтатыны қоғам мен мемлекеттің өзара
катынасына ... ... ... ... жағдайында өз
табиғатының белгілі бір тұрақтылығын жоғалтты.
Жаңа шарттар ... ... ... ... ... ... есептегендей отбасы аграрлық ... ... ... ... онда мәндік ерік, түйіктік әуестік, әдет, жад
формасында болды. Отбасы акпаратты коғамда ерікті жүріс-тұрыс формасындағы
әлеуметтіліктің ... ... ... онда ... ... ... осыдан олардын арасындағы құмарлық - табиғи байланысты емес, ұтымды,
талғап ... ... ... ... Осының негізінде отбасына қоғам
тарапынан ... та ... ... ... ... ... ... Сәбидің дүниеге келуінің
төмендеуі ажырасу санының көбеюі және осыған байланысты баланың панасыз да
қараусыз қалу ... ... ... ... ... құлдырау қаупі
барынша төнуде. Некеге түру мерзімі 28-30 жаска дейін созылды. 18 ... ... тек ... бір ... ғана сау деп ... ... көбі ... жатсынуынан дарашылдық пиғылдың етек алуы,
балалардың бетімен кетуі және т.б. ... ... ... ... ... ... жоқ. Одан ... ақыл-ой және мүше дамуьшың
кемшілігі бар балалар саны ... Елде ... өсіп ... ... ... ... СПИД ... қатты кауіп-қатер төндіріп түр.
Бұл жағдайдың негізгі себебі-елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың
төмендеуі. Алайда тек қоғам отбасына әсерін тигізбейді, отбасы да ... ... ... ... ... жоғары сынып оқушыларын отбасы
некелік өмірге дайындаудағы басты психологиялық іс-әрекет-отбасы ... ... ... ... толық білім және отбасындағы
үлгілі ... ... ... ... ... - ... ... дегеніміз - жастардың отбасы – некелік білімдерін жетілдіріп,
олардың ... - ... өмір ... дұрыс көзқарастарын және
жағымды іс-әрекет дағдыларын қалыптастыру. Жоғары ... ... - ... өмірге даярлаудағы психологиялық шарт жағымды және
отбасылық іс-әрекет үлгіліріне даярлау дағдыландыру болып ... ... ... шақта ата-анамен интеллектуалды қарым-
қатынаста терең руханилықты тілейді. Соның арқасында оларда ... ... ... бұл тілектер заңдылық сенімді қанағаттандырылмай келеді. ... ... ... ... үшін ... жоқ, ... мұны ... алмайды,
немесе ондай сөйлесулерді бос уақыт өткізу деп түсінеді. Бұл және басқасы,
және үшіншісі - үлкен ... ... Бала өсе келе ... өте
ренішті. Балдары және қыздары ұлгайған сәтте атамекенге ... ең ... ... ... ... алыс ... тіптен бөтен
болғандығына ата - аналар кімді кінәлайды?
Отбасы-некелік өмір - ... ... ... ... физиологиялық, жыныстық мәселелерлі қамтитын
құбылыс. Сондықтан мәселенің ішкі және сырткы қайшылықтарын ... ... ... сипатталады.
Адам үшін отбасы не нәрсе, неліктен ол соншалықты қажет? Отбасы адамға
өз болмысының жекеленушілік сезімін жеңуге және ... ... ... ... ... ... Бұған қол жеткізу ... ... ... оны ... ... ... ... жалғыздық азабынан құтқарады, үйлесімділікке апарады, өзін әлемде
үйдегідей сезіндіреді, әлеммен бірлік ... ... ... ... ... ... ... басқаша сияқты. Бақытты отбасының
феномені адам табиғатының дуализміне негізделген: қатынасқа ... ... ... өзімен-өзі болу, жалғыздықтан құтылу деп қарайды.
Өйткені бір жағынан, жеке адам ... ... ... ... болса,
екінші жағынан, ол жеке дара, өзін-өзі іске ... ... ... ... қалу ... ... ... отбасы осы қажеттіліктерді
қанағаттандыра алатын орта болып табылады.
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттер мен ... ... ... ... ... көрсеткіштері мынадай
бағыттар бойынша айкындалады: 1) білім; 2) ... 3) ... ... ... үлгілері.
Жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік өмірге дайындығы дегенміз -
отбасы ... ... ... ... ... ... ... және отбасындағы үлгілі әрекеттерінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... деген көзқарасы,
білімі және іс-әрекеті қоршаған ортада: ... ... ... және
басқалармен арадағы қарым-қатынаста көрініп, біліне бастайды.жоғары ... ... енді ... ... отбасы-некелік өмірге деген
қадір-қасиеттерді одан әрі дамытып, ұштай түсуі үшін оның жеке ... ... ... ... жаңа ... ... ... сынып оқушыларын отбасы - ... ... ... ... ... туралы білімнің аз болатындығы бірімізге мәлім. 80-
жылдары енгізілген жыныстық тәрбие және ... ... ... ... ... ... ал « Әдеп және ... ... пәні 90- ... ... ... ... қалды. Қазіргі
таңдағы мектептерде жүргізіліп жатұан «Әдеп жіне ... ... ... өте аз қамтылған.Мұндай сәтсіздіктердің себебі көп. Олардың бірі осы
сабақтарды ... ... ... ... ... жастарды өз бетінше отбасы өміріне ... ... ... ... отбасы өмірі әдебінің, психологиясының
негіздерімен ... ... ... ... өміріне даярлау жөніндегі сабақтарды жүргізетін білікті
мамандар даярлау.
-ата-аналармен психолгиялық кеңес беру жұмыстарын және де ... ... ... ең ... ... бірі-оқушылырдың
отбасылық —некелік қатынастар туралы түсінігі мен үлгілі іс-әрекеттерін
білімен бірге, қазіргі ... тез ... ... ... ... мектептердегі болашақ отбасы иесін даярлаудың жолдары ... ... ... ... курсының тақырыптық жоспары
үш бөлімнен және он сегіз тақырыптан тұрады. ... ... ... ... ... отбасы мен неке туралы ... ... ... ... ... ... дағдыларын бойына
сіңіруге бағьпталғаны 1-кестедегі үлгі ... ... ... отбасы-некелік өмірге дайыңдық курсын
оқытуда мынадай оқыту мен тәрбие әдістері қолданылды: талдау, ... ... және ... ... ... әңгіме,
модельдеу т.б. және халықтық педагогика әдістері: мақал-мәтелдер, ... ... ... ... ... үйрету, түсіндіру, ырым ету,
тілектестік білдіру, бата ... ... ... және т.б. ... ... психологиялық тестілер, тренинг және ... ... ... анкеталық сұрактар пайдаланылды
Анкеталық сұрақтар:
1.Отбасы некелік өмір туралы не білесің?
2.Отбасыдағы жетекші рөлді кім атқаруы ... ... ... ... ... конфликтілі жағдай болмауы үшін не істеген болар едің?
5.Отбасын құруға өзіңді даярмын есептейсің ба?
6.Отбасыдағы қарым-қатынасқа экономикалық жағдай әсер ете ... ... үш ... ... ... жүргізілді.
Анықтау экспериментінің нәтижесі жоғары сынып оқушыларыпқньң ... өмір ... ... көзкарастарының және үлгігілі іс-
әрекеттерінің төмендігін, сонымен бірге ... ... ... ... өмір ... ... аз ... білімдерінің жоқтығын
дәлелдейді. Осы мәселелерді ескере отырып ... ... ... ... ... ... ... кезеңдеп недіруді көздедік.
Қалыптастыру эксперименті үш кезеңнен тұрады.Бірінші кезеңде ... ... ... ... бірінші бөлім бойынша сабақ
жүргіздік. Екінші кезеңде бағдарламаның ... ... ... ... ... кезеңде бағдарламадағы үшінші бөлім
бойынша сабақтар өткізілді.
Тәжірибелік-эксперимент ... ... ... ... ... жүргізу аркылы жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік
өмір туралы білім деңгейлерін (білімін, көзқарастарын және ... ... ... ... ... сынып оқушылары бойындағы отбасы-некелік
өмірге дайындығының қалыптасуы мен ... ... ... - ... ... ... деңгейлердің мәнімен тексерілді.
Төменгі деңгей: жоғары сынып оқушыларының отбасы мен неке ... ... ... ... ... отбасы-некелік өмір туралы
көзқарастары толық қалыптаспағандығымен, отбасы-некелік ... ... ... ... ... өмірге қажетті іс-
әрекет үлгілері жеткіліксіздігімен ерекшеленді.
Орта деңгей: жоғары сынып оқушыларының ... мен неке ... мен ... ... ... өмір ... көзқарастары
мен отбасы-некелік өмірдің маңызын анықтауда көзқарастары қалыптаса
бастауымен, ... ... ... ... ... кажетті іс-
әрекеттің кейбір үлгілерінің қалыптасқандығымен айкындадды.
Жоғары деңгей: отбасы-некелік өмір туралы түсінігі мен ... ... ... өмір ... ... ... ... маңызын дұрыс түсініп, жеке
көзкарастарын сараптай білуімен; отбасы-некелік өмірге ... ... ... ... сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге дайындау мәселесі
бойынша ғылыми-теориялық зерттеу мен ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік туғызды:
І.Философиялық, тарихи-әлеуметтік, психологиялық, педагогикалық
әдебиеттерді зерттеу ... ... ... бүгінгі
қоғам өміріндегі көкейкесті мәселені ... ... ... ... ... дайындау ұғымы отбасы мен неке, онын дамуы, отбасы
мен неке құру ... ... ... ... кызметі, некенің
түрлері, неке және махаббат, неке және құқық, сыйластық ... ... ... айкындалды.
2.Жоғары сынып ... ... мен ... ... талдау, оларда отбасы-некелік
өмірге даярлаудағы үш бағытты анықтады - ... өмір ... ... ... ... калыптастыруға болатындығы
айкындалды. Отбасы-некелік өмірге даярлауды ... ... ... туралы білімдерін, көзқарастарын, іс-әрекет үлгілерін әдепті
көрсеткіштерден жоғары сапалық көрсеткіштерге арттыру деп ... ... ... ... ... ... тұжырымдар мен мектептегі оқу-
тәрбие жұмыстары негізінде жастарды ... ... ... ... ... ... ... негізінде
отбасы-некелік өмірге дайындық моделінің ... ... ... ... болып табылатын факторлармен мектепте жүргізілетін
факультатив сабағындағы колданылатын дәстүрлі әдістермен, ... ... ... ... және ... сабақтар,
сыныптан тыс іс-шаралар, тәлім-тәрбиелік кештер,әдеби-музыкалық кештер,
пікірталас, дөңгелек үстелдер, зиялы қауым өкілдерімен кездесулер негізінде
дайындық ... ... ... ... оқушыларын отбасы-некелік өмірге дайындаудың моделі
негізде орта ... жас ... ... ... мазмұны отбасы мен неке дамуының әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бойынша теориялық және практикалық мәселелерге
жүйелеудің ұтымдылығы анықталды.
5.Жоғары сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге ... ... оны ... ... ... жүйелі мақсатқа бағытталған іс-
әрекеттерінен көрінеді. Жоғары сынып ... ... ... өмірге деген білімдерін, көзқарастарын және ... ... ... ... жолы ... ... курсының бағдарламасын пайдалану екендігі дәлелденді.
6.Жоғары сыньш ... ... ... ... ... 1) ... сынып оқушыларына факультативті сабақ курсында
отбасы мен неке дамуының әлеуметтік-теориялық негіздері, ... ... ... ... ... ... білімдерді меңгерту; 2) мектепте, отбасында, сынып жетекшісінің
жұмыс жүйесінде отбасын мемлекеттің бір ... ... ... отбасын білім
мен тәрбие орталығы ретінде есептеу, отбасы жеке ... ... жүйе ... ... ... ... бағытталған
педагогикалық іс-шараларды аткару; 3) ... ... ... ... ... мен ... ... қарым-катынас жасау мәдениеті, әдебі жеке
адамгершілік ізгі қасиеттерді үлгі түту ... ... ... сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге дайындау нэтижесі жеке
тұлғаны жан-жақты дамыған азамат, маман-кәсіпкер, отағасы
немесе отанасы болуға дайындау болып ... ... ... ... ... ... айқындалды.
8.Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді талдау және ... ... ... ... ... ... белгілері болып жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік өмір
туралы олардың білімдері, көзқарастары және белгілі бір отбасылық
мәселеге өзіндік талдау жасау деңгейлері арқылы ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жасауға болады:
а)отбасы-некелік өмірге дайындықты жоғары сынып оқушыларының
адамгершілік, моральдық, этикалық, ... ... ... ... ... қажет;
ә) отбасы – некелік өмірге дайындығы ұсынылған үлгідей бағдарлама
негізінде ... ... ... ... және ... оқу орындарында, мұғалімдер біліктілігін
жетілдіру институттарында ... ... ... курсын
ұйымдастырған жөн;
в)сыныптан тыс тәрбне жұмыстарын жүргізгенде ұсынылып отырған
"Отбасы-некелік өмірге дайындық" курсының ... ... ... ... орта ... ... және ... курсына қосымша ма-
териалдар ретінде жүргізілетін жаңа үлгідегі факультативтік дәріс түрлерін
мектеп бағдарламасына енгізу кажет;
д)мектептегі ... ... ... талаптарының сұраныс пен қажеттілігіне
сай жаңа ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін практик-мұғалімнің
нақты ұсыныстарымен, үнемі әлеуметтік зерттеу ... ... ... ... Абдрахманова Т. Тәрбие отбасынан ... ... ... Ж. ... ... ... ... 44-466
3. Ақылбекқызы Г. Отбасы тәрбиесінде педагогикалық психологияның
маңызы.//Болашақ.2004-№ 13 шілде
4. Алмабаева Ж.Отбасындағы бала ... ... Ш. ... ... апарар жол/АлтынбайШ//Қазақстан
мұғалімі.2003.19 наурыз.
6. Атемова,Қ.Қазақ отбасындағы ... ... ... ... Г. ... ... мектебі/ Г.Асанова//Қазақстан
мектебі.-2007№1.16б.
8. Ахметқалиева М. Сынып жетекшісі және ата-ана/Ахметқалиева ... ... ... рухани кұндылықтар нег ... ... ... ... ... тағлымы.-2004-№
1 -196-1986.
1О.АндрееваГ.М. Гульга А.В. Семья. МГУ .1990ж
11.Анцупов А.Я. ... А.И. ... ... Г.М. ... психология. МГУ 1980ж
13. Әубәкірқызы Б. Психологиялық ... ... - ... ... ... ... сыныптан тыс ... Э. ... ... мектебі.-2006.-№ 12.-10— 126.
16..Байжанова Ж. ... ... ... Ж. Ана дәптерінен. Ал,1989ж
18.Бодалева А.А. Столина В.В. Семья в психологической консультации.
19.М-1989ж8. Богданов Г.Т. Богданович Л.А. ... А.М. ... и ... ... Е.М. ... . Минск-2000ж
21. Вершинин. М.С. Конфликтология. М-200ІЖ
22.Герасимович Г.И. Советы врача молодеженам. Ал-1992ж
23. Громова О.Н. Конфликтология. М-2000ж
24.Ғабдуалиева О. ... ... ... В.В. и др. ... в ... ... М-1988ж
26.Ерғуатова,Р.Мектеп психологиясының отбасындағы тәрбиені талдай
білу жолдары/Ерғуатова,Р//Бала тәрбиесі.-2005.-№2.-12-166.
27.Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. Ал-1995ж
28.Жанказакова,Қ. Отбасында ... ... ... ... 1 .-23-246.
29.Жусанбаева Г. Бала ... ... ... мектебі.-2007.-№2.-7-8б.
З0.Жүсіп Н. Отбасы-Отанның ошағы.
31 .Зинченко С.Н. Почему детям бывает трудно ... ... Л. ... ... ... ... ... А.П. Экономические и психологические прблемы семьи М-
1989.
34.Книга для родителей ... ... ... ... ... С.В.Психология современной семьи.
37.Қабышева,Р. Ізгілікке ... ... ... Ұрпақ тәрбиесі ортақ/ Қалкеева,Н//Тәрбие кұралы.-
2006.-№2.-76-77б.
39.Қоянбаев Ж. Семья және ... мен ... ... ... Ж. Үйлену де оңай емес. АЛ-1999ж
41.Құнанбаева АЖ. Дәстүрлі қазақ жанұясындағы ата-анамен ... ... ... АЖ.педагогика.-2006.-№3.-16-21б
42.Құсайын Т. От6асы мемлекеттің негізі. Ал-2006 ж
43.Құрманбаева,Г.Н.Көңілді, ... ... ... ... дене ... спорт.-2006.-№2.-34-366.
44. Лиханов А.А. Драматическая педагогика. М-1990ж.
45.Литвак М.Е. Психология . ... ... И.Э. ... в ... ... Т. Ауыл ... оқу-тәрбие үрдісінің ерекшеліктері
/Машенбаев т//Қазақстан мектебі.-2004.-№ 10-8-106.
48.Мұқашева,Ғ.Тәрбиенің бастауы ... ... ... ... В.П. ... ... ... М-1987ж
50.Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030. Ал-1998ж
51.Нұғысқанова,Ш. Отбасындағы бала ... ... Қ. ... ... ... ... ... К. Иман және инабат. Ал-1993ж
54.Оразбекова Қ.А. Отбасы психологиясы. Ал-1997ж
55.Өгешқызы Г. Отбасы-шағын мемлекет. Ал-2006ж
56.Өмірбаева,К. ... ... ... ... ... Г.Е. Энциклопедия для родителей Ал-1995ж
58. Психология управления (курс лекций) М-2000
59.Плотникс И.Э. Психолгия в ... ... Л.М. ... ... ... М-199ІЖ
61.Ратникова В.П. Конфликтология.М-200ІЖ
62.Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального
развития личности ребенка. М-1999ж
63.Розин В.М. ... ... ... ... ... қыз ... халықпыз/ Сәрсенбай О//Егемен
Қазақстан.-2003-6мамыр.
65.Сысенко В.А.Супружеская конфликт. М-1989ж
66.Смақова А. Отбасы,әйел және нарық. Астана-2002ж
67.Сатир В.Как строить себя и свою ... ... Т.Т. ... глазами ребенка. М-1989ж
69.Херсонский Б.Г. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов.
Киев-1991ж
70.Штолд X. Каким должен быть твой ребенок. М-1987ж
71. Эйдемиллер Э.Г., Добряков И.В., ... И.М. ... ... ... ... С-Пет/г-2006ж
Қосымша
|Критерийлері |Көрсеткіштері ... ... | ... ... | ... құрута |
| ... ... ... |
| ... адам ... |-отбасының адам өмірі |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |құкығын білуге |
| ... ... ... |
| ... ... ... достық |
| ... ... ... ... жасауға |
| ... ... ... ... |
| ... ұл және ... ... |
| ... ... ... ұмтылысы; |
| ... ... ... мүшелері |
| ... ... ... |
| ... ... жасауға |
| ... болу ... |
| ... ... | ... |-отбасы мен ... ... мен ... |
| ... ... ... |даму тарихын білуге |
| | ... |
| ... ... |-отбасының неке құрудың |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... қызметінің |-отбас ы н ы ң |
| ... ... ... ... ... |
| ... мен ... |отбасы түрлерімен |
| ... ... білу ... |
| ... т.б. ... мен ... |
| | ... мәнін ашуға|
| | ... ... | ... ... ... ... |
| ... өзара |кұрмет қарым-қатынас |
| ... ... ... ықылас; |
| ... | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |тығыз байланыс жасауға |
| ... ... |
| ... алу; ... |
| ... пен өнер ... ... |
| ... ... ... |
| ... мен ... |-ата-ана мен балалар |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |-ана мен қыз, әке ... |
| |мен ұл ... ... мен ... |
| ... нығайту;|арасында дұрыс |
| | ... ... |
| ... |
| ... ... ... |-ана мен қыз, әке |
| ... ұл ... |
| |қа ... ... |
| | ... ... |
Жоғары сынып оқушыларын ... ... ... мен ... ... ... мен ... сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге даярлаудың қорытынды,
салыстырмалы өсу динамикасы.
Қосымша ... ... ... ... пайыздық
салыстырмалы көрсеткіші (%)
|№ |Критерийлері ... ... ... ... |
| | ... | | | |
| | |э.т |б.т |э.т |б.т |э.т |б.т | |11. ... - ... өмір туралы
білімдері |Алғашқы |6 |7 |14 |12 |14 |14 | | | |Соңы |22 |8 |9 |11 |6 |13 |
|22. ... - ... өмір ... көзқарастары |Алғашқы |5 |5 |12 |13 |16
|15 | | | ... |20 |7 |7 |10 |5 |12 | |33. ... - ... ... іс -
әрекет үлгілері |Алғашқы |5 |6 |13 |13 |15 |15 | | | ... |21 |8 ... |4 |13 | | ... ... |16 |18 |39 |38 |45 |44 | | | ... ... |24 |34 |15 |38 | |
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................. 3
Бөлім 1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-
теориялық негізі.
1.1. Отбасы және ... ... ... ... ... қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктері ..14
1.3.Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... ... ... ... ... іс-жүзінде шешудің жолдары.
2.1 Отбасындағы конфликтілі жағдайдың алдын-алу жолдары .......... 48
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда ... ... ... ... жағдайды шешудің психологиялық
әдістемелері................................................................
.......................................... ... ... ... 67
Қосымшалар.............................................................
.............................. 71

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0311