Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты [ 10 бет ]

Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең бағалы, асыл байлық - адам. Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл-әрекеттердің негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл-ой туындыларының құдіретті иесі.
Бүл арада адамның қоғамда алатын орны мен рөлінің сипаттамасын айтып отырмыз. Ал адам дегеніміз өзі кім? Күнделікті өмір көзімен қарағанда бұндай оңай сұрақ жоқ тәрізді. Әркімнің әкесі де, әйелі де, баласы да, өзі де адам, айнала жүргендердің бәрі — адам. "Адам деген кім?" деп сұрақ қойып, басты ауыртудың кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — деген сұрақгың ойға оралуы да мүмкін. Дегенмен, бұл сұраққа тереңірек үңіліп, адам ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, бірден-ақ үлкен қиындықка кездесеміз. Тарихшы-антрополог пен психологтың адамға беретін аныктамасы екі түрлі болуы мүмкін, биолог пен дәрігердің түсініктері бір-біріне ұқсамауы ыктимал. Өйткені, бұлардың әрқайсысы күрделі және біртұтас адам тұлғасының бір ғана кырын зерттейді және адамға негізінен өз замандасы тұрғысынан қарайды. Ондай сыңаржақты көзқарас көп қырлы тұтас тұлғаның өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл жекелеген ғылымдарға тән үғымдардын жай қисындысы да адамның тұтас бейнесін бере қоймайды. Бұл міндетті орындауға кабілеті жететін бір ғана білім саласы бар, ол — философия. Дүниені, оның құрамына кіретін бөлімдерін философия жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас күйінде қарастыруға, сол әдіспен олардың бәрін камтитын жалпы заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол сиякты адамның да әр түрлі құрамдас жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын, психологиясын, әлеуметтік сипатын, моральдық күйін, т.б.) жеке-жеке зерттеумен шұғылданбайды, ең маңыздысы адамды адам ететін сапалық қасиеттерін жалпылама байланыстыратын, тұтастығын қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық мәнін ашуды мақсат етеді.
        
        Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты.
Адамның әлеуметтік мәні
Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең бағалы, асыл
байлық - ... Ол ... ... ... мен қимыл-әрекеттердің
негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар
көзі, ақыл-ой туындыларының құдіретті иесі.
Бүл арада ... ... ... орны мен рөлінің сипаттамасын айтып
отырмыз. Ал адам дегеніміз өзі кім? ... өмір ... ... оңай ... жоқ ... ... ... де, әйелі де, баласы да, өзі
де адам, айнала жүргендердің бәрі — адам. "Адам ... кім?" деп ... ... ... кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — ... ойға ... да ... ... бұл ... ... үңіліп,
адам ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, бірден-ақ
үлкен ... ... ... пен психологтың адамға
беретін аныктамасы екі түрлі ... ... ... пен ... ... ... ... Өйткені, бұлардың әрқайсысы
күрделі және біртұтас адам тұлғасының бір ғана кырын зерттейді және адамға
негізінен өз ... ... ... ... ... көзқарас көп
қырлы тұтас тұлғаның өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл ... тән ... жай ... да ... тұтас бейнесін бере
қоймайды. Бұл міндетті орындауға кабілеті жететін бір ғана ... ... ол — ... Дүниені, оның құрамына кіретін бөлімдерін философия
жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас күйінде ... сол ... ... ... ... ... ... тырысады. Сол сиякты адамның да әр
түрлі құрамдас жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын, психологиясын,
әлеуметтік сипатын, ... ... т.б.) ... ... ең маңыздысы адамды адам ететін сапалық ... ... ... қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық
мәнін ашуды мақсат етеді.
Философия тарихында берілген анықтамалар көп. Аристотельдің анықтамасы
бойынша, адам — қоғамдық хайуан. ... ... ... ... ... қоғамнан тыс өмір сүре алмайды. Орта ғасырдағы ... ... Фома ... ... дене мен ... ... хайуан мен
періштенің аралығындағы нәрсе деп санаған. Жан оның ... ... ... ... ... дене — ынтымақтық аренасы, жанның ұясы.
Сондықтан адамдар өмір бойы сайтандар ... ... және ... дүниесіне шығуға ұмтылады.
Философиялық антропологияның материалистік концепциясын ұсынған
Фейербахтың айтуынша, ... ... өзі ғана өмір сүре ... ... ... емес. "Менің" болуымның міндетті шарты ... ... ... болуы. Басқаша айтқанда, адамды ... ... ... ... ... оның тек ... өмір сүруінің нәтижесі. Себебі, қоғамдық болмыс тәрбиесін бойына
сіңіріп үлгермеген жас баланың тәуелсіз жеке өмір ... ... ... Бұл ... ол жануарлардың кез-келгенінен ... ... ... ... адамдардың қамқорлық, көмегінсіз ол адам болып
өсіп, жетіле алмайды. Кездейсоқ бір ... ... ... ... алып ... ... бойы өз ортасында тірі сақтаған
фактілерін тарих жаксы біледі. Отыздан ... ... ... ... де ... адам ... айырылып шыққан. Төрт аяқтап еңбектеп
жүгіріп, өзін ... ... ... ... ... баска ... ... ... Кейін олардың қолға
түскендерін адам бейнесіне келтіріп, ... екі ... тік ... тырысқан талай белгілі ғалымдардың әрекеттері нәтиже бермеген.
Демек, ... ... ... ... — тек ... ... ... кім де болса туған күнінен бастап, сол ортадан қол үзіп кетпеуге тиіс.
Адамның жануарлар ... ... ... ... өмір сүру
ортасын өз еңбегімен өзгерту, қайта ... ... ол үшін ... ... ең жабайы түрінен бастап, бірте-бірте жетілдіру ... ... ... Тек ... ... ғана адамдар қатысу,
байланыс ... ... ... ... адам еңбегі бүкіл
материалдық және ... ... ... ... болып шықты.
Қоғамдық қатынастар ... өмір ... ... материалдық заттар (тамақ,
киім, баспана) өндіру әдісінен туады.
Осыларды еске ала ... адам ...... ... алатын, әлеуметтік қатынастар жасайтын, ... ... ... ... ... иесі деп анықтама беруге болады.
Бұдан адамі мәнінің тек ... ... жағы ... тыс ... оның ... ... ... маңызы төмендетіліп,
жоққа шығарылып отыр дегеи ой тумауға тиіс. Шынына келгенде, адамның ... ... ... және ... ... бар Биологиялық
өлшем — адам организмнің түр-бейнесі мев ... ... ... ... лық ... ми, жоғарғы жүйке жүйесін, т.б. камтиды.
Психология ұғымына адамның ішкі жан-дүниесі, оңда ... ... және ... тыс ... мен процестер, адамның еркі мен сипаты,
темпераменті, т.б. ... ... алып ... бұл екі ... адам ... ... тұлға ретінде ашып бере алмайды.
Адамның ... ... оның ... ... ... ... оның миынан бөліп ... ... ... Сондай-ақ, оның барлық сезім жүйесін (құмарлығын, жек көру
не сүю, мақтаныш не ... ... не ... сезімдерін) әлеуметтік
өмірінен ажыратып ... тек ... ... ... ... бұл әрекеттен ештеңе шықпайды. Адамның акыл-ойы,
сезімі — өте ... ... ... ... ... катынасынсыз түсіну тіпті де мүмкін емес.
Соңғы аталған екі бөлімнің бір-біріне ауысу мүмкіндігінің адамда
негізі бар. Оның мәні ... ... ... ... қою, ... ... құбылыстар — адамньщ сезім мүшелері ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы жүйке жүйесінің
қызметінен туады және ... ... ... Олар ... да ... психологиялық кұбылыстар деп аталады. Психологиялық дейтін — олардың
жоғарғы "қабатта", ... ... ... ретінде пайда
болатын феномендер, олар психикасы сау адамдардың іс-әрекеті, ой ... ... ... да ... ... қимылы мен мінез-қүлқын
сипаттайды. Мұндай психологиялық құбылыстарға ... ... ... ... ... ... болады. Бүларды ... деп айта ... ... ... ... ... қатысы болғанымен, ... ... ... әрине,
әлеуметтік ортаның, тәрбиенің ... ... ... ... ... ... Адамды елжанды етіп те, баққұмар етіп те
тәрбиелейтін - ... ... ... ... ... осы
аталған ұғымдарды қайда жатқызуға болады - адамның әлеуметтік ... әлде ... ... ме? Бұл ... ... де жатады.
Олай болса, бұл екі өлшем бір-бірімен астасып жатады. ... ... ... мен ... яғни ... еріктің араласкан түйіндеріі
арқылы адамың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қарама-қарсылықтар ретінде кездесіп
түратын екі өлшем калады, олар ... ... және ... Олар бір — ... ... қарауға болмайтын тұтас тұлғалы
адамның кереғар екі ... ... ... организмі мен жеке
басының адамдық ... ... ... ... ... ... Өз организмнің
құрылысы жағынан адам табиғат құбылыстарының жүйесіне кіреді де, солардың
объективтік қажеттігіне (зандылықтарына) бағынады. Ал жеке ... ... ... ол ... ... қоғамдык қатынастар, жалпы адамзаттың
мәдениет салаларына сүңгіп кетеді де, "еңбек құралын жасаушы", ... ... ... ... алып ... жеке ... қалпын сипаттағанда оның өзі өмір сүретін
қоғамдық ... ... ... ... мен ... алынады. Бұларға адамның ... ... ... ... ... ... сөйлейтіндігі сиякты ерекшеліктері
жатпайды. Ал егер ол адам іскер не ұры болса, біз одані осы қоғамдағы ... ... ... ... ... ... аңғарамыз, яғни әлеуметтік
өлшемнің сипаттамасын білеміз.
Жеке адамның тұтастық тұлғасында сөз болып отырған екі ... ... орын ... Егер ... таразының екі басына салып
керсек "дене" мені "рухтың" қайсысының ... ... ... ... ... ғылыми айтыстарда жиі қойылып жүр. Әсіресе соңғы уақытта
адамның табиғатын тану ... ... ... ... ... ... мен гендік инженерияның, молекулалық генетика мен
этологиялық жетістіктері ерекше күш ... Сол ... ... ... ... әсер ... ... олардың бірлі-жарымын
қолдан қалыптастыруға мүмкіндік беретін генетикалық механизмдер ашылды.
Осының арқасында адамды да ... ... бір ... ретінде
биологиялық ғылымдар шеңберін зерттеу ... оның ... ... ... болады-мыс деген болжам айтылуда. Канада философы Майкл
Рьюз тек дарвинизм негізінде "адам ... жаңа ... ... ... ... тырысады. Оның ойынша, адамды зерттеуші әрбір ілім, оның ішінде
тарих, философия ілімдері биологиялық ілімнің ... ... ... қарсылықтары, негізінен гуманитарлық ғылымдардың өкілдері адам
табиғатының әлеуметтік құрамдас бөліктерінің ... ... баса ... ... оны ... ... ... қоюда, не болмаса, екеуінің
арасында меже ... ... ... ... ... кате деп ... Энгельстің айтуынша, біз табиғатқа басқыншылардың жеңіліске ұшыраған
халыққа жасайтын ... ... ... ... ... ... ... өктемдік жасай алмаймыз, біз, керісінше, жан-тәнімізбен,
канымызбен және миымызбен табиғатқа жатамыз, соның ... ... ... ... адам ... қалыптасып қалған күрделі қоғамық байланыстар
жүйесінен орын алады, соның ішінде өсіп жетіледі, ... ... ... оның ... орны, жағдайы анықталады. Оның адамдық қасиеттері:
ұстайтын жолы, дүниеге көзқарасы, мақсат-тілегі, мінез-құлқы, ... ... ... өмір сүру ... ... Және де ... бәрі
оның денесінің, организмнің, миы мен жүрегінің, бес түрлі ... ... ... т.б. ... ... тысқары бір бос қуыста емес,
сол қызметтің катысуымен "дененің өз бойында" туып, ... ... және ... ... ... ... бір-біріне тәуелділігін сөз еткенде еске алатын тағы бір жай
бар. Хайуанаттар ... жаңа ғана ... шыға ... алғашқы адамның
табиғи биологиялық-физиологиялық ... ... ... тағы ... ... көп ... ... он және жүз мыңдаған
жылдар ... адам ... ... ... ... баса отырып,
өркениетті дәуірге жетеді. Сонымен бірге адамның өзі де ... ... ... ... ... ... Маркстің мынадай сөзі бар: "Аштық қашанда аштық, бірақ пышақ пен
шанышқының көмегімен піскен ет жеуі арқылы ... ... ... бір ... ... ... ... көмегімен жұлқылап шикі ет аркылы жойылатын
аштық бір бөлек". Қарын ашқандық сезімінен құтылудың екі ... екі ... ... ... Сол ... ұзақ даму жолында адамның дәрет
сындыру, жыныс қатынасы, бала туу ... ... ... ... ... ... хайуандық тәсілдері орнына ... ... ... Бұл сапалы тарихи өзгерістер қоғам ... ... ... "ар" ... ... ... ... калыптасуы жолымен тығыз байланысты болды.
Енді "индивид" (дара ... жеке ... ... адам), "личность" ... ... ... ... ... ... тілінде "индивид", "индивидуальность",
"личность" деген сөздерге дұрыс балама табылмай ... ... ...... ... ... деген мағына береді екен. Осы тұрғыдан
алғанда бұл ұғымды индивид деген күйі алған немесе "дара адам" деп ... ... Дара адам ... — көптің бірі, жалпы адамзаттың нақты
өкілі, дара. ... бірі болу үшін оған ... ... ... мен келбетке ие болса болғаны.: Оның санасы жоғары ма, жоқ па,
елмен сөйлесе ала ма, әлде ... ... ма, ... оған ... аз.
Әлемде қанша миллиард адам бар, соның әрқайсысы — ... ... адам ... Ол - өзіндік, тек ... ... ... ... бет ... ... азаматтық қасиеті,
т.б. бар адам. Ерекшелікті адам — сол ... ... ... ... ... рет ... әркімнің орны бөлек. Сондықтан бір заманда қағаз-
құжаттарға бармақты басу мөр ... ... Сол ... ... адам болу ... ... бар ма, жоқ па, көзі көк пе, әлде қара ма, бойы ұзын ба, жоқ ... бұлардың еш қажеті жоқ, ал ерекшелікті адамға мұның бәрі қажет. Жоғарыда
келтірілген әл-Фараби айткан адамдағы үш ... те ... ... ... әрқилы қабілет, ... бар. Ол да ... ... ... ... кәмелетке жеткен адам (личность). Жас ... бала да — ... ... ... ерекшеліктері бар. Бірақ олар кісі болған
жоқ, кәмелетке жетпеген. Кісі деп ер жеткен, бұғанасы қатқан, акылы толған,
өз ісіне өзі ... бере ... ... ... Ондай адамның дүниеге
көзқарасы бар. Әрине, ондай адам әр түрлі: азамат, төрбиелі, ... адам ... де, ... де, ел ... да болады. Әр кісінің тарихта алар
орны әрқилы.
Кісі ... - жана ... ... ... бірге іштен тумаған,
белгілі тарихи-мәдени ортада өтетін өмір барысында қалыптасатын әлеуметгік-
психологиялық және моральдық ... ... ... ... ... және ... бағытталған жасампаз әрекет субъектісі.
Басқаша айтқанда, ол — қоғамның өмір ... ... ... ... ... Кейбір адам өрескел қылық ... ... ... ... ... екен, бар болғаны сүйек пен еттен жаралған
пенде екен" деп ренжитіні ... ... ... "кісі", "кісілік"
деген түсініктер "личность" деген ұғымға бір табан жақын келетін ... ... мол, ... ... ... ... ... ардақты да, ақылды да адамдарды халқымыздың "маңдайға біткен" ... ... ... Жана ... ... нәресте, дара адамды индивид
деп атауға болады, бірақ ол әлі кісілікке, ... ... ие ... жоқ.
Ондай кісі болып жетілудің биологиялық та, ... та, ... те ... ... бар. ... ... ... жемістерінің игеру тәжірибесі ол үшін әлі ... ... ... ... "мәнін" тұрақты бекіту үшін сол керек.
Кісінің қалыптасуы оның әрекеттену және ... ... ... ... ... Бұл ... индивидтің әлеуметтену
процесі деп атауға болады.
Әлеуметтендіру ... ... ... ... жай ... оның белсенді араласуымен, ... ... мен ... ... ... ... үнемі дұрыс жолға салып, ... ... іске ... ... арқасында адамда өз ... ... ... адамдардың сондай қылықтарымен салыстыра бағалау,
сөйтіп, өзінің кім екенін түсіну, философия тілімен айканда, өзін-өзі тану
қабілеті ... Осы ... ... ... бір ... - ... қоғам
мүшесі есебінде есейіп, ер жету, ... ... ... ... ... мен оны ... ... бір-бірімен түгелдей сәйкес
келмейді. Алғашқысы — ... ... ... ... ылғи ... ... зор, тек ... қасиеттер калыптаса бермейді. Әйтпесе,
тәрбиелеудің қажеті болмас еді. Олай ... ... ... әлеуметтік ортаның мәні, құрылымы кандай? Ең әуелі
адам мен қоғамның ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет жасап отырған қоғамның ... ... ... ... Бұл фактор, әсіресе, жас адамның қалыптасуында
шешуші рөл ... ... оны ... ... ... деп ... ... — микроорта. Оған макроортаның нақты адаммен ... ... ... яғни ... ... ... ... және адамның
еңбек ету, оқу уақытынан тыс өзі пікірлесетін, араласып тұратын ... ... ... ... және тәрбие беру
процесі. Төртіншіден, өзін-өзі ... Осы ... ... ... ... ... тұтастығы мен бірлігі адамның кісілік болмысын
анықтайды.
Қоғамдық болмыстың әсерінен адамның әрекеттену, ой ... ... ... ... ... аса маңыздысы - дүниеге
көзқарас. Кез келген кісіні алып ... оның ... ... де ... те, ... жат та т.б. ... ... Егер оның ... ... ... ... назар
аударсақ, кандай қоғамдық топтарға, қозғалыстарға қызмет ететінін, қандай
топтар мен қозғалыстарға қарсы екенін, ... не ... не ... ... ... ... ... бірге адамның ішкі ... ... ...... ... орта тәрбие жасайтын ыкпалымен
пайда болатын мінезі құлқындағы, іс-әрекетіндегі ... ... ... ... ... ... сипат жетілген шақта "адамдық"
мәнін көрсете алады, қоғамдағы өзіне тиіс орынға ұмтылу құқығына ие ... ... ... ... ... ... тоқырап қалмайды. Ондай шек
жоқ, өйткені, оған болмыстың өзі үнемі қозғау ... ... ... Адам ... өмір ... ... уақыт оның әлеуметтік-психологиялық
сипаты да өзгеру, толысу не кему үстінде болады. ... ... ... орта ... де ... толы ... ... бейнесі
кескінделеді.
Дүниеге көзқарастың әлеуметтік-психологиялық сипаттың ең прогресшіл,
бай түрлерін алсаңыз да, егер олар өздеріне күш ... ... ... іске ... ... ... ... пайдасыз бейне
болып қала береді. Психикалық қызметін ... және ең ... ... ... болып табылатын жігер — адамның алдына ... ... ... және оған жетуді қамтамасыз етудегі бірден-бір ... күш. Бұл ... ... әрекетке, іс-кимылға ауысып отыратын терең
сезім идеясы десек те болады. Психикалық әрекеттің басқа да түрлері тәрізді
жігер де қоғамдық орта мен ... ... ... ... ... күшімен белгіленген арнаға салып отыруға болады.
Психологтар адамдарды жігерлілер, жігерсіздер деп екі топқа бөледі.
Жігерлі адам ... ... ... қалпын сақтайды, өз ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Ал жігерсіз адамның әдетте ... ... ... өте ... ... мол, ... жігері аз
адам ... бай ... ... ... ... болып тұрған
күннің өзінде де іске асыра алмай калатын ... жиі ... ... ... ... ... күштілігінде немесе әлсіздігінде емес.
Мұның екеуін де ... ... әр ... ... ... ... алдындағы, өзінің ар-ожданы мен отбасы алдындағы ... ... ... ... ... Тек кімнің болса ... ... ... ... мүддесіне қарсы келетін ... адам ... ... ... жұмсағаны маңызды.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0701