Меншік саяси - экономикалық категория ретінде [ 25 бет ]

Ж о с п а р : бет

I Кіріспе .......................................................................... 2

1.1. Меншік туралы ұғым.......................................................... 3
1.2. Меншік саяси-экономикалық категория ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7

II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің әдістері.......................................................... 9
2.2. Меншік формалары мен олардың даму диалектикасы.... 10
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің
әр түрлі формаларының қалыптасуы........................................ 12
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің Қазақстандық үлгісі.................................... 14

III Қорытындысы
3.1. Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. Мемлекет иелігінен алу-меншік
қатынастарын қайта құрудың шешуші бөлігі......................... 23

Пайдаланылған әдебиеттер........................................ 31
        
        Ж о с п а р :
бет
I ... ... ... ... ... ... ... ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7
II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу ... ... ... ... мен ... даму диалектикасы.... 10
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің
әр түрлі ... ... ... ... иелігінен алу мен
жекешелендірудің Қазақстандық үлгісі.................................... 14
III Қорытындысы
3.1. Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. ... ... ... ... ... шешуші бөлігі......................... 23
Пайдаланылған әдебиеттер........................................ 31
Кіріспе
Бұл тақырып өте күрделі және көп қырлы.Ол әлеуметтік-экономикалық
жүйенің ... және өте ... ... қамтиды.Бүгінгі таңда меншік
қатынастарының проблемалары өзекті ... бірі және ... ... ... ... ... көшу меншік қатынастарына ... ... қай ... ... ... ... ... бір
меншік формасы жатыр.Сондықтан нарық қатынастарына көшу ... ... ... ... өз ... ... ... біз меншіктің мемлекеттік /жалпы-халықтық/ және ... ... ғана ... ... ... айқындалып отырғанындай,бұрынғы көзқараспен социализм
орнату жолында деп есептелінген елдердегі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... бірі – ... ... қатынастарының
үстемдікке ие болуы.Сол себепті де оларды өзгерту және ... ... ... ... ... қоғам тарапынан өзіндік
көзқарас білдіру мәселесі алға тартылып отыр.[7]
Қазіргі қазақстандық ... ... ... иесі (өз қалауы
бойынша) меншік объектісін иеленеді,пайдаланады және билік етеді. ... ... ... ... ... ... ... іс-жүзінде иелену мүмкіндігінің заң жүзінде қамтамасыз
етілуі.
Пайдалану-мүліктен оның пайдалы қасиеттерін ... одан ... заң ... ... ... ету-мүліктің тағдырын айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі меншіктің жеке, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ғылымында мемлекеттік болып табылмайтын барлық меншік «жеке» деп
танылады. «Жеке» ... және ... ... ... бола ... Республикасында меншік нысанына қарай тіркелген заңды тұлғалардың
саны 2002 жылғы 1 қаңтарда келесідей болды: барлығы 156,4 ... ... ... – 24,1 мың; жеке ... –127,1мың; оның ішінде
мемлекеттің ...... ... ... – 4,1мың;шет елдік меншік – 5,1мың.
Нарықтық ... ... ... қатынастарын өзгертудің заңды
қажеттілігін туындатты. Бұл мемлекет ... алу мен ... ... ... бұл ... таңдап, оны толығымен зерттеп,алдыма
қойған ... ... ... ... Меншік туралы ұғым
Қай ел болсын, оның ... ... жете ... ... ... тап ... экономикалық билік кімнің қолында? Немесе
адамдардың өмір сүру негізі – материалдық игіліктерді иемденетін кім? ... мәні - ... ... және оның ... ... қатынастары болып табылады.
Меншік – қоғамдық құрылыстың экономикалық ...... ... ... Сондықтан әрбір мемлекет меншік туралы заңдар
қабылдап, оны қорғайды. Меншік, заң жағынан алып ... ... ... ... ... мен ... материалдық байлық әр
түрлі субъектілер/жеке ... ... ... ... қалай иемделінетіні және бөлінетіні анықталады. Меншік
иесі заңмен анықталған мүліктерге ие болады. Және ол ... ... ... және оған ... ... өкілеттілігін алады.[7]
Меншіктің пайда болу табиғатына қомақты үлесті ... ... және Адам Смит ... ... рет қоғамның тапқа,
яғни жалдамалы ... және жер ... ... ... Петтидің «еңбек – байлықтың атасы,жер – оның ... ... ... ... ... осы күнге дейін жойған жоқ..[6]
Бұрынғы Одақтағы қоғамдық ілімдер дамуының ... ... ... ... ... ... ... саяды. Бұд жағдай
«меншік» ұғымын зерттеу процесінде де көрініс алды. Біріншіден, ... ... ... тек құқылық феномен деп түсіну. Егер саяси
экономия объективті экономикалық процестерді ... және ... ... бір ... ... көңіл аударсақ, онда бұл
көзқарастың дұрыстығы күмән туғызбайды. Ал осындай бағытты ... ... ... ...... экономикалық қатынастарын
бейнелейтінін, сол себепті де бұл олардың ... ... де ... де олар экономикалық қатынастарды, меншік қатынастары ретінде
қарастырудың ... ... ... айырып алады.
Екіншіден, көп уақыттар бойы меншіктің экономикалық және ... ... ... оны ... қалқып түсіндіру орын алып келді.
Көптеген авторлар ... ... ... салыстырмалы
дербестігі/оның мазмұнын өндірістік қарым-қатынастар арқылы анықтау/мен
оның ... ... ... ... ... ... арасындағы
өзара байланыс туралы нақты жауап бермеді.
Әйтсе де бірқатар ... ... бұл ... ... ... айтылып та жүрді.
Олар меншік туралы ... ... ... ... ... ... ... экономика мен құқықтық біртүтастығы деп
тұжырымдалды. Демек, ... ... ... де дәл ... қатынастары құқықтық және экономикалық материалдардан тыс
қалыптаспайды, олар осы екі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық процесті сыпаттайтын принциптерінің
ерекшелігі осында.
Ендігі басты мәселе – ... мәні және ... ... ... дегеніміз не? Міне, осы сұраққа жауап іздеу қажет.
Меншік дегеніміз - өндіріс ... және ... ... ... ... ... туындайтын қоғамдық
қатынастар. Ол адам және ... ... ... емес, адамдар
арасындағы қатынастар болып табылады.
Күнделікті тәжірибеде меншік қатынастарының ... ... ... ... арасындағы айырмашылықтарды ажырата білу қажет.[7]
1. 2.Меншік саяси-экономикалық категория ретінде
Мұны өндірістің қоғамдық формасын анықтайтын, адамдар арасында құрал-
жабдықтарды ... ... ... қарым-қатынастар жүйесі деп
түсінеміз. Сондықтан, меншік туралы жалпы түрде оны: тек «таза» абстракция
ретінде ғана айтуға ... Ол ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды бейнелейді.
Сонымен, меншік экономикалық категироя ретінде – ... ... ... ... ... – нақты қоғамның
экономикалық қатынастарының толық жүйесіндегі ... да бір ... ... ... ... ... ... көрінісі
болып табылады.
Өндіріс процесін адамдардың өзінен тыс табиғатты иемденуі деп ... ... Бұл ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады. Ал, ұштастыруда әр түрлі қоғамдық формалар қолданылады.
Сөйтіп, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Әйтсе де әртүрлі жағдайда меншіктің:
мемлекеттік, жеке меншік, ұжымдық деген тәрізде ... ... ... формалары бар.
Меншік – иемдену, билеу, пайдалану тәрізді күрделі қарым-қатынастар
ретінде осы ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады. Олай болса, оның экономикалық мазмұны мен заңдылық
қозғалысын тану үшін ... ... ... ... ... ... ... және әрқайсысының ерекше өзіндік
мүдделері бар ... яғни ... және ... ... олардың мақсат-мүдделері өндірістің бағдар-бағытын анықтайды. Мұны
мынадай екі вариантқа топтауға болады:1. Кәсіпкерлер мен жұмыскерлердің қай-
қайсысы ... ... ... ... ... ... ... болуын көздейді. 2. Өндірісті
ұйымдастырғанда өз мүдделерін теңестіруге және олрды ... ...... ... ... ... ... олар; «мына зат менікі» десе, онда бұл жайт ... ... ... ... және бұл мүлікті кімнің иемденуге
құқығы бар, ал кімнің құқығы жоқ екендігін көрсетеді.
Иемденуге қарама-қарсы ұғым – ... ... ... ... ... бір бөлігі – құрал-жабдықтарды өз иелігіне алып, басқа адамдардың
тіршілік ету ... ... ... ... Осыған сәйкес бір адамдардың
өндірген өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... иелері өздері өндіріс процесімен
айналыспайды. Ол белгілі бір ... ... өз ... ... ... Бұл ... ... иесі және кәсіпкерлер
арасында мүлікті шаруашылық түрінде пайдалану ... ... ... ... ... ... ... етуге және оны пайдалануға
уақытша заңдық құқық алады. Бұған жалға беру мысал бола алады. Оның ... ... бар. ... ...... жеке адамдарға, шетел
фирмаларына өндірістік кәсіпорындарды немесе оның белгілі бір ... ... ... ... ... жасауға беруі. [7]
1.3.Меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің ... ... ... ... ... өту ... үшін ... көлденең тартады: меншік ... ... ... жаппай мемлекеттік меншіктен өндіруші мен меншіккердің жақындасу
түрлерін табу, тіпті олардың ... ... ... ету.Демек,
мемлекеттік меншікті реформалау, оны жекешелендіру, мемлекеттік мүліктің
жеке объект және жеке ... ... ... ... ... ... жекешелендіру ғана кәсіпорынның ... мен ... ... ... ... ... кейбір социалистік елдерде ... ... ... ... жалпы құрылымына қарағанда ... ... ... ел ... бәсекелестіктің болмауына алып ... ... ... ... кәсіпорындар тұтынушыны билеп
төстеуіне және тапшылық ... ... ... алып ... ... ... нарықтық ортаны құру үшін
мемлекеттік ... ... ... ... Осыны жүзеге асыру
өндірушінің тұтынушыға өктемділігін ... ... ... нарықты жоғары сапалы таур мен қызмет көрсетумен барынша
толтыра түседі.
Өтпелі ... ... ... ... ... құрудың
халықаралық тәжірибесі меншік түрлерін өзгертудің эволюцияреформаторлық
тәсілін, жекешелендіру тәсілін ... ... ... ... мына екі ... ... алу» ... бір-біріне ... ... ... ... ... тікелей басқару қызметін алып
тастауды түсіндіреді . Басқаша айтқанда, мемлекеттік ... ... беру ... ... ... ... ... дейінгі аралық баспалдақ.
Мемлекет қармағынан алу-мемлекеттік меншікті өзгертуге байланысты
мемлекеттің экономикадағы ... тыс ... ... ... ... ... алу монополизмді жеңуге,бәсекелестік пен
кәсіпкерлікті дамытуға ... мына ... ... жүреді:
1)иемдену процестін мемлекет қарамағынан алу;
2)шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандарын жасау;
3)жаңа ұйымдық ... ... ... ... ... кең ... процесс. Ол
мемлекеттік кәсіпорынның мемлекеттік емес ... ... ... ауысуын
қарастырып, акционерлік , кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... мақсаты-әртүрлі меншік
түрінің ... , ... ... дамуына , әлеуметтік
–бағытталған ... ... ... ... ... ... Мемлекеттен алу мен жекешелендіруге ... ... ... ... ... және ... бөлімшілері,
сондай-ақ ,әлеуметтік аяның мәдени қызмет көрсету объектілері, мемлекеттік
тұрғын-үй қоры және ... ... ... ... толық алу
кәсіпорынның бақылау цифры мен ... ... ... ... ... лимиттер тұтынушыны әкелушіге және бағаны орталықтан
бекітуге жоғарғы ... ... ... ... ... етеді. Әртүрлі
меншіктегі кәсіпорындар арасындағы ... ... ... құрылады.[1]
Мемлекеттік меншікті жекешелендіру барысында шешіліп ... ... ... ... ... едәуір дәрежеде түсімі жоқ және ... ... ... ... мен дотациялар берілуі есебінен
қысқаруы,яғни мемлекеттік бюджет уақытының қысқаруы;
-жекешелендірілген кәсіпорындарда экономикалық өсуі ... ... ... ... ... ... субъектілер ретінде жеке меншік ... ... ... ... ... ретінде экономикалық тәуелсіз
тауар өндірушілер қалыптастыру;
-еңбек қызметкерлерінің материалдық ... ... және ... жаңа ... ... жеке ... ие адамдар санын көбейту мақсатымен өндіріс құралдарына
меншікті ... ... ... мен ... және ... ... ету;
-капиталдың салалар арасындағы ауыс-түйісін арттыру және экономикадағы
құрылымдық өзгерістер процестерін жеделдету;
-тиімді ... ... ... ... жеке ... мен ... тұлғалардан капитал тартылуын ұлғайту мен жеделдету;
- капитал рыногын ... және ... ... дамыту;
- кәсіпорындардың шешімдер қабылдауына мемлекеттің араласуын шектеу.[5]
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен жекешелендірудің әдістері
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... мен ... төмендегідей түрлері қолданылады:а) мемлекеттік
кәсіпорын мүлігін ... ... б) ... меншік объектілерін
концессияға беру; в) ... ... ... ... ... ... құру; г) еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорын
мүлігін ... алу; д) ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорын мүлігін заңды тұлғаға және азаматтарға конкурс немесе ... ... ... ... ... ... жүзеге асады:
- совхоз бен басқа да ауылшаруашылық кәсіпорындары, фермерлік және ... ... ... мен олардың ассоциациялары және ... емес ... ... ретінде қайта құрылды:
- ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды құру;
- құс фабрикасы мен кешендерін, ... ... ... ... ... серіктестігі етіп қайта құру;
- рентабелді емес мемлекеттік ауылшаруашылығы кәсіпорын ... ... жеке ... ... ... сату: 1997 жылы 1 қаңтарда 2400 кеңшар
(совхоз) мен ұжымшар (колхоз) қайта құрылып, 47000 ... ... ... 3200 ... қожалығы құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен меншікті жекешелендіру тғыз ... ... ... ... ... ... ... немесе ұйымдар жекешелендіру объектісі болып табылады.
Жекешелендірілген объект жеке тұлғаға жеке меншік ретінде сатылуы мүмкін,
ал ... ...... ... ... бөлу негізінде жүргізіледі.
Жекешелендіру-меншікті мемлекет қарамағынан алудың ... ... жеке және ... ... жеке ... қатынасқа өтудің түбірлі мәселесі. Ол жеке меншік секторы
мен акционерлік қоғамдардың және ... ... ... ... көрсететін қозғалысты анықтайды.Оның жүргізулі нарықтық
қатынастың пәрменділігіне байланысты болады.Жекешелендіру-меншіктің барлық
түріне-мемлекеттік,ұжымдық және жеке меншіктің теңдігі мен құқығына ... ... ... ... ... ... жарамды өнім түрлерін өндіруге деген ынтасының арта ... ... ... ... формалары мен олардың даму диалектикасы
Меншік – қашанда ... бір ... ... ... пайда
болып дамиды. Адамдардың жасампаз әрекеттерінің негізі ... ... – бұл әр ... ... ... өзекті көзі. Ал
экономиканың басты құрылымы /конструкциясы/ технолоигялық процесс ... мен және оның ... ... ... ... ... қоғамдық формада жүзеге асырылатынына тәуелді болады.
Адамзат қоғамының тарихи даму барысында құрал-жабдық ... ... ... ... ... олардың біріне-бірі қарсы: жалпы және жеке
меншік деп аталатын екі формасы бар.
Жалпы меншік – ұжым ... ... ... ... ... яғни бұл – ... ... ортақ меншік деген сөз. Мұндай
иеленушілік әр түрлі қоғамдарға тән. Ол – рулық ... даму ... ... ... ... меншігі деп бөлінгені белгілі.
Меншіктің басты формасының бірі – ұжымдық кәсіпорынның меншігі. Бұл
меншік: мемлекеттік кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ... ... сатып алған немесе заңда көзделген басқа ... ... ие ... ... жағдайында пайда болады. Сонымен бірге,
ұжымдық кәсіпорынның мүлкі, оның ішінде өндірілген ... ... ... ... ... игілігі болып табылады.
Ұжымдық меншіктің: кооперативті ... ... ... ... ... ... ... ассоциацияларының
/бірлестіктерінің/ қоғамдық ұйымдар мен қорлардың және діни ... деп ... ... түрі ... ... – жеке ... өндірістің заттық факторларына ... ... өз ... ... ... Оның өз ... және өзгенің
еңбегіне негізделген екі түрі бар.
Өз еңбегіне негізделген жеке меншіктің субъектілері – жеке ... және ... ... өз ... өмір ... ... меншігінің иесі,екінші жағынан,тікелей жұмыскер болып
табылады.
Өзге адамның еңбегіне ... жеке ... - ... ... баюға бейімделеді.Сөйтіп,негізгі өндіріс құрал-жабдықтары аздаған
адамдардың қолына түседі де,қоғамның басқа ... бұл ... ... тап осы ... теңсіздік пайда болады: қоғам топтарға
/қоғамдық топтарға/ бөлініп,олардың бір тобы ... ... ... ... айрылады.
Меншік түрлерін қайта қалыптастыру кезінде адам өзін іс жүзінде нағыз
қожайын сезінетіндей,еңбек ... ... ... ... пен ... ... ... дәрежеге қол жеткізе отырып,өндірісті ұйымдастырудың неғұрлым
тиімді формаларын табуға әрі өз ... ... де ... ... күш
салатындай жағдай жасауға тиіс.
Біз көп уақыттар бойы кеңестік экономикалық әдебиеттер арқылы меншік
проблемасы мен оның эволюциясы нақты және ... ... ... қатаң
қағидаға жүгініп келдік.Оның жоғарыда айтылған: мемлекеттік /жалпы
халықтық/ және ... ... ғана ... келгеніміз
рас. Мұның біріншісі – негізгі және жетекші рөл атқарады, ал ... ... ... ... ... Және ... ... тек
екеуінің өзара үйлесіп, бірыңғай жалпыхалықтық /мемлекеттік/ меншіктің
қалыптасуына байланысты деген ой-пікірді ғана ... ... ... 30-жылдардан бастау алып, тек ... ... ғана ... ... ... бастады.
Қазіргі таңда біз меншіктің көптеген әр түрлі формаларын мойындап,
соларды қалыптастыруға тырысудамыз. ... ... әр ... ... объективтік қажеттілігі неде?
Біздің нақты мойындайтын ... ... ... болсын,
олардың пайда болуын әділетті немесе әділетсіздік көзқарас тұрғысынан алып
қарастыруға болмайды. өйткені ... ... ... ... негізі бар.
Мәселен, жеке меншіктің пайда болуы адамдардың даму деңгейінің
объективті қажеттілігі. Демек, жеке ... ... жою – ... ... ... жою деген сөз емес. Меншіктің әр түрлі формалары өзінің
өміршендігін, өндіріс құрал – ... ... ... ... ... ... ... дейін сақтайды. Бұл ... ... жеке ... өз ... ... тағы ... ... меншіктің екі тарихи рөлін жоққа шығаруға болмайды. Біріншіден,
ол шын мәнінде, нақты меншік ... ... ... ... дүниеге
әкеледі. Екіншіден, ол мемлекеттен, саяси үкіметтен тәуелсіз, дербес
меншік субъектісін ... ... ол ... ... ... ... ... меншіктің негізгі «ақауы» - өндіріс құрал-жабдықтары иелері
жалдамалы жұмысшыларды ... ... ... Міне, осыған байланысты
кеңестік экономикалық әдебиеттерде адамды – адам ... жою үшін ... ... ... ... алмастыру қажет деген ой-
пікір берік орныққаны әркімге аян. [7]
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің әр ... ... ... нарықтық қарым-қатынастарды қалыптастыру бағытында
көптеген шаралар ... ... Оның сан ... ... және ... субъектілерінің болуы – нарықты қалыптастыру мен оның тиімді ... ... ... Бұл ... ... ... негізгі
бөлігін мемлекеттік басқару органдарына тікелей бағынудан құтқарып, оларды
акционерлік, кооперативтік және т.б. ... ... ... меншіктің бүкіл қоғамды түгел қамтитын сыпатынан айыру,
меншікті мемлекет иелігінен алу, акционерлік, ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру адамдардың
шаруашылық және еңбекке деген ынта – жігерінің арта ... жол ... ... жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасының «Меншік ... ... ... бар. Сөз ... ... заң – ... рет республиканың өз
меншігін айқындап ... ... ... ... да меншіктің алуан
түрлілігіне тұңғыш рет заң жүзінде рұқсат берілді.
Сондай-ақ, осы құжатта меншіктің бір түрін екінші бір ... ... және оның ... ... болатындығы да ескерілген. Сол
себепті де бұл Заңда отбасы мен ... ... ... ... мен ... ... қоғамға, ассоциациялар мен
бірлестіктерге, қоғамдық ұйымдар мен ... діни ... ... ... ... бар. ... құжатта: меншіктің жекелеген
азаматтардың және мемлекеттің меншігі деп аталатын түрлері көрсетілген.
Сондай – ақ, ... ... ... жеке ... де ... айтылған.
Жалпы меншік туралы сөз болғанда, ол бір-бірімен өзара байланысты:
дәстүрлі, әрекеттік құқығы, экономикалық және заңды – құқықтық деп ... ... ... барынша күрделі ұғым екендігін естен шығармау қажет.
Екінші және үшінші мәселе туралы жоғарыда сөз болды. Ал ... ... ... ... жер ... мүлік дауы, және т.б. мәселелерді реттеп
шешіп отыруға арналған, сонымен қатар, әлі де болса, ... ... ... ... әдет-салт құқықтарын назардан тыс қалдыруға болмайды.
Бұл айтылғандардың үлкен әлеуметтік ... ... ... ... ... тұңғыш Ата Заңынан /конституция/ көрініс ... Ата ... ... ... деп атап ... ... ... сан алуан меншік түрлеріне негізделеді.
Мемлекет барлық меншік субъектісінің заң ... ... ... ... мен ... ... ... салаларының әр
түрлі, меншік иелерінің өз құқығын жүзеге асыру шектері, оларды қорғау
кепілдіктері ... ... ... ... екі түрі – мемлекеттік және жеке
меншік аталады. Бұл «Меншік туралы» заңға енгізілген ... сай ... Ол ... өте ... және ... ... орнықты орын алып отыр.
Онда мемлекет меншігінің бөлінбейтіндігі ... ... ... ... ... ... «толық шаруашылық жүргізү» ... ... ... ... мен пайдалану құқығын айғақтайтын, сондай-ақ меншік
иесіне белгіленген мөлшерде оларды пайдаланудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ерекшелік: Заңнан «ұжымдық меншік» деген ұғым алынып
тасталды. Дәл қазіргі сәтте Қазақстан ... ... жеке ... ... сонымен қатар, осы екеуіне тән негізделген меншіктің әр
түрлі түрлері заңды деп ... ... ... ... ... ... меншігі;
- шаруашылық қоғамы мен серіктестіктің меншігі;
- акционерлік қоғамының меншігі;
- ассоциациялардың және бірлестіктердің меншігі;
- қоғамдық ұйымдар мен ... ... діни ... ... ... экономикаға көшуге байланысты меншік қатынастарын қайта
құру өзекті проблемалардың ... ... ... ... формаларының
плюрализмі – бұл шаруашылық жүргізу жүйесінің, бүкіл ... ... ... ... реттеуінің қажетті шарты. Бұл жағдайда
меншіктің әр түрлі ... өз ... ... ... ... ... болмайды. Әр кәсіпорын тиімді бәсекелестік жағдайда өмір сүруі
қажет.
Меншіктің әр түрлі формалары – бұл ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз диалектикалық
өзара байланыстылығы.
Тағы да бір маңызды мәселе. Меншік ... ...... ... ... Қазақстан экономикасының дүниежүзілік
шаруашылыққа, дүниежүзілік өндірістік қарым-қатынастарға енуінің ... ... ... алу мен ... ... үлгісі
Экономиканы әміршілдік басқару жүйесі кезінде мемлкеттік меншік түрі
өте ... ... ... ... ... ... басты
екі оқылығы болды: а) ңебек адамы сол меншіктің билеушісі ( иегері ... ... және оны ... ... ... ә) ... бюрократтану жүріп, экономиканың артықшылығы тапталды. Шетел
тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік меншік 30-40% ... ... ... ... ... сапасын жол ... ... ... ... ... ... мен ... дамуын қарастырады. Мемлекеттік меншікті ... ... ... мен ... жүзеге асты.
Меншік құқығы экономиканы мемлекеттен алу мен ... ... ... ... азаматтарға берілді.
Ұлттық бағдарламаға сай Қазақстан Республикасында мемлекеттен алу
мен жекешелендіру алғашқы екі кезеңде ... ... ... ... аралығын қамтиды. Бұл кезеңдегі
жекешелендіру процесінің негізгі бағыты- мемлекеттік ... ... ... өту үшін ... жасау мақсатында кең
ауқымды реформалау болды. Ол кәсіпорындарды олардың еңбек ... ... ... ... жеңілдетілген талаптармен беру және
сауда мен қызмет ... ... ... ... ... ... үй
купондарына сату жолымен жүргізілді.
ІІ кезең ... ... ... Бұл ... Қазақстан
Республикасы Президентінің 1993 жылғы 5 наурыздағы Жарлығымен ... ... ... ... мемлекет қарамағынан алу
мен жекешелендірудің Ұлттық Бағдарламасына» сәйкес жүзеге асырылды.
Жекешелендірудің ... ... ... ... ... халқына ұлттық мүлікті өндіріс объектілері мен ... ... ... ... және материалдық емес активтерді ... ... ... беру ... ... процесіндегі меншік
құқықтарының дербестенуі негізінде орталықтанған-жоспарлы экономикадан
нарықтық экономикаға өтуге ... ... ... болу ... ... ... бағдарламасы институционалдық
реформалардың негізгі ... ... ... « ... ... », ол шағын сауда кәсіпорындарының, коммуналдық
шаруашылықтардың, тұрмыстық қызмет көрсететін байқаулары мен аукциондар
арқылы жүзеге ... ... саны ... ... ... ... орташа кәсіпорындарды,
оның ішінде инвестициялық жекешелендіру купондарына « ... ірі және ... ... ... ... саны ... ... жеке жобалар бойынша жекешелендіру;
- «мемлекеттік ауыл шаруашылық кәсіпорындарын (совхоздар) жекешелендіру.
Жекешелендірудің ІІІ ... ... ... ... қамтыды және
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 2 ... №246 ... ... ... ... жылдарға арналған
жекешелендіру мен қайта құрылымдау Бағдарламасына» сәйкес жүзеге асырылды.
Үшінші кезеңі Бағдарламасының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикасында жеке ... ... қол ... және оны ... ... еді.
Үшінші кезеңі мемлекеттік меншіктің тек ақшалай қаражатқа
жекешелендірілуін қарастырды және ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік кәсіпорын;
- жекешелендірілуі тұйық технологиялық циклді бұзбайтын ... ... ... ... және ... емес ... ... бірліктерін;
- кәсіпорын мүмкін, мемлекеттік кәсіпорынды жойған жағдайда, тек
аукционда ғана;
- ... ... ... қорларындағы мемлекеттің
акциялары мен үлестерін.
Сондай-ақ мемлекеттің акциялар пакеті мен үлестерін сенімдік басқаруға
беруді:
- ... ... ... және ... кешеніндегі;
- металлургиялық және тау-кен кешеніндегі;
- көлік -коммуникация кешеніндегі;
- агроөнеркәсіп кешеніндегі;
- ... ... ... ... ... 1999-2000 жылдар аралығын қамтыды және ... ... 1999 ... 1 ... №683 қаулысымен
бекітілген ... ... ... ... және ... ... ... арттыру Бағдарламасына» сәйкес жүзеге
асырылды.
ІV кезең Бағдарламасының ... ...... мен ... ... ... негіздерін жетілдіру; есепке алуды жақсарту,
басқарудың тиімділігін жоғарылату жіне мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... ету еді:
Бағдарламаға сәйкес:
- мемлекеттік акцияларды ... және ... ... ... мен ... өткізіліп берілді;
- «көгілдір фишка» ретінде анықталып, мемлекет оларда үлес қосушы ретінде
қалдырылды;
- мемлекеттік мүлікті республикалық және коммуналдық деп бөлу ... ... ... ... ... және ... шыға ... жергілікті жерлерде инвестициялық саясат
жүргізуді көздейді.
1999-2000 жылдары Мемлекеттік мүлік ... мен оның ... ... ... ... ... ... объектілерін, соның ішінде 1991-1992
жылдары 6,2 мың ... ... және ... ... 28 ... объект 1993- 2000 жылдары ... ... ... ... кезеңде жекешелендіруден 4144 млн. рубль алынған. ... ... ...  215,4 ... соның ішінде
акционерлік қоғамдар акцияларын сатудан - 90%-тен астамы түсті.
Жекешелендірудің төмендегідей ... ... ... ... ... ... кім жоғарғы баға ... ... ...... ... ... ... жағдай ұсынған сатып
алушыға артықшылық көрсетіледі;
б) кәсіпорын акциясын ересек тұрғындарға беру;
в) купондық тәсіл.
Жекешелендіруді кейде дүниежүзілік ... алып бара ... ... деп те ... ... Шынында да бұл процеске даму дәрежесі әр
түрлі деңгейдегі 50-ден астам мемлекет қатысады.Бұл ... ... ... ... мен өндіріс орындары
тікелей мемлекет иелігінен алынып,жалға берілуде. Бұл процестің ауқымы мен
қарқыны, ... 1991 ... ... ... және ... ол, ... көшкен
дамудың әр қилы деңгейіндегі мемлекеттерде жүріп жатыр. Жекешелендіру ТМД
елдерінде әр ... ... ... ... бұл ... шет ... де ескерілуде, қателіктерге де жол берілуде, бірақ уақыт басқа
таңдаудың жоқтығын көрсетіп отыр. Бүгінгі ... ... ... қорландырумен үнемді, тиімді жұмыс істей алмай, ... ... етіп ... ... ... ... ... меншік сектордың рөлін нығайту ... ... ... Мемлекет алып өндіріс ... ... ... жол беріп, кәсіпкерліктің дамуына ... бір ... ... да ... ұзақ жылдар бойы санамызға социалистік меншік
сіңіріліп , жеке меншік қанаушы ... тән деп ... ... ... ... пен жеке меншік ... ... ... ... ... бағындырудың басымдылығына
орай жеке меншіктің даму болашағы жоқ деген ой ... ... ... ... ... ұмтылысын басуға мемлекет машинасының
барлық ... ... ... қоғамдық ойдың дамуы ел өміріне
елеулі ... ... ... жүйе ... көзге меншік иесі бола
отырып, қоғамдық ... ... ... айдан анық. Осындай
оралымпаздық , ... іру ... ... ... ... ... күйреуін тездетті.
Қазақстан Республикасы 1993 жылы ... ... ... ... көшті. Мақсаты- тезірек меншіккерлер тобын қалыптастыру.
Тұрғындарға бірдей мүскіндіктер жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... мынада:
1. Жекешелендірілген инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
2. Жекешелендірілген ... ... тек қана ... қоры ... қолдану мүмкнідігі болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры азаматтардың ... ... ... ... жасайды. Бір жағынан Қазақстан
Республикасында ... ... ... жақындау. Оларды
жекешелендіру чек-ваучерді тегін тарату қарастырылған. Алайда, Қазақстандық
инвест-куподы иеленушілер оны ... ... құқы жоқ. ... ... ... сол, ... ... болмауы. Осы
жағдайлар Қазақстан Республикасында бағалық қағаздар нарығын қалыптастыруды
баяулатады. Басқада келеңсіз мәселенің бірі- ... қор ... ... Ресей чектік инвестициялық қордан өзгешелігі сол, әрбір
біздегі инвестициялық қордың құқы жоқ:
- Қазақстан Республикасы тұрғындары ... ... 5% ... ... бір ... ... акциясының 10% артығын ала-алмайды;
- бір ғана жекешелендірілген объектіге жиналған инвестициялық купонның
5%-тан артығын сала алмайды.[7]
|Кәсіпорындарды жекешелендіруден ... ... ... | |
| | | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... |үлесі | | ... |392 |125 |92 |82,7 |31,9 ... |79 |11 |27 |0,8 |3,5 ... | | | | ... |210 |33 |74 |6,7 |5,3 ... | | | | | ... | | | | | ... |46 |7 |32 |4,1 |0,6 ... | | | | | ... жеке ... ... ... 1994 ... 1-
шілдесіне дейін 9,6 мың кәсіпорындар меншік формаларын өзгертті. Олардың 22
проценті ... ... 25 ... ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу процесі оңайлықпен жүзеге
асырылмайды. Бүгініг таңдағы өтпелі кезеңде ... ... ... ... пен ... пайда болып, қалыптаса бастаған ... ... ... ... туғызбайды. Меншік қатынастарының
қарама-қайшылықтары қоғамның басқа ... ... ...... ... ... мазмұны және еңбекке
ынталандыру, бөлу қарым-қатынастарына қатысты басқа да қарама-қайшылықтар
өрістеуі ... ... бір ... ... ... ... меншік иелеріне
айналдыруға ынталанудың қажету шамалы...[7]
Пайдаланылған әдебиет:
1. Экономикалық теория негіздері Я.Әубәкіров
Алматы 1998ж. «Санат» 310-314, 318-323 бет
2. Экономикалық ... ... ... 2004ж. «Экономика» 45-47бет
3. Экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
252бет
4. Экономикалық теория
В.Крымова
«Кестелі оқу құралы»
Алматы 2003ж. ... 21 ... ... ... кіреміз
Оразәлі Сәбден
Алматы 1997ж. «Қазақстан» 104-106бет
6. Жалпы экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университет 2004ж. 21бет
7. ... ... ... ... ... 47-51, 54-64бет
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы
Алматы «Жеті Жарғы» 2000ж. 7-8бет

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0481