Қазақ халқының салт-дәстүрлері [ 21 бет ]

Әр ұлттың өзіне тән ерекшелігі бар. Оны музыка мәдениетінен, би өнерінен, қол өнерінен, тұрмысынан байқаймыз. Ән, күйлерді тыңдай отырып, билерін, ою-өрнектерін, зергерлік әшекей заттарын көре отырып, оның қай ұлтқа тән екенін ажырата білуге болады. Осылайша қазақ ұлттын да оңай ажыратуға болады. Қазақ халқының бұрыннан пайда болған салт-дәстүрлері басқа көршілес жатқан ұлттардың салт-дәстүрлеріне ұқсас болып келеді. «Қырғыз қазақ бір туған» деген мақал қазақ халқы мен қырғыз халықтарының бір-біріне өте ұқсас екенін көрсетеді. Сонымен қатар түркі тілдес халықтар да қазақ халқымен бір қандас болып келеді.
Қандай халықтың болмасын салт-дәстүрлері сол халықтың мінез-құлқын, қасиеттерін таныта алады. Мысалы. қазақтарға тән бауырмалдық, ақжарқындық, қонақжайлық. Әрине, бұл қасиеттер басқа халықтарда да кездеседі. Бірақ бұл қасиеттер әр халықта әр қырынан көрініс береді. Сонымен ұлттардың салт-дәстүрлеріндегі мінездері мен қасиеттері бір-біріне ұқсап, бірін – бірі толықтырады.
Қазақ халқының салт – дәстүрлері осы ұлттың мінез – құлқын, қасиеттерін көрсетеді. Кейбір салт – дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары сол халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезіне, сеніміне, ырымына қарай қалыптасып, келеді. Қазақта «Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа» деген мақал бар. Той – думандарда, жиындар мен мерекелерде орындалатын осы қазақ халқының салт-дәстүрлері оның ұмыт болмағанын паш етеді.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері тіршілік кәсібіне, наным-сеніміне, өмірге деген көзқарастарына байланысты ұрпақтан – ұрпаққа берілгенде ауысып, өзгеріп, жаңарып отырады. Қазіргі уақыттың өмір ағымына байланысты кейбіреулері түрленіп қана қоймай жаңадан еніп те жатыр.
Салт-дәстүрдің ұрпак тәрбиесіндегі мәні зор: балатәрбиесіне, тұрмыс-салтқа, әлеуметгік мәдени салт-дәстүрлер болып үш түрге бөлінеді. Бала
        
        Қазақ халқының салт-дәстүрлері
Әр ұлттың өзіне тән ... бар. Оны ... ... би
өнерінен, қол өнерінен, тұрмысынан байқаймыз. Ән, күйлерді тыңдай отырып,
билерін, ою-өрнектерін, зергерлік әшекей ... көре ... оның ... тән ... ... білуге болады. Осылайша қазақ ұлттын да оңай
ажыратуға болады. ... ... ... ... ... ... көршілес жатқан ұлттардың салт-дәстүрлеріне ... ... ... ... бір ... деген мақал қазақ халқы мен ... ... өте ... екенін көрсетеді. Сонымен қатар түркі тілдес халықтар
да қазақ халқымен бір қандас ... ... ... ... ... сол халықтың мінез-құлқын,
қасиеттерін таныта алады. Мысалы. қазақтарға тән бауырмалдық, ... ... бұл ... басқа халықтарда да кездеседі. Бірақ бұл
қасиеттер әр ... әр ... ... береді. Сонымен ұлттардың салт-
дәстүрлеріндегі мінездері мен қасиеттері ... ... ...... халқының салт – ... осы ... ...... ... ... салт – ... мен әдет-ғұрыптары сол
халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезіне, сеніміне, ырымына ... ... ... ... жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа»
деген мақал бар. Той – думандарда, ... мен ... ... ... ... ... оның ұмыт ... паш етеді.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері тіршілік кәсібіне, наным-сеніміне,
өмірге деген көзқарастарына байланысты ...... ... өзгеріп, жаңарып отырады. Қазіргі уақыттың өмір ... ... ... қана ... ... еніп те ... ұрпак тәрбиесіндегі мәні зор: балатәрбиесіне, тұрмыс-салтқа,
әлеуметгік мәдени салт-дәстүрлер болып үш түрге ... Бала ... ... ... ... ... ... бері жүргізілетін
тәлім-тәрбиелерінен бастап, есейіп азамат ... ... ... ... ... ... сүйінші, балаға ат кою, бесікке салу, қырқынан
шығару, тілін дамыту, тұсау кесу, атқа мінгізу, сүндет той, тіл ... ... мен қыз ... ... болуы мен шаруашылыққа, еңбекке, өмірге бейімдеу.
Тұрмыс-салт дәстүрлеріне қазақтың киіз үйі, киіз ... ... ... ... ... киімдер мен тағамдар, мал бағу, егіншілік, ... ... ... ... ... тәлімгерлік түрлері
енеді. Ал, ... ... ... ... ... ... ... шешендік сөз өнері, қазақтың ұлттық ... ... — үй ... ... қонақ күту, ұлттық мерекелерді
өткізу сияқты түрлері кіреді.
Бұл кітапта қазақ халқында қазіргі күні ұмыт болмаған және ... ... ... ... аласыздар.
Амандасу салты
Амандасу салты қазақ халықының ең үлкен дәстүрлерінің ... ... ... ... ... бірінші амандасады. Жасы үлкен ер адамдар
мен арасында амандасу салты «Ассалаумағалейкүм!» деген ... ... ... ... тілекті білдіреді: «Сізге алланың нұры жаусын» деген
сөз. Бұл сөзді жасы үлкен ер ... әр ... ... ... ... қолданады. Тілегін қабыл алып, қарсы адам: «Уағалейкүм ... деп ... ... Ол: «Алланың рақымы сізге де жаусын!» деген сөзді біддіреді.
Осылай қол ... ... ... ... ... кезек-кезек
отбасыларының, туған-туыстарының, бала-шағаның, мал-жанның халін ... ... ... үйге ... ... ... ... жайғастырып
отырғызады. Қазан асып, дастарқан жая карсы алады. Қария адам ... ... ең ... аман ... ... ... ... дастарқан басында
қай елдің баласы екенін, әке-шешелері кім екенін сұрап, нендей шаруамен
жүргенін әбден біліп ... соң ... ... Бірін-бірі ұзақ уақыт
көрмей жүздескен адамдар төс қағыстырып, қол алысып, аркаларын қолдарымен
кағысып амандасады.
Қазақ халқының ... ең бір ... ... ... қайын жұртымен амандасуы. Ізеттілік көрсетіп, келін ата-енесіне иіліп
сәлем салады. Келін сәлемді таңертеңгісін ата-анасына салады және олар ... ... ... болғандарында салады. Сәлемін алған олар тілектерін
білдіріп, рақ-меттерін айтады. Жас келіннің сәлемін алған енесі немесе ... ... ... ... ... бол!», «Ұл тап!», «Көп жаса!» деген
тілектерін айтып ризашылығын білдіреді. Келін тағы сол ... ... ... ... ұсынады. Үйге қонақ кіріп келісімен үй иелері
орындарынан тұрып екі ... ... ... ... ... тұрып амандасқаны ізеттілікке жатады. Егер үйде ... ... ... ... тұрғызбай өздері барып амандасады.
Алыстан келген ағайын көп ... бойы ... ... ... ... білу үшін жеке-жеке үйлеріне кіреді. Бір-бірімен қауышып
жатқан ағайындар қуаныштарын дастарқан ... ... ... ... адамға туған-туыстары мен көрші-қоландары онымен
арнайы сәлемдесуге келеді. ... ... ... ... ... ... адамның не көріп, не ... ... ... ... ... айта ... қайғы мен ас, ат ортақ» деп, өз ұрпағын бауырмалдыққа, береке-
бірлікке баулып келген ата дәстүрінде кісі өлсе ... ... ... ... деп ... ... жас ... дүниеге келсе: «Нәрестенің
бауы берік болсын!» деп, немесе ауылға жас ... ... ... ... болсын!», деп тілек білдіру көрші-қолаң мен туған-туыстың міндетті
парызы ... ... ... ... ... кіре бере осы сөздерді
айта кіреді. Бірін-бірі сыйлағандарын амандық ... ... ... алдынан жастар кесіп өтпей, амандасса, ... ол үшін олар риза ... ... бір ... ... ... ... ізеттілік
көрсетіп, қамқорлық жасау қай жастың болмасын міндетіндей. Қарт ... кету үшін ... сол үйге ... ... ... олар ризашылықтарын білдіреді. Қарашаңыраққа соғып үлкен
үйдің қалжағдайын ... ... кету ... ... ... алу мен күту рәсімдері
Қазақ халқының дәстүрлері қонақ күтумен байланысып жатыр. ... ... бар» ... ... өмір ... ... халқы қандай
той болмасын қонағын шақырып, оны құдайындай сыйлаған. Ертеден келе жатқан
әдеті бойынша келген қонақты құр ... ... қай ... ... ... ... ... алып, дастарқандарын жайып, оған барын салып
сыйлайды. Қонағы үйіне кіре бере үй иелері амандасып болған соң ... ... ... ... ... деп, қонақтың терге шығуын өтінеді.
«Қонағын сыйлаған төрге шық дейді» деген мақал да осыдан шықса керек.
Жолы үлкен ... ... аса ізгі ... қарап, қой сойып, қазан асып,
баптап күтеді. «Қонақ келсе есікке, жүгіріп шык кешікпе» ... ... ... ... үй иесі ... ... алып, сырт киімін шешіп, қонақ
бөлмесіне қарай беттеуін өтінеді. Алдыменен қонақ келісімен қымыз немесе
басқа да ... ... ... ... ... беріп шөлдерін
қандырады. Шайларын іше отырып, ... ... ... ... біліседі. Қатар адамдар қалжыңдаса күліп, ойнап отыру
әңгімелеріне сән ... ... қақ ... жолы ... бас қонақ отырады.
Жолы мен жасына қарай қалған қонақтар төр ағасының оңы мен ... ... ... ... ... ... жасы кіші қонақ жасы үлкенге ығысып ... ... ... ... ... орын беруі» сонан қалған дәстүр.
Қонақтарды сыйлау қазақ халқында шай құйып беруінен көрінеді. Шай құю
жас келіндерге ... Олар ... ... ... қою ... ... Шай құюдың әр елде әр түрлі дәстүрі бар. ... ... көп ... ... ... толтырыңқырап құйса, оңтүстікте шайді
кесенің жартысынан төмен етіп ғана құяды. Шайді сүт немесе қаймақ қатып
қызыл күрең етіп ... ... ... ... ... ірімшік,
құрт, май, қант салып түрлендіру — үлкен аспазшылық. Қонаққа шай ... ... ... ... оң ... ... сол қолдың алақанын
жайып, шыны ұстаған қолын білегіне тигізіп, еңкейіп ұсынады. Дастарқан
үстінде үй иелерінің қонақтарға әлсін-әлсін алдарындағы астан алып отыруын
өтініп ... ... ... ... қонақ келсе болды мал сойып бермеген,
бірақ қонакка деп әрқашан ... ... ... ... мал сойылады, ал
қысты күні соғым етінен тартылған мүшелі ... риза ... ... ... Мал ... ... жөн-жобасы бар. Арнайы қонақ шақырып, ... ... ... ... ... мал сояды. Қонақ сыбағасына мал
сойылған жағдайда ол алыстан келген аса ... адам ... ... мал есіктен кіргізіліп союшы малдың мінер жағына бір ... екі ... ... ... орай ... алақанын жайып қонақтан
«әумин» деп бата тілеген. Қонақ бата істеуге тиіс ... бата әр ... ... Бата үй ... ... ризалық білдіру, мал-жанның
амандығын тілеу сияқты болып келген.
Мысалы, көп айтылатын батаның бір түрі ... ... ... берсін,
Жанға саулык берсін.
Босағаң тең болсын,
Пиғылың кең болсын.
Алдан ас ... ... ... ырыс берсін.
Дәулетің тасып жатсын,
Жасың жүзден асып жатсын!
Немесе:
Дәулетің зияда болсын,
Дүшпаның пияда болсын,
Ұлың ұяда болсын,
Қызың қияда болсын!
Адамның жаласынан,
Бұлттың ... ... мың да ... ... ... сақтасын!
Дастарқан байлығын берсін!
Еті дайын болған сон қонақ күтуші баласына қонақтардың қолына су құюды
тапсырады. Қолына құманы мен легенін алып, оң ... қол ... ... ... отырған қонақтардың артымен барып, бала үлкендерден бастап
қолдарына су кұйып шығады. Су ... ... ... ... ... тілегін айтады. Қазақта сыйлы қонаққа бас тарту ежелгі ... Ол — адам ... ... билейді деген үғымды білдіреді. Әр
қонақтың өзіңдік сый-сыпаты, мүше ұстау рәсімдері бар. «Қонақ ... ... ... ... үй иесі ... ... табақ тартысымен
білдіреді. Мысалы, бас жасы үлкен ақсақалға, ... ... ең ... ... онан ... ... ... асықты жілік ұстатады. Ал
күйеу бала мен келінге төс тартады. Бас ұстаған ақсақал немесе үлкен ... ауыз тиіп ... ... бұрын құлағын кесіп немерелеріне немесе
балаларға береді, етінен, құйқаларынан кесіп жанында отырғандарға асатады.
Ет желініп, ... ... ... су ... бала тағы да ... жүріп
қолдарына су құйып, майлық орамалдарын ұсынады. ... ... ... ... бата ... ... соң шай ішіледі. Қазақтарда ет
бергеннен кейін шай беру дәстүрі бар. Етке ... ... асын ... ... құрып, домбырашы, күйшілер өнерлерін көрсетеді. Үлкен
қарт адамдардың әңгімерелін тыңцайды. Қарттардың арасында ... ... ... ... ... Өнерлі адамдар термелер айтып, арасында
термені әрі қарай жалғастыру үшін әңгімемен айта келіп, «Сонда ... ... деп өлең ... жалғастырып кетеді. Өлеңдер айтылып, ... ... ... арқа ... ... есік ... шығып серуен
құрады.
Осындай қонақта болған үлкеңдер ризашылықтарын ... ... үй ... ... ... ... ... алма, алғысын ал»
деген бар. Үй иесі де келгендеріне риза болып, «Тойда ... ... ... ... ... ... халқының қонақ күту дәстүрі ... ... ізгі ... ... ... ... ... мықты
боллуында, көрші-қолаңдардың алыс-берісіне, ... ... ... ... ... ... мейірімді, үлкенді
құрметтеп, кішіге қамқоршы болуды үйретудегі тәрбиелік мәні зор.
Бесік той
Туған-туыстары жиылып, нәрестені бесікке салу ... ... алып ... ... ... елінде көп тараған. Бір жерге келін болып
түскен қызы бірінші босанғанда алып барады. Бесіктің жасауын ... ... Оған қоса ... ... ... мен дастарқанға қойылатын
тәттілерін салып алып барады. Алып барған киітінің ішіне тоғыз түрлі заттар
салады. Бағалы киімнен ... ұсақ ... ... ... ... ... асқа отырып, шүйіркелесе әңгімелесіп, құдағиларымен танысады. Шай
ішіліп, не бір әңгімелер ... ... соң ... ... ... алып ... ... ашпас бұрын сол үйдің басқа келіндері
көрімдік сұрайды. Бесікті ... әйел ... ... Жаңа ... бөлемес бұрын бесікке салушы бесіктің жабдықтарын орындарына
қойып, шашу ретінде алып ... ... ... мен ұсақ сыйлықтарын,
ақшалай араластырып, ... ... ... ... өткізіп қолын
тосқан әйелдерге «тыштыма» деп ... ... Жаңа ... ... ... ... бесікке көріп отырғандар баға беріп, бесік
әкелушілерге киіт беріледі. ' Құдағилар білезік пен жүзіктерін бір-біріне
сыйлайды. ... жыры ... ... би ... ... ... ақ ... ''
Бесік жыры
Әлди-әлди, ақ бөпем,
Ақ бесікте жат, бөпем!
Жылама, бөпем, жылама,
Жілік шағып ... ... ... берейін,
Әлди-әлди, аппағым,
Қойдың жүні қалпағым,
Жұртқа жаман болса да,
Өзім сүйген, аппағым!
Әлди-әлди, шырағым,
Көлге біткен құрағым,
Жапанға біткен тірегім,
Жаман күнде керегім!
Қонақ келсе, қой, бөпем!
Қой тоқтысын сой, ... той, ... ... ... ... ... жентіміз,
Алу секер қантымыз,
Дауыл соқса, бақан бар,
Сом темірге балға бар,
Сом сынғанға — алда бар,
Қалқам менің, қайда екен?
Асқар — асқар ... ... ... жүр ... ... жүр ... таудың алмасы,
Жаңа пісіп тұр екен.
Әлди, бөпем, ақ бөпем,
Ақ бесікте жат, бөпем,
Астыңа терлік салайын,
Үстіңе ... ... ... ... ... ... ... жылама,
Атекеңді қинама!
Арша ма екен бесігі?
Ала ма екен әкесі?
Өрік пе екен бесігі?
Сүйе ме екен әкесі?
Жиде ме екен ... пе екен ... ... ... ... ... жылқы қайырып,
Жаудан жылқы айырып,
Жігіт бола ма екенсін?
Айыр қалпақ киісіп,
Ақырып жауға тиісіп,
Батыр болар ма екенсің?
Бармақтарың майысып,
Түрлі ою ойысып,
Ұста болар ма ... ... сөз ... ... ма ... балағын түріскен,
Ұлы топта күрескен,
Балуан болар ма екенсің?
Бал қайнатып, шай ішкен,
Қазы кертіп, жал жеген,
Асты болар ма екенсің?
Ұзақ ... ... ... ма ... ... ... ... тиер ме екенсің?
Қашқан жаудың артынан,
Түре қуар ма екенсің?
Жылама, бөпем, жылама,
Атекеңді қинама!
Алтынмен шоқтап тақия,
Берсек пе екен осыған?
Біз садаға, біз ... пе екен ... ... ... ... ... ... болса, отырсын,
Әлди, балам, алда жар!
Армансыз дүние кімде бар,
Біреудің болып көңілі шат,
Армандылар аһ ұрар!
Жездей-жездей қолыңнан,
Жезделерің айналсын!
Әлди, ... ... ... келе жатыр балам,
Отыз қызды олжалап,
Алып келе жатыр балам,
«Олжа — олжа!» — дегенге,
Әрбіріне бір ... келе ... ... ... ... ... ... шырағым!
Көлге біткен құрағым!
Маңдайдағы кұндызым!
Аспаңдағы жұлдызым!
Әлди балам, ақ балам!
Айналайын балам-ай!
Айналсын сенен анаң-ай!
Әлдилеп сені ... ... ... ... ақ бөпем,
Жылама, бөпем, жылама,
Көзіңнің жасын бұлама,
Әлди-әлди бөпешім,
Қозы жүні көрпешім,
Жұрт сүймесе сүймесін,
Өзім сүйген бөпешім,
Айнекем балам, қайда ... ... ... алма ... ... жолында,
Әлди, балам, ақ балам,
Ақ бесікке жат, балам,
Айналайын көзіңнен,
Атасына нақ балам,
Әлди, балам, әлди!
Әуедегі жұлдыздай,
Суда жүрген құндыздай,
Өзім қалап ... қор ... ... әлди!
Бөбек бөлеу
Бөл-бөл, бөбек, бөл, бөбе
Бөлейін бері кел, бөбек.
Бедерлі бесік, төрт есік,
Төгілте салдым тер төсек.
Бөпешім, бесік — отауың,
Отауыңа кір, бөбек.
Бөл-бөл, ... бөл ... ... ... ... бас ... ... бес бөлек.
Саусақайы салбырап,
Бөлене қойсын қос білек.
Бөл-бөл, бөпем, бөл, бөпем,
Бөлесем, жөнге көн, көкем,
Көк ала жылқы көлде ... ала ... ... ... ... ... сор, ... бөпем, бөл, бөпем,
Бөлейін бері кел, көкем.
Жұлдызынды жұм көкем,
Жуынып ерте тұр, бөпем.
Алшая атқа мін, ... қара біл, ... ... бөл ... ... көк ... өзекте көбелек,
Көлге көк құс шүй, бөбек,
Көк өзекте көбелек,
Көбелектей күл, бөбек.
Бөл-бөл, ... бөл, ... ... қолкөмек,
Әлпештеген ата-анаң,
Бола қалса мүгедек.
Таңайын ұйықта, таң атсын,
Түңде оянба, түн түнек.
Бөл-бөл, бөбек, бөл, бөбек,
Бөріден бөстек ки, бөпем,
Ерінбей еңбек ететін,
Еліңе бол елгезек.
Елгезек ... ... ... екі ... ... бөл ... ... біл, бөбек,
Білмесең бәрін бекерсің,
Бет алдыңа кетерсің,
Елге есті ер керек,
Ер жет! Есей ертерек!
Қасым Аманжолов
Әлди, ... ... ...... ... ... ... — ұйықтайсың,
Жоқсың бүгін көз ілген,
Көп ісімнен бөгедін,
Жаудыраған көзіңнен...
Ұйықтай қойшы, бөбегім,
Әлди-әлди, әлди-ді,
Әлди қашан қалғиды.
Ұйықта десем, күлесің,
Айналайын күлкіңнен!
Ер жеткен соң ... бір күн ... — деп, — ... ... ... қой, әлі таң ... Деп ... бұртандап,
— Әлди-әлди әлди-ді,
Әлди біздің қалғиды.
Ұйықта, бөпем, ұйықтай ... ... ... ... ... ғой ... алдында.
Ұйықтап кеткен не табар,
Бұл өмірге бекер кеп.
Ұйықта бөпем, ұйықтап ал,
Ер жеткен соң бол сергек.
Әлди, бөпем, ... боп ... ...... дағы күн ... ... де бір кез тыншығар.
Сен де тынық бір ... қана жат, ... жүзе ... ... ақ ... әлдиім, бөпешім.
Тұсау кесу
Қазақ халқының өмір салтына көрік ... ...... ... ... ... кезде кішігірім той жасап, тұсау кеседі. ... ... ... ... ... ... ... Дастарқан жайылып,
көрші-қоландар, әйелдер, қыз-келіншектер жи-налады. Тұсауын кесетін баланың
аяғына байлайтын ... ... ... әйел ... алып ... ... даярлаған сыйлықтарын беріп, ортаға баланың аяғына байланған ... ... ... ақ, кара ... ... ... байлауға жететіндей етіп
дайындайды. Ақ, қарадан есіп жасалған жіп, ... ала ... ... ... ниетті білдіреді. Түсау кесетін ... ... ... Беделді, іске ықшам, жасы үлкен, балалы-шағалы әйелге жүктейді.
Ол әйел шамасына қарай ... ... ... Кей жерлерде баланың басынан
аяғына дейін жаңа киімдер кигізіп, әкелген сыйлығын ел керсін деп ... ... ... тұрып кигізіп қояды. Бұрынырақта ат пен ер тоқымын
сыйлаған. Өлендер айтьшып, тілектерін тілейді. Тұсаукесер ... ... ... ... бірі мынау:
Қаз-қаз балам, қаз, балам,
Қадам бассаң мәз ... ... ... ... қаз, ... жаз ... қарайық,
Басқанынды санайық.
Қаз-қаз балам, жүре ғой,
Балтырыңды түре ғой.
Тай құлын боп шаба ғой,
Озып бәйге ала ғой,
Қаз баса ғой ... ... ... аяқ баса ... аса ... ... құлыным,
Желбіресін тұлымың,
Елгезек бол, ерінбе.
Ілгері бас шегінбе.
Тұсауын кескен әйелге әке-шешесі риза ... ... ... ... береді. Кейбір жерлерде тұсауын кесетін балаға ... әйел аяк киім ... ... аяқ ... бір тоғыз етіп жасап алып
келеді. Шамасы келіп жатқандар сол ... ... ... ... ... той
Сүндеттеу бұрыннан келе жатқан дәстүр. Ең бірінші Ыбырайым пайғамбар
мен оның ... ... және ... ... Құдайдың берген
өсиеті болған. ... ... да осы ... ... ... мақсаты мұсылмандықтың және бала ер жетіп, азамат болды ... ... күні ... ... осы ... ... той» деп, ... үлкен той жасап, атап өтеді. Сүндетке отырғызылған ... ... ... ... ... ... ... атқа жабу жауып,
ашамай салып, сүндетке отырғызылатын баланы отырғызып, алдына қоржын іліп,
туған-туыстарын тойға ... ... ... ... ... ... ... оны сүндетке отырғызылатын баланың ... ... ... ... Той ... ... ... арнайы
ұлттык киім киіндірген баланы атқа отырғызып, жиналған қонақтардың алдына
шығарады. Отырғызатын атын өрнектелген кілемше ... ... ... ... ... Тойды өткізетін асаба қонақтарын
жайғастырып отырғызып, тойды бастайды. Той ... ... ... ... ... тілектерін айтқызады. Тойға ... ... ... тілектерін айтып, сыйлықтарын сыйлайды. Би биленіп, ... ... ... ... ата, әжесі немесе жақын туыстары уақытша тәрбиелеуге алғанды
«бауырына ... деп ... ... ... ... ... та алмайды. Бұл дәстүрдің мақсаты жалғыз қалған ... ... ... деп, ал ... ... ... ... уақытша
жібереді. Бауьфына салушылар тәлім-тәрбиелерін береді, қамқорлықтарын
жасайды. Бала өскен соң ... ... ... сол ... ... ... ... әсіресе бірінші немерелерін бауырына ұлдың әке-
шешелері салады. Бірінші немерелері үлкендердікі деп ... ... ... ... ата-анасы да тәрбие береді. Есейген балаға бауырына
салған адамдар әрдайым ... ... Өз ... кем ... ... ... ... есейген бала табысының алдыңғысынан сый сыйлайды.
Бұл оның ризашылығын білдіреді. ... ... ... айта ... ... тауып тұрмысқа шыққанда үйлену тойларының қадірлі аналары
деп, сөз кезегін ... ... ... ... ... сол ... ... түскен келіннің бетін ашып көпшілікке таныстыру — халқымыздың
құрметтейтін, ежелден келе ... ... ... ... ақын жігіт
өлеңменен ашады. «Беташар» айтар жігіттің ақындығына қоса әншілігі де ... ... ... жөн. Беташар әр жерде әр түрлі өтеді. Кейбір
жерлерде күндіз туған туыстарына той ... ... ... ... соң
беташар жасайды. Ақын жігіт той басқарушы мен той ... ... ... ... ... ... тізімі мен отбасындағы орындарын жазып
алады. Өлеңге қосып, әр қайсысының атын шатастырмай айту үшін ... ... ... ... ... жапқан келінді екі абысыны екі жағынан
сүйеп алдын ала дайындап қойған жерге алып ... Екі ... ... жас ... ең ... ... ... қажет. Мұның өзі
абысыңдарының өзінен кейінті келінге кәрсеткен өнегесі, әрі ... ... ... ... жолы болып табылады. Өйткені
«келіннің бетін кім ашса сол ыстық» деген ... ... ... ... сәлем
салғанда демеген абысындарға да қатысты. Бұл кезде келінді сүйеп ұстап
тұрған жас ... да ... ... сәлем жасап, келінге үлгі
көрсетеді. Бет ашуға дайын ... ... ... ... келінге және
көпшілікке арнап өлең айтады. Келіннің жан-ұядағы орнын айта ... ... ... жігіттің жақын туыстарымен таныстырып сәлем бергізеді.
«Беташардың» мағынасы енді қыздың жаңа ... ... ... өзгергенін
білдіреді. Қыз күнінде жасаған қылықтарын тастап, әдепті келін болуы жайлы
осы жерде айтылады. Айтылатын өлеңнің ...... ... ... әдептілік міндеттерін сипаттап ақыл айту. «Беташар» айтатын
адам ... жаңа ... ... осы екі ... қуанышын тойлауға
келгендердің қайсысының кім екенін, қандай туыстық жақындығы бар ... ... ... аға, ... апа, ... ... қайын інісінің
беделін, қадір-қасиетін таныстырады да, тізе бүктіріп сәлем салғызады.
Жақын ... атын атап ... да ... ... екі ... ... ... Туған-туыстары конаққа
келгенде қабақ шытпай қонақжайлылық танытуын, ... де ... ... алған адам жас келінге беретін сыйын атайды да сәлем салғызған ақынды
да құр қол қалдырмайды. Ақын ... ... ... ... ... тастайды.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0507