Ақындық даралық / Ж. Әбдірашев, Т. Медетбек / лирикалары негізінде [ 40 бет ]

Жоспар

Мазмұны

Кіріспе .................................................................................……3

Негізгі бөлім

I тарау
Ақындарымыздың поэзиясын зерттеу тану мәселесі .....……4

II тарау
Лирикалық қаһарман әлемі ...............................................…….8

III тарау
Көркемдік шеберлік өрнектері .........................................……22

Қорытынды…………………………………………………….29



Дисциплина: Әдебиет
Тип работы: Курстық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы


Урезанное содержание работы для ознакомления
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Бүгінгі кезде сонау 70-жылдардың ... ... ... ... ашып Ж.Әбдірашев пен Т. Медетбек сияқты ірі
ақындардың келгенін бүгінгі өлең сүйер қауымға ... ... ... Дей ... олардың шығармалары баспасөз беттерінде
жарияланып, кітаптары ... ... ... ... ... ... жоқ.
Ақындарымыздың өлең өріміне қандай жаңалықтар әкелді?, дүниетанымы ... ... ... ... ... ... анық.
Ж.Әбдірашевтың "Соғыстан соң туғандар", "Дала сенің ұлыңмын", "Жар
басындағы ой" атты ... ... де ... ... қоймайды. Ал
Т.Медетбектің "36 градус", ... ... ... ... ... ... ... да, лирикалық сазды иірімдерімен де оқушысын
сезім құшағында ... ... шүбә ... ... ... ... поэзия әлемінде осы сияқты өлеңдермен және де т.б.
жалынды жырларымен келер ұрпақты сусындатары ... ... Біз ... ... кезінде ақындарымыздың
шығармаларының ішіндегі тек лирикаларына ғана ... ... ... ... инені салып қойсаң да, бәрібір тесіп
шығады" демекші ... ... ... ... емес ... белгілі.
Әрине, біздің зерттеу объектіміз құр сөзбен желдіртіп мақтау емес, мейлінше
ақын творчествосына ... ... ... ... Біз зерттеу
мәселемізде алдымызға мынадай мақсаттар қойдық:
- Көркемдік әлеміндегі өмір шындығы.
- Өлең ... ... ... ... бағам байлауы.
- Зерттеліп отырған ақындарымыздың шығармасында көрінетін заман тынысы.
- ... ... ... ... жер ... Азаматтық әуен, әлеумет мәселесін жырлау.
- Ақындарымыздың стильдік ажыратылымы.
- Лирикалық қаһарман әлемі.
- Ақындарымыздың ... ... ... дәстүрі.
- Көркемдік шеберлік өрнектері.
- Лирикаға байланысты азын-аулақ анықтамалар.
- Ақындарымыздың шығармашылығына әдебиеттанушы ғалымдардың ... ... осы ... ой тұжырымдарымызды еске ала ... ... ... аша ... жөн көрдік.
Зерттеу тәсілдері: Біз зерттеу бағытымызда ақындарымыздың шығармаларын
талдау ... ... ... ... ... аға буын ақындардың
шығармаларымен салыстыру арқылы көп нәтижеге жеткендігімізді айта ... ... ... пен ... ... ... ... жүйеде әдебиет теориясы арқылы қарастырылып отыр. Бұл ... үшін ... ... ... талант өнердегі өзін емес, өзіндегі
өнерді қадірлейді.
З.Қабдолов.
Ақындарымыздың поэзиясын зерттеу, тану мәселесі.
Ақын тағдыры тым ауыр, тым қатал, тым ... Бұл ... айту үшін ... ... ... ... ... сезіну керек. Ақындық ұлы ұғым. Ақын өз
заманының дүрбісі. Өмірдің көп қалтарыстарын, тіпті жүрегіне ... ар ... ... да ақын ... ... көзімен көріп
үлгереді. Болмашы нәрсеге де бейтарап қарай алмайды. Ауыр ... ... ерке ұлы ... де кері заман істерін істемеді ме.
60-жылдардың орта ... ... ... ... ... ашып "құстың
қос қанатындай " /тақырып бойынша/ Жарасқан Әбдірашев пен ... ... ... Біз ... ... ... шығармаларына сәл болса да тоқталып өткенді жөн көрдік.
Жарасқан Әбдірашев 1948 жылы ... ... Арал ... Аманөткел
ауылында дүниеге келген. Сол кездегі "Лениншіл жас" газетінде, ... ... ... сын бөлімінде қызметтер атқарған.
1969 жылы балаларға арналған "Бұл не", 1972 жылы "Саяхат", 1971 ... жаз", 1974 жылы ... соң ... 1975 жылы ... ... 1980 жылы ... парызы", 1983 жылы "Досың болғым келеді", 1988
жылы"Сана соқпағы", 1989 жылы "Әзілің жарасса" кітаптарының авторы. ... ... ... айналысқан.
Ал Темірхан Медетбеков өмірбаянына келетін болсақ, ол 1945 жылы Шымкент
облысы, Түркістан ауданы, Амангелді атындағы колхозда туып ... ... ... ... ... облыс газеті "Коммунистік
жол"-да корреспондент болып жұмыстар атқарған.
Шығармаларына келетін болсақ ,1975 жылы ... ... атты ... 1977 жылы ... 1980 жылы "Әуедегі толқындар", 1998 ... ... ... / ... ... / ... ... түркілік
сарындағы 2002 жылы шыққан тың дүниесі "Көк түріктер сарыны" атты ... ... / 1, 155б ... ... ... ... ... зертте дегеніміз оның
шығармасымен шұқшия оқу арқылы танысу ғана ... ... ... ... өз ... ... білу " дейді. / 2,74б /
Рас сөз. ... ... ... ... ... бір адам ... адам ... ұқсас келіп жатуы да ғажап емес. Өмірдегі күлу, ... ... ... адам ... тән ... сарабдал сыншы тап
басып айтқан. Мәселен:
Сезімдерім шарықтап жайлауында жарықтың,
Құшағында отырмын шұғылалы шабыттың.
Күмбір-күмбір үн ... ... ... ... сөзі ... қағып тұр.
Немесе:
Табиғаттың қарамай күзіне де, қысына,
Дәл үстінен өтсін деп ... ... ... ... қақ жарып, жұлдыздардың астымен
Көгершін ғып сол сөзді
Құс жолымен ұшырам,-
дейді Темірхан ақын. / 3,3б / Дәл осы өлең ақын ... ... емес пе? Әр ... ... ... сөз ұшырып, көңіліне медеу
тапқысы келетіні тағы бар. Бұл өмір ... ... ... ... пен ... ... шығармашылығына ақын-
жазушылардың, ғалымдардың бірен-саран ой-пікірлері болмаса, олар ... ... әлі ... ... қойған жоқ. Дегенмен әдебиет айдынында
өздеріне тән қолтаңбасы бар, ... ... да ... жылы естілетін
азды-көпті лебіздердің бар екенін айта кеткеніміз жөн.
Жақсы өлеңнің жерде қалмайтыны ... ... жылы ... көңілге
сағыныш ұялататын, адам рухын ... ... ... де ... ... Әсіресе өлең сүйер қауым үшін тіпті ерекше.
Темірхан ақынның жалынды жырлары Фариза апамыздың / ақын ... ... ... / да жүрек сүзгісінен қалыс қалмаған сияқты.
Темірхан туралы ақын Фариза Оңғарсынова сонау 80 жылдары ... деп ... ... ... ... ... баспасынан "Мәртебе" атты өлеңдер
жинағы жарық көрді.Алдыңғы ақындарға ... ... де ... ... Бұл ... ... ... пікір қорытады. Ақынның өлеңдері бүгінгі
күнмен қауышып, ... ... ... ... ... ... ... төл дүниелеріндей туындалар. Мұның өзі
уақыттан бөлініп, ... ... ... ... ... ... ... десем артық айтқандық емес шығар. Қазіргі жастар
поэзиясынан ... ... де осы емес пе. ... күн ... өзі осы. ... ... тіл табысып жатқан Темірханның
ақындық, азаматтық әуенін біз осы ... ... 4,181б ... ұлы ... Гёте ... қателеспейтін адамдар болады, өйткені
олар ештеңе істегісі келмейді,-" дейді. Әрине, ... ... ... ... ақын ... осы ... сөз қозғаған. Бір
қызығы мақала барысында ... ... ... ... ... отырған
Жарасқан ақынымызға да өз пікірін білдірген екен. Ақын ... ... ... ... не? ... ... ... жігерлілік,
шешімділік. Олай болса осы кезде жарқылдап ... ... ... ... Мәселен, осыдан екі жыл бұрын Ж. Әбдірашевтің "Дала, сенің ұлыңмын"
атты өлеңдер жинағы шықты. ... ... ... ... ... ... ... ізденістер арқылы жақсы білеміз. Осы жинағы ... ... ... де, ... сөзді де естіді. Отына жанды, суына түсті. Бірақ
негізінде ол өзінің кім ... ... Ақын ... білді. Және поэзияны
ұғатын көкірекке мойындатты. “Дала, сенің ұлыңмында” ақын көп ... ... ... да. ... де ... ... Әрине, біраз
қайталаушылық, өзін-өзі қайталаушылық секілді нәрселердің бар екені рас.
“Туған дала,
демейді ешкім ... ... ... ... неге ... ... ... сен,
Атымтайсың,
Жомартсың! ” –
деген шумақтағы шүленсің сен, атымтайсың, жомартсың сөздері даланың
мінезін, дархандығын, кеңдігін ашып тұр. ... ... ... ... ... ... қартсың.
Әрі батыр,
әрі ер,
әрі мәртсің.
Ән болсаң сен –
саз емес, ариясың!
Дән болсаң сен – жүз ... ... ... ... пен миллиард, атымтай мен мәрттің бұл жерде айырмашылығы жоқ деп
ойлаймын. Қайталау – ақын үшін ең ... дос. Ол ... ... досыңнан
асқан қарам дұшпан болмайды” дейді. /4,180 б/
Осы мақалада зерттеліп отырған ақындарымызға өзіне тән баға ... ... ... ... ... ... дәлелін ісіңмен көрсету бар.
Өлең бір ғана ... ... ... ... ... ... суығына тоңу
бар. Әйтпесе жақсы ақын болып қалыптасуың да неғайбіл. ... ар ... ... ... ақындарымыздың екеуі де өз-өздеріне сенген, бір
сөзбен айтқанда ... кім ... ... ... мен Жарасқан туралы бір мақаланың төңірегінде ... ... ... ... шығармаларын мемлекеттік сыйлыққа ұсынған кезде
ақын Әбу Сәрсенбайұлы мен ... ... ... ... ... ... шырылы” /5,3 б/ атты мақаласы жарық көрді.
Сондай-ақ Дәуітәлі Стамбекұлының “Арғымақ мінген ақын” /6,2 б/, ... ... ... /7,5 б/ ... ... ... жүргізуі,
Ғарифолла Есімнің Темірханның 60-жылдық мерейтойы қарсаңында “Бекзада ... б/ ... ... бар ... ... ... ұялатады.
Ал Жарасқан жайында да біраз дүниелердің қамтылғанын айтуымыз орынды.
Жазушы Қалтай Мұхамеджанов “Ой түбінен ... ... ... азын-аулақ
Жарасқан хақында жылы пікірін білдіреді. Сонымен қатар академик З.Қабдолов
та ... ... жылы ... ... ... Тағы бір ... жағдай: профессор Бақытжан Майтанов ... ... ... ... ... ... ... талдау жасаған. Әрине, біздің
мақсатымыз мақала ішінде не айтылды, не қамтылды, соның ... ... ... жазу ... ақынның әдебиетте өз орны бар екенін
көрсету.
Жалпы ... ... өлең ... ... ... ... ... несімен ерекшеленеді? деген сияқты ... ... ... ... ... алдағы зерттеу бағытымыздан қарастырған жөн болар.
II-тарау
Лирикалық қаһарман әлемі
Лирика әдебиеттің үш тегінің бірі екені белгілі. Лирикада ... ... жан ... ... ... ... күрделі құбылыстар
мейлінше кездесіп жатады. Ол бір сәтті болуы мүмкін. Кейде ақын ... ... ... жүректе мәңгі сақталып қалуы да ғажап емес.
“Лирика сәл-сәл қарапайым болуы керек” – ... ... ұлы ... ... ... әдебиеттанушы ғалым А.Байтұрсынұлы да қуаттайды. Ол ... ... ... ... Көңіл күйінің көбі-ақ бір қалыпты ұзақ
тұрмайды. Көңіл күйінен шығатын толғау ... ... ... ұзақ ... ұзақ ... да. Нағыз толғаулардың көбі-ақ 4-5 ауыз өлеңнен
аспайды”. /9,384 б/
Лирика ... ... ... ... ... та ... Бірақ біз
бұның бәріне ... ... ... ... “Лирикалық қаһарман”
мәселесіне кеңінен тоқталмақпыз.
Әдебиеттануда лирикалық ... ... кең, және ... оқушысын
бірден ыстық сезімге баурап әкететіні айқын.
Академик З.Ахметов: “Лирикалық ... ақын ... ... ... ... тұлға ретінде көрінуі. Лирикалық
қаһарманның басты ерекшелігін айқындайтын ... ... ... ... өмір құбылыстарын, дәуірді, халық тағдырын өзінше
түсініп – сезінуі. Сөйтіп, лирикалық қаһарман ... ұғым ... ... ... ... ... бірлік-тұтастығын
танытады. Кейбір шығармалар оның ... бір ... ... ... ... бір кезеңін көрсететіні айқындала
түседі. Жекелеген шығармаларда лирикалық қаһарман бейнесі бір ... ... ... ... ... мысал бола алады. Біз
бұлардан лирикалық қаһарманның ... ... ... ... ... Бұл ... пікірді табиғатты немесе махаббатты жырлайтын
шығармаларда лирикалық қаһарман үнемі бір жақты, тар көлемде ... ... ... болмайды. Лирикалық шығармада көбіне-көп қоғамдық күрделі ... ... жеке ... ... жылы ... не ... назары түскен
табиғаттың бір көрінісін сезінуі – бәрі тығыз байланысып жатады” /10.134 ... өлең ... ... ... ... ... ... пен Жарасқан Әбдірәшев та да жиі ұшырасады.
Мәселен, Темірханның: “Тынышыңды алам, дүние”, “Соғысқа ... ... ... ... ... “Ақын жүрегіндегі жарылыс”, “Мың
тоғыз жүз отыз ... “36 ... ... ... ... ... “Асылбек+Айбаршын= махаббат” сияқты өлеңдері көңілге медеу
тұтатын, қазақ ... ... ... бола алатыны сөзсіз /11/.
Ал Жарасқанның: “Уақытқа уәж”, “Ақын кетіп барады”, “Тыңда мені ”, “Жар
басындағы ой”, ... ... ... ... ... ... “Балгер
қызбен әңгіме”, “Соғыстан соң туғандар”, “Менің арифметикам” т.б. ... ... ... болады /12/.
Өлең-өмір қозғалысы. Күйбең тірлікке ақын тағдыры тұрақтап қалмайды,
әрқашан ... ... ... да сол ... алам мен ... ... де ... жырдің ел – селін
Тарқамас менің шерім де!
Кетуім үшін ұққызып
Ақтарып, төгіп барымды –
тынышыңды алам мен ... ... бүк ... ... ... ... осы ... азамматтық әуеннен туған жүрек дүрсілі.
Өлеңге деген ... ... тән ... ... ... бірі ... кеңінен тыныс табады. Сонымен қатар қазақ поэзиясында ... тың ... ... ... ... ... бүк ... телефоныңды” деген тіркестер Темірханға дейін кездеспеген шығар.
Біз білетін “Байлаулы ит” немесе “Байлаулы ат”, тағы не бар? Бұл ... ... ... ... ... ... түсініп, ұлттық
бояуларды өлеңіне сіңіре білуі. ... ... ... ... қона бермейтінін түсіну ләзім.
Миллион рет күніне
Қайғыға, мұңға түсірген
Тынышыңды алам, дүние,
Бір ғана өлең үшін мен. ... ... ... ... қан ... ... шабатын өлеңдер алдыңғы
аға буында да кездесіп жатады. Мәселене, Мұқағали да:
Поэзия!
Менімен егіз бе едің
Сен мені сезесің бе, неге ... ... сені ... ... сені ... /13,343 ... де:
Ей, адамдар, айналайын туғандар,
Жалғыз минут тыңдаңдар!
Мен сендерге көп болды сыр шертпедім,
Қазір түгел көкірегім өрт менің! /14,106 б/.
Көркемдік дегеніміз бір-бірін ... ... ... ... оны Аристотельше еліктеу деп ... ... ... ... ... аталып отырған ақындардың әсері болды. Әйтпесе поэзияның
өркендеп, қалыптасуы да мүмкін емес еді. ... ... ... ... ... етер ... ... дауысқа,
түскен талай тартыспенен қағысқа,
бір үйде мен домбырамен кездестім
барып қайтқан ... те оны ... ... ап ... ... ән ... домбыра денесінен тұрғандай
оқ – дәрінің исі аңқып /11/
Соғыса кімнің болса да ... ... ... ... ... да ... ... тауқыметі біте қойған жоқ. Қазақтың қара
домбырасы ... ақын ... ... қасіретті көрсеткісі келеді.
Ол жыласа-
безілдеген, зар қаққан,
басар сені ... ... ... – домбырасын құшақтап –
Алатауын құшақтаған солдаттар.
Маңғыстауын құшақтаған солдаттар,
Қаратауын құшақтаған солдаттар,
Сарыарқасын құшақтаған солдаттар ... күйі ... ... ... ... ... ... сағынышын
паш етеді.
Көрген талай қанға бөккен күн-айды,
Адамдардан тыныштықты сұрайды.
Әлі күнге сол домбыра ұстасаң
Аруанадай мойнын созып ... ... ойы ... қалайды. Бейбіт күннің қасиетін түсіну үшін өткенді
ұмытпау керек екенін ұрпақ санасына ұялатады.
Шын ақындар бір-біріне ... ... ... ... ... ... ақыны болғаннан соң мақсат-мұраттары, идеялары қабысып жататынын
ешкім жоққа шығара алмайды. Өйткені ... ... ақын ... ... қоймасы анық. Біздің айтып отырғанымыз ... ... ... әр ақын ... ... ... ұқсастыққа келетін болсақ Ж.Әбдірәшев пен Т.Медетбековтың ой-
мұраттары соғыс тақырыбы жағынан қабысып жатыр. ... әр ақын ... ... ... ... ... ... танкісі бәрімізді қоса атты
Тумай жатып көзімізден жас ақты!
Біз білеміз бейбіт күннің бағасын,
Таңнан тұрып термесек те ... ... ... ... ... ол да ... ... мүгедектер “мінезін”,
Денемізде жатпағанмен қорғасын. /12/
Міне! – Көріп отырғанымыздай Гитлер ... ауыр ... ... ... ... ... жүрегіне жеңіл тимегенін көреміз. Екі ақын
да осы жағынан дәуір тынысын өзінше түсініп, бірін-бірі ... ... сол ... ... ... ... қалып қойған сарқыншағы
еді. Оны ұмытып, ... ... өту әсте ... емес ... ... басындағы ой” атты өлеңі ерекше.
Қасқая шығып жарға тік,
Қарайлап тұрмын қай маңда.
Алдымда деуші ем бар бақыт,
Артымда қалып ... ба?! ... ... еліндесіз. Философиялық ой, сезім эмоциясы, ақыл, парасат
осы өлеңде кеңінен тыныс ... Өмір ... ... күн, ... ... сүю, әке ... ... достар тағысын тағы өмірдің мәнді көріністерін
көз алдыңа әкеліп береді. Арғы жағыңды шымырлатып, жүрегіңді жылата отырып,
қуантады.
Бағынан ... ... енді ... ... ... баяғы
Бақытты шағым екен ғой! /12/
Өмірдің әрбір кезеңін Жарасқан ақын ... деп ... ... ... ... ... ... ақынды толғандырады. Балалық шақтың
қимас күндерін ақын көңілі шарқ ұрып сағынады. Әйткенмен өткен уақыт ... ... ... ... ... сен де ... ... хақың
жоқ, ойландырады.
Қиялшылдардың бірі едім,
Қанағат қылмас барға онша
Алқынып асау жүрегім,
Асықтым жігіт болғанша
Созыппын ерте бекер қол,
Жандай-ақ мүлде ... ... ... ... ... дейтін!... /12/
Ақын уақыттың осынша тез зымырап өткеніне бір сәт болса да ... ... ... ... ... да ... ... ма екен сірә, зор бақыт /12/
Бізде кейбір ақындар көбінесе ... бой ... ... ... ақында бұндай атымен жоқ. Бақыт ұғымы арқылы ... ... ... ... ... ... бар, ... жоқ. Өмірді ақын
шексіз сүйеді. Алдыңғы ... зор үміт ... ... ... ... деп ... Блок ақын “Әлдебір тылсым
күш құлағыма беймәлім бір әуенді ... ... ... осы ... сай сөздерді үйлестіріп, жазып үлгеріп отырсаң болғаны” деп жауап
бермейтін бе еді.
Жарасқан ақынның “Жар басындағы ой” атты ... де ... ... туса ... ... ... ... ол: “36 градус” болатын. Осы
өлеңі арқылы Темірхан поэзия әлемінен өзінің ... ... Жас ... ... ... 60 ... әкелген. Блок соның ішінен сұрыптап тек
алтауын ғана таңдап алған екен. Осы алты өлең ... ... ... ... ... ... да поэзияға жолдама алуына осы
“төрт аяғын тең басқан”, “36 градус” ... ... ... келген қартта да,
Кедейде де жүретін ылғи от қармап,
Хандарда да ... ... ... да ... ... бас ... да қайратын жүрген тасқа ұрып,
Ақында да кеудесін кескен жас тіліп, -
Мейлі олар ... ... ... ... ... құла ... екен бәрінің де қызуы
36 градус. /11/
Байыптап оқи бастасақ өлеңде үлкен жаңалық бар. Адамның бәрі бір хауа
Ана мен адам ... ... ... ақын ... ... ... ... байланысты 36 градус арқылы психологиялық параллелизм жасайды. 36
градус бұл жерде ... ... ... ол ... адам мансапқорлығымен
аспайтынын көрсету.
Елу градус
қақаған боран Сібірде сыңсып соқпасын,
елу градус
шыжыған ... ... ... қақтасын
дегенмен бірақ туасы
жатпайды екен өзгеріп
адамның температурасы. /11/
Ақын түйсігі ... ... елу ... ... ... Бір
оқыған адамға осы өлең бірден түсінікті болмасы анық. ... ... ... ... деген ұғым осы шығар бәлкім.
36 градустың қызуы
қайната алмас суыңды,
бу ете алмас көліңді,
балқыта алмас темірді,
тұтата алмас көмірді.
Дегенменен, бір тәуліктің ... сан ... сан рет ... сан рет ... сан рет ... ... ... аунақшып
36 градуста қайнаған. /11/
36 градус бұл жерде-адам.Дүниенің негізі ... де ... бәрі де бір ... ... ... ақын ойы ... ... ... ... құрылған
өлеңдер,ақын Ж.Нажімеденов те де бар болатын.
Жұмыр жерде,
Мынау ұлы ... ғана ... ақ /15,116 ... ... ... түсінікті "Тамшы" сөзін адам табиғатымен
жырланса,Темірханда ол күрделеніп мейлінше тереңдей ... ... ... ... 36 ... өзін ақын оймен қандай ғажап
арқылы сап ете түскенінен таң –тамаша боласыз. Әрине,бұл үлкен
еңбектің,ізденістің жемісі ... ... "36 ... ... сенің ұлыңмын"атты лирикасы қазақтың дархандылығын,кең пейілділігін
көрсетеді.
Туған дала,
Менсіз талай қамалдар
алыныпты ...
Сенің арың-
маған да ар.
Кешір мені,
Кеш келіппін өмірге!
Кеш туыппын!
Кеш қалыппын!
Не амал бар? ... ... өмір ... ... ... ... арам ... болған ала өкпелерге айтарымыз- осы шумақ. Лирикада қазақ
даласының өткен-кеткені, бастан ... анық ... Ақын ... ... ... Егер ақын ... туса да, ... өлетінін
жасырмайды. Осы өлеңді оқи отырып, көзіңе елін сатқан, тарихта болған ... ... ... патриоттық рухқа құрылған. Ақынның ішкі ... ... ... ... қаһарман бейнесі анық танылады.
Білер де едің...
езбін бе ... ... ме едім ... ...
болған жоқпын қан майданда кешегі
болған жоқпын Қошқарбаевпен бірге. /12/
Шын ақын үшін өлең жазбай кету тым ауыр ... ол ... ... бар, ... ақын ... ... ... қаншалық. Жарасқан ақынның
алдынан қаншама қиындықтар тұрса да, өлең өмірім деп танығанын ... жоқ ... ... ... да ... ... ... сенен от алды,
сен деп білем,
анам,
әкем,
атамды!...
Мен бақытты боларыма сенбеймін
ең алдымен сен бермесең батаңды. ... жер ... ... ету әр ... ... ... топырақтың
ақ батасын алмай, алысқа қанат қағып ұшуың да бекер. Соны сезген ақын:
Туған дала,
тынысымды кең алып,
көңіліммен көп ... ... емес ... ... ... ... ... болсаң сен анық! /12/
Ақын Абайға арқа сүйейді. Абай әр ақынның рухани әкесі. Абайды сүйе
отырып, ақын өзінің де ... емес ... ... ... ... де ... жоқ ... түк!...
Қалай ғана шыдаймын –
көз алдымда
жатса біреу ... ... ... жаны ... жаны қас. ... ... жұтқан ар атаулыдан
жұрдай тоғышарларға Махамбет көзімен қарайды. Бүкіл жауыздық біткеннің елге
жасаған ... "бір ... бір ... ... ... ұғымымен
қарастырады. Алты алаштың атынан аузы дуалы Едігеше сөз ... Ақын ... ... ойлау парыз саналады.
Және бір сыр:
Жүргендер жоталанып,
Аярлықпен айқасқа жете барып,
безінді ме шындыққа болысудан –
өзіңді де құлдыққа ... ... ... өмір ... ... сәл ... саясаттың құрығы жеңіл
болды дейміз. Жоқ, ешқандай да жеңілдігі жоқ. Тарихты бағамдасақ, Мағжан,
Сәкен, Бейімбет, Ахмет ... ... ... ... қан
тамып тұрған кеңес үкіметінің солақай саясатынан мерт болғанын білеміз.
Алыптардың көз ... ... мен ... ... ... намысын
оятпай қойған жоқ. Қайта бұл кез ... ... ... ... күн ... шыққан кезі. Оның дәлелі 1986 жылғы
желтоқсан оқиғасы.
Ж.Әбдірашевтың ішкі күрсінісі, толғанысы, тебіренісі осы ... ... ... Бұл ... ... ... өз ... болашақ жоқ, махаббат адамның ұлы қуаты, ұлы сенімі"
дейді ... ... /16, 233 б/. ... тақырыбына қалам тербемеген
ақын - жазушы кемде-кем. Дегенмен, кім қалай жазды?, кім ... ... ... ... ... + Айбаршын = Махаббат" атты өлеңі нәзік ... Ақын екі ... ... ... ... ... жүректің үн жата ма, -
жарар ма екен мен жазған жыр батаға?
Ей, уақыт, қабылда, қабылдап ал –
Келді саған екі жас, бір ... ... ... ... ... Бұл өзі ... шабыттың, көңілді
кездердің сәтінде туса керек. Заманның ... ... ... екі ... кедергі жасамаса екен деп тілейді.
Ерте салып мезгілсіз әжім ... ... көл ... жасын төккен.
Мақсатына жетпеген махаббат көп,
Жетсін енді Айбаршын, ... ... ... ... ... ... ... трагедиямен
аяқталған сәттер көптеп кездеседі. Мысалы: Қозы мен ... Қыз ... ... Еңлік пен Кебек сияқты қосыла алмаған ғашықтар қаншалық. Ақын
көңілі екі ғашыққа солардың ... ... ... ... арифметикам" атты өлеңі бүгінгі күнгі
жастардың аузынан түспеген махаббат лирикасы десе де ... ... ... арман!...
О, бір арман,
Қырық қыздан құралған!
Тебіренсем,
толғасам,
бір қыз болып жолығасың сен ... ... ... біз ... ... ... ... дастанын Абай,
Мағжан т.б. ақындар да толғаған. Ақын қиялы бұл жерде тым ... ... ... ... ... Шәкәрімше:
Бақытсыз жүрегім жалындап жанып тұр,
Үмітті тілегім орынсыз қалып тұр.
Ақыл, ... ... бәрі ... асығың мұңлы әнге салып тұр. /17, 29 б/
Тек Шәкәрімнен ерекшелігі ... Үміт бар. ... бұл ... ... ... ... үнің жүр бір ... жүр,
ақылың жүр бір қызда,
Келімің жүр
анарың жүр бір қызда,
ерінің жүр,
Жанарың жүр бір қызда!... /12/
Оқи отырып сіз де бір тылсым ... саф ... таза ... ... Ақын ... ... де ... әлде біреуше қысылып,
қымтырылмайды. Табиғат берген сезім күшін ақтарып ... ... ... дүниенің бас июі тиіс. Ақындарымыздың асқақ толғамдарын
ой елегінен өткізіп, сараптау үшін ... ... ... біз ... ... ... біршама ой деңгейін, өмірді
қалай түсініп, шығармасына арқау еткенін азда болса аштық қой деп ... ... ... ақын тұлғасының биік парасатқа жетуі.
Махаббат лирикасымен қоғамға өзін ... және ... ... де ... алып ... ... қазақ поэзиясында көптеп кездеседі. Осындай
жалынды жырларды Ж.Әбдіралиев поэзиясынан жиі кездестіреміз. ... ... ... ... ... ... оқушысын аурап
алатынын, жасырмау деген өлең жүрекке жылы тиіп, сезім күшімен еркелейтін
бар.
Тыңда мені жүрегімді. ... ... сөз ... ... ... ... ақынмын,
Неге мені теңейсің сен өзгемен.
Бұл мақтаны емес. Ақынның шыншыл ... ... ... ... бермесі мәлім. Өлеңнің әсем музыкасы, иірімдері, ... ... туса ... ... ... ... ... тарт» дегені негізінде
дұрыс. Сеебі ақынның мінезінен өлеңін бөле қарастыра алмаймыз. Ақын:
Бұл ... ... ... ... ... ... жүру ... өмірге бір-ақ келген жігітпін,
Сен өмірге бір-ақ келген сұлусың!
Ақын өзін ерекшелейді, ... ... ... ... да ... Өзін ... мойындату, ол бір қиынның-қиыны.
Қайталанбас үнін қосқан құсқа сан,
Табиғаттың жалғыз-жалғыз жырымыз!
Сен өзгеге мен өзгеге ұқсасам,
Табар ма ебік ... ... ... ғана ... ... тіл ... ғана боашаққа
қадам жасайтыны анық. Қас қырмен қойдың дос болғанын да ... ... ... ... ерекшеленеді. Сол ерекшелік адамның ... ... ... ... ... өзгелерге ұқсамау. Әйтпесе біз ... ... ... мағынасын түсіне де алмас едік.
Назды үнің әсем.
Ауылдың елік еркесі ең,
Балалықтың сол базары-ай,
Ерте тарадың!...
Есейе келе
әзііліңменен өртесең,
салмақьты көзбен қарадым!...
Өлеңнің қызықты да, ... кезі ... еске ала ... ... ... білу жырлау
Жарасқан үшін құдіретті саналады.
Қалыпты күндер тұрар ма?!
Шашындай сенің шатасып жаты ол-дағы!...
Ендік те кеттік екеуміз-екі ... ... ... ... ... басқа отты,
Жұқартты дертің жанымды менің жеуменен!
Оңаша қалсам.
Жанарым ыстық жас төкті, арманым болсам деуменен.
Тағдырдың қатал ... ... жете ... ақын үшін ол да
өкінішті. Алыста қалған махаббатын еске алып ақын ... ақын ... ... Өзгеге сүйгенін қимау тағы бар. Махабаттың жалыны оған осы өлеңді де
жаздыртты. Егер осы арман ... ... жай ақын ... ... да
мүмкін бе еді, кім біледі.
Бақытқа бастар басымды тігіп ... ... ... ... ... ... сол ... маған серт.
Жарасқанды тағы бір қырынан ... ... ол ... ... ... ... әкеледі де, қорытындылап оқушығы түсінікті
болу үшін аяғын қоюластырып жібереді. Бұл өлеңінде ақын ... ... ... ... ... Мәжнүндей сансырап дала безіп кетпейді. Бір
кезде қарамай қойған сұлуды өлеңнің құдіретімен мойындатады.
Балалық махабатқа саяхат жасау әр ақынның ... ... ... ... ... ... сыр ... мүмкін емес. Т. Медетбектің
«Махаббатқа естелік» атты ... өз ... ... өрті ... ... Өмір ... ... Фениксінде қалықтайды.
Әлі есімде сол көктемнің сол түні нөсер шуы,
Найзағайлар жарқылы
Көз алдымда сол түнді
Сені мекен кезгенім.
Дегем ... ... ... ... ... болшы жапырақпен жазылған.
Көктеп шығып жатты сенің сөздерің.
Образы ақын әдемі жасаған. Сүйген сәулесін ол ... ... Енді ... ... шыдай алмай тасып қан
Сол сөйлемді ақын жүр
Бұтағынан ағаштың
Көктем махабаттың масайрап гүлденуіне қолайлы кез. Ақын ... ... ішкі ... ... әсем ... ... ... бәрін емес, біреуін ғана алып өмір кеткен.
Темірхан Медетбекұлының “Сырым бар ... ... ... орын ... айырықша қадап айтуымыздың да өзіндік себептері,
дәйектері бар. Өйткені, осынау таңдамалы ... ... ... “Аңқа кептірілген аңызақ” атты жыр кітабының дүниеге келуі де
неғайбыл еді.
Біріншіден бұл ... ... ... ... де, сол ... шығармашылық ізденістері мен мұраттарына да,
қысқасы, ақындық өсу, толысу, ... ... ... табу ... да ... ... алатын толымды есептің, татымды есептің нақты
көрінісі.
Екіншіден бұл ... ... ... ... ... өмірбаянында да сол кешегі кеңестік кезеңінің ... яғни ... әрі ... бір ... ... ... мен шыңы да ... дәл көрсететін межелік кітап, елеулі
құбылысқа айналған еңселі ескерткіш.
Үшінші бұл таңдамалы-Темірбек Медетбекұлы ... ұлы ... ... ... тұлғаның болашақта да тың серпінмен, ... өзек ... ... мол ... де келісті жырлар беретініне
риясыз кепілдікі, күмән тудырмайтын өршіл оптимизмді толық ... ... ... ... ... жинағынан сұрыпталған осынау
таңдамалының өн бойынан біз бұл ... ... ... бір ... шырылы мен шырайын айқын аңғарамыз. Мәселен:
Адамның өтірігі, шындығы
айқасады жүрегімнің үстінде!
немесе:
Жүрегімде жатыр жүк болып салмағы-
адамдардың ой-тілегі,
арманы…
болмаса:
Өмірге сен не сыйладың?
Не ... ... ... ... күтеді сенен енді келер күн?
Жүгі қандай сен ... ... ... ... ... дүниетаным мен биік мүдделер,
азаматтық пен суреткерлік мұрат-принциптер, ақындық дара метафоралар мен
машықтар, поэтикалық ... қуат пен ... ... ... бар саған
айтатын” атты таңдамалыда тамаша бір тұтастыққа, тамаша бір заңдылыққа,
тамаша бір ... ... жаңа бір ... ... ... ... қазақ поэзиясының керуенінде өзіне лайық ... ... ... көші бар ... ... дәлелдеп берген.
Солай бола тұра ақын осы таңдамалыға енген бір өлеңінде:
Көрген емес көкірекке дем пісіп!
Кетеді ғой ... ... ... ... бер деп әр ... ... ... қатал сұрақ белгісі.
Соған жауап іздеймін деп сарсылып,
көкіректі қоздатады қанша үміт...
Елді ойлантқан үлкен ... ... ... ем леп ... ... ... ақын Темірхан абыройлы жетіп отыр.
Таңдамалы кітабы арқылы жеткен тұғыры бекем әрі нық ... енді ... ... ... атты жыр ... одан сайын биіктеп,
одан сайын өркештендіре түсіпті.
“Аңқа кептірген аңызақ” жыр ... ... сол ... ірілігін мейлінше айқындай түскен, мейлінше асқақтата түскен. Осы
арқылы оқырмандарын да сүйсінте түскені жасырын емес. ... бұл ... ... кезекті жыр жинағы емес. Қайта керісінше ... ... ... ... ... бері ақын көкірегінде әріден,
ертеден жинақталған қордаланған ... ... ... мен трагедияларын ширыққан әрі шырқыраған қалпында нақты
көрсеткен біртұтас жыр ... ... ... ... ... ... ... Ал біртұтас жыр ітабының зіндік болмысы көбінесе ақындық
дүниетанымның ақындық дара концепциясының, ақындық дара ... ... ... байланысты. Өйткені біртұтас жыр кітабының дербес құрылымы,
соған енген ... тек ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге сол туындылардың
біріңғай өзектестілігіне үндестігіне, әрі ... ... ... ... ... ішкі ... терең философиясына,
серпінді динамикасына мейлінше тығыз байланысты Осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... соңында.
Үзіліп-ақ кетер ме екенг төзім де!
Көріп соны жас тұнады көзінде.
Жаны қалмай машинаның соңында
бара жатар ана торғай ... тас ... ... ғой мың ... сынып-
шыр-шыр етіп,
шыр-шыр етіп барады
машинаның бауырында тіршілік!-деген:
немесе:
Бір күлкілер-
атылуға оқталып,
бір күлкілер-
сұлап түсті соққы алып.
Қақтығысып қалтай күлкі арсызбен,
Жатты сол күн несин ... ... Тірі киік таба ... тас мүсінді тілшілер.
Аптабындай мендегі сол күйіктің
дәл осы мына далам күйіп тұр!
Әлдеқандай мылтық даусы естілсе,
Дір етеді тас ... ... ... ... бақытты адам бола алмақ?!
Жүрсе біреу қалт-құлт етіп амалдап,
Кертартпалық жатып алса табаңдап,
Тұрса біреу ... ... ... ... ... адам бола ... жүрсе-
көрмей жасын-жарықты
біреу жүрсе-
көрмей асыл жақұтты-
айтыңыздаршы,
айтыңыздаршы, өздерің.
Ақын қалай бола алмақшы бақытты?!-
деген; немесе:
Денесін сөздер аралап,
Таратқан үнін ... ... тұр ... ... ... ... де,
күйін де,
күйін де, жырын, әнін де,
сорып ап тұр ол бәрін де,
бәрін ... ... ... ... үнді ... ... ап соның бәрін де
егеді ол тура ... ба ... ... боп ... ... ... ... жазылып,
Қайғысымен ауырам! – деген жолдарды оқып көріңіздерші. Біз саналы
түрде молынан әрі ... ... ... жыр ... ... ... сипаттарды әртүрлі өлеңдердің әрқилы үзінділерінің ... ... ... ... ... ... Бұл орайда жыр
кітабіндағы өлеңдердің не ... ... ... ... де, не ... ... де еш өкінбес едік. Өйткені “Аңқа кептірген аңызақ” ... ... не ... толық келтіріп шектелуге де, не барлығын
қатарынан келтірсек де еш ... ... ... ... аңызақ” жыр
кітабындағы “1937 жыл” поэмасымен бірнеше балладалардың барша өлеңдерден
түгелдей дерлік әртүрлі ситуацияны, әрқилы тартысты, ... ... ... өлең өмірінің әр алуан сипаттарынан да мол аңғарамыз, ... ... Ақын ... ... ақын ... шамырқанып, ақын
шырқыраса шырқырап, ақын ширықса ширығып шыға келеміз. Бір ... ... қала ... Бір ... ешқандай қарсы бола алмаймыз. Тек
ұдайы ақынмен бірге күінеміз, бірге ... ... аһ ... Ақын
талантының температурасы біздің температурамызды осылайша белгілейді, ақын
поэзиясының драматизмы мен трагизымы бізді осылайша еріксіз жаулап ... ... ... билеп алады.
Ж.Әбдірашев пен Т.Медетбековтың шығармаларына стильдік жағынан
қарау, ұлттық ... мән ... ... поэтикалық тілі үлкен
проблемалардың бірі десек қателеспейміз. Бұл зерттеу бағытымызды ... ... жөн ... ... ... өрнектері.
Ойы нәрсіздің тілі де әрсіз.
Л.Н.Толстой.
Лирика өзінің табиғатында сезім мен ойдың поэтикалық нәтижесі. А.
Веселовскийдің бұл жанрға ... ... ... ... ... Әр ... эстетикалық қасиетпен қарау заңды ... ... ... ... ... ... түрлерін іздеп қарастыру дұрыс емес.
Олай зерделеп, зерттесек, сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... ... күнделікті сіңіп кеткен сөздер тағы
бар. Мысалы: "Жалынды жүрек", "ақша бұлт", "қоңыр күз" ... ... ... ... ... ... алмайды. Бұлар біз үшін ... ... ... ... Біз бұл ... ... ... жаңашылдық тұстарын, даралық сипаттарын қарастырмақпыз.
Кейбір ғалымдар өлеңді экспрессивті айшықтармен бояуланғанда ғана көркемдік
сапасы ашыла ... деп ... ... ... ол ... мүмкін. Осындай біржақтылықты А.Чичерин қуаттамайды. Ж.Әбдірашевтың
"Менің музам " атты ... оқып ... ... ... ... ақ құсым,
Түсімде ғана тіл қатқан болашақпысың?...
Тозағымбысың,
азабымбысың,
әлде сен
бейуақта келіп, басыма қонған бақпысың?
Естілген едің сырын ашқанда тұнжыр бақ,
сұлу ... ... ... сыңғырлап.
Тойға да бардым,
ойға да қалдым,
мен сені
келемін іздеп, әдемі сурет, ... ... ... ... ... сөз жоқ. ... одан поэзия жұтап та тұрған
жоқ. Бұл жерде поэзия жүгін ұйқас атқарып ... ... ... ... ... ... жекелеген элементтен тұрмасы хақ. ... ... мен ... ... ... өлең ... көркемдік мән
беріп тұрғаны анық. Біз ... ... ... ... ... жоқ. Сөз жоқ, бұл ... ... мазмұнға белгілі бір
деңгейде қатысы бар, алайда ақындық тұлға бой көрсететін поэзия ... ... ... ... қатар "тойға да бардым", "ойға да қалдым"
деген ұйқастар өлеңнің алдыңғы буынында ұйқас құрап, ... ... ... тұр. ... сезімді дәл жеткізудегі тәсілі ап-айқын байқалады.
Жарасқан осы ... ... ... Ал ... ақын әрі ... ізденіс жолдарына түсіп кетті. Темірхан өлеңдері әрі ... ... ... ... ... ... ... техниканың жаңаруы сияқты сүрлеу жолдарға түсіп кетті.
Баста – каска, қолдарында нән қолғап.
Мұнаралар – музыкалық аспаптар,
мықты болсаң көр ... мың метр ... ... олар жер үстіне ән жолдап. /11, 23 б/
Осы "Мұнайшы барлаушылар" атты ... ... ... жоқ. ... ... ... ... өлеңнің ерекшелігін интонация
құрап тұр. Ақынның тыныс алуы, тоқталуы- бәрі ... ... ... ақынымыз сезім күшімен екпінге мән берсе, ал мына өлеңде ... ... жоқ. Тек ... ... ... немесе самал желдей ғана
баяу табиғат құбылыстары сияқты ... ... ... ... ерекшелігі жағынан осындай екі түрге бөлінеді. Алдыңғысы екпін
мәселесіне ден ... ... ... ... ... ... ... іздесек Жарасқанда да Темірханда да көптеп
кездеседі. Екеуі де шебер ... ... ... көзге ұрмайды.
Мәселен, Жарасқанда:
Ей, Уақыт,
домалатқан Жер шарын,
Қабағыңа қарай-қарай шаршадым.
Ысып-суып,
мұздап-сыздап...
Жүйкемнің
талшықтарын түтіп біттің қанша мың. /12/
Экспрессивті сөз бұл ... ... ... ... ... ... құрал бола алады. Қайталау кейде өлеңнің көркемделуіне
септігін тигізіп жатады. Осы ... ... ... ... не осы? Ол осы ... ... ... ... ... әкелді. Мәселен, "мұздап-сыздап", "қарай-қарай" тіркестері қайта
өлең құрылысына, өлеңнің оқушы ... ... ... ... ... пе. ... ... болу үшін тағы осы ... бір ... ... демей,
"кірісу" қойдым жыр атын.
Кірісу менің –
міндетім,
хақым
мұратым!
Өмірде мынау бәріне,
бәрі,
бәріне
кірісу керек,
кірісу керек шын ақын! /12/
Осы өлеңде қандай ... бар. ... тың ... ақын ... ... шебер пайдаланған. Бұл-ақынның даралығы.
Егер бізге жаңалық ... ұғым ... ... ... ... беруге болады.
Егер жаңағы өлеңді "өмірде бәріне кірісу керек шын ... деп ... ... ... ... тым ... болып шығатыны сөзсіз.Экспрессивті
сөзді қадағалап қарайтын болсақ, ол Темірхан ақында да ... ... ... ... ерекшелігі екі түрлі, өзіне тән тілі бар. Ол ... да ... ... рет ... осып ... сан түрлі шарғысы, айласы бар,
қызғаныш-ай
бірісің қасіреттің. /11/
Осы жерде "ай" сөзі өлеңнің мән-мағынасына құрылысы жағынан үлкен
септігін тигізіп тұр. ... де ... ... ... тұрғанын айта
кеткен жөн. "Қызғаныш-ай" сөзі шумақта екі рет ... Одан ... ... ... жоқ. ... ақынның ішкі айтылатын ойына арқау етті
десек ... ... ... ... ... балаң кезінде
ұрынған сәттері көп. Әсіресе Төлеген, Мұқағали стилі кейбір өлеңдерінен ... ... ... ... Төлегенде:
Сен маған душар болдың,
Батқанда бақтар сырға.
Мен саған сусар болдым
Қатқанда қақтар шыңға. /14, 68 б/
Жарасқанда:
Мен саған көрінсем деймін –
Қайта ... ... ... ... ... ... ...
Қайталанбас бақыттың базары болып. /12/
Іздей берсек мұндай қайталаулар ... ... да ... Әрине, біздің Жарасқан ақын осы жүйемен кетті деуге болмайды. Ол
кейін өзінің қолтаңбасын тапты. Оның ... біз ... ... ... ... ... ... Теңеу, эпитет, метафора сияқты ... ... ... ... отырған ақындарымыздың екеуі де қалыс
қалмаған. Және ол ... ... ... ... ... жүретін
сөздер емес, жаңашыл сипатта аңғарылады. Мысалы, Т. Медетбековтың ... атты ... тым ... ... ... ... құбылысын адам
бойындағы мінез ерекшелігімен ... Біз мұны ... ... ... ... Кейіптеу тәсілі Абайдың "Қыс" деген
өлеңінде, ... ... ... ... ... ... бола ... Сонда да салыстырып көрейік.
Абайда:
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр-мылқау танымас тірі жанды.
Үсті-басы - ақ ... түсі ... жері ... ... қалды.
Дем алысы – үскірік, аяз бен қар,
Кәрі құдаң – қыс келіп әлек салды. /18, 99 б/
Мағжанда:
"Келдім – ұшып ... ... ... бұр ... ... ... де ... көзінен,
Шашы, алма жүзіне,
Қол жіберді кеудеге. /19, 145 б/
Темірханда:
Күз жылайды, күз жылайды түнімен,
тұнжырайды күнімен, тұнжырайды түнімен. /11, 47 ... ... ... ... ... көк терге. /11, 80 б/
Осындағы "күздің жылауы", жердің "көк терге малынуы" кейіптеу
тәсілін ... ... ... ... Бұл ... Мағжан дәстүрін бойына
сіңіргеннің жемісі. Күздің жылауы қазіргі ақындарымызда да ... Ал оны ... ... ... айтып тастаған болатын.
Ал енді мына өлеңге қараңызшы:
Тегістеліп ... да, ... ... ... ... ... ... қардан аппақ шәлі жамылған
дайындалам бару үшін орманға. /11, 96 ... ... шәлі ... ... ... ... дала ... Ақын метафораны шебер пайдаланған. Оның сезімдік көңіл-күйі,
сағынуы мен ... ... ... ... ... ... ... Ұйыған
сүттей дірілдеген сезім оның сюжетті дүниесін түгелдей ... ... ... ... жанрлық ізденістері негізінен қара
өлеңнен бастау алады. Жоғарыда аталған ақындарымыздың барлығы да, ... ... Т. ... те, қара ... ... Мысалы, Мұқағали
қара өлеңді өзінше құдірет тұтқан. "Қазақтың қара өлеңі құдіретім, онда бір
сұмдық сыр бар естімеген" дейді. Қара өлең ... ... ... ... ... ... көтерілді, өзінің қолтаңбасын тапты. Әр творчество
тағдыры тарам-тарам. – Таланттың жетелеген ... үй ... ... ... ... ... ... бастап, эпиграммаларға дейін ізденісі
мол еңбек деп айта аламыз.
Қара өлеңге келгенде әр ақын ... ... ... ой ... ... ... тілдік жанрлық ішкі ерекшелігіндегі ізденістері жағынан
бөтен олқылық көре алмаймыз. ... ... ... ... бір ... еседі ерен...
Жанарыңда найзағай семсер сілтеп,
кеудесінде қара бұлт ... өлең /12, 32 ... ... қара ... буын өлшемі ғана роль ойнап тұрған
жоқ. Негізгі тетік сол болғанымен, ақынның ... ... ... ... да ... үндесуінде жатыр. Бұл табиғи бітім-
болмыстың, ақын табиғатына кең әсер еткендігі деп білеміз.
Сөз жоқ, қара өлеңнің жалпы ырғақтық ... осы буын ... ... ... белгі береді. Жоғарыда ... ... ... да он бір ... ... өлеңдермен де құлаққа
таныс ырғақ, таныс үн жетіп жатады. Бұлардың арасын белгілейтін негізгі
өлшем – ... ... ... ... әр ақын ... таныта алады. "Ақын кетіп барады" т.б. өлеңдері арқылы ... ... ... ... ... кеткен теңеу мәселесіне келгенде Ж.Әбдірашев өлеңдері тым
тереңге кетеді. Жарасқан лирикасына сабырлылық деген ұғым жат. ... ... ... ... ойын ... ... ақтарып салады. Мына бір
өлеңге үңілсек:
Демалыстың дәмін біраз татқым кеп,
Жағажайда – Христостай керулі. /12/
- дейді. Сіз ... ... тек ... сезіммен көрсеңіз, Жарасқан
шығармашылығында ... ... ... ... шалқая
рахаттануын керілген Христосқа ұқсатып ... ... ... ... ... ... көркемдік жасамайды. Тың теңеулерді өлеңіне арқау
еткен.
Эпитетті де Жарасқан шебер пайдаланғанын көреміз.
Естің де майда самал боп,
сезімнің гүлі дір етті ... ... ... ... ... /12/
Біз білетін "жылы жүрек", "жалынды жүрек", "жапырақ жүрек" т.б.
эпитеттерді ... ... Ал ... ... ... ... ешкім
айта қойған жоқ шығар. Бұл жерде құрғақ ... ... сол ... ... ... беретін лирикалық лепті баян бар. Мәселе, сонымен бірге сол
эпитетті автордың қалай пайдаланғанын сіздің сезбей қалуыңызда. Егер ... ... таяқ ... "мен ... ... ... ... та еді. Жаңалық та сезілмес еді.
"Вопросы литература" журналына берген жауап ... ... ... Гарсиа Маркес поэтика мәселесіне арнап ... да, ... ... ... ... "Сейчас часто говорят, что писать надо так,
как ... теми ... ... ... что писать надо
естественно. Я привожу людей в удивление, ... ... что ... ... ... ... ... Но, видите ли, для меня ... ... ... в употреблений эпитетов, а вот от этого
зависить относится ли текст к литературе или нет , в ... ... ... /20 ... ... ... теоретиктердің пікірі емес,бүгінгі әдеби
процеске көркем творчествосымен ықпал жасап отырған ... ... ... Кім ... да, ... ... негіз бар екенін ешкім
жоққа шығара алмайды.
Шын мәнінде "дал-дұл жүрек" бұл бір ауыр ... ... ... ... шеккен ақын тағдырын көрсетеді.
Екіншіден, бұл халқымызға етене тән ұғым. Біздің ғана ... ... ... ... ұқсас, халықтан ... Яғни ана ... ... ... ғана ... сипатқа
тереңдеп бойлай алады. Ұлттық ... ... де, ... де, ... қасиетін санамызға сіңіретін де – тіл екен.
Біздің айтайын деп отырғанымыз – бір ... ... ... ... ... эпитет сыры ғана. Яғни ақынның жалғыз тал суыртпағы
сырттан телінбейді. Космостық тездікпен ой ұштайтын ақын ... ... ... ... ... ақын ... де, шындықты да өз атынан
емес, ұлттық дәстүрін тірілте отырып, солардың атынан қозғайды. Сөйтіп ақын
өлең өнер қақпасын ... ... ... ... ... қоса ... ... осынша ауқымды махаббат дүниесін тебіреніп жырлағанда,
желбуаз сөзге ұрынбай, халықтық поэзияның "Кітаби" стильдік ... ... кете ... ... ... үлкен ұғыммен
байланыстырғанына ... ... ... жарылыс" атты Ж.Нәжімеденовке
арналған өлеңін алып қарайықшы:
Жарылды ақын жүрегі.
Жарылды жүрек!
Ғаламат
демімен бізді ... ... ... ... ... солқылы.
Бір аунап түсті сол кезде
қошалақ құмның қырқасы,
домалап ... сол ... ... бір ... ... құрылысы-шалыс ұйқас. Өлеңнің тілі мейлінше қарапайым.
Айқайы жоқ, шуы жоқ сезім ... ... ... ... сөз құрауы, образ
жасауы ерекше. Ерекшелігі интонация арқылы үлкен дүние береді. Және ... ақын ... ... ... ... сай ... ... кетпейді. Оны айтып отырған себебіміз, "қошалақ құмның қырқасы" бұл
жерде әдемі метафора жасаған. "Қошалақ құм" ... ... ... ... оқушысын өзіне тарта білген. Сол сияқты:
Жүректей жалаңаш көк төсте
шыңдалып шындықпен беттескен,
тұр мынау өмірге
бір өлең...
бір өлең жетпестен. /11/
Осындағы "жүректей ... көк ... ... Өлеңді осылайша
құбылтып жаңаша сипатқа иелендіру Темірхан ... тән ... ... ... ... ... ... Қай шығармасын алсаң
да, тақырып алады да, сол тақырыптың мәнін ашуға тырысады. Оған ... ... ... ... ... өлеңдері.
Тақырып таңдап өлеңнің мазмұнынан ауытқып кететін ақындарымыз ... ... ... ... ... бой ... Мысалы: "Көршілер" атты
өлеңінің бір шумағын оқып көрсек:
Қаланып бір қалған бетон - өлеңдей,
тұрмыз ... көп ... ... ... да, сол ... да ... ... - төменім де төбем де. /11/
Ақын бізше өлең ... ... ... ... негіз етіп алатын сияқты. Олай жұмыс жасау ақын үшін өте
қиын, күрделі. ... ... ... ... ... шықпауы да мүмкін.
Ж. Әбдірашевтың синоним сөздерді шебер пайдаланғанын айта ... Және сол ... ... ... тұрса ше? Онда тіпті қиын. Орыстың
Пушкин, Лермонтов ... ... ... ... сақ ... ... сол ... Жарасқан шығармашылығына жат емес. ... ... атты ... ... ... дәурен,
алыстап бірте-бірте барам-ау мен.
Жанымды,
сенің апппақ жүрегіңді
бұзумен,
бүлдірумен
Жаралаумен.
алыстап бірте-бірте барам-ау мен. /12, 157 б/
Осы ... ... ... өріп жүр. Бірақ поэзия бар. "Бал
дәурен, балғын дәурен" синоним сөздер бола ... ... ... эпитет
құрап тұр. "Бұзумен", "бүлдірумен", "жаралаумен" деген синоним ... ... ... бола ... Егер осы ... басқаша құратын болсақ,
біз, сөз жоқ, Жарасқан стилін көре ... ... Бұл ... тың жол. ... даралығы десек артық айтқандық емес.
Көріп отырғанымыздай, зерттеліп отырған екі ақынымыз да ... ... ... ... тани ... ... ... пен Ж.Әбдірашев ... ... ... ... ... ... ... поэзиясына не
берді?, несімен қымбат? деген сұрақтарға жауап іздеп, лирикаларынан
таңдаулысын ғана ... ... ... алдыңғы аға буын салған сүрлеу,
жолдарды да қалыс қалдырған жоқпыз. Бүгінгі қазақ поэзиясына Т. ... Ж. ... ... қалай әсер еткендігі туралы да қалыс қалған жоқ.
Әрине, Ж. Әбдірашевтің эпиграммлары, аудармалары, балалар әдебиетіне ... өз ... жеке бір ... ... ... Сондай-ақ ақындарымыздың
поэмаларын зерттеу қызық та, ... шаш ... ... көрінетін троптың түрлері, ақынның тілі туралы да біршама сөз
қозғалды. Қазақтың қара ... ... ... ... өзге ақындардан несімен ерекшеленгені туралы да ... ... ... ... ... ... тұстары да
еңбекте аз айтылған жоқ. Ақындарымыздың өмірбаяны мен ... ... ... да сәл ... ... Ж. ... пен Т. Медетбеков
өлеңдері ұрпақтың ... ... ... ... беретініне кәміл сенеміз.
Реферат.
Жұмыстың тақырыбы: Ақындық даралық / Ж. Әбдірашев, Т. Медетбек / лирикалары
негізінде.
Пайдаланған әдебиеттер саны:20
Тірек сөздер: Кейіптеу, метафора, ... ... ... ... ... автор, ұйқас, ырғақ, буын.
Зерттеу нысаны: Лирикаларына үңілу.
Зерттеудің мақсаты мен ... Ж. ... пен Т. ... ... көрсету. Қазақ поэзиясына қаншалықты әсер еткенін анықтау.
Жұмыстың жаңашылдығы: Ж. Әбдірашев пен Т. ... ... ... ... ... әдебиет теориясы арқылы қарастырылып отыр. Бұл бүгінгі
әдебиет үшін жаңалық болып ... ... ... ... ... ... ... қатысты-3, эпитетке қатысты-4, экспресивті сөздер-7.
Жұмыста қолданған дерек көздері: ... ... ... ... ... шығармалар, әдеби мақалалар, автордың еңбектері.
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.....……3
Негізгі бөлім
I тарау
Ақындарымыздың поэзиясын зерттеу тану мәселесі .....……4
II тарау
Лирикалық қаһарман әлемі
...............................................…….8
III тарау
Көркемдік шеберлік өрнектері .........................................……22
Қорытынды…………………………………………………….29

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.3049

^