Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама [ 32 бет ]

Жоспар:

Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2

I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1.1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің ерекшеліктері.............................................. 5
1.2. Күнделікті тұрмыста тәрбиелеу.................................. 12
1.3. Еңбекте тәрбиелеу...................................................... 18
1.4. Ойын кезінде тәрбиелеу............................................. 22

Қорытынды................................................................................ 28

Әдебиеттер тізімі....................................................................... 33
        
        Жоспар:
Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2
I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің
ерекшеліктері.............................................. 5
2. Күнделікті тұрмыста ... ... Ойын ... ... ... ... рухани мәдениетті қалыптастыруды бала өмірінің алғашқы
жылынан ... ... ... ... ... мен әдеттерді,
адамгершілік мінез-құлықты қалыптастырудың мақсатқа бағытталған белсенді
процессі ... ... ... бұл ... ... ... балалардың жас
ерекшеліктерін ескере отырып, рухани мәдениетті қалыптастыру принциптерінің
рухында жүзеге асырылады. Рухани мәдениетті қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... дамуында ұрпақтан ұрпаққа көшкен, дамыған,
толықтырылған, ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... маңызы бар.
Біздің адамгершілік ең саналы адамгершілік болып есептеледі, өйткені
ол - эгоизмге қарама-қарсы, коллективизмді ... және оны ... - ... ... ең ... ... ол адамның
шындыққа қатынасының барлық жүйесін, оның бар мінез-құлқын анықтап береді.
Тәуелсіз мемлекетіміздің одан әрі гүлдене ... үлес қосу үшін ... адал ... ... ... ... ... байлығын сақтауға және
арттыра ... ... ... ... ... тиіс. Осындай
позицияны қалыптастыру – рухани мәдениет тәрбие беру ісінің міндеті.
Осынау ортақ міндеттерге сәйкес мектепке дейінгі ... ... ... да ... ... ... Мектепке дейінгі жаста
қалыптасқан моральдық сана-сезім мен ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара қарым-қатынасы комплексіне шешуші
ықпал жасайды.
Баланың өмірге белсенді ... ... ... ... Тәрбиелеу білім беру жұмысының мазмұны мен ... ... еске алу ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендерің қолынан
келетін жұмысты ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде ... ... ... ... тәрбиенің ең бастапқы формалары педагогтың
балалармен мазмұнды қатынасында, жан-жақты іс-әрекетінде, ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі
заман әдебиетінің озық ... ... ... ... іске ... ... ... педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке,
колективизм мен патриотизм бастамасына тәрбиелеуге, көп дүниені өз ... ... және ... ... ... ... дамытуға, үлкендер еңбегінің
нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. Балаларда ортақ пайдалы
жұмысты ... ... ... ... бір ... ... ортақ мақсат
қою және оны жүзеге асыру ісіне өздері қатысуға талпыныс пайда болады.
Мұның бәрі де ... жеке ... ... ... ... ... белсенді позициясын бірте-бірте қалыптастырады.
Әр баланың жеке басы - оның моралдық дамуы жөнінде қамқорлық жасау -
бүгінгі ... және ... ... ... оған ... ... бөлуі талап етіледі. Осыған орай баланың жеке басының қалыптасуы мен
балалар коллективі міндеттері өзара ұштасып ... ... ... ... ... дамуын, олардың
мектепке дайындығын қарастыратын «Балалар бақшасындағы ... ... ... ... ... ... программасын» жүзеге асыруда басты рол
педагогта жатады. Оның тәртібі, іс-қимылы, балалар және үлкендермен ... ... үшін үлгі ... сайын, педагогтың ықпалы әсерлі болып,
баланың жеке басы қалыптасады, оның ықпалы ... ... ... ... жан-жақты қамтыған сайын, ал ... ерік ... ... ықпал етеді.
Мектепке дейінгі жастағы баланың рухани мәдениетінің дамуы балалар
бақшасы мен жанұя ... ... ... артқан сайын
ойдағыдай жүзеге асады. Балалардың рухани мәдениетінің ... ... ... ... ... ... тәрбие программасын»
білетін, тәрбиешілердің ақыл-кеңестерін таңғылықты ... ... ... ол ... жанұя тәрбиесінің жақсы тәжірибесін, жанұя
өмірі жағдайларын зерттеп біледі.
Балаларды рухани мәдениетке ... ... ... мен методикалық басшылық ету ерекшеліктерін түсіндірудің
алдында мектепке дейінгі ... ... әр ... ... ... ... мүмкіндік беретін балалардың жас ... ... ... ... рухани мәдениет тәрбие комплексті түрде
жүзеге асады, бірақ әрбір бала қандай да болмасын бір ... ... ... ... ... ... ... ойында - ұнамды әдеттер,
өзара қарым-қатынастар, адамгершілік сезімдер қалыптасады; ... - ... ... ... ... ... ... жауапкершілік,
парыздық сезімі сияқты қасиеттер; сабақтарда ... ... ... өмірдегі құбылыстар, патриоттық сезімдер жайлы
мағлұматтар.
«Іс-әрекетке тәрбиелеу» принципін қолдану - ... ... ... ... дамытуда сөз және сөз жүзіндегі методтардың рөлін
авторлар ... ... ... ... бұл ... ... - балаларға моралдық праволарды түсінуге мүмкіндік жасайды.
Рухани мәдениет жақтан дамыту методтары көбінесе балалардың ... ... ... ... түсінуіне негізделіп, оның сезімі
мен еркіне бір уақытта әсер ету жағын ... ... ... ... ... ... қолдана отырып, ойын мен еңбектің, ойын
мен ... ... пен ... ... байланысын көре білу қажет.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі педагогика.
Зерттеу обьектісі – Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеу.
Зерттеу мақсаты – ... ... ... рухани мәдениетке тәрбиелеу
жұмысының әдістемесін ғылыми тұрғыдан негіздеп жасау және оның тиімділігін
анықтау.
Зерттеу ...... ... ... ... ... оңтайлы жасалса, онда мектепке дейінгі естияр топтағы балаларды
рухани мәденитке тәрбиелей отырып ... ... ... ... ... ... мәдениетті толық меңгеруге үмкіндік береді.
Зерттеу міндеттері: - Мектеп жасына дейінгі ... топ ... ... ... ... ... мәдениетке тәрбиелеу жұмыстық көлемін,
мазмұнын, мақсатын, жүйесін анықтау.
- сабақ кезеңінде рухани мәдениетке ... ... ... ... әдіс-тәсілдер жүйесін жасап, оны тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: Ұлы философтар мен педагог, психолог
ғалымдрдың рухани мәдениет туралы және оның қоғамдағы рөлі ... ... ... ... ... ... озат ... құрылымы: Кіріспеден, 1 бөлімнен, қорытынды және әдебиеттер тізімін
қамтиды.
I. ... ... ... жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің ерекшеліктері
Мектепке дейінгі естияр ... ... ... мәдениетке
тәрбиелеуді жүзеге асыруда тәрбиеші олардың ... ... ... ... анағұрлым көп екендігін қатаң ескеру
қажет. Балалар бақшасына барған балалар төрт жасында ... бір ... ... ... санасқаны жөн. Ең алдымен ол: құрбыларымен
қарым-қатынас тәжірибесі, барлық ... ... ... педагогтық талапты
орындау тәжірибесі. Бұл бірлескен толқулар тәжірибесі, ортақ ... ... ал ... әр ... ... ... балдырғандардың
реніштері. Бұл балалардан қимылдарын келісе білуді, бір-біріне көмектесуді
(топ бөлмесін, учаскені тазалау, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет тәжірибесі. Төрт жасар бала бірге
ойнауды, бір-бірінің ойындағы ... ойын ... ... ортақ
пайдалануды үйренеді.
Бес жасар баланың дамуы, салыстырмалы түрде ширақтығы, ептілігі ... ... ... бірлескен іс-әрекетті жетілдіріп, олардың
өзара түсінүсуіне алғы шарт ... ... жаңа ғана ... ... ... ... ... және қимылының сенімділігі ... ... ... олардың өзара түсінуіне алғы шарт жасайды.
Бес жасқа жаңа толған баланың ... ... өз ... ... ... педагогикалық басшылық сипатын өзгертуді, кейбір топ
балаларына олардың өзара қарым-қатынасты өз ... ... ... ... сене ... ... бұл мүмкіндіктерін,
олрдың алғашқы жарты жылдағы өздерін өздері ұйымдастыру ... әлі ... және де ... ... ... ... үнемі зейін
қоюды талап етеді, ойындар ойнауға материал береді.
Еріктік даму шегі мен ілгерілеуді ескерген жөн. Бұл ... ... және көру ... ... ... ... ... оларға тез
жауап қайтарып (тоқтау, қимылды қайталау, ... ... ... т.б.) ... ... импульстік қозуын шектеуге, ... пен ... ... ... ... Бұл - ұстамдылыққа, мінез-
құлықты ұйымдастыруға тәрбиелеу үшін алғы шарт жасайды.
Бес жасар ... ... ... дыбыс ырғағын дұрыс меңгеріп,
дауыс ырғағы грамматикалық және ... ... ... болады, бұл -
балалардың өзар жеңіл, еркін ... ... ... ... ... өз ... ойдың дұрыстығын дәлеледейді.
Осы жастағы балалардың мінез-құлқы өте қарама-қайшы. Бұл балалардың
өздеріне-өздерінің сенімсіздігінен және сонымен қатар өз ... ... ... ... ... ... ... шараларға
берілуінен көрінеді. Психологтар мен педагогтар балалардың дамуындағы
өзгерістерді үлкендермен ... ... ... өз бетімен істейтін іс-
әрекетке көшудің әсерінен деп ... ... ... ... ... ... ... олар тұрақты бола отырып, мейірімділіктің,
сыпайылықтың, шыншылдықтың, ұйымшылдықтың және ... ... ... ... кедергі келтірудің (өзгелермен санаспау, санасқысы
келмеу, жолдастарын өзіне бағындыру) негізін жасайды.
Тұрақты моральдық мінез-құлықты ... және ... ... қарым-
қатынастың бастамасын қалыптастырудың алғы шарты - балалар бақшасы мен
жанұяның педагогикалық талаптарының ... ... ... жақсы
үлгісінің әсері болып табылады. Баланың өзіне тән жеке дара ... ... ... ол ... өз ... тез ... ... бірге ойнағанда ойынды жеңісті түрде дамытады, үлкендердің
еңбектегі ... ... ... ... ... ... көп әрі ... ойнауға, күн сайын еңбектенуге, сабаққа ынтамен
қатысуға, балаларға әр ... ... өзін ... көрсетуге
мүмкіндік беру өте ... Атап ... ... ... ... ... ... болуына өзінің пікір жөнінде
басқалармен үнемі ... ... ... ... ... тәжірибесін, баланың моральдық көрінісінің негізін, қалыптастырады.
Осы жастағы балаларға қызықты да сыйымды бірігіп жасаған іс-әрекеттер
(бірге ойын ... ... ... ... оқу, ... ... қатысу
еңбектік міндеттерді орындау) балалардың мейірімді өзара қарым-қатынастарын
қалыптастыратын басты шарт. Іс-әрекет ... ... ... тудырады,
ол көрініс әлеуметтік сезімнің ... ... ... және құрбыларының
арасында мінез-құлықтың тұрақты дағдылары мен ... ... ... ... ... ... ... басшылық ете отырып,
олардың алдына жеке-дара істеуді, бірігіп күш жұмсауды талап ететін белгілі
бір тапсырма қою керек.
Балалардың дұрыс ... ... ... ... қалыптастыру
көптеген себептереге: балалардың араласудағы тәжірибесі олардан алған
жағымды және жағымсыз ... ... ... ... ... ... тәрбиешінің әр баланың даму ерекшеліктерін көре, оның жағымды
қасиеттеріне сүйене білуге байланысты.
Балалардың бір-біріне әсерін ескерудің де ... зор. ... ... ойнаудан немесе еңбектенуден пайда болатын шағын ғана ... ... ... жүзеге асады. Тәрбиеші балалардың араласуын
қолдауға, олардың өз бетімен ... де ... ... жасауына мүмкіндік
береді.
Кішкентай балалардың қолдауа бейімділігін ескере отырып, олардың жақсы
істі үйренуге тырысуын ... ... ... ... ... қарауға
тәрбиелеу.
Балалардың өзара қарым-қатынасы жаңадан қалыптаса келе ... ... ... белсенділік бет алысы қажет-ақ. Алғашқы бірге ойнаудан-ақ
тұрақты достық ниеттің қалыптасуына, тәрбиелік тұрғыдан ... ... қол ... ... ... ... ... олардың бірге ойнауына, оқу
мен еңбектік іс-әрекет процесіне жақсы ... ... және ... ... ... арқасында алға қойған мақсаттарға жетуге талаптану мен қол
жеткізуге тәрбиеленеді. ... ... ... ... ... ... сол іс-әрекеттің өзін және оның нәтижесін жоғарырақ
дәрежеге ... Осы ... сай ... ете отырып, балалар мақсатты
және бірлесе еңбектенеді, бір-біріне көмектеседі, ... ... ... әр ... өз қалауына, ықыласына, бейімділігіне қарай істі
таңдап алуына, белсенділік пен инициатива көрсетуі жөнінде қамқорлық жасауы
маңызды, мақсатқа ... ... бала үш ... ... ... ... мен сабақтарға мән береді, мұның өзі оның қызығушылығы, бейімділігі
жөнінде мәліметтер береді.
Төрт жастағы балаларда құрбылармен ... ... ... ... бала ... ... ... жолдастарды іздейді, ол тек бірге
ойнаған ойындардың өзінен ғана емес, жолдастарымен араласудан да ... ... ... ... ... деген мейрімділіктің
көмек көрсете білудің қалыптасуының, ойын ережесін ... ... ... ... тәртіптің сақталуын қадағалаудың
дәрежесіне қарай беки түседі.
Балалардың өз құрбыларымен араласуына қойылатын ... ... ... ... ... ... балалардан тек өз бетімен істеуді
дамытуды ғана қамтамасыз етеді. Құрбыларымен бірге ойнағысы келу ... ол ... ... ... ... ... өзінің алған әсерлері
жөнінде жолдастарымен пікірлесуі араласуға себеп болады.
Балалардың дамып келе ... өз ... ... ... ... ... ... да қатысы бар: балаларды киіндіру, шешіндіру
т.б. жөнінде өтініштерді сирек айтады, бірігіп ойнауға белсене қатысады,
ойын ... өзін ... ... ... ... ... ... мұның жеке баста қалыптастыруда маңызды шарт екені белгілі. Мектепке
дейінгі ересек ... ... ... ... ... өсуі -
олардың рухани мәдениет жақтан дамуының жетекші жүйесіне айналады.
Бес жасқа толғанда балалардың ... ... ... ... ... ... ... мен өз бетімен істеуін дамытуға
зейін қойған жағдайда ғана ... жас ... ... өз жеке ... және өз ... дұрыс та жеткілікті бағалай алады. ... және ... ... ... ... тек қана бірге ойнауға, құрылыс
салуға, қуыршақты орын-орнына қоюға көңіл аударып қана ... ... ... көрсетуге тырысудың да маңызы ерекше. Алайда балаларда
бұл қасиеттердің осы ... тым ... ... ... ... тарапынан
жіті зейін қойылып, қолданылып отырылуын естен шығармау қажет.
Көпке ортақ ... ... ... ... ... сақтай
білуі, келесіде болатын ойын ... ... ... ... бөлісуі, қиыншылыққа кездескенде жолдасқа көмектесе білуі -
осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... дамытуы, бекіте түсуі маңызды.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасында» анықталған ережелер
балалардың өзара ... ... ... беруге көмектеседі.
Ережелерді меңгеру шамасына байланысты балалар оларға өздерінің ... мен ... ... өзара қарым-қатынас процесінде
оларға сүйене бастайды.
Мінез-құлық нормаларын ... - ... ... ... ... ... ... тежеуге көмектеседі, өзінің қылығы мен қимылын,
ережелерін ... ... ... ... ... ... үйренетін ережелерінің зор рөлі бар.
Балалар ойын барысында сол ... ... ... ... ... ... ойынға қызықтыруға мүмкіндік жасайды.
Естияр жас тобында қимылды ойындардың ерекше маңызы бар. Бес ... ... ... ... ... ... ... қимылдарды
жеңіл меңгереді. Сондықтан олар үшін ережелереді тежеуін ... ... ... ... ... алу ... бұл ... бес жасар
балаға қиынға соғады, өйткені онда тежеу процесінен қозу процесі әлі ... ... ... ережелерін меңгере отырып, бала өз қимылдарын басқа балалардың
қимылдарымен келістіруді үйренеді.
Мінез-құлық ережелері мен ... ... ... меңгерген
балалар осы ережелер мен нормаларды бұзған өз меңгерген балалар осы
ережелер мен ... ... өз ... ... ... жиі ... ... Мұндай шағымдардың нашар қылықтың көрінісі емес
екендігін есте ұстау керек. Педагогқа тәртіптің ... ... ... ... бала ... ... ... білімін дәлеледейді. Бірақта
балалардың бір-біріне жиі шағым жасауы - олардың өзара қарым-қатынаста тату
еместікке әкеліп ... ... ... ... ... ... құрбысы
жөнінде шағым жасаған бала өзінің өзгеден артық ... ... ... бала өзінің өзгеден артық екендігі жөнінде түсінік болады. Ал
үстінен арыз ... да ... ... ... ... ... бір-біріне мінез-құлық ережелерінің бұзылғанда, ... ... ... ... ... әдеттендіріп, үйретеді. Мишаның
құтыдағы гүл тұрған терезеге ойнағанын көріп, оған ... ... ... ... ... қораптағы мозайканы терезеден столға қойып,
столда ойнаған ыңғайлы болады», - деп ескертеді.
Жыл ортасында ... жас ... ... шектен тыс жағдайда ғана
жолдасы жөнінде шағым айтады. Ойыннан соң ... ... ... клеенканы жууды ұмытқан балаға, қасықты ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Тек
ережені орындаудан біреулер бас тартқанда ғана педагогқа айтады.
Жолдасқа ережелерді еске салу, қиын ... ... ... ... ... нығайтады, кейбір балалардың көзге
түсуге тырысуы өзін басқаға қарсы қоюы, тәрбиешінің ... ... ... ... Олар ... ... ... қолдау таппайтынын
біле бастайды.
Бес жастағы баланы тәрбиелеуде талап қоюдың маңызы ерекше. Осы ... ... өз ... ... ... арқа ... ... ол көп нәрсені түсінбейді, мінез-құлықтың дұрыс үлгісін айыра
алмайды, үлкендердің қойған талаптарының ... ... ... ... өзі үшін ... деп есептемейді де оған керісінше бірдемелерді
жасайды. Балаларға қойылған талаптар әділ болуға тиіс, ал міндеттер орындай
алатындай ... ... ... ... орындамау бір балаларға реніш әкеледі, жасқаншақ
болып, ұялады, ал екіншісі - тілазар болып, әдетте ... ... ... бір ... ... ... немесе тыйым салғанда, шектеудің
мақсатын ойластырған және тапсырманы орындай алатындығына ... ... ... балаларға бір нәрсеге («тиіспе», «айғайлама», ... ... ... ... ... ... көп кездеседі. Неге? Өйткені
ұсақ-түйектен аса алмаған педагог балаларды да ... ... ... келе ... жас ... ... Мұнан басқа осы шектеудің
артында кішкене балалардың жас ... ... ... ... ... ... іспен өздерін шұғылдандырудан аулақ
ұстауды бәрінен де жиі ... ... ... ... шексіз тыйым
салу зиянын тигізеді. Ол - баланың дұрыс ... ... ... ... ... ... барып, әсіресе өзімшіл, нәзік сезімді балалар қатты
ренжиді.
Талапты қоя отырып, балаларға белгілі бір жүйелілікті сақтау жөнінде
еске ... жөн, жай ... ... өте ... де қиын ... балаларға белгілі бір күш жұмсауға тура келеді.
Балаларда ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасын қалыптастыруда кездесетін кедергінің бірі -
тұрақты талап қоюдың жоқтығы. Тәрбиеші бүгін ... ... ... ... ... күш ... ... жетеді, ертеңгісін
дөрекі сөз айтқан кейбір балалардың қасынан үндемей өтеді, бүгін балаларға
құстарды күту жөнінде ... ... ... ... торын
тазалауды ұсынса, ал екінші ретте соның бәрін өзі ... ... ... ... ұмытып кетеді.
Тұрақтылық ықпалы дағдыларды қалыптастырудың алғы шартын жасайды,
педагогтың қосымша ескертуі мен ... ... көп ... өздері
біліп атқаруына негіз болады.
Балаға қойылған талаптарды әрқашан оның не ... ... ... ... құрылыс жабдықтарын орнына жинау, жабыстырғаннан кйін
қолды жуу. Осындай жағдайда талапты ... ... ... ... арқылы шектеудің өзіне баланың пәрменді көзқарасын оятады.
Тағы да бір маңызды жағдайды ... жөн: ... ... ... ... оны орындай алатындығына нық сенім білдіре отырып қойылуға
тиіс. Баланың тырысуын ... ... ... ... жас тобындағы балалардың осы жасқа сай ерекшілігі мен олардың
адамгершілік жақтан даму ... ... ... ... ... міндеттері шешеілуге тиіс? Өткен ... ... ... ... ... ең ... ... бес жасар баланың сана-сезімдері белсендірек жетіліп, құрбыларының
қуанышы мен ренішінде бірге қуанып, бірге ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық шеберлігін, дағдылары мен әдеттерін ... ... ол - ... балалардың ойын кезеіндегі
ұсыныстарымен, ықыластарымен санаса білуінен, орын ... ... ... ... еңбекке тиянақты араласуынан, тапсырылған
істі өз бетімен орындауынан, таңертеңгілікке, ... ... стол ... ... ... өсімдіктер мен мекендеушілерді тиянақты күте
білуінен көрінеді. Балаларға автобуста, метрода, қоғамдық орындарда, ... ... ... ... ... ... ... шындықты айтуға тәрбиеленуі тиіс.
Осы жас баспалдағында жинақталған ең маңызды, ерекше мәні бар ... ... ... қарым-қатынасты қалыптастыру: үлкендерге
сыпайы, зейінді қарау, балалармен тату ... білу ... ... ... көмектесу, кішкентайларды қамқорлыққа алу.
Заттарға ұқыпты қарау мінез-құлық нормасына айналуға ... оның ... ... ... тәртіпке келтіруге әзір тұруға тырысуынан
көрінеді, бұның өзі ... ... ... ... әсер ... ... ... мен мақсатқа тырысушылығын дамыту
қажет: өз бетімен ойнай білу, үлкенердің тапсырмаларын ықыласымен орындау,
тырысушылықты ... ... ... өз бетімен жеңуге тырысу,
сабақтарға, еңбекке белсене ... ... ... ... ... ықыласын дамыту, оларға көмек көрсетуге дайын тұру ... ... ойын ... ... ... ... моральдық түсініктері мен түсіну білімі шеңберін кеңейту
туралы ойланған да жөн. Балалар ... ... ... ... ойыншықтарды бір-бірімен бөлісетіндігін,
біріне-бірі көмектесетіндігін ... ... ... ... ... айтқанын орындайтын балалар білуге тиіс.
Балалар дүние-мүлікті жасауға кеткен адамның еңбегін, ... ... ... сақтау керектігі жөнінде түсініктер алуы керек. ... ... ең ... ... біздің елімізде барлық адамдардың
жақсы өмір сүруі үшін еңбектенетінін ашуға тиіс.
Идеялық ... ... ... ... ... ... Бұл жас ... В.И.Ленин туралы білімдердің ерекше маңызы
бар. Бұл мағлұматтарды балалар әңгімелесу, сөйлеу, суреттерді көру ... ... ... ... ... ... ... балалар сезімін оятатын тәрбиешінің әңгімелері, өлеңдерді
жаттау, әңгімелесу, суреттерді қарау - нақтылы образдар жасайды.
Рухани мәдениетке тәрбиелеу барлық ... ... ... жүзеге
асады. Бірақ күнделікті жұмыс барысында тәрбиеші балаларға нақтылы іс-
әрекет ... іске ... ... бере ... Сөйтіп, күнделікті
тұрмыстық іс-әрекетте ең алдымен мәдени мінез-құлық дағдылары қалыптасады,
әдептілік ... ... ... ... тіл алғыштыққа
заттарды күтіп ұстауға, құрбыларына зейін қоюға, оларға өз әлінше көмек
көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... рух беріліп, сезімдері дағдылары мен мәдени ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ балалар арасындағы өзара ... ... ... ... ... Еңбек сүйгіштіктің,
ұйымшыл мінез-қылықтың, жауапкершілікті сезінудің, ... істі тек ... ғана ... ... үшін ... білуі мен оған деген ықыласының
болуының алғашқы баспалдақтары қаланады.
Сабақтар балаларға ... ... ... ... ... ... жөніндегі түсініктердің қалыптасуы үшін көптеген
мүмкіндіктер жасайды. ... ... және ... жетістіктерін әділ
бағалауға, шыдамдылыққа, жинақылыққа, табандыққа үйренеді.
Әрине, ... ... ... өте ... түрде: педагогикалық
жұмыста бір міндет сабақтарда да тұрмыстық іс-әрекетте де ... ... де ... ... бір нәрсе болуы мүмкін.
1.2. Күнделікті тұрмыста тәрбиелеу.
Күн баланың ... ... ... және арнаулы режимге
негізделген күнделікті істерден басталады.
Күнделікті тұрмыстағы басты мәселе - ... ... ... ... ережелерді меңгеруінен көрінеді. Алғашқы кезде ережелерді
үлкендер айтады, ... ... ... айтқан болып есептеледі. Мектепке
дейінгі жаста тәрбиелеудің қоғамдық жағдайларында балалардың ... ... ... Олар ... өмір ... таныстырып,
олардың өмірінің жинақы да тәртіпті болуына көмектеседі.
Бірте-бірте ережелер балалардың бірлесіп ойнау кезінде, сабақтарда,
өзара ... аса ... ... ... ... ... тәрбиешінің әсер ету мәнері
өзгереді де елеусіздеу болады, әр түрлі жанама өзгерістердің мәні көбірек
бола бастайды.
Тәжірибелердің ... ... ... ... ... ... жақсы ұстауға баулудың ерекше мәні
бар. Өз тырысушылығын ... ... ... ... ... назар аударып, ерекше атау оның ... ... ... ... ... міндетін табысты шешу үлкендердің
дәйектілікпен нақты істеген жұмысы балалар ... ... ... әуен, талап қоюшылықтыңбалаға көмекке келуге әзір тұрумен ұшталып
жататын тұрмыстық жағдайларды зерек ... ... ... ... ... көптеген ережелер мен әдеттерді меңгереді.
Мұндайда педагог ең алдымен дұрыс қимыл тәсілін ... ... ... балада теріс тәсіл стихиялы түрде қалыптасса, дағдының пайда болуы
қиынға соғады.
Балалардың ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас ержесін меңгеруде ең жауапты кезең күзде,
балалар жаңа топқа жиналған кездегі педгогикалық ... ... ... ... Дәл осы кезеңде олар жалпы талап ... сай ... ... ... жеке ... ... бағдарын
алады. Бала бірінші рет топқа келген кезеңде оларды қарапайым ережелермен
таныстырудың мәні ерекше, екі ... ... ... ... ... жетелейді. Дәл осы кезде балалар бақшасында және жанұяда
балаларға талаптың бір ... шығу ... ... ... ... ... зор.
Алғашқы екі айда алдыңғы топтарда алған дағдылар мен әдеттерді
тұрақтандыру ... ... өз ... киіну және шешіну, тамақ ішу,
қол жуғыштағы, киім ілгіштегі ... ... ... ... ... ... үлгісін көрсете отырып, балаларды
рухани мәдениетке тәрбиелеуді жалғастырады. Тәрбиешінің балаларға байсалды,
біркелкі ... ... ... ... ... ... ... барысында қиналғандарға т.б. көмек көрсетуге әзір болуы балалардың
өз күшіне сенімін арттырады, қиындықтарды табысты ... ... ... қол ұшын ... ... өзі ... ережелерді тиянақтауға барынша тырысатындығын
жиі байқауға болады. Мысал келтіреміз:
Сарсен бөлмеде келе жатып аюдың қонжығын аяғынан ұстап ап, ... ... ... көрді. Оған жақындап: «Бұлай сүйретуге болмайды, сен
оның аяғын жұлып ... ... соң ... ... ... қалады, сен оны
қайта жалғай алмайсың», - дейді.
Шыңғыс киініп жатып, өзінің көйлегін еденге ... ... ... ... «Өз ... ... тастауға бола ма? Еденді басып жүреміз
ғой», - дейді.
Естияр жас ... ... ... ... алғашқы қарастыратын
ережелерінің бірі: «Өзіңнің қолыңнан келетін нәрсені - өзің істе», - деу.
Оны ... ... ... ... ... ... Бұл тәжірибе
тұрақсыз балалар бір нәрсені істей алады, ал енді ... ... ... ... ... ... ... топта тәртіп сақтауды үйрету, кемшіліктерді байқап, ... ... ол ... ... хабарлау қажет. Мысалы, балалар ұшы
сынған қарындашты көреді де, ... ... үшін ... жеке қорапқа
салады. Шашылған қуыршақтарды бірден көруді балаларға үйрету керек. Бұл
үшін ... ... ... ... ... ... де ... ма?» - деп
сұрайды. Осындай сұрақты педагог балаларға және бүкіл топқа қояды. Сонымен
қатар ол балалардың ішінен ... ... ... ... қатысқанын,
кімнің қатыспағанын атап айтады. Тағы да ... ... өз ... тұрғанын
не тұрмағанын зейін қойып көруді ұсынады. Кейде кейбір балаларға ... ... ... ... ... балалар әрқашанда педагог тарапынан қолдау
табуға тиіс.
Аурухана ойынын ойнап болған соң Мерей мен ... ... ... ... ... қоя салды. Мұны Мақсат көрді. Ол
тәрбиешіге ... ... ... ... ... - деп ... кеңес беріп. «Сен оны қайда және қалай ... ... ... Мақсат қыздарды шақырып. «Міне, қараңдар, ... ... ілу ... Мақсат жеңін сыртына қайырды, сонан кейін косынканы ұқыпты бүктеді
де қалтасына салды және халатты алып, ілгішке ілді) ... ме?» - ... ... ... ... «иә», - деді.
Мақсат көңілденіп ойынға кірісіп кетті.
Жарты жылдан кейін барлық балалар: «Әр зат өз орнында» ... ... ... ... Бұл ережеде заттарға ... ... ... өз бетімен істеу сияқты қасиеттердің жиынтығы бар.
Бұл ережені бекіту үшін ... ... ... Мұндай әңгімені
жазбаша келтірейік:
Программалық мазмұн. Заттардың, ойыншықтардың, киімдердің ... ... ... өзі ... болғаннан кейін өзі жинастыру, «әр зат
орнында» деген ережені сақтау.
Әңгіме барысы.
Тәрбиеші. Балалар, сендер ұйықтауға ... ... ... Орындықтың арқалығына.
Майра. Кішкентай орындыққа.
Тәрбиеші. Киімдеріңді неге кіщкентай орындыққа қоясыңдар?
Жанна. Заттарды ... ... Лас ... ... ... ... ... балалар, бірақ тек сол үшін ғана емес. Киімді қайда
қойғаныңды білу үшін де ... ... ... Ал олай ... ... күйге ұшырағанын тыңдаңдар.
Тәрбиеші. Л. Воронкованың «Ұмытшақ» атты әңгімесін оқып, содан кейін
«Ұмытшақ деп ... ... деп ... ... ол ... ұмытады.
Аслан. Өйткені Маша киімдерін орындықтың арқалығына қойған жоқ.
Тәрбиеші. Машаны ұмытшақ демес үшін не ... ... ... ... ... қою керек.
Тәрбиеші. Дұрыс тек киімін ғана емес, жеңіл әрі тез табу үшін ... да бір ... ... қою ... ... ... ... қандай жақсы.
Бәрі де таза. Барлық зттар мен ойыншықтар өз орнында, біз кез келген қажет
нәрсені тез ... Егер ... ... ... ... онда мен оны қайдан таба
аламын?
Асель. Арнаулы ... ... Оған ... ... қойылған.
Тәрбиеші. Ал егер маған столда отырып ойнайтын ойын қажет болса, онда
мен оны қайдан ... ... онда ... мен ... де жатыр.
Тәрбиеші. Ал, енді Роллан бізге құстар үшін жем әкелші. ... ... Сен оны ... тез ... ... өз ... ... Мақсат, тілеуіңді берсін, бізге бір қорап қарындаш әкелші.
(Мақсат әкеледі) Сен оны қалай тез таптың?
Мақсат. Өйткені, біз, оны ... ... ... ... ... ... ез таптыңдар, өйткені олардың
барлығы да өз орнында жатты. Бүгін біз әр заттың өз орны ... ... ... жақсы екеніне көзіміз жетті. Енді, ойыншықтарды, киімді,
кітаптарды, столда ойнайтын ойыншықтарды да ... ... ... қоюды
ұмытпайсыңдар. Сонда біздің топта әрқашанда тәртіп сақталады, а біз керек
затты іздеп ... ... ... бала үлкендерді сыйлауға тәрбиеленеді. Оған тәрбиелеудің ең
тиімді жолы әдептілік ережелерін орындау болып табылады. ... ... ... ... ... атау, әдептілікпен өтініш
жасау, көрсеткен қызметіне рахмет айту, олардың ... ... ... қағып кетсе кешірім сұрау т.б.
Әдептілік ержелерін орындаудың қажеттілігімен бала үнемі ұшырасып
қалады, соның нәтижесінде ... ... ... ұдайы жаттықтыруға
мүмкіндік алады. Тәрбиешінің өзінің мінез-құлқы басты шарттың бірі болып
табылады. Мысалы, киіну кезінде балалар ... ... ... ... ... ... қана ... «тілеуіңді берсін» деген ізгі ... ... Бұл ... ... ... ... ... Егер сәби ескертусіз-ақ әдептілік ... онда оны ... ... ... ... бала салыстырмалы түрде өте сирек кездесетін жағдайлар да ... ... ... бойынша ол меңгерушінің, медициналық сестраның
бөлмесіне барып, бір нәрсе ... ... ... орай ол ... ережесін
ұмытпауы қажет. Осы жағдайға ... ... ... ... үшін ... ала ... өткізуге болады: бала бөлмеге
баруы керек, егер есік ... ... ... кіруге рұқсат сұрайды,
амандасады, әдеппен сұрақ ... ... ... рақмет айтады, бөлмеден
шығып бара жатып қоштасады.
Одан әрі ... бір ... ... ... тапсыра отырып, оған бұрын
айтылған ережелер жөнінде есіне салу қажет.
Бес жастағы балаға үлкендерге көмектесуді үйретеді. Бастапқыда ... ... ... ... ... л ол әр жолы ... көмекті
дұрыс бағалайды. Кейіннен, балалармен жүйелі жұмыс жүргізудің барысында,
олар мұндай көмекті өзінің инициативасымен жасайтын ... ... ... ... ... ... ... әпереді.
Үлкендерге зейін қоюға, сыйлауға тәрбиелегенде педагог сөз жүзіндегі
өсиеттермен шектелмейді, керісінше, белгілі бір қимылдарға ... ... ... ... оятады. Бұл мақсатқа орай балалардың мінез-
құлқы - олардың зейін қоюы мен ... ету ... ... ... ... ... ... бірінші сменада істейтін тәрбиеші екінші
сменаға келетін педагогқа арнап серуен кезінде гүл ... ... оны ... туралы кеңес береді, немесе меңгерушіге жаңағы сабақта жаттаған
өлеңдерін айтып ... ... ... ... ... сәт ... шығарып салады және т.б.
Үлкендерді сыйлауға тәрбиелеу тұрмыстық ережелерді орындау кезінде де
жүзеге асырылады; мысалы, үйге ... ... ... ... ... ... ... тыныш, байсалды түрде киіну, ұқыпты жуыну.
Тұрмыстық ережелермен балаларды таныстыра отырып, ... ... өзін ... керек, оны орындаудың жолдарын көрсетеді және
балаға оның адамгершілік мәнін ашады. Мысалы, «балалар ... ... ... ... кіру ... ... ... орындалуы үйдегі
тазалықты сақтауға көмектесетінін, сонымен қатар осы тазалықты ... ... ... құрмет екендігінің куәсі. «Киіну кезінде киім
шешетін бөлмеде тыныштық сақтау ... ... ... ... санасу,
оларға бөгет жасамау керектігін байқатады.
Үлкендерді сыйлау мен ... ... ... тәрбиелеудің
басқа да әдістерімен ... ... әр ... ... ... суреттерді көрсетуді пайдаланады, сонымен ... ... ... немесе әңгімелеп беруге де болады.
Әңгімені оқыған соң балалармен пікірлесуге болады.
Н.Ходзаның «Кім шатыстырды?» («Кто напутал?») атты әңгімесі бес ... ... ... ... кездестіретін жайлардағы «сәлеметсіз бе»,
«рақмет», «жайлы жатып, ... ... ... ... деген сөздер
оларға таныс, ал кішкентай Таняға оның өзі белгілі бір қиындықтар туғызады.
Төрт ... ... өзін ... ... мәні зор ... ... айларында оқығаны дұрыс). Әңгіме оқылып болған соң, балалардан таныс
адамға кездескенде, таңертеңгі, түскі, кешкі ... соң не деу ... ... ... мен ... қайырлы кешті тілей ме - осылар жөніне
балалардан сұрау керек.
Кім шатыстырды?
Мамасы Таняны қорадағы бақшаға ... ... ... ... күт, қызым. Мен нан дүкеніне барып келейін», - деп ... да ... ... Варя апай өтті.
- Неге сен үндемейсің, Таняжан - деп сұрайды Варя апай.
- Сен енді екі жастасың ғой. Шынымен сен не ... ... ... ... - ... Таня ... Сәлеметсіз бе, - деп айту керек.
- Сәлеметсіз бе! - деп қайталады Таня.
- Міне, ақылдылық, үнемі осылай айт!!!
Мамасы нан ... ... олар ... ... ішуге кетті. Таняжан
тамақтан соң, орындықтан ұшып тұрды. Ал мамасы: «Не айту керек, ... ... ... бе, - деу ... Сен, бір ... шатыстырып тұрсың. «Рақмет», - деп ... - деп ... ... ... кетіп, Таня әкесімен екеуі қалды. Олар ... ... ... содан кейін папасы: «Е, біреудің ұйықтауы керек,
оның көзі ашылып-жұмылып отыр», - деді.
Таняжан тіл ... қыз еді. ... ... түсіп, өз кереуітіне
барғанда, папасы тоқтатып:
- ... ... бара ... не деу ... - деп сұрады.
- «Рақмет», - деп айту керек.
- Жоқ, деп папасы күлді де: «Рақмет» емес, «Жайлы ... ... - деу ... Жоқ, ... деп ... мені ... ... үйретті.
- Рақмет емес, «Жайлы жатып, жақсы тұрыңыз», - дейді.
- Міне, сөйтІп, Таня мұны айтқан Варя апайы ма, ... ма, ... ма, ... ... ... ... ... балалар?
Өйткені балалар бақшасындағы тұрмыстық іс-әрекет режимінің уақытын
алатындықтан, балалардың пайдалы істермен айналысуына бас ... бөлу ... ... ... келгенде, таңертеңгі астан ... ... ... және ... ... ... - ... соң - балалар
өміріндегі әрбір жайлар туралы ... ... ... кітап оқуы, сынған
қуыршақтарды балалармен ... ... ... ... ... ... қарындашты дайындауы тиіс. Балалармен бірге осындай
жұмыстардың барлығын істей отырып, ... ... ... кім беріле
көмектеседі, кім қалыс қалады, соны ... олар үшін ... ... ... баса ... ... тұрмыстық іс-әрекеттер қатаң түрде режимнің ауқымында ... күн ... ... ... ... ... ... жанұясында меңгеретін мінез-құлықтың нормалары мен ережелерін
тұрақты үйреніп, әдетке айналады. Әсіресе, ата-аналармен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Естияр топтағы педагогтың ең жауапты міндеттерінің бірі - маңызды
адамдық қасиетті қалыптастырудың ... ... ... - ... ... және ... болуына - еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу.
Еңбекті сүюге және өз бетімен еңбек сүйгіштікке тәрбиелеуде ... ... ... ойын мен ... арасындағы қалыптасқан байланысты
ескеру ... ... ... ... ойынды өмірге жанастыру
арқылы жиі қол жеткізіледі.
Мысалы, ... ... кір жуу ... жиі ... шығарады.
Алғашында ол әдейі істеледі, кейіннен шртты іс нақтыға айналады - ... ... ... ... ... төсек-орын жуады.
Сөйтіп, мерекелі күндер қарсаңында, топтың букіл шаруашылығы тәртіпке
келтірілген кезде «Көп кір жуу» ойлап шығарылады. ... оған ... ... ... бәрін өте ұқыпты істеуге үйреткен маңызды. Киімнің
кірін кетіріп жууды, жақсылап шайқауды, ... ... ... ... ... ... бұл еңбек сүю сабақтары ауық-ауық болады ... ... ... ... соңғы кезінде қуыршақтың киімін тазарту
жөніндегі қамқорлықты бүтіндей өздеріне ала ... ... ... тәрбиешіге шкафты тазалауға, бөлмедегі өсімдіктерді
сүртуге, ауыл шаруашылық мүліктерін жөндеуден ... бұл ... ... қосылуға әзір тұрады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... еңбегін бағалаудың,
олардың ұқыптылығын, тату болып, бірлесіп күш жұмсап, нәтижеге ... ... ... бар. Балалар ортақ істің бір бөлігінің олардың
қолдарынан істелгенін көріп қуанады. ... ... ... ... күй ... ... ... да жақсы жұмыс жасауға ықыласы
болады. Бес жаста бала кейбір ... ... ... алады (алжапқыш,
носкилерді, інісінің немесе сіңлінің көйлектерін) және ... ... ... және ... ... көмектесе отырып, ата-аналардың
тапсырмалар беруі жөнінде тәрбиешінің кеңестері де маңызды.
Жақын адамдардың - ... және ... да егде ... ... ... ... - еңбегі бұл жастағы баланың зейінін
аударуға тиіс. Естияр топтың өзінде балаларға еңбектің ... ... ... игілігіне бағытталатынын көрсету маңызды.
Үлкендердің еңбегімен танысқанда, практикада алған әсерлердің
молдығына көп көңіл ... ... ол ... ... экскурсияларда,
адамдардың еңбегін бейнелейтін суреттерді көргенде алады, ал ... ... ... ... олардың істеген қамқорлығы үшін алғыс
айту - екінші қатарда қалып қойып, ал кейінде ұмытылып та ... ... ... ... ... және өз бетімен ... ... ... еңбегіне бақылау жасаудың үлкен маңызы бар, бұны
алдыңғы қатарлы тәжірибе мен ... ... ... белгілі бір
нақтылы адамдарға еліктеу тәсілдерін пайдалану да қажет.
Мұндай жолмен үлкендердің еңбегі ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу ісінің мазмұны болады,
олардың еңбектегі құштарлығы оянады.
Үлкендер еңбегімен танысумен ... ... әр ... өз еңбегінің де
маңызы үлкен. Естияр топтағы балалар еңбекте ... бір күш ... ... ... ... ... бірте-бірте күрделендіру
қажет. Ол міндеттер балалардың күшіне сай, бірақ белгілі бір ... ... ... сәби және ... ... балалардың еңбекке қатысы,
ересек жас баспалдағындай емес, жоспарлы болатынын тәрбиеші есте ... ... ... ... ... орындаған кезде үлкен еңбек
тапсырмаларының қоян-қолтық та маңызы ... - осы ... ... ... тәрбиелеуде олардың іс-әрекетін
ұйымдастырудағы педагогке ... ... ... тапсырмалары балаларға күннің әр уақытында ... ... ... ... ... әрқашанда біреуді шешіндіруге
көмектеседі. Өзара көмек мұнда шынайы да ... ... ... ... жеке еңбектенуі сияқты бірігіп еңбектенуі де кездеседі. Мысалы,
табиғат ... ... ... ... ... ... екі ... су құюға қол ұшын береді. Балалар әлі де көп ... ... ... ... ... бере отырып, еңбектің тек практикалық
жағын ғана ескеріп қоймайды, сонымен қатар өз тәрбиеленушілерінің әлі ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар өмірдің қажет етуінен болады. Болған тәртіпсіздікті
жою, ... ... қою, ... ... ... ... қою, тағы ... көтеру. Балаға ... ... ... ... ... де, бала нақтылы нәтижесін ... ... ... ... ... тез бағдарлауға үйретеді,
тапқырлыққа, ептілікке тәрбиелеуге мүмкіндік береді.
Бірнеше өзара байланысты істердің басын қосатын тапсырмаларды ... ... ... ... су құю, ... балықтарды
тамақтандыру, сурет салатын қыл қалам мен тостағаншаны жуу. ... ... ... орындалады, ал кейде оның жоқ кезінде (қол
жуғышты, қыл қаламды жуу). Бұл ... ... ... ... ... білу ... ... кезде, алдағы істелетін
істі қарапайым болса да жоспарлап, жұмыс орнын ұйымдастыра білгенде ғана ... ... Олар іске ... ... ... ... бетімен істеуінің нығаюына, өздерінің күшіне сенуді ескеруді көздеген.
Кейбір тапсырмалардың орындалу нәтижесі ... ... ... естен шығармаған жөн. Мысалы, балалар қуыршақтың киімдерін жууды,
ал оны тек кепкен соң және ... ... ғана ... ... ... балаға бұл тапсырмаларды орындау белгілі ... ... ... ... жүзеге асырылмайды, («Сарымсақты екті,
бірақ оған су құйып, әрбір күнде күту керек». «Қуыршақтың киімі кепті, ... ... ... ... ... тәрбиелік маңызы құнды, өйткені
атқарылған іске ойлана қарап, еңбекке тұрақты көзқараста болуға тәрбиелеуді
үйретеді.
Орындалған тапсырмаға педагогтың баға қоюы ... тек осы ... оның ... мәні ... ... ... өзара тапсырмаларды бірдей етпей бөлушілік
практикада жиі байқалады. ... ... ... ... ... олар ... ... ұсынысын орындауға дайын тұрады.
Мұндай жағдайларда еңбекке ... ... ... ... ретіндегі
тапсырмалар зор белсенділік көрсететін балалардың бір бөлігі үшін ... ... ... ... алмаған сол балалар кезекшілікке келе
отырып, жоспарлы түрде сипат ала бастаған ... ... ... ... жас ... ... негізгі түрі өзін-өзі күту мен
жекелеген еңбек тапсырмалары болса, ал естияр топқа ортақ пайдалы еңбекке
бағыттауға ... ... ... Бұл жас ... үшін ... ... түрі кезекшілік ету. Таңертеңгілікке, түскі тамаққа ... ... ... ... сәби ... ... соңғы кезінде алды,
бірақ онда олар тәрбиешінің тікелей басшылығымен, оның ... ... Бұл ... ... топ ... өз беттерімен орындай алады және
орындауға ... ... ... ... ... ... балаларды
қатыстырудың мәні зор. Кезекшілердің өзара міндеттерінің тең ... ... ... ... мен ... әлі ... да епті
істей білмейтіндерін шеттетпеулерін қадағалап отыру ... ... ... істі істемеуі жөнінде күтушімен келіскені ... ... ... ... алмаған балалардың жетістіктерін байқап,
олардың тырысушылық әрекетін мадақтап, кезекшілердің жұмысына баға ... Бұл – ... ... да ... тарту. Бұл – ... ... ... ... ... ұғып ... жарты жылдықта табиғатта тұрақты еңбектену ... орын ... ... және ерте ... ... ... балықтарды, ақ
тиінді, құстарды, тасбақаларды өздері күтеді. Бұл еңбектің балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуде ерекше мәні бар, - олар өз ... ... ... егер олар тірі ... ... ... ұмытып кетсе, онда оның өліп қалуы мүмкін ғой. ... ... ... ... ... тамақтандыру керек, үйде өсетін
өсімдіктерді суаруға қанша су құю ... ... ... ... ... ... ... бақылауды, болып жатқан өзгерістерді білуді
үйренеді. Педагог еңбек сүйгіштік көрсеткенді, өз ... ... ... ... ... ... балаларға көмек көрсетеді.
Сонымен қатар ол жекелеген балалардың ұқыпсыздығын, тапсырылған істі
қалай ... ... ... салушылығын сезеді.
Сөйтіп, балалардың да жануарларға деген сүйіспеншілігін бірте-бірте
оятып, оларды күте білуге баулу да маңызды. Осы мақсатпен жануарлар ... ... ... ... ... ... ... болады. Мұнда балаларға жануарлар кіріптар болған кезде, олар
жөніндегі қамқорлықты адамдар ... ... ... ... ... ... ... жасайды (ақ тиінге қуыс, балықтарға мөлдір сулы
және балдырлы аквариум, құстарға кергіштері бар тор және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... әр уақыт құстар мен балықтар және басқа да жануарларды немен,
қанша мөлшерде тамақтандыратыны ... анық ... алуы ... ... ... ... ... өліп қалатынын жете ұғу қажет.
Балалардың алған білімдері жануарларды күтуге қойылатын талаптарды ... ... ... ... ... ... ... қамқорлықпен қарауға
талаптандырады, олардың амандығы үшін өздерін зор ... Осы ... ... алғашқы дамып-қалыптасу кезеңі басталады.
Бұл кезеңдер аздап көрініс бере отырып, немқұрайдылықтың болмауын алдын-ала
ескертеді, білім құмарлықты, инициативаны оятуға жол ... ... ... күтуде тәрбиешіге, әсіресе алғашқы
кездерде табиғатқа онша қызыға қоймайтын балалармен ... ... ... балаларды біріктірген жөн.
Көктем келісімен балалар бақшада, гүлзарда істей ... ... ... деген мүмкіндігі осы кезден артады. Көктемде жүйекке пияз,
редиска, бұршақ, сәбіз, петрушка егеді, содан кейін оларды күтеді, ... ... ... ... ... ... ... су құйып
әкелу, жүйекке қара топырақты носилкамен екеулеп ... ... ... ... ... ... Ойын ... тәрбиелеу.
Ойындарда бала айналадағы өмір құбылыстарының әр алуандығы, тұрмыстағы
адамдар арасындағы өзара қарым-қатынас олардың ... пен ... ... ... ... Ойындар баланың ой-өрісін кеңейтеді, оның сөз
байлығын, қиялын ... ... ... ... ... ... ... арсындағы достық нығаяды.
Естияр топтағы тәрбиеленушілер ойындарының мазмұны әр ... ...... ... ... ... – шоферлік, машинистік,
сатушылық, дәрігерлік, тәрбиешілік, музыкалық қызметкер, миллиционерлік –
балаларды ... ... ... ... мерекелермен, жанұядағы
белгілі бір қуанышты жағдайлар мен байланысты жарқын сәттерді бастан кешіру
арқылы байып ... ... ... ертегілерін, көркем шығармаларды
оқығанда ... ... ... сәулесін көреді.
Үлкен адамдардың өзара қарым-қатынасы олардың өз жұмысына еңбек
мақсатына көзқарасы ойын ... ... ... ... ... ... айналады.
Рухани мәдениетке тәрбиелеудің маңызды міндеттерін тұрмыстық ойындар
сюжетіне ықпал ету арқылы ... ... ... ... ... ... ... мерекесі», «Қоғамдық
транспортта жанұямен жол жүру» сияқты тұрмыстық ... ... ... Бұл ойындарда балалар үлкен адамдардың ... ... ... туған күнін жанұяда мерекелеу т.б. бейнелеп ... ... бәрі ... мәдениетке бағытталғандығымен айрықшаланады,
жанұя мүшелерін балалардың ... ... ... ақ ... ... ... ... жасар балаларда қуыршақпен ойнау ... ... ... ... қарым-қатынасын көрсететін тәжірибесі,үлкендердің еңбегі
жөнінде әр ... ... ... ... ойынды дамыту үшін
естияр топ ... ... және ... ... ... ... ... өсімдіктерді күту т.б.) алатын ... ... мәні аз ... ... қолы ... бұл тәжірибе ойынға
белсенді түрде араласып, оның мазмұнына, балалар әңгімелерінің желісіне (әр
түрлі ойын ... ... ... ... жүрген балалардың жеке
қылықтары жөніндегі) айналады.
Балалардың қуыршақпен ойнау ойындарын бақылаудың баланы зерттеу, оның
ішкі дүниесіне ... оның ... ... ... анықтау үшін өте
бағалы. Қуыршаққа балалардың көзқарасы көбінесе оның сыртқы түріне қарай
анықталады: сәнді ... ... жаңа ... ... ... да
қамқорлықпен қарайды, ескі қуыршақтар қуыршақ бұрышында елеусіз жатады.
Тіпті мынандай да ... ... төрт ... бала оларды қалай болса, солай
лақтырады, ал ескерту жасалса, «ол бәрібір ескі», «ол ... - ... ... ... ... ... ескі қуыршаққа қызықтырған жөн,
оның бетінің тырналғанына ... ... оның ... емес ... ... ... ... балалар сезіміне әсер ете ... ... ... ... ... ... ... ойлануына мәжбүр етеді.
Осыдан кейін оны ойынға қатыстырып, онымен жылы әңгімелеседі.
Бақылаулар көрсеткеніндей, мұндай балалар, атап ... ... ... өз ... ... ... ... аңғарады, соған
жаны ашығандығын көрсетеді. Егер ... ... ... өз ... онда бұл тек ... ... ... киінушілікке, ашықтыққа
ұмтылудан туатын немқұрайдылыққа айналады. Мұндай ... ... ... ... етеді.
Ойын кезінде балалардың сезімі қалыптасады.
Дегенмен көп қайталанған ... ... ... ... ... қарым-қатынасты көрсетуде берері аз. Сондықтан ең бастысы
балалардың ойынға деген ынтасын ұлғайту.
Осы мақсатпен айналадағы ... ... ... ... ... ... шындықты бақылауды пайдаланған жөн. Серуендерге,
экскурсияларға кезінде ... ... ... ... ... не істегеніне ғана емес, сондай-ақ олардың бір-біріне қалай
қарайтынына, өздерін қалай ұстайтынына дейін балалар назарын аударады.
Ойынды ... ... ... ... ... ... шарт –
негізінен басшылыққа алынатын нәрсе, ойын мазмұны балаларды ... ... ... ... ... бағыт алуы керек.
Жанұя болып ойнаған ойындағы мама өз балалары жөнінде қамданады, олар
ауырғанда мазаланады; капитан ... ... ... ... суға
кетіп бара жатқан балықшыларды құтқарады; ұшқыш ... ... ... ауру ... ... үшін тау ... ... мұғалім өз
оқушыларын ерінбей-жалықпай оқытады, сабақта қалай отырудың керектігін,
әріпті қалай жазуды, ... ... ... ... ... ... ... тіл алғыш оқушыларды мадқтап, батыр
моряктардың желден, тулаған толқыннан қорықпайтындығына және ... алып ... ... ... топтағылардың қуыршақ бұрышы аты жоқ қуыршақтарды сақтау орны
болмауға тиіс, ... әр ... өз аты, өз ... бар, ... ... жанұясына айналу қажет. Сонда ғана қуыршақтармен ойын
ортақ ойынға ... ... ... ... Өзіне
мамандық рөлін алу ... ... бұл ... ... ... ... мен балалар арасындағы ... және ... ... стиль табуға жәрдемдеседі.
Ойын кезінде балалар сан ... ... ... ... ... ... киіндіреді, серуенге шығарады,
дәрігерге апарады, лагерге шығарып салады, оларға ... елка ... ... ... ... қимылдар жақсы ... ... ... ... ойын балалардан оларды мұнтаздай қып ұстау үшін, жайлы
қамқорлықты және қуыршақ бұрышында тәртіп сақтауды ... ... ... шофердің рөлдерін орындау арқылы балалар анықталған тәртіпке
үйреніп, өте ... ... ... Тап ... ... ... ... кірді ілуге және алуға көмектеседі, әрі оны ... ... ... ... үшін столға ыдыс жинауды үйрету
арқылы, педагог тек ойын ... ... ... қана ... мұнымен
бір уақытта тәрбиеші кейбір мәдени тәртіп элементтеріне, ... ... ... ... ... ... ... балаларды баулиды.
Балаларды қуыршақ бұрышындағы қуыршақ өмірін ұйымдастыруға тарту – олардың
белсенділігін дамытып, ал ... ... ... ... ... ... шарттарының бірі.
Мектепке дейінгі жастағылар тек қуыршақ ғана емес, басқа да ... өте ... бұл ... ... ... - ... ... Мен әрқашанда онымен
ойнаймын, - деп ... ол ... ... Оның белдеуіндегі қызыл
жолақты қарашы. Арман ... ... ... ... ал ол оны кеудесіне
жайлап қысады. Қалған балалар бұл әңгімені қолдайды. «Мен өз ... ... Ол ... ... ... қараңдаршы», - «Ал, менің добым ... ... ... - «Ал, ... де ... секіреді». Балалар қызыға-
қызыға өз доптарының жақсы қасиеттерін көрсете бастайды.
Балалардың мұндай әңгімелерін қолдау қажет. Доптардың ... ... және әр бала ... ... ала-алады деген стандартты
ескертулерден аулақ ... жөн. ... ... ... жөніндегі
қызықты әңгімесіне араласып кеткенде, ол зор нәтижелерге қол жеткізеді.
Тәрбиеші Айнұрдың өз добын ... ... ... жатқанын көріп:
«Айнұрдың добы қалай жарқырайды, қараңдаршы, тіпті ол оған қарап күліп
тұрғанға ... - ... да өз ... ... ... кіріседі. «Ал, менікі жарқырай
ма?», «Ал, менің добым күліп тұрма?» - деп сұрайды. Басқа ... ... мен ... ерте ... ... ... ... ойыншықтарорын-
орнында екенін көрдім. Қуыршақтар стол жанында отыр, ал ... мен ... өз ... олардың бірге болғандары өздеріне жылы да жайлы.
Ал, мына ... ... мен қол ... жерден тауып алдым. Оны онда ... ... Оның өзі ... ... ... ... және ... көңілсіз
болды», - деді. Тәрбиеші аюдың ... ... ... Мақсат педагогқа
жүгіріп келді де аю ... ... алды да оны өз ... алып қысты.
Ойын процесінде тәрбиеші балалар мінез-құлқына әр түрлі ықпал ... ... ... ... кеңестер, сұрақтар. Кейде тәрбиеші
өзіне белгілі бір рөл ... ... ... ықпал етеді, оларды ... ... ... белгілі бір адамгершілік нормаларды ... ... ... ... ... ... ... талаптарын бар ықыласпен орындайды, бұлардың рөлінде тәрбиешінің
ойнауына болады.
Балалар бірте-бірте бірігіп, тату ойнау ережелерін ... ...... ... ... ұқыптылықпен қарауды түсіне бастау,
кімді ренжітсе, егер ол қиындыққа кездессе соған ... оған ... ... ... ... ... білу, кешірімді бола білу,
құрылыс ... ... ... сыпайылап сұрап ала білу, ойындағы
кезектілікті сақтай білу. Бұл ережелер ... ... және ... ... ... ... меңгеріледі. Мысалы, балалар
жұптасып көпір тұрғызады. Оның екі жағынан баспалдақ ... ... ... ... екі жақтағы баспалдақтың саны бірдей болу керек. Балаларға
өз қимылдарын бірқалыпты ... үшін ... ... ... тура ... ... бітісімен онымен қалай ойнау керек, қандай
қуыршақты, автомашинаны алу қажет соны да ойлаған жөн.
Бірігіп ойнайтын ойындарда өз құрбыларымен ... келе ... ... ... ескерту керек. Жиі былай да болады,
егер тұйық бала, ширақ балаға қосылып, ойынға ... ... және ... ... ... ... аулақтатады, ойыншық та бермей
қояды. Жасқаншақ балаларды ізгі ... ... ... тез ... енуіне көмектеседі, басқа балалармен бірігіп,
ойнауға ынтасын арттырады.
Өзара ... ... ... салудың басты шарты – ойнаушы
баланың эмоциялық әсерлену сәттілігін ... ету. ... ... ... ... ... жағдайлар олардың жан-жақты дамуына
қолайлы. Ол – ... ... ... ойын ... айтады, өз жолдастарымен
дауласудан қорықпайды, өз пікірін қорғап қала алады, оны ... ... ... ал шүбә туа қалса, осы ... ... ... Егер ... ... ... өзара қарым-қатынасы жарасып
кетпесе, ол әр уақыт тек қана, неге оны ... ... оның ... ... сүймейтінін ойлаумен болады. Осындай кезде балалардың
құрылысты бүлдіруге, ойыншықты тартып ... әлде ... бір ... кек ... көңілсіз жағдай туғызуға ықыласы ауады.
Ойындарда балалар арасында ұрыс-керістер болуы да мүмкін, ... ... да ... соғады, өйткені балалардың адамгершілік тәжірибесі
әлі де аз ғой. Мұндай жағдайда тәрбиешінің дұрыс позиция ұстауы қажет. Дай-
жанжалдардың ... ...... ... ... ... білмеу,
фактілерді білмеу, бұлар ойын ойнауды өрістету үшін ... және ... ... ... ретінде, есте ұстаған жөн.
Естияр топтың балалары көбіне мұндай жағдайдан шығар жолды өздері таба
алмайды. ... ... ... ... ... бұл үшін ... ... дау-жанжалдардың себебін тез анықтай алуы керек,
кейбір балалардың әділетті тілегін, кейбірінің әділетсіздігін шыдамдылықпен
сендіре ... ... ... ... ... ... онымен қыдырып келуге шақырды, бірақ
қыдырғысы келгендер болмады. Тәрбиеші Сайраннан өзін келесі ... ... ... ... ... ... қуана-қуана келісті. Балалар тәрбиешінің
машинаға отырып жатқанын көріп, олардың да қыдырып қайтқысы ... ... ... ала ... Сайран оны жібермей: «күрекпен отыруға болмайды,
сен елдің бәрін ластайсың»,- деді. Тәрбиеші оған: «Жолдас ... ... ... ... ... ... ... Ол шетке отырады, ешкімді
ластамайды» - деп ... ... ... оған ... ... жол бойы
Алик тыныш, қозғалмай, күректі ұқыпты ұстады.
Пайда болған ... ... өз ... ... ... ... керек. Осы мақсатта тәрбиеші кейде ойынға өзі араласып, ақыл
береді, балалар білімін анықтау үшін, ... ... ... ұсыныс
жасайды.
Фотоательедегі ойынды (ол балалардың тәжірибесіне сүйенеді және естияр
топ балаларында ол осы ... ... ... ... белгілі
жағдайлар кезінде пайда болады) мысалға ... ... ... ... ... кішкентай достары үшін –
естияр топ тәрбиеленушілері үшін – ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп фотоательеде ойын басталады.
Осыны аңғарған тәрбиеші: «Бірінші болып кішкене ... бар ... ... ... түссін», - деген ұсыныс айтады.
Тәрбиешінің бұл сөзін естіген балалар жалма- жан қуыршақтар ... ... ... алда ... ... тырысулары мүмкін. Мұны
да аңғарып үлгерген тәрбиеші: «топ балаларын» суретке түсіруге ... Бұл үшін сөз жоқ, ... ... ... етіп, олардың
көйлектерін, шаштарын бантиктерін қалыпқа келтіру ... Бұл жаңа ... ... үшін ... ... оларды тәртіпке келтіруді, бәрін
жайлы да әдемі етіп отырғызуды ... ... ол үшін күш ... ... Мұндай тәсіл балалардың алға қарай ... ... ... ... ... болдырмайды. Осыны сезген ... ... ... ... болу ... Егер бір қуыршақ жинақы болмай қалса,
бүлінеді дей ... - ... ... дайын болғанда, тәрбиеші топты
тегіс қарап шығуды, топ жақсы көріне ме, бір нәрсені жөндеу ... емес ... ... Сөйтіп, балалар өз қуыршағы үшін қамқорлық жасап қана ... ... ... де ... ... салады. Кім болса
да бір қуыршақтың киімінен не таралған шашынан мін көрсе, қолма – қол ... ... ... ... ... ... жақсы көрінсе екен деген
баланың қамқорлығы мен қырағылығын мадақтау үшін бақылайды, бұл – ең басты
моральды ... ... ...... ... ... ... куәсі.
Балалардың қауымдық ықыласын тәрбиелеу тәсілдерінің ... ... ... сабағын өткізу жатады. Балалар ән ... ... ... өлең ... ... ... мақсатын анықтауда шебер жетілдіру және
балалардың қоғамдық түсініктерін кеңейту құрбыларымен ... ... ... ... салынып жатқан үйге экскурсия жасалады. Балалар
келген машиналар да шофердің ... ... ... ... бақылауға басшылық етеді. Өз міндетін ол: «Кішкене шоферлер, үлкен
шоферлердің бүгінгі құрылысқа не әкелгенін көреді», - деп балалық ... ... ... ... ... ... тілегіне қарай экскурсияны қайталауға болады) көреді.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Бүгінгі таңда мемлекетіміздегі білім беру жүйелері мен ... ... ... жолында. Оның басты себептері ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына қосу ... ... ... ... де жауапты мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... Ол ... іске асырушы маңызды әлеуметтік
институттың бірі, ... ... ... ... ... алдында
балалар бойына бірқатар қаситеттерді қалыптастыру міндеттері тұр. Олар
төмендегілер:
- жаһандану заманына ... ... ... икемді ойлауды
қалыптастыру;
- ұлттық мәдениетке негіздеп, әлемдік мәдениетті меңгеру;
- ана тіліне жетік бола ... өзге ... ... және тіл ... ... жетістігін өзгеге таныту;
- көпұлтты Қазақстан жағдайында діни, ұлтаралық, нәсілдік толеранттылық
қасиет қалыптастыру арқылы мемлекетте бейбітшілік пен ынтымақтастықтың
орнауына өз ... ... ... бола отырып мемлекеттік тілге, рәміздерге құрметпен қарау
және рухани мәдениетке, елжандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу;
- салауатты өмір салтын ... ... ... ... ету және ... ... ... бүгінгі күні кімді болса да толғандырмай
қоймайтын рухани мәдениет мәслесі болып отыр. Өйткені, бүгінгі таңда рухани
мәдениет ... ... ... ... ... ... ... аса
түсті. Бұл соңғы жылдардағы қоғамдағы өзгерістерге және жаһандану үрдісіне
байланысты туып отырған заман қажеттілігі. Оның себептері туралы ... ... беру мен ... ... тәрбиенің кешенді
бағдарламасында бірнеше жылдар бойы айтылып келеді. Әсіресе, ол ... ... ... ... ... отыр.
Рухани мәдениет тәрбие беру мәселесі жаңалық болып танылмайды, өйткені
ол адамзат қауымы қалыптасқан кезеңнен бері көкейкестілігі бір ... Сол ... де ... ... ... ... пікірлерін
білдірмеген көрнекті ойшыл, ғұлама кемде-кем. Қай ... ... ... ... ... ... ... белгілі ағартушы жоққа тән. Әр
ғалым оны өз кезеңініңерекшеліктеріне сәйкес әр қырынан қарастыра ... ... ... өзіндік қолтаңбасын қалдырған. Демек, рухани
мәдениет ... ... жайы мен ... ... ұзақ айтуға
болады. Сол зерттеулер негізіне ... ... сөз ... ... ... ... ... ұғымының генезисіне, педагогикалық категория
ретінде қарастырылуына, оны ... ... мен ... қысқаша тоқтала кеткен жөн.
Рухани мәдениет тәрбиесін қарастырмас бұрын оның ... ... ... ... ... ... ... өзара
байланысына, ара-жігіне мән берген дұрыс болмақ. Өйткені, рухани мәдениет
ұғымын көпшілік дінмен байланысты ұғым ... ... ... ... бере бермейді, тіпті соңғы он жылдыққа дейін үрке қарағандар да аз
болған жоқ. Сол ... ... ... ... ... ... ... көптеген шығыс ғұламаларының еңбектерін біле бермейміз де. Тек
білім берудің ізгіліктік парадигмасына көшу ... ... ... ... ... Өйткені, рухани мәдениет тәрбиенің қайнар көзі:
дін, құран, хадистер екенін, ал руханилықтың мәнін ашатын құнды ... ... ... ... жаны жақын адамдардың жазып, жарыққа
шығарғанын, әрине, жоққа шығара ... ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесін түсіне білген адамға берері мол еңбектер
қатарына Руми, Йассауй, ... ... ... ... Шах, ... ... Ш.Құдайбердиев және т.б. жатқызамыз.
Рухани мәдениет тәрбиесін ғылыми тұрғыда зерттеген ғалымдар ретінде
В.Белинский, А.Байтұрсынов, Л.Божович, Б.Ананьев, П.Якобсон, ... ... ... ... ... ... Е.Егембаева, Т.Шамғанова, ... ... ... ... Ұ.Асанова, Г.Аңламасова,
И.Бодықова, С.Әбділдина, Ә.Әмірова, А.Қаплиева және т.б. танимыз.
Олардың қайсысының ой-пікірлеріне ... те, ... ... ... ... ... ... адамзаттық құндылықтарды жатқызатына,
тән мен жан саулығының руханилықпен байланысты дейтініне көз ... ... ... екі түрлі мақсұт бар, оның бірі тән мақсұты,
бірі жан мақсұты дейміз. Қара бастың ... ... ... ... тән мақсұты. Адамның ар мен адал еңбек іздейтін жан мақсұты.
Бастапқыны көксеген Адам зұлымдық ... ... да, мал, ... ... ... болады. Соңғыны көксеген адамның адал еңбек, ақ ниетпен басқа
іздейтіні жоқ, ол адамды ала көруді, қиянат қылуды ... ... ... Абай «...біреуге көмектесу ішкі зор қуат пен терең ақыл және ыстық
сезімнің ісі» деп біледі. Ал ... ... ... оның ... ... тәрбиесін бірінші орынға қойғанын айқын
байқаймыз.
В.Белинский «Адамның тәні сияқты, жанына да ... ... ... ... ... енжарлықтың ми батпағына батады» деп санайды. ... ... ... «Тәрбиенің негізгі мақсаты – мінезді ... ... ету, адал ... ете ... тәрбиелеу» деп жазады.
Руханилық ұғымы – философиялық категория. Философиялық сөздікте
«Руханилық ... ... ... ... ... ... Рух ... «жоғарғы көркі», қоғамның рухани өмірі, қоғамдық
сана мен ... ... ... ... ... қатар ол қоғамдық
болмысқа, адамзаттың практикалық қызметіне, өзінің белсенді ... ... ... ... ... ... түсіндірме сөздігіне
жүгінсек, руханилық ұғымы адамның ой-санасына, ішкі ... ... ... қатысты қасиеттерді білдіреді.
Рухани мәдениет тәрбие мәселесін қазақстандық философ І.Ерғалиев,
А.Косиченколар ... ... ... ... ... ... бір
белгісі» дейді. Ал Г.Соловьева «рухани мәдениет адамның ішкі жарықты, нұрды
қабылдай білу қасиеті» дейді. Философ С.Нұрмұратов «руханилықтың тағы ... ... өз ... ... ... ... қоршаған ортаға
беруге дайындығы, яғни ақылын, дарынын, қабілетін, шеберлігін, ішкі ... ... ... ... ... беру ұмтылысы. Осындай
ұстанымдар ... ... ғана адам ... ... ... ... пікір білдіреді. Ал В.Барулин «Әлеуметтік философия» еңбегінде
«Руханилық ... ... ... өзіндік етенелесуінің формасы;
Руханилықинтериоризацияланудың, әлеуметтік ... ... ... Адам болмысының детерминациялықимперативті компоненті; Руханилық
Адамның шығармашылық қызметінің импульсі» деп тұжырымдайды. С.Соловейчук,
С.Крымский ... ... ... ... оның ... ... ... М.Шахановтың пікірінше, руханилық адамның ішкі жан
дүниесі, көзге көрінбейтін күш. Оның ... өз ... ... ... әлемге деген тек жақсылық жасауға талпыныс еріктілігі. Ал осы ... ... ... ... ... еңбегінде «Рух» адамның ішкі
жан дүниесі, көзге ... ... ... ... күш. ... ... мен сезімнің, сенімі мен сапасының, білімі мен өмір сүру тәсілінің
көрсеткіші деп ... ... ... ... ... ... бір топ ғалымдардың пікірлерін тиянақтайтын болсақ, онда олар
құндылықтарды ... ... ... ... ... бар.
Терминологиялық сөздікке жүгінсек, ағылшын тілінен аударғанда
«құндылық» дегеніміз: біздің ... ... және ... ... ... ... біз ... обьективті құндылықтар деп,
ал екіншісін тұлғаның қасиеттері ретінде танимыз. Мәселе, осы ... ... ... айналдыруда. Бұл үрдіс ... деп ... ... ... ... ішкі ... ... Психология ғылымында аталмыш ... ішкі ... ... көп. ... ғылымында оны баланың адамгершілік
ұстанымын дамыту, ... ... ... ... ... ... үшін ол ... тиіс. Ғалым Б.Битинастың
пікірінше, құндылықтардың қабылдануына орай 6 ... ... ... ... ... ... ... теория өкілдерінің айтуынша, барлығы тұқымнан ата-
бабаларымыздан беріледі, сондықтан мектепте бір ... ... ... ... ... шақта бір нәрселерді себуге болады, сол себептен мектепке
дейінгі тәрбиенің яғни балабақшада маңызы зор деп санайды.
Интелелктуалдық теория ... ... оның ... ... ... ... мәдениет ұстанымын дамытуға болады. XX ғасырдың 60-
70 жылдары американдық профессор Лоуренс адам ... ... ... ... құндылықтарды таңдай алады деген теорияны дамытқан.
Руханилық теориясы бойынша әр адам белгілі бір жағымды рухани негізбен
дүниеге келеді. Кез келген адам жағымды ... ие, ... оны өмір сүре ... ... ылғи да ... бағдар іздеу қажет және алғашқы бастапқы
жақсыны жоғалтып алмауымыз тиіс. Осы теория өкілі ... ... ... ... ... ... Кейбір діндердің негізінде де осы қағидалар
кездеседі.
Әлеуметтік жағдайлар теориясы (топқа бейімделу, икемделу). Бұл теория
бойынша тәрбиенің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ұстанымыз қоршаған ортамызға байланысты
қалыптасады» дейді. Ең алдымен, бұл ... ... ол өсіп ... ... ... оның ... ... қатынасын анықтайды.
Бұл теория бойынша қандай ... өмір ... ... жеке нормаларың да
сондай болады деген тұжырымды ұстанды.
Мінез ... ... ... ... Бұл академик И.Павлов
теориясына негізделіп құрылған. Құндылықтар ... ... ... ... маңызды емес. Сондықтан баланы жақсы мінез-құлыққа қашанда
үйретуге болады. ... ... ... ... ... арқылы.
Әрекет теориясы. Бұл теорияда адамның қылықтары мен істеріне көп мән
береді. Бірақ мұның бихевиоризм ... ... ішкі ... ... оны да ... ... ... негізгі факторы: баланың
шынайы істерге белсенді қатысуы. Мұнда ... ... ... ... мәдениет арқылы баланы құндылықтарға араластырамыз. Бұл теория
бойынша бала жақсылықты қалай жасауға ... ... ... ... ... тек ... қана ... ләззат екенін түсінуі тиіс.
Біздің пікірімізше, руханилық мәдениет – ... ... ғана қол ... ... көзге көрінбейтін, түпкі ... де ... ... әлі де әр ... ... ... ететін терең
пайымдауларға негізделіп барып, қорытылуы тиіс ... ... ... Сонымен қатар руханилықтың әліппесі адамгершілік
қасиеттер, сондықтан рухани ... ... үшін ... ... ерте ... кешенді жүргізілуі тиіс. Сол сияқты руханилық әр ... ... ... ... ... ... дамиды деген
ойдамыз.
Қорыта келе айтатынымыз жастар бойында рухани мәдениет ... үшін ... де ... жұмыстар жүргізу керек, жалпы
әлеуметтің педагогикалық ... ... ... дей ... ... ұсыныстар білдіргіміз келеді:
- оқушылар бойында рухани мәдениет қасиеттер қалыптастыру үшін, ең
алдымен, мектеп өмірін педагогикалық жүйе, яғни тұтас ... ... ... қол жеткізу керек;
- болашақ педагогтар бойында рухани мәдениет ... ... ... ... қамтамасыз етуді 1 курстан қолға
алу қажет;
- білім беру ұйымдарында рухани мәдениет ... беру ... ... ... ... ... ағартушылық жұмыстарды жиі де жүйелі
ұйымдастыру керек;
- рухани мәдениет тәрбие беруде ... бар ... ... ... арттыру институттарының оқу жоспарларында осы мәселеге
қатысты курстық және курсаралық шаралардың саны мен спасын ... ... ... ... ... деректі фильмдер мен ... көп ... ... және оның картотекасын жасау,
өйткені қазіргі кезеңде ... ... ... мақтан тұтанымыз белгілі. Балалар мен жастардың
тәулік бойы теледидар алдынан шықпайтынын ... онда ... ... ... тиіс мәселе туып тұр. Яғни, күн-түнімен
көрсетілетін батыс фильмдерінің орнына ... ... ... ... ... ... «Алпамыс батыр», «Шора»,
«Жаушы», «Батыр Баян», «Қыз ... ... және ... ... ... және ... ғасырдағы ойшылдарымыз туралы
деректі фильмдерді көбейту керек деп есептейміз;
- сол сияқты қазіргі кезеңде компьютердің жасөспірімдер өміріндегі орнын
ескеріп, олардың ... ... ... ... да ... ойындарға, әсіресе ертегі аңыздардан (Атымтай жомарт, ... ... ... қазіргі руханилықты насихаттайтындай
ойындарға ауыстыруымыз қажет деп ойлаймыз.
Қолданылған ... ... ... ... ... З. 2006 ж №1. Б ... «Адамгершілік қасиет – ата-бабамыздан қалған мұра» мақала, «Отбасы
және балабақша». 2006ж - №5
3. «Адамгершілік ... ... ... ... және балабақша». 2008 ж -
№2
4. «Балабақшада рухани мәдениетке тәрбиелеу», Нечаева В.Г. 1981ж
5. «Рухани мәдениет тәрбие ... 1978 ... ... ... тәрбиесін қалыптастыру мәселесі» мақала, «Ұлт
тағылымы». 2006 ж - ... ... ... 2004ж. ... ... ... работы», 2005ж. В.С.Кукушин.
9. «Бақытқа жету әліппесі», 2003ж. Имам Ғазали.
10. «Кто напутал? (Кім ... 1983ж. ... ... ... ... ... мақала -2006ж, №2.
12. «Отбасында баланың рухани мәдениет ... ... ... ... -2006ж, №11-12. Кошкимбаева Р.
13. «Рухани мәдениет тәрбиесі», мақала -2009ж, №3. Б.Иманбекова.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0765

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

FAQ
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін жұмасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь