«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты [ 45 бет ]

Жоспар

Кіріспе........................................................................................................ 2 – 5

Негізгі бөлім..............................................................................................6 – 43
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және руханият әлеміндегі көкейкесті мәселелері.............................................................. 6 – 25

ІІ тарау
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты......................................................................................................... 26 – 43

Қорытынды................................................................................................. 44 – 46

Сілтемелер тізбегі...................................................................................... 47 – 49
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................... 2 – 5
Негізгі
бөлім.......................................................................
.......................6 – 43
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және ... ... ... ... ... және ... ... адамзатқа тән
құндылықтарды насихаттайтын ... ... 26 – ... 44 – ... 47 – ... жер беті халқтарының ... ... өмір ... ... аян. ... ... телеарналардың қай-қайсысын
алсаңыз да адамзат үшін аянбай қызмет ететін, мақсаты мен ... ... ... күшке айналып барады. Сондықтан көгілдір экранның
құпиясы көрерменін лезде елітіп, баурап ... ... ... ... ... көрсетілімдердің әр қырынан саралап беру қиынға соқпайды.
Бірақ біздің айтпағымыз, сол ... ... ... ... адам
тәрбиелеу ісіне керісінше тойтарыс беріп отыр десе де ... ... ... мен ... ... одан ... адам ... сипатқа тән көрсетілімдері жайында бүгінгі БАҚ аз қозғап, бәсең
айтып жүрген жоқ. Сол себепті «Адамзатқа тән ... ... ... атты тақырыпты бітіру жұмысымызға арқау етуіміз
осыдан кейін өздігінен түсінікті болса ... ... ... ... айтылып жүрген мәселелерді қайта тізбелеп шығуға ... ... ... ... ... дәл ... ... қандай
қадамдарға баруын зертеп көруге жетелейді. Олай ... ... ... мен ... де ... ... ... дәуірінің көшімен қатар
жылжып бара ... ... ... ... ұлттың жан-дүниесіне
әсер етер түрлі қауіп-қатерлерден сақтану жолын анықтап, нендей іс-қимылдар
жасау ... ой ... ... ... қара ... ... өмірімізде талай ақпаратты
қабылдап жатырмыз. Оның тең жартысынан астамы жадымызда ... ... ... ... ішінде жаманы-жақсысы да, зияны-пайдалысы да ... Бір ... сол ... ... ... ... улысын ысырып тастау бізде жоқ әдет. Демек, қайтсек халқымыздың
мақсат-мұратымен ұштасар, ұлттық құндылықтарын насихаттайтындай, ... оң ... етер ... ... оны байытудың
түрлі жолдарын қарастырамыз деген мәселе бітіру жұмысының өзектілігі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... бірі ... интегративтік функциясы және руханият әлеміндегі
көкейкесті мәселелерге» арналып, ал басты ... ... ... және
«Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды ... ... ... ... аталған телеарналардың адамзатқа тән
құндылықтарды насихаттаудағы шығармашылық сипаты сарапқа салынып, ондағы
кемшін тұстарды дөп ... ... ... амалдарын іздестіруге талпынып
көрдік. Рас, соңғы кездері телеарналардан әлдеқандай ... ... ... ... Теледидардың құдіреттілігі де осында жатыр. Ел
ішіндегі елеулі жаңалықтар ... ... ... ... әлемдегі апат,
соғыс сияқты соңғы суыт хабарлар елең еткізетін жағдайға бой алып ... ... ... ... қасиеті арқылы адам санасын сиқырлап
алуға дендеп барады. Мәселе, енді сол ... ... ... ... мен мән-маңызында болып тұр. Ал отандық беткеұстар қос телеарнамыз
– «Қазақстан» мен «Хабардың» қабілеті адам санасын ... ... ... ... ... айнала алып отыр ма?
Күнделікті эфир төрінен орын алып жатқан бағдарламаларды айтпағанда
жұмыс барысында біз ... ... да ... ... ... ... ... құндылықтарды насихаттауда танымдық
деректі фильмдер легін дұрыс ұсына алып жатқан жоқ. Жалпы, деректі ... ... ... ... ... ... келгенде берері мол
берекелі шығармашылық өнім екенін айтпасқа болмас. Ең бастысы оның халықты
тәрбиелеуге ... ... ... деп ... ... ... ... фильмдердің берілуі әлі де болса ... ... ... Олай ... ... ... ... басым көпшілігі шетелдік туындылармен келе ... ... Оған ... ... ... ... эфирінен беріліп
келген «Табиғат әлемі», «Еуропаның ... ... ... ... т.б. ... ... ... Сондай-ақ, бұлардың қатарына
“Қазақстан” телеарнасындағы «Ғылым және өмір», «Адамның микроорганизмдері»,
«Хайуанаттар әлемі», «Жер жаһанға ... ... ... ... Қос
телеарнадағы аталған өнімдердің, әрине, көрерменге аударма ... ... ... Ал тура ... ... ... осы арналардың
өздерінің жасауына шамасы жетер еді. Дегенмен, бұл арналардағы деректі
туындылардың барлығын ... ... ... ... ... ... ... «Бір сәт және бүкіл ғұмыр», «Ел ағалары», «Сәулет сыры»
сияқты ... ... ... ... үнемі көрермен назарында
келеді. Ал бір кездері «Қазақстан» телеарнасының арнайы түсіріліміне ... ... ... – «Бір ... ... фильмінің өміршеңдік
деңгейі әлдеқайда жоғары болды. Және ... тағы ... ... ... болады.
Қазір «Россия», «НТВ», «BBC» және Батыстың басқа да ... ... ... ... ... ... топтар бүгінгі мен
кешегі тарихтың беймәлім сырын, танымдық тәрбие ... ... көк ... ... ... ... Бұл ретте отандық телеарналардың экранды
көркем кадрлермен ... ... дәл ... күні ... ... тұрған мәселе.
Екіншіден, аталған арналардағы отандық киноның насихатталу жайы да
ұлттық санамызды ... ... зор күш ... ... өткіміз келеді.
Өкініштісі, сол тағы да шетелдік сериалдар мен түрлі бағыттағы фильмдердің
әлі де саябыр табатын ... Ал ... ... ... ... жан-жақтылық
жетіспейді. Бізде басынан аяғына дейін деміңді ала ... ... ... бастан кешкен хикаяларының өзі қызық шытырман
оқиғалы экшн-туындылар, өмірге деген құштарлығыңды ... ... сала ... ... да ... ... ... ұмтылдыратын
тамаша отбасылық-тұрмыстық мелодрамалар, күлдіре отырып ... ... езу ... ... ... ... ... мюзиклдер жоқ. Сол сияқты біздің фильмдерден қазақ ... ... да көре ... Ал нағыз отаншылдықты оятар сезім — өз
ұлтыңның керемет сұлулығын ұғыну мен өз жеріңнің ... ... ... ... ... ... ұлттық идеологияны қалыптастырушы негізгі
құрал десек, жас ұрпақтың бойына ұлттық рухтың ... себу үшін ... ... ... баулуда бүгінгі жас бүлдіршіндердің,
әсіресе қазақ балаларының рухани қажеттілігін қанағаттандыру ... ... ... ... ... Ал балалар бағдарламасын тек ... ... кез ... ... сияқты. Иә, балаларға арналған
хабарлардың жанры да ... ... сол, ... ... ... көзімен жасай білуі тиіс. Балаларға арналған ... ... пен ... ... аса мән ... шарт.
Міне, осы айтылған дүниелерді саралап, ... келе ... ... тың ... ... ... жасау бітіру жұмысының
жаңалығын танытса керек. Ондай жаңалық өз кезегінде кез-келген БАҚ өкілі
мен ... ... ... ... ... үшін ... ... Жұмыстың
тәжірибелік құндылығы да осында жатыр. Ал бітіру жұмысының зерттеу әдісі
салыстыру, сараптау және ... ... ... алып ... Еңбектің
құрылымы кіріспе, негізгі ... ... ... сілтемелер мен
әдебиеттер жиынтығын қамтыды.
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және ... ... ... ақпарат құралдарының бір саласы, соның
ішінде ... зор ... ... ... ХХІ ... адамзат
игілігіне ұсынған ұлы жаңалығы адам баласының көзқарасына, ой – ... әсер ... ... құрал. Рухани нәр мен эстетикалық әсер
беретін өнердің өзгеше бір ... ... ... ... аясынан «ақпарат
ғасыры» деген ұғымды иеленіп отырған кезеңде тележурналистиканың ақпарат
кеңістігінен алатын орны айрықша.
Тележурналистің көпшілікпен ... ... - өзі ... ... ... ел ... адамзаттың көкейкесті арманымен ұштасып
жатады. «Тележүргізуші жүрек түбінде өзін толғантқан сырын өзгеге ... ... ... ... толғап, содан әлі өзгелер көрмеген
шынайы көріністі табу ... ... ... ... өз ... ... ... кезінде сарықпай тынбауы тиіс. ... ... ... ... ... әңгіме көпшілікке мейлінше ұғынықты,
ықшам айтылуы тиіс. Қосалқы сөз, артық тіркес болмауы, ... ... ... жеткізіп, шағын көлемде шебер суреттелуі – парыз.
Кадрдан тыс мәтін не жүргізушінің ... ... ... сөйлемдерге
құрылғаны жөн. Бұл көрерменнің көрініс пен мәтінді есінде ... ... ... ... ... ... қалыптастыруына. Жүргізушінің аудиториямен
жанды байланысында оның ... ... мен ... ... ... үнді
көрермендерді теледидар алдына көптеп тартады. Әрі ... ... ... ... ... ... екендігінен жүргізушінің
хабардарлығы да студияда жылы байланысқа негіз қалап отырады.»[1]
Көрермендерге экранда оқиғаны хабарлау кезінде фактілер мен ... ... мен ... ... ... мол ... мен студия арасын жақындастыра түседі. Өйткені фактіні іріктеу,
оны сөзбен суреттеу кезінде автордың тақырыпқа шын ... ... ... ... ... өткен сайын рухани жағынан өсіп – жетіліп,
байыпты бола бастады.
Журналист адамдармен қарым – қатынас жасай жүріп, өмірдің таңғажайып
сырларына ... ... ой – ... ... «Бұл журналисті
байқағыштыққа тәрбиелейді, ойдан ой туғызуға ... ... ... Маман ретінде басқа жұрттан ерекшелігіңді байқатады. Өзгелер
аңғармағанды журналистің аңғаруына мүмкіндік береді». [2]
Қазіргі ... ... ... ықпал ететін,
көрермендерге бағыт бағдар сілтейтін ... ... ... ықшамдылық, ... ... ... ... ... ... «Қарапайым хабардың өзі
телепублицистикалық үнмен ... ... ... ... ... ... ... да публицистикада басқаша көрініспен
танылады» - дейді, Е. Прохоров. [3] Минут, ... ... сан – ... ... ... ... ... де маңызды идеялар мен пікірлер
жетерлік. Бізде ... ... ... ... алып, соны ... де, оны ... ... ... ... ... бермейді.
Шағын сюжет не көлемді хабар болсын, онда тақырып актуальді, тосын, ... ... ... ... проблемасын өзек етсе, әрі ол ... жан – ... аша ... ... ... көрермен де одан сырт
қалмайды.
Хабардың ... ... мол, ... деңгейі биік, әлеуметтік
философиялық мазмұны терең болуы шарт. Көркем жанрдың үлесі тек сыр ... ... ... ... ... ... ... бүкіл адамзаттық
тақырып бойынша азаматтық үн көтеру, терең ой ... ... ... ... керек - ті. Теледидарда «барлаушыға тән – ... ... тән ... ... күрескерге тән – табандылық, істі ақырына дейін апара
білетін алғырлық, батылдық болуға тиіс». [4] Автор мен редактор, ... ...... ... ... ...... танымақ
керек. Ал қолына микрофон ұстаған тележүргізуші байқау да, байыбына бару да
оңай, өтіп жатқан күнделікті өмір ғой деп ... ... ... ... ... ... қоюда ғана емес, ол ұшқыр қиялға нәр ... әр ... ... ... тиіс ішкі ... тап басып тануда. Бүгінгі
күннің тұтас көркем суретін көңілге таңбалау, оны ақыл – ой ... ... ... ... ... ... дәрежесіне жеткізу үшін
өмір тұнығына терең бойлау ... ... ... ... ... кезінде автор
өмір шындығын бұрмаламай, кездейсоқ емес, ... ... көре ... ... ең ... осыдан басталады. Сценарийдегі нақты
кейіпкерлер арқылы автор ... бір ... ... ... жетекші
ерекшеліктерін танытуы тиіс. Кейіпкерді өмірде кездесетін түрлі қиындықты
жеңу үстінде көрсетсе, кей сәттерде өмірдің көлеңкелі жағын баса ... ... ... Өмір ... – жаңа ... жаңа ... жаңа қарым –
қатынасты орнықтыру тұрғысынан бейнеленеді.» [5]
Теледидар бағдарламаларының тақырыбы жағынан өте ұнамды, ал мазмұны
жағынан көрермендерге ... ... ... – экран шарттылықтарының
бірі. Тақырып өмірдің өзіндегі бар ... мен ... ... мәні бар, ... ... отырған міндеттерге жауап беретін, жұрттың
назарын аударатын тақырыпты таңдай білу аса ... ... - ... Т. ... [6]
Эфирдегі телехабардың берер тағылымы мол. Ұлттық діл, ұлттық сезім,
ұлттық рух, ұлттық тәрбие, ұлттық сана, ұлттық ...... ... ... ... ... ата – ... салт – дәстүрімен
қалыптасса, соны ... жүзі ... бар ... ... ... ... ұшаң – ... ұрпақтың өкілдері атасы мен әжесінің аңыз – ертегілерін тыңдап,
олардың сөз ... ой ... ... көріп, таза қазақы ортада өсті. Ал
соңғы кездері ұлттық орта қалалық ... жоқ ... ... Осы ... ... мәңгүрттену бағдарының одан әрі жалғасуын тоқтату, оларды
халқымыздың рухани дүниетаным негіздерінен ажырап ... ... ... ... ... теледидардың атқарар рөлі зор. Теледидар кеше
де, бүгін де шын мәніндегі «тәрбиешіге» айналып отыр. Тек, ... ... ол ... ... тәрбиешісі болуда. Ақпарат құралдары арқылы халық
санасына кез келген идеяны ... ... ... ... дәлелденді. Демек, қазақ халқының ұлттық қайта жаңғыруы, ... ... ... ... ... аса күрделі құбылыстар
ақпарат құралдары арқылы жете ... ... Осы ... ... мәдени – рухани шаралар ұшаң – ... ... ... ... ... ... ... тартқан «Шаңырақ», «Алтын сақа» атты
сауықтық – тағылымдық көрсетулердің бергені мол. Бұлар бір жағынан қызықты
ойын – ... ... ... ... ойын – ... ... соның ішінде жас толқынға халық тарихынан, оның салт ... мен ... ... тән ұғым – ... ... ... оны ұрпақ санасына сіңіру арқылы қыруар ... ... ... ... ... баладан, еңкейген қартқа дейін ,
үлкенді – кішіні ... ... ... Соңғы жылдары жас ұрпақтың
белгілі бір бөлігінің ұлттық тәрбиелік ортадан тыс ... ... ... ... ... ... ... отбасында
халқымызға жат, жағымсыз құбылыстар жиі кездесетін болды» - ... ... [7] ... жас ... ... ... ... ұстайтын азамат
болады.
Көгідір экран арқылы аудиторияға хабар таратудың маңыздылығы орасан
зор. Жаңа ақпарат ғасыры кезеңінде жоғары ... ... ... қоғамдық көңіл – күйде, қарқынды түрде эволюциялық процесс жүріп
жатыр. Сондықтан теледидар ... ... ... ... ... алдыңғы кезекке шығаруы заңды болып табылады. Жаңа ... ... ... ... ақпарат құралдары көпшіліктің
дүниетанымын, өзіндік ... ... ... ... ... ... ... әлем тез өзгеріп, тез жаңаруда. Адамзат өркениетінің
әлемдік даму эволюциясы жеке ... ... ... барлық түрімен
әсер етуде.
«Теледидар өз бойына театр мен ... ... бен ... сан
қырын тоғыстырған синкретті өнер түрі болғандықтан, оның ... ... өз - ... ... ... Ол тележурналистиканың негізгі
бейнелеу элементтері ... ... пен ... ... сөз арқылы
аудиториямен байланыс орнатады.» [8]
Теледидарда көркемдік, публицистикалық сарын жалпы журналистиканың
заңдылықтарынан ... ... ... ... ... ... қуаты, кіріспе сөздерден бастап шарықтау шегіне, ... ... ... әрбір бағдарламаның өн бойынан көрініп отыруы
тиіс. Мысалы, теледидардың әдеби – ... ... ... ... ... барынша еркін сақталып қолданылады. Эфирдегі ... ... не ... сөздің дыбыс мүмкіндіктеріне, дауыс ырғағына
қарай құбылып, әсер, ықпалының арта ... ... ... ... ... ... ашып, ойдың бейнелі түрде көрермендерге
эстетикалық ләззат беріп, құлақтан кіріп, ... ... ... ... ... ... ... Хабарлар тілінің шұрайлылығы, онда
троптардың (эпитет, метафора, антитеза, теңеу, аллитерация, гипербола т.б)
мол қолданылуы бір мезгілде ... ... ғана ... ... де
әсер етеді. Сондай – ақ, ... ... мен ... ... ... ... хабардың көрерменді әсемдік әлемімен бірге тәрбиелік
қасиеттерге үндейтіні ақиқат.
«Тележурналисте ... ... ... туралы жүйелі ой, толымды
пікір болмаса, мұның түйіні – теледидардың өз ... ... ... [9] Радиолампаны ойлап табушы, американдық Ли де Форестаның
сөзімен ... «... ... ... балаларыма не істедіңіздер. Ол қоғамның
дамуы, әрі әсем музыка мен ... ... ... ... ... ... Сіздер, оларды көшеге шығарып, тобырдан ақша жинауға
дейінгі дәрежеге дейін жеткіздіңіздер». [10] ... ... ... ... ... әрі ... рөліндегі маңыздылығы
баршамызды толғандырады.
Көрермен сезімінде әлдеқайда көркем ... ... ... ... ... ... көңіл – күйге әсер
етушілік кинодағыдан үстем. Ол репродукция, ... ішкі ... ... ... ... ... ... қабылдау үрдісі
кезінде оны «қайта жасауға» тіптен құдіретті. Теледидардың ... оның ... ... қатынас кезеңінде көрерменнің түрге
деген қызығушылығын тудыратындығын осыдан ... ... ... мыналар: телеқабылдау кезеңінде көпсериялылықтың бұлдыр сағым
түзуі; қабылдаудағы тұрақсыздығы; ұзақтығы; деректілігі; ... ... әсер ету ... ... ... ... әлде ... біріккен кез келген хабарлама сюжеттік жағынан тұйық әрі шексіз
мүмкіндікке ие. ... ... не ... ... ... да ... Вильчек, А. Вартанов, Ю. Богомолов, Р. Копылова т.б зерттеушілер,
теледидардың қайталампаздық әмбебаптығын, телехабарламаның ... ... алғы ... деп ... әрі ... өнердің өзінен
бұрынғы түрлеріне мәнерлік әсерін сезінетіндігін мойындайды.» [11] Шын
мәнінде, ... ... ... теледидар көпшілікпен бірте – бірте жақындасу
сатысын бастан өткеруде. Сонымен бірге экранда ... ... ... ... ... ... ... ұласып, ол өзара жымдаса
түсуде. ... ... ... ... ... сырбаздық
сезімімізге күн сайын өзгеше бір айқындықпен әсер етуде.
«Телевизионная журналистика» ... ... ... функциясын атап көрсетеді. Олар: ақпараттық функция, қарым – ... ... ... ... ... ... ... интегративтік функциясы, мәдени – ағартушылық
функциясы, рекреативтік функциясы.» [12]
Менің дипломдық ... ... ... ... ... ... ... «Яғни, интегративтік функцияның
атқаратын қызметі адамзатқа тән құндылықтарды адамзат ... ... бар) ... сіңіру, соның бәрінің кез келген адамға қатысы бар дүние
екенін олардың әрқайсысына ұғындыру. Өмірдегі ... ... ... одан ... шет ... ... әр ... талғамы әр
түрлі. Интегративтік (шоғырланған, бірлескен) функция ... ... ... ... ... ... көркем өнер,
спорт және тағы басқа функциялармен тығыз байланысты.» [13]
Осы жерде адамзатқа тән ... ... ... ... ... тән ... ол: халықтың ұлттық тілі, ұлттық мінез – құлқы,
ерекше адамгершілік қасиеттері, ауызша – жазбаша ұлағатты тәлім – ... бар ... ... ...... ... және ... салт – дәстүрлері, ділі мен ... ... ... ... ... сәулет өнері, кәсібі, киімдері, тұрмыстық ... мен ... ... өнері және т.б.» [14] ... ... ... ... жеті ... ... ... тән ортақ құндылық.
Оған Мысыр ... ... ... бағы, Эфес Артемидасының
ғибадатханасы, Галикарнас мавзолейі, ... ... ... ... Зевс ... жатады. Және де Тәж – Махал Ақ дидарлы кереметі мен
Ұлы Қытай қорғанын осы тізімге жатқызамыз. Аталған әрбір ... ... ... ... ... ... ... көрінген, Мысыр пирамидалары
туралы ғалымдарда қанша ой болса , осы бір ... ... ... ... ... де өте көп. ... ... төртінші әулеті – Хафу (Хеопс) мен Хафраға ... ... ... түрі ... ... ... де, өз ... сақтап экран
арқылы көреременге жол тартты. ... ... ... ... үш мың ... өмір ... ... перғауын мен патша тақтан тайды,
алайда, ... ... ... ... келген пирамидалар өз
еліндегі ғана емес, бүкіл дүние ... ең ... ... ... ... биіктігі 137 метірлік зәулім ғимараттың ... ... 2300000 мың ... ... [15] деген мәліметтер
ғаламдардың еңбектерінде ... БАҚ ... ... ... ... ... ... тарихи еңбектерінде мынанадайда
мәліметтер жоқ емес. «Ғұламаның ойынша, дүниенің жеті кереметінің қатарынан
көрінген, дүние жиырма жыл бойы ... ... ... ... бір ... жүз мың адам ... олар әрбір үш ай сайын
ауыстырылып отырған деген ақпарды оқымысты алға ... [16] Осы ... ... өте көп. Дегенмен сол бір кереметтің ... ... ... ... ... ... ... халықққа құнды
бұрынды соңды айтылмаған ақапарат ... ... ... ... ... ... ... ұсыну арқылы, БАҚ ұжымы жұртшылықты
тарихи мәдени оқиға ... ... сол ... немес газет арқылы өз
рейтингін көтерудің бір ... Ал ... озық ... қоғамда айтарлықтай
рөл ойнайды. Десекте отандық телеарналарда еліміздің тарихи мәдениетінен,
ертедегі ... ... ... ... ... ... ... саусақпен санап аларлық.
Сол сияқты пирамидадан бөлек Вавилонның ... ... ... Эфес
Артемидасының ғибадатханасы, Галикарнас мовзолей
туралы журналисттік зерттеу жұмыстарда жоқ емес. Сонымен ... ... ... ... маягі, Омилпиядағы Зевс мүсіні Европа құрылығындағы
әлемнің ... ғана ... ... ... ... ... ... « Evro News » , ... «Аль ... ... «history» сынды айдарларының рухани құндылық, әр елдің төл
тарихы ... ... мол. Осы және өзге ... көші ілгері
телеарналарда осы бір құнды дүниелерге бағдарламалар жан-жақты зертеулер
жүргізіп, ... сол ... дер ... ... басты міндет
санайды. Мәселен ... ... ... ... ВВС-4 »
телеарналарында күнделікті маңызды жаңалықтан бөлек, ... ... сыр ... ... легі көп. Сол сияқты АҚШ астанасы
Нью-Йюрктың өзінен тарайтын 220 телеарнаның басым бөлігі, рухани ... тыс ... ... ... бірі «NBS» ... телеарнасында
аптасына тарихқа арналған 15 минуттық «History» ... ... ... ... ... ... елдеріндегі көне молалардағы
мумиялардың әрқайсысы қай ... ... ... бүге ... дейін
зерттелген телевизялық жобалар бар. Одан қалды осы арнада ғылыми танымдық
айдарымен ... ... ... ... жасаған
саяхаттарына жарыса жария ету заңды құбылысқа айналғандай.
Ал елеміздегі рухани құндылықтардың дәріптелу қандай ? ... ... ел ... алға ... жеке ... бағыты бар. Айталық
елемізде 1999 жылдан бастап қолға алынған мәдени мұраны қолдау ... ... ... ... ... ашылып, төл
тарихымызға қатысты біраз дүниелер шетелдік аудиторияға көрсетіліп келеді.
Солардың қатарында спутник ... ... ... ... ... ... ... тарихынан сыр шертетін бағдарламалар
бар. Айталық ... ... рет ... ... ... еліміздің рухани құндылықтарды шетелге таныстыру болып
табылады. Бұл жобаларда еліміздің тарихынан ойып орын ... ... ... ... ... бетіндегі қорғандармен, ескерткіш,
мавзолейлерге қамтылған. 20-30 ... ... ... ... өзге,
«Fesses» сынды айдардың мақсаты көрерменге тарихты сөзсіз, ... ... ... Онда ... ... ... елде болып жатқан
оқиғаларды суреттейді. Оның бір ерекшілігі видиолық қатарда ... ... ... ... ... ... 2006 ... желтоқсан
айының 26 жұлдызында «Fesses» айдары бойынша көне Тараз қаласындағы XV
ғасырға ... ... ... тек интершум арқылы көрсетілді. Мұнда видео
арқылы көрермен тарихтан сол көне ... ... қана ... ... соны зерттеуге деген қызығушылықтарын тудыруы мүмкін.
Бұдан бөлек елімізде рухани ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2004 жылғы 13 қаңтарындағы N 1277
жарлығына сәйкес еліміздің Конституциясының 44-бабының 8 тармақшасында
рухани және бiлiм беру ... ... ... Республикасының мәдени
мұрасының сақталуы мен тиiмдi пайдаланылуын қамтамасыз ету жайлы қаулы
қабылданып ұмыт ... ... ... ... ... ... ... мұраны, соның iшiнде қазiргi заманғы ұлттық мәдениеттi, ауыз
әдебиетiн, дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды зерделеудiң тұтастай жүйесiн ... ... және ... ... ... шығару арқылы ұлттық әдебиет
пен жазудың сан ... ... ... Қазақстанның мәдени мұрасының қазiргi ... сан ... ... мен одан әрі ... жөнiндегi шаралар кешенiн қолдан
келгенше қамтамасыз ... ... пен ... жаңа ... ... ескi ... ежелгi кенттердi тұмшалаумен, қалпына
келтiру жөнiндегi жұмыстарды жандандырумен, олардың ... жаңа ... ... құрумен сипатталады.
      «Қазақстанда қазiргi уақытта тарих, археология, сәулет және мүсiн
өнерінің жылжымайтын ескерткiштерi 25 мыңнан астам, 11 мың ... ... 8 ... ... 215 мұрағат бар ... ... және ... ... ... мұражайлардың,
Қазақстан тарихындағы есте қалатын оқиғаларға арналған ... ... ... ... ... мен ... қайталанбас ескерткiшi -
Түркiстан қаласындағы Қожа ... ... ... 2003 жылғы маусымда
ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұра тiзiмiне енгiзiлдi».[19]
      Астана қаласының ... ... ... жөнiнде шаралар
қолданылды: республика астанасында соңғы жылдары Қазақ ... ... ... ... және ... ... ... Президенттік
мәдени орталығы ашылды. Ұлттық кiтапхананың құрылысы аяқталды. Киноконцерт
залы мен цирктің құрылысы жүргiзiлуде.
      «Тарихи-мәдени мұраны ... және ... ... ... «Ұлттық мұрағат қоры және ... ... ... ... күшiне ендi.
Ішкі саясаттағы медениетті қолдауға жасалған тың қадамдар тек ... қана ... ... ... ... ... ... дәріптелуіне
еліміздегі БАҚ-ты қосары мол. Ол үшін басылыммен, теледидарларда арнайы
айдар немесе, бағдарламалар ашылуы маңызды. Мейлі ол ... ... ... ... жеке ... жоба болсын, өзін ақтары сөзсіз. Өйткені, ол
бағдарламалар тек танымдық бағытта ғана ... ел ... ... ... ... патриоттық тәрбие беруде үлесі телегей теңіз.
Қазіргі таңда бала тәрбисі телевизиямен тығыз ... Оған ... ... ... ... көріп дағдалануында. Кез келген ... ... ... ...... ... Және бұл тұрғыдан
алғанда, қазір ... ... жоқ. ... бойы бір ... «Jetіx», «Fox Kіds» сияқты спутниктік телеарналар отандық
экрандардың бұл ... ... ... отырғалы қашан!..
Осының салдарынан бүгінгі бүлдіршіндер өз мәдениетімен, өз
болмысымен мүлде ... ... ... ... ... Робот-
полицейский, Спайнч Боб, Сквер Пентс пен Медаботтарға ... өсіп ... да, заты да ... осы ... ... ... бүлдіршін
санасын жаулағаны соншалық, перзентіңіз сіздің: «Менің ... ... ... ... ... ... сөзіңізге бірден: «Жоқ, мен Бетман
сияқты ... ... ... ... ... ... әрине, ол кінәлі
емес. Біз Алпамысты жыр ... ... ... ... батырдың бейнелі
тұлғасын «көзімен» көрмеген, жойқын күшін, жүйрік ... ... бала оған ... ... да, ... ... ... бүлдіршін біткен көз айырмай қарайтын қазіргі
мультфильмдердің дені кейіпкерлері бір-бірін ... ... ... ... қырып-жойып жататын кәдімгі «ужас» фильмдерден аумайды. ... ... ... ... ... өте ... ... қатыгез
болып бара жатқандығы көгілдір экранды жаулап ... ... ... ... екендігі күмәнсіз.
Осы ретте, «баланы – жастан» қолға алған қазақи, ұлттық тәрбие
қандай еді?» деп еріксіз ойланамыз. Рас, біз ... ... ... ... ... бастауымыз лайланды. Ер Төстік, Тазша бала, Алдар Көсе,
Аяз би дегендер есте жоқ ескі ... ... ... ... айта ... бос бір әңгімесі сияқты болды да қалды... Ал шындығына
келгенде, тарих та, мәдениет те, философия да, әдет-ғұрып пен ... тура сол ауыз ... ... емес пе? ... ... адам ... де, ... фильмнің де ашылмаған кенін тап сол арадан табар
еді. Әмен ... ... ... жыл бұрын түсірген «Қарлығаштың құйрығы
неге айыр?» атты мультфильмінің күні бүгінге дейін жылы қабылданатындығы да
оның халық ертегісінің негізінде ... және ең ... ... ... ... болса керек. «Қазақ мультфильмінің атасы»
есебіндегі Әмен қария: «Мультфильмнің кейіпкерлері балаларға ... ... ... ... болуы қажет. Және олар ... ... ... басқа да жақсы қасиеттерге ... деп ... ... осы ең ... ... ... ... жақсылық жамандықты жеңеді» деген ойды жеткізуге тырысқандығын
айтады. [20] ... ... ... сөз жоқ ... қарамастан,
барлық мағына әрекет пен іс-қимыл арқылы-ақ беріліп тұр. ... ... ... ... ... да мультфильм табиғатымен әдемі үйлесім
тапқан. Немесе режиссердің келесі бір ... ... ... туралы
айтар болсам. Әмен Қайдаровтың айтуынша, оны түсіруге Шәкен Айманов та
қатысып, дикторлық ... ... өзі ... [21] ... ... ... та – өз ... үлкен шеберлері, ұлы суреткерлер. Осындай адамдардың
қатысуымен дүниеге келгендіктен де ... ... құны ... ... ... ... 2003 жылғы санында мынадай бір мәліметті
көзім шалып еді. Германияда 2000 жылы ... ... ... ... сені алыстағы аралға апарып тастаса, өзіңмен бірге не
алар едің?» деген сұраққа олардың көбісі өзімен бірге ... ... ... ... ... ... тамақ пен суды, үшінші
орынға ... ... ... Егер осы ... ... ... ... жүргізсе, дәл осы жағдай қайталанар еді деп ... ... ... ... ... да сол «қара жәшік». Меніңше,
балалар бағдарламасын тек ертегімен ғана шектеп ... кез ... ... Неге ... ауыз ... ... ... жұмбақтарымызға үңілу жоқ. Бізде балалар тақырыбына қалам
тартатын жазушылар жетіспейді емес, мәселе соларды ... ... ... ... жоқ па деп ... ... арналарын қосып
қалсаңыз, балалар бағдарламасының сан-алуанын кезіктіресіз, ал ... де ... ... өнер ... Олар ... ... көрерменнің өзін экранға телміртіп қоярлықтай әсер береді. Бұл да
аңғаратын ... ... ... ... ... ... ... бір
тамаша ойы бар еді: «Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда оқытушы
оларды кінәлауға тиісті емес, оларға түсіндіре алмай ... өзін - ... ... ... ... ... бен ... осыны да ескеріп алса» - дейді доцент Дәмегүл Баялиева. [22]
Ал, Ләззат Оңғар, «Қазақстан» Ұлттық телеарнасындағы ... ... ... ... былай дейді:
«Балалар бағдарламасын жасау үшін алдымен көп мөлшерде қаржы ... ... ... ... ... ... мұны балаларға арнап жүзеге
асыра алмайсыз. Демек, бейне тез ауысып отырмаса, ойнақы ... ... ... ... оны ... бала ... Мысалы, қазақша жасалған
бағдарлама әдетте нашар болады да, тез ... ... ... ... ... ... телеарна басшылығы ондай шығынға бара бергісі келмейді.
Бізде осыған дейін балалар хабарларына «екінші сорт» ... ... ... ... ... сол. Қазіргі қазақ телевизиясында балаларға
бағытталған ұлттық ... ... ... ... ... ... жас ... лайықты өнім қажет. Қазір экономикалық
ахуалымыздың ... ... ... ... балаларына мазмұнға бай,
жақсы безендірілген қымбат кітаптарды іздеп жүріп, сатып әперетін жағдайға
жетті. Сол сияқты телеарналарымыздан да жақсы ... ... ... ... ... кірісе бастады. Демек, ұрпағымды қалай
баулимын деген мәселе – ең өзекті жолға ... ... ... қазақ мультфиліміне көңілі толмайтын жұртшылық , ... ... ... жастарға үлгі боларлық Отандық кейіпкерлерді ... табу ... ... ... сол ... ... қаржының жоқтығына кері әсер етіп отыр. ... ... ... ... ... «құйыршық» атты балаларға арналған дүниенің
басқа білімдері әлі күнге дейін ... ... ... бола ... ... ... ... ана тілімізді дәріптейтін
мультфильмнің қазір екінші бөлімі жасалып, өңделу үстінде. Осы ... ... ... ойы ... ... ... ... бағалы болып отырғанын еліміздегі режиссерлар құптап отыр.
Бізде тек мультфильдер мен балалар бағдарламасының аяғы ақсап тұрған
жоқ, оған қоса ... ... да хал – ... ... ... ұялмай, қайта мақтана отырып көрсете алатын және
өзіміз де сүйсініп, көре беруден жалықпайтын қандай ... ... ... да бір ... ... ... ... анық. Және
оңайлықпен мүдіре қоймаймыз, өйткені, шыны керек, оларды әлдеқашан жаттап
алғанбыз.
Кино - тәрбие құралы. ... ... ... өмір ... жас ... ... ... мүлдем естен шығарып ... бар. Бұл өте ... ... Соңғы кездерде етек алып, аса
жылдам жайылып бара жатқан «қоғамдық ... тағы бірі – ... ... ... сотталғандардың 33 пайызы порнаграфиялық фильмдердің
әсерінен жазаға ... Ал бір ғана ... ... ... ... 10 ... ... киноларының әсерінен қылмысқа барғандар. Соның
көбі – ... ... ... ... ... ... ... өлтіреді, немересі әжесін бауыздап кетеді, әкесі өз туған қызын
қорлайды... Осының бәрі қазір жиі ... ... ... ... ... өлтіру біздің салт-дәстүрімізге аса жат нәрсе. Тарихтағы адамды
киізге орап, омыртқасын үзіп өлтіру де ... ... ... ... ... бірге Шыңғысхан әкелген. Ендеше, зорлық-зомбылық,
қатігездік шетел өнімдері ... ... ... ... ... ... ... тұста айта кету керек, өмір шындығын көрерменге жеткізуде сапасы өте
төмен шетелдік ... ... ... ... ... ... ... отыр. Естеріңізде болса, осыдан
4-5 жыл бұрын «Титаник» шығып, елді бір дүрліктіргені белгілі. Сол ... ... ... ... 12 ... ... Бізге шетел
өнімдерінің тоқтаусыз ағылып келіп, сатылып ... ... ... деген сұраныстың көптігінде жатса керек. Демек, оларға деген
тосқауылдың да қажет ... айта ... жөн. Ал ... заң жүзінде
белгілі мөлердегі шектеу мүлдем жоқ.
2001 жылы Тіл ... ... ... ... келісім,
мәдениет, ақпарат министірлігі БАҚ заңына өзгеріс енгізу жөнінде ... Бұл ... ... ... Н. ... Б. ... ... Қозыбаев, Г. Ибраева, Ш. Нұрғожина, Р.Бегімтаева қолдап, өз
ойларын ашық ... ... ... ... ... қою – ұлт ... ... сөз. Сондықтан тәуелсіз арналардағы шетел өнімдерінің таралымы
эфир уақытының 20 пайызынан аспауы керек. Сонда ғана ... ... ... шетел өнімін көруге мәжбүр болмайды. Сол арқылы біз
олардың құқығын қорғаймыз. Жас ... да ... ... - деп ұсыныс
айтқаны белгілі.[24] Бірақ, ұсыныс жағалай мақұлданса да, жапырылып іске
аспады. ... ... ... ... тарапынан қолдау болған жоқ.
Шетелде бұл мәселе баяғыда қаралып, арнайы ... да ... ... Францияда ұлттық мәдениет пен тілді дамыту және қорғау
бағдарламасы бар. Осы бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... дамытуға жұмсалады екен. Фильмдерінің
бәрі сапалы, әлемдік киноайналымда рейтингі де жоғары. ... да ... ... ... ... ... ... сұраныс өз күшінде
қалып отыр. Бізде ... ақша ... ... да ... ... ... Бірақ, жемісін халық көріп
жатқан жоқ. ... ... өзін ... ... сарылтып барып, бірақ
эфирге шығарады. Құжат бойынша ... ... 25 млн. ... ... одан да көп ... ... ... қомақты қаржы есебінде
түсірілген осы фильмен көп үміт ... ... Оның өзі ... ... ма деп ... Мына бір ... пен ... өзі көп нәрсені аңғартып тұрғандай. Көшпенділер ... ... ... ... Оны ... ... ... жүргізіліп жатқаны
белгілі. «Көшпенділер» фильмінде қазақ жерінде ХVIII ғ. өткен нақты тарихи
оқиғалар негіз етіп алынғаны көпшілікке ... ... ... ... ... ... ... батыры және ақылгөйі Ораздың рөлін Джейсон Скотт Ли,
Мансұр – Абылай хан оның сыңары ... ... ... Куно ... ... ... ... Қалдан Церен мен Әбілқайыр рөлін ... пен ... ... ... Көріп отырғанымыздай, басты
рөлдің көбін шетел «жұлдыздары» сомдаған. Сомдауын сомдағанмен, олар ... аша алды ма? ... гәп ... ... ... көп ... де,
сын да айтылды.
Соңғы 15 жылда жарық көрген қалған фильмдердің бір тобы — көрерменнің
күллі құқығын ... ... өз ойын өзі ... ... ... екінші бөлігі — халқымыздың есте жоқ ескі замандардағы айтөбел
тұлғалары, әрі ... ... үшін ... ... ... ... тағы бірсыпырасы — қазақы қалыпқа, қарапайым жұртшылыққа
жақындауға ... ... ... талап биігінен көріне алмай жатқан
ала-құла жобалар. Яғни, алдыңдағы ... ... ... әр елдің фильмдерін салыстырып отырып: «Басқаның ... ... ең ... ... ... - ... жаңа қазақ кинолентасын
таппайсың.
Мәселен, қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... аумайтын іш пыстырарлық дүниелер
түсіреді. Бізде басынан аяғына дейін деміңді ала алмай көретін детективтер,
жүрегің ... ... ... ... мен ... ... вестерндер, кейіпкерлерінің бастан кешкен хикаяларының өзі қызық
шытырман оқиғалы экшн-туындылар, өмірге ... ... ... шыға сала ... ... да ... жақсылық жасауға
ұмтылдыратын тамаша отбасылық-тұрмыстық мелодрамалар, ... ... ... ... езу ... ... ... ән-
биі шебер қиюласқан мюзиклдер жоқ? Қазақ киносының көрермендері осының
бәрін шеттен ... ... ... ... ... құштарлық жоқ. Жартысы авторлық,
жартысы тарихи, ... ... не ... не ... екенін білмейтін дүбәра
дүниелер болса, олардан қандай құштарлық күтуге болады. Дегенмен бұған тағы
да ... ... ... ... бәрі бірдей элитарлық ленталардың
режиссерлік ребусын шешіп ... ... ... ... ... ... ... бітім-болмысы ... ... ... ... ала ... ... ... шындыққа бергісіз ертегілер керек. Әйтпесе жұрт неге отыз ... ... ... «Тағдыр тәлкегіне» телміріп келеді? Неге Франсис ... ... ... ... ... сұраса түсінде де айтып
бере ... ... ... ... ... үшін бе? Жоқ. ... әр ... ... өмір ... ... ... ... бәрін
басқаша жасағың, ренжіскен адамдарыңмен қайта татуласқың ... Ал ... ... ... әсер бере алатын фильмдер қазір жоқ.
Режиссерлар актер және ... ... ... ... ... ... да, қазақтың кейінгі ... ... ... көз ... сымбатына жан сүйсінетін актер мен
актрисаны көре алмайсың. Бүгінгі киноға түсіп ... ... ... ... ... «режиссерлер жүз адамның ішінен әдейі ең сұрықсызын
сұрыптап алған ба?» ... ой ... ... киногерлер үшін әртістің сырт
келбеті ешқандай рөл ойнамайтын сияқты. Қай фильмді қарасам да, не ... не ... ... не көзі сығырайған, не мойны қылқиған, не
даусы ... не беті ... ... жүреді...
Кино — эстетикалық талғамды қалыптастыратын өнердің бір түрі.
Адам, әсіресе жас көрермен жақсыдан үлгі алуға, ... ... ... ... қуат ... ... Жас ... өзіне үлгі тұтар, нағыз
жігіттің және нағыз арудың идеалы санар ... ... ... Орыстарда кеше Андрей Миронов пен Татьяна Друбин болса, ... ... пен ... ... Америкалықтарда ... ... пен ... Баллок болса, бүгін Брэд Питт пен Анжелина Джоли
бар, үнділерде кеше Амитабх ... мен ... ... ... ... Хан ... Рай ... Әрине тұлғалы серілер мен сымбатты сұлулар қазақтан да
табылады, бірақ ... ... ... әуре ... байқамадым.
Сол сияқты біздің филъмдерден қазақ даласының тамаша табиғатын да
көре алмайсыз. Әйтпесе нағыз отаншылдықты оятар сезім — өз ... ... ... мен өз ... ғажайып көрікті екеніне көз ... ... Оның ... ... ... кино түсіруге жаралғандай көркем жерлер көп
қой! ... ... бұл ... да аса мән ... отырған жоқ.
Қазіргі қазақ киносында ұлттық мінез, салт-дәстүр, әдет-ғұрыпты
кездестіру ... ... ... ... қазақ болғанымен, олардың
іс-әрекетінен, ой-санасынан қазақылық байқалмайды. ... ... ... ... ... «Өтелмеген парызындағы»
ақсақалдардың әр қимылынан байқалып ... ... ... ... ... тән. Сондай-ақ келін түсіру, қыз ұзату, шілдехана, тұсау кесу ... ... әке мен ... ... ... ... ... ата
мен немеренің тек біздің халыққа ғана тән, басқалар үшін ... ... ... ... ... ... да ... тапқанын аңғармадым. Ал негізінде ұлттың кім ... ... ... бірі осы кино емес пе? Біз ... ... ... ... түріктің қандай халық екенін солардың фильмдеріне қарап
білеміз.
Біздің бүгінгі фильмдерде шынайы актерлік ойын жоқ. ... ... ... ... ... соның шеберлігіне сүйенетін сценарийлер ... ... сол ... ... ... етіп ... режиссерлер де шамалы.
Дәріжан Өмірбаев сияқты киногерлер тіпті «маған актердің ойнағаны керек
емес, тек менің ... ... өйт, бүйт ... ... ... орындаса
болғаны» деп ашық айтады.[25] Негізінде фильм табысының кілті ең ұстамды
деген ... ... ... ... ... ... алатын,
риясыз ризашылығын немесе ашу-ызасын оятатын осы актердің шеберлігінде емес
пе?
Қазақ киносында музыкаға маңыз бермейді. Фильмнің ... ... ... ... ... режиссерлер жеткілікті. Олар «нашар
режиссерлер ғана музыкаға сүйенеді» деп есептейді. Керісінше, ... ... ... ... ... түсе алмаған эпизодтарда бүкіл
буырқанған сезімнің бәрін жүрекке ... ... ... ... ... ... сүйгенімен жолығысатын сәті немесе «Монте-Кристо
қазынасындағы» тұтқынның ... ... ... ... ... кезі ... тек ... құдіретімен ғана түйсінуге болатын ғажап көріністер
қаншама. ... ... ... ... ... тек ... ғана ... алады.
Ендеше, тележурналистиканың интегративті функциясы қазіргі тәуелсіз
мемлекетіміз бастан кешіріп отырған тарихи ... ... да ... ие ... отыр. Қазіргідей экономикалық белсенділік алдыңғы қатарға
шығып, рухани жұтаңдық жайлаған заманда адамзат баласына тән құндылықтарды
насихаттау адамгершілік тұрғыдағы ... ... күн ... ... ... ... ... тарау
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды
насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты.
Уақыт үрдісіне сай ... ... ... ... атқа ... ... заман жаңалықтарына сәйкес радиомен және
теледидармен, одан ... осы ... ... және ... ... - техникалық прогрестің қарқынды дамуы заманында адамзат
баласының уақыт ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңдағы ... ... ... ... ... үшін ... ... өркениеттің
күшіне анағұрлым бұрын ... ... ... ... Сол ... де қазіргі таңдағы телевизия қоғамның ... кері ... ... ... қалыптасуына зор ықпал етуші
күш. Бұл тұрғыдан алғанда ... ... ... тек ... көзі ғана емес, сол ақпараттармен бірге ұлт ... ... ... ... ... ... ... құралы екені даусыз. Ал Кеңестер одағы күйреп, ... ... ... - ... ие болып, өз ... ... ... ... ... ... ... рөлі
одан сайын арта түсті. Содан да ... көп ... ... ... ... Ұлттық идеологияны жасауды ... ... ... етіп ... Ал осы зор ... ... асыру жолында ... ... ... мен ... орасан ауқымды еңбек атқармаққа белін ... ... ... ұлттық телеарнасы мен «Хабар» агенттігі Қазақстанның өз
алдына мемлекет ... оның ... тілі бар ... ... ... ... көңілімізге жұбаныш ұялататынын
бірден-бір арна болды. Тыңдарман қауым қай ... қай ... ... ... ... ... сәтте қадірлі қонағы
келгендей әсерде болады.
Мен сөз етіп ... екі ... ... ақпарат алумен қатар
публицистикалық, музыкалық, спорттық және өзге де ... ... ... ... телевизиялық сериалдар, деректі
және көркем ... ... ... ең ... ... ... элитарлы кинодан бастап, ең таралымға ие блокбастерлерге
дейінгі жанрлар қамтылған. Тек бір әттеген айы, ... ... ... ... көріп жатады. Олардың жүйелі түрде көрсетілуі, ... ... ... ... ... Бұл сол ... ұжымына қатысты ой.
Дейтұрғанмен, сол арнадан отандық фильмдердің көрсетілуі, ... ... зор үлес ... ... ... құпия жұмбақтарға толы ағымдағы өмірдің
тереңіне ... оны қаз ... ... көрініспен айшықтау, ... ... ... бұл – деректі фильмнің көтерер жүгі. ... сол ... ... ... тура мағынасында, со қалпы
суреттеп бүгінгі замандастармен сырластыру, өмірде болған ... ... ... ... ... сыры деректі фильмнің ... пен ... ... ... ... сол қым-қуыт өмір өрнектерін кестелеуге тырысатын сол деректі
фильмдер қалай дайындалады? Әрі бұған дейін де ... ... ... ... ... ағымымен салыстырмағанда шынымен қазір заман басқа.
Тәуелсіз еліміз нарықтың ... ... ... ... ... ... ... өнері мен өндірісін жоғарыда да ... атап ... ... ХХІ ...... ... техниканың дәуірі. Шынайы өнерді
қастерлеп, мәдениетті шын бағалай білгендер үшін бар ... ... ... ... ... ... алғышарттардың біразын атап
өткеннің өзінде телевизия өнерінің осы бір саласының ... ... ... ... Мысалы: түсірілім тетіктері, сценарий жазу,
режиссурадағы ізденістер, монтаж жасау, бейнеқатар мен дыбыстың үндестігі,
идея ... ... ... ... ал экономикалық тұрғыдан қаржы
көздерін іздестіру, деректі фильмді ... ... т.б ... ... ... Бұның сыртында жалпы продюссерлік мәселенің
де жетіспеушілігін жеке бөліп айтуға болады. Телелевизия саласының ... ... ... Батыстың елдерінен үнемі деректі туындыларды
көшіріп, оны ... ... ... ... ... ... ... фильмнің ұлттық мәдениетті сомдап, саралап, таразылап,
байытуға келгенде берері мол берекелі ... өнім деп ... ... Ең бастысы оның халықты тәрбиелеуге қосатын үлесін айрықша ... ... Осы ... дәл ... отандық телевизиядағы деректі
фильмдердің орны мен мәртебесін қалай бағалаған ... ... ... ... ... ... өзі ала-құла көрсеткішке ие
боп жүргендігін атай ... ... ... Олай ... ...... ... маңызға ие, екіншісінде – ақпаратты-
сараптамалы дүниелер мол, ал енді біреуінде сәтті, ... ... ... Кейбіреулері «Мәскеу мен Санкт-Петербургтағы ... ... ... ... ... ... және ресейлік фильмдер арқылы арбамақ».[26] Оның сыртында ... ... ... де ... ... ... көрермендердің түгелдейінің назарына ие ... ... ... деп ... мен ... ... ... да эфирлік өнімдерінің ауқымдылығы мен ... ... зор ... ие болып, аудитория талғамы үдесінен шығып отырғанын
айтқан жөн. Әрі ұлттық деген мәртебеге ие бола тұра бұл қос ... ... де жоқ ... ... ... ... ... алар орны мен мән-маңызына кейінірек тоқталамыз.
Ал “КТК”, “Еларна”, “31 ... ... ... ТВ”, “НТК”
телеарналарының өз “салмақтарына” сай көрерменнің қошеметіне ие болып жатуы
“кейде ... ... ... күй ... ... ... түпкі себептері де айқын.
Әріберіден соң сол ... ... оның ... ... ... мәселенің түйініне арқау. Осыдан барып, көпшіліктің көкейіндегісін дөп
басар танымдық, тағылымдық, рухани құнды дүниелер шығарудың жетіспеушілігін
салмақтап көруге болады. ... бір ұшы ... ... де ... ... ... ойымыз да осы еді.
Жалпы елдегі телевизиялық ... ... ... ... ... басым бөлігіне ие деген арналарымыздағы ... ... ... ... ... емес. Мысалы, олардың
арасында коммерциялық ... ... ... “31 ... ... ТВ”, ... алып ... аудиториясына деректі фильм беруі
жағынан әлі артта келе жатыр ... ... ... дәлелді болуы үшін,
аталған арналардың көрсетілімдеріне көз ... ... ... ... бір апта ... ... ... ғана аспайды. Оның өзі
шетелдік өнімдерге тиесілі. Ал ... ... өн ... ... бір ... деректі фильм табудың өзі қиын. “НТК”-ның эфирі бүгінде ... көрі ... ... толып кетті. Бұл қалған
арналарға да тән. ... ... ... ... дәл ... ... аша ... деректі сериалдар мүлдем жетіспейді. Коммерциялық
арналардың деректі ... бару ... ... Ұлы ... 60 ... ... ... байқауға болады. Мысалы, орыс
тілінде жарық көрсе де, “КТК” арнасындағы “Победа одна на ... ал ... ... ... жылдар” айдарымен берілген деректі топтамалардың
орны бөлек.[27]
Дәл осындай ... ... ... ... ... ... да көрермендер назарына молынан жол тартты. ... ... ... ... ... ... ... “60 жыл, 60 күн”
сияқты шағын топтама деректі фильмдер бар. ... ... ... атты ... фильмнің есімін жеке бөліп айту керек.
Жалпы, “Қазақстан” мен ... ... ... ... әлі де болса мол шығармашылықты қажет етеді. Себебі, бұл арналардың
эфиріндегі деректі сериалдардың басым ... ... ... ... ... ... әлемі”, “Еуропаның ғажайып қамалдары”, “Ғылым
және өмір”, “Расчищая джунгли” ... ... ... ... ... бұған “Қазақстан” телеарнасындағы “Ғылым және өмір”, ... ... ... ... ... ... ... жатқызамыз.[28] Қос телеарнадағы аталған өнімдердің әрине,
көременге аударма арқылы тарап жатқаны мәлім. Ал тура ... ... осы ... ... ... ... ... еді. Әрине, бұл
телеарналардағы деректі туындылардың барлығын жоққа шығаруға болмас.
Мысалы, “Хабар” ... ... ... ... ... сәт және ... “Солай болған”, “Сәулет сыры” сияқты деректі фильмдер үнемі
көрермен ... ... ... ... ... ... ... да деректі фильм жасауда бірнеше тың ... ... ... еді. ... ... ... жайында түсірілген “Арманшыл жастық
шағым – Уакраина” филімінін дүниеге әкелудегі зор ... ... жөн. ... фильмде Елбасымыздың балалық өмірінен бастап,
еңбек жолында ... ... ... ... ... ... топ президентіміздің балалық шағына сапар шегіп, онымен жүздесіп
қайтқан жоқ қой? Бірақ, фильм өзінің ... ... ... ... сол ... портреттерін ашып беруге зор талпыныс жасайды.
Және еңбек ... ... ... да ... ... ... ... мен ой-толғамдары арқылы беруге ... ... де ... ... ... ... ... болады. “Хабар” арнасының
әйгілі Рим Папасы Иоан Павел ... ... ... ... ... жеке деректі филімін де портреттік түрге жатқызып, оң бағалауға
болады.
Ал бір кездері “Қазақстан” телеарнасындағы арнайы ... ... ... ...... ... Ауғанстандағы ахуалға арналған “Күн
нұры” қысқаметражды фильмдерінің өміршеңдік ... ... ... Дәл осындай өнімдерге тәуекел етуге шынымен елдегі коммерциялық
арналардың шамасы жете бермейді. ... әр ... ... ... ... 18 ... 24 ... дейін қамтыса, мұншама уақытты
бағдарламамен ... білу де оңай ... Сол үшін ... ... ... фильмдердің қажеті ауадай. Бұл бір жағы көрерменнің
ынтасын аударып, тәрбиелік ой сала білуде зор маңызға ие ... ... ... ... отандық бақта тәуелсіз продакшн-компаниялар, кәсіби
продюссерлер жетіспейді. Нақтылы телеөніммен айналысатын ... ... ... ... ... отырған салық жеңілдіктері де ... ... ... ... ... ... Маргарет
Тэтчер мен жергілікті қоғамдық телеарна ВВС-дің жетекшілері бір-бірін аса
жақтырмаған деген қауесет те ... ... ... да, ... леди”
Премьер-министрлік таққа мығым отырған соң, елдегі жүргізілмек стратегиялық
тұжырымдамаларында телесаясатты да кеңінен қамтыған.
Демократиялық дәстүрді дәріптеген ... ... ... қоғамдық
телевизия ретінде халықтың ақшасынан күн көріп отырғанын алға тартып, ВВС-
дің әр ... ... 25 ... ... ... бөлігін қоғамдық
студияларға алып береді. Қазір бізде де ... ... ... ... ... ... телеарналардың бағдарламалар
кестесіне орналастыра алмай жүрген жағдайы сол уақыттары ... ... ... жоқ. Ал, ... әр ... ... ... фунт
стерлинг тұратынын ескерсек, қоғамдық студиялар бір күнде ... ... орын алып қана ... қомақты бюджетін де қамтып
қалу мүмкіндігіне ие болғандығын ... ... Оның ... көп
күттірмеді. Қуатты қаражат ақыл-ойды алға ... ... ... ... ... ... телмірді.
ВВС-де бәсекелестік күшейді. Креативтік (ерекше ұсыныстары бар)
студиялар мен ... ашық ... әділ ... ... Ақыры олар Ұлыбритания аралына сыймай, төрткүл дүниенің сан қиырын
шарлап, көрермендерді таң ... ... ... ... ... ... тұсауын кесті. Уақыт өте келе ВВС-дің арнасына
сыймаған деректі ... ... ... басқа телеарнаны сыйлады. Ол
жантайып жатып, жаның рахатқа батып көз алмайтын әйгілі “Discovery” арнасы.
Алайда ... ... ... де ... ... жоқ. Сұранымы зор
деректі сериалдар табысы кеткен шығынды ... қана ... ... ... бастады. Біріншіден, мемлекеттік бюджет, оған қосымша қаржылай
демеушілік қолдау беру, ... ... ... ... ... ... жағдай туғызды. [30]
Екіншіден, бұл деректі сериалдар өз ... куә ... ... ... аударылып, сатыла бастады. ВВС-дің ... ... ... ... ... ... ... одан да керемет.
Әсіресе, географиялық қоғам түсіретін ... орны ... ... телеоператор болу - әлемдегі әрбір ... асыл ... ... ... ... ... ... келе,
сұранысты ескере отырып, кейін хайуанаттар әлеміне саяхат ... ... ... да ... ... бұл сериалдардың қай-қайсысынан болмасын біз ... ... мен ... ... ... болады әрі оны
еріксіз мойындауға да тура келеді.
Жұмыр жер ... ... ... деректі сериалдар фабрикасын
жасақтауға Еуропадағы мықты мемлекеттер қатарынан Лондон әкімшілігі қалайша
оқ бойы алға озып шықты? ... ... ... мемлекет болмасын
оның телеарналары мемлекеттік бюджет немесе билікке біртабан ... ... және ... ... қуатты қаржылық қолдауларына
тәуелді.
Бітіру ... ... мен ... ... ерекше орынға
ие рухани танымдық бағдарламаларға талдау жасағанды жөн ... ... ... ... әр ... ... ... «Күмбез» рухани
танымдық бағдарламасы мен ... ... ... ... ... өзекті мәселенің бірі тілдің тағдырына ... ... ... Бұл ... ... сайы жаңа ... ... шығып
жатқан, «Тіл тірегі» бағдарламалары турасында жеке жіліктеп саралап көрсек.
«Күмбез» рухани танымдық бағдарламасы. Аты ... ... ... ... ... «Қазақстан» ұлттық телеарнасынан
көрсетілгеніне біраз уақыт болды. Жоғарыда айтып кеткенімдей бұл бағдарлама
сенбі ... ... 11:15 ... ... ... алты минут.
Жүргізушісі Дархан Қыдырәлі. Бұл бағдарламаның әр тақырыбы ... ... ... мұра және дін» (7 ... өнер және дін» (14 ... ... Президентінің имеджі» туралы
(21 сәуірде)
«Көп конфециялы дүние жүзілік дін басшыларының бас қосуы туралы
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... өнер» (12 мамырда)
«Дін және отбасындағы тәрбие» (19 мамырда)
«Жаһандану және ... ... (26 ... ... ... өтеді. Тақырыпқа байланысты зиялы қауым өкілдері
келіп өз ... ... ... ... және ұлттық болмыс» тақырыбында
ойларын ортаға салған Төрен Әбдіқұлов пен Әлихан ... ... ... дәл осы ... ... ... мен кері
жақтарын қарастырған студиядағы жүргізуші, ұлттық құндылықтарымызды сақтап
қалу төңірегінде зиялы қауымның ... ... Міне сол ... қысқаша мазмұнына тоқталсақ.
Бодандықтың темiр құрсауынан босаған ұлттың рухы мен ... шарқ ... ... өзiнiң бiлiктiлiк дәрежесiне, даму ... ... ... ... ... ... арасында даму
қарқынының үрдiсiмен ... ... ... ... ең ... ... ... серпiндi дамуын қадағалады. Саяси-
әлеуметтiк проблемалар түйiнiн бiртiндеп тарқату, қоғамды демократияландыру
процестерiнiң сыннан ... ... ... ... ... ... ... оның үш сипаты: елдердiң арасындағы тауар
қозғалысының нығаюы, капиталдың, адамдардың еркiн ... ... ... ... ... ... ... валюталық
операциялардың серпiндi дамуы болып ... атап ... ... халықаралық валюта жүйесi үш кезеңдi: реттеудiң алынып тасталуын,
интернационалданудың және инновацияны бiр ... ... ... ... ... ... және ... салдарынан туындайтын ақпараттың,
зияткерлiк өнiм мен идеялардың еркiн қозғалысы жаһандану заманының бесiншi
факторына айналды.
Жаһандану несiмен жақсы? – дегенде «Бұл ... ... ең ... ... қазақстандықтардың ұлттық, рухани, мәдени, дiни, әлеуметтiк
даму мүдделерiнiң берiк қорғалынуы ... ... ... мемлекет құрушы халық – қазақ халқы. Жаһандану жағдайында
халықтардың ассимилияциялануға ұшырамауын осы ... ... ... ... ... органдары мықтап ойластырғаны жөн болар едi.
Көп уақыттан берi тынбай ... келе ... әлi де ... ... ... ҚР ... 7 ... талабына сәйкес
қолданылуы жөніндегі проблеманы алайық.
ҚР Конституциясы бойынша қазақ тiлi ... тiл ... ... Сондықтан да Мемлекеттiк орындар, Үкiмет, Парламент, Заң қорғау
органдарының, барлық қоғамдық-саяси өмiрдiң саласында ... ... ... едi. ... қарай, Ата Заңның талабы көрер көзге бұрмаланды.
Мұның өзi бiртiндеп қоғамдық-саяси өмiрiмiздiң ... ... ... ... ... ... емес-тiн. Қостiлдiлiк жағдайындағы ... ... еру, ... ... 9 ... ... мемлекет
құраушы негiзгi ұлттың рухани ... ... ... халқының
төзбейтiндiгi байқалынды», -дейді Әлихан Байменов.
Қазақ халқының ... ... ... ... «Тiл ... ... келуге болмайды. Қазақ тiлi – Мемлекеттiк тiл!
Конститутцияда осылай ... бап ... ... - дейдi. Елбасы
мемлекеттiк тiлдi жетiк бiледi. Ал бергi басшыларымыз бен қатардағыларымыз
қазақ тiлiн түгел меңгерген ... ... ... ... ... қазiргi
жаһандану дәуiрiнде халықтар ұлттық рухы, тiлi, дiлi мен ... ... да ... ... Осынау өткiр мәселеге Төрен Әбдіқұлов тоқтала
келiп: «Өркениетке жету жолында қазақ ұлтының әлемдегi ... ... ... түк те ... жоқ. Бiздi ... де жаһанданасың
деп кезiндегi ұжымдастыру сияқты итермелеп, күштеп жатқан ешкiм жоқ.
Бұндайға және жол ... ... ... технологиялық,
тұрғыдан тиiмдi экономикалық, бiлiм қуатын сiңiре бiлуiмiз қажет. Бұл
қуатты ... ... ... ... дамытылуы.
Ал, ендi рух, тiл, ... дiн, ... ... ... ... халайық! Жапон халқы жаһандану мен өркениет технологиясының самғау
биiгiне шықты. Бiрақ, осы күнге дейiн жапон ... ... 15-20 ... әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрiн, рухын, саналық ойлау пәлсапасын
сақтады. Мiне, қазақ үшiн ... ... ... үлгi жапон халқының
өнегесi болып табылады», - дейдi. [31]
Қайсыбiр қоғамда болмасын сана, ... және ... ... ... ... Даму заңдылығының мұндай қағидаттары ХХІ
ғасырдағы қазақ ... ... да ... ... ... жөн.
«Жаһандану заманында қазақ халқы, ... ... ... келбетi мен ұлттық жеке болмысын сақтайды. Еуро одақтың, АҚШ-
тың, ... ... ... ... ... ... атбасын тiреген ғаламдық қауымдастыру проблемасына асықпай
байыппен қарағанымыз жөн болады. ... ... заңы ... ... ... ... озық технологиялары мен тәжiрибесiн дамушы елдерге
жеткiзетiн ... ... ... ... ... - деп
бағдарламаның жүргізушісі өз сөзін аяқтады.
Жаңа инновациялық ... бiлiм ... ... ... мен сынақтары, оны игеру жолдары жайлы Президентiмiз Нұрсұлтан
Назарбаев биылғы Жолдауында тағы да ... Оны ... ... ... ... жетiлдiре түсемiз. Мұның өзi өркениет биiгiне
жетуiмiзге зор мүмкiндiктер тудырады. «Тіл – әр ... ... ... ... бүгінге жалғасқан ғұмырының ертеңге ... ... яғни бар ... ... ... көзі» деп
С.Аманжолов, айтқандай тәуелсіздік алып, ұлттық мемлекетінің ... ... ... халқы үшін өзінің ұлттық тарихын бағамдау парыз.
Себебі барлық әлем ... ... ... ... да ... ... ... мол тәжірибесінің арқасында бүгінге жетті, бүгінгі болмысына сүйене
ертеңіне қол ... ... ... елінің бүгіні – қалтарысы мен ... мен ... көп ... ... ... мол ... ... – бүгінгі шарайнаның жалғасы болып табылады. Ал, осы біртұтас
ұлт өмірінің алтын діңгегі, оның тұла ... ...... бойғы
тарих қойнауында жатыр. Халық жадында жаңғырып, оның күнделікті өмірімен
астасып, сабақтасып отырмайтын тарих – өлі ... ... ... ... ... ... жоғалған халықтарда ғана болатыны ... ... ... келбетіне әкелетін ұлы күш – ұлт тілінде қалыптасқан.
Академик Ә.Қайдар «Қасиетті ана ... ... ... ... ... ... мен ... болмысының арасын үзбей ... ... ... ...... ... ... рухы, елдік қасиеті, ұлттық
болмысы дейтін болсақ, халықтың жүріп өткен жолы, ... ... оның ... бірі – ... ... көрініс табады. Ғасырлар бойы
қазақтың ұлт ретіндегі мәдени тұтастығына ең негізгі ұйытқы болған – ... ... ... тілі ғасырлар бойы талай қиын-қыстау кезеңдерді басынан
кешірсе де өзінің шынайы ... ... ... ... ... қала ... аманат болып қалған тілді келер ұрпаққа жеткізу –
бүгінгі күннің еншісіндегі мәселе. «Әрбір халық жер ... ... - ... үшін ... ... қанатты сөзді назарда ұстасам, әрбір ұлттың басты
рухани құндылығы – тілі арқылы ғана мәңгі ... Ол үшін ... ... ... тілдік саясатты жоғары деңгейде жүргізе
білу парыз. Өйткені ана тілі ... – сол ... ... жасап келе
жатқан халықтың баяғысы мен ... ... ... болашағын
танытатын, сол халықтың мәңгілігінің мәселесі. Елдіктің негізі түптеп
келгенде мемлекет тілінің, ұлт ... ... ... ... қазақ тілі өсіп-өркендеген, қоғамдық қызметі сараланған тіл.
Қоғамның барлық салаларында ... ... ... ... толық
жауап бере алатын тіл болып табылады. Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Біз барша
қазақстандықтарды ... ... ... бірі – ... тілін, барлық қазақтардың ана тілін одан әрі дамытуға бар күш ... ... ... ... ... сөзінің орасан зор мәні
бар.
«Хабар» агенттігінен берілетін «Тіл тірегі» ток – шоу жанрындағы
бағдарлама. Ұзақтығы 30 ... ... ... ... Бағдарлама үш
бөлімнен тұрады. Біріншісі, дебат, яғни ... ... ... ... мен көрермендердің сұрақтарына жауап береді. Екіншісі,
«сөз тапқанға» деп аталынады. Мұнда қазақ тілін жетік білетін өзге ... екі ... ... ... Оның өзі ... ... тұрады.
Үшіншісі, шешендер дәстүрін жалғастыруға арналған.
Осы уақытқа дейін бағдарламаның екі саны ... Оның ... ... өзге ... қазақ тілінде сөйлеуі», екіншісі
«Балабақшадағы бала тілі».
«Ел болам десең, бесiгiңдi түзе» деген дана ... ... ... ... ойға ... Сол ... ... бесiгiмiздiң бiрi —
балабақша мекемесi, балабақша тәрбиесi.
Адамның ... бала ... ... ... ... ... iзгi ... адам бойына нақ сол кезде егiлетiндiгi белгiлi. Мiне,
осындай қасиеттердi бүлдiршiндерiмiз балабақша мекемесiндегi ... ... ... ... — тәрбие мен алғашқы сауат ашуға
мүмкiндiк ашар бастаудың бiрi. Жас бала ... ол — ... ... ... келе ... жас ... ... де, ал тәрбиешi болса — жаңадан көктеп
өсiп келе жатқан нәзiк ... ... ... iспеттi.
Балабақша тәрбиесiн көрмей өскен баланың кейбiреуi нашар ... ... ...... ...... тапқырлықты —
қылжақбастыққа, кеңпейiлдiлiктi — жарамсақтыққа айналдырып ... ... ... ... ... ... жүрген жоқ па? Сондықтан ... ... мен ... ... ашу үшiн өте қажеттi, Әрi баланың
адамгершiлiгiн қалыптастыратын рухани күш ... ... ... ... ... ... ... тарихын, дүние тарихын
тәрбиелейтiндiгiмiздi әсте естен шығармауымыз керек.
Бұл ... ... ... бала ... ... өз ... бөлісуге, Медеу
ауданының оқу бөлімінің меңгерушісі С. ... және де ... ... ... Н. ... ... Екі жақ ... балабақшаларының аздығы, ондағы оқу құралдарының ... ... ... ... ... және де ... ... жауап берді.
Алматы қаласында 156 балабақшаның 34 ғана қазақ ... ... ... ... балаларын қазақ балабақшаларында тәрбиелегісі
келеді. Бірақ, барлық ... орын жоқ ... ... ... ... ... апайдың айтуы бойынша орыс тілді балабақшаларда
қазақ топтарын ашу және ... ... ... үш ... ... ... бөлімінің осы күнгі санында қарашай (үшқоңыр) және
татар (достар) ұлт өкілдерінен ... ... ... Олар ... ... сөз ... ... құрап жарысты. Оған қоса қазақ
халқының мақал – ... мен ... салт – ... ... ... ... ... «Үшқоңыр» тобы жеңіске жетті.
Ойынның шарты бойынша бір – біріне сұрақ қойып, ... салу ... ... топ ... «тіл ... ... баршаға тарту етті.
Үшінші бөлімінде Серғазы Дәурен мен Хамадуллин ... ... ... ... ... ... шешендік өнерлерін ортаға салды.
Жеңімпазды әділқазылар және ... ... беру ... ... ... ... танымдық, және рухани құндылықты дәріптеуге арналған
бағдарламалардың ... 2006 ... ... айынан бастап эфирға шыға
бастаған «Журнал» бағдарламасына тоқталсақ. «Білім», «Қоғам», «Экономика»,
«Ұлтаралық ... сол ... ... ... ... ... ... қоғам, мәдениет, тұлға сынды айдарлар ұлттық құндылықтарды
қалпына келтіруде, және ... ... ... тиіп ... Ең ... дәуірінде ұлттық мәдениеттің гүлденуіне үлес қоспақ.
Мәселен, «Журналдың» осы жылғы 05 мамырында шыққан төл ... ... ... еліміздегі геральдика сияқты өнердің қалай
келгені туралы суреттелген. Сондай- ақ еліміздің елтаңбасына ... ... ... ... Шота Уалиханов сөзін саралап алсақ. Оның айтуынша
Қазақстан егенмендігі оның әрбір рәмізі дәлелдеуі тиіс. ... ол ... төл ... ғасырдың адамзат баласы ұрпағының өмірінен алатын орны тым
қомақты десек, тек ... ... ұлы ... ... ...... ... келу мерзімін дәуірмен салыстырсақ, оның тарих ... ... ... ... да жарты ғасырдан сәл-ақ ... ... көз ... айналаға зер сала қарасаң қас-қағым ғана сәт.
Бұл сөз жоқ, ... ... ... «Сыйқырлы жәшік» сан қырлы
тылсым жұмбақтардың ордасы бола білді. Енді ол ... «көк ... ... шыға, әлем атты үлкен дүниеге әр қиырдан көз ... ... ... әрі таң ... ... биік белестерге бет алуда. ... ... де сол, адам ... біте ... ... бір бөлшегіне айналып үлгергендігінде болып тұр.
Қазір бүкіл әлемдегі телеарналардың қай-қайсысын ... да ... ... ... ... ... мен ... айқын идеологиялық ғаламат
күшке айналып барады. Көгілдір экранның құпиясы көрерменін ... ... ... ... ... Оны телевизиялық көрсетілімдердің әр қырынан
саралап көрсетуге болатын да шығар... Дегенмен, ... жер беті ... ... өмір сүре алмайтындығы баршаға аян. Әрі оның үлесі
үй экраннындағы тәуліктік көрсетілімдердің ... ... Ал ... соның арасында телесериалдарға да тікелей тән. Олай дейтініміз
сол ... ... ... ... ... ... керісінше тойтарыс
беріп отыр десе де болғандай. Түптеп келгенде санаға жат ... ... ... да ... ... турасында айтылып қалып жүр.
Ал үнемі зұлымдық пен ... ... ... ... беру ... ... хақ. Сондықтан бірдей көңіл-күй сыйлайтын бағдарламаларды да қаз-
қатар қою эфир этикасына жат. Мысалы, ОРТ - да «Времяның» ... ... ... ночи, малыши!» көрсетіледі. Не үшін? ... ... ... ... әрі ... ... түгілі ересек адамдардың
өзі қызыға көріп отырады. Сол сияқты, отандық арналарда да белгілі бір жүйе
бар. Көрерменнің жас ... ... ... ... барып ұсынылады. Әдетте, демалыс күндері әзіл-сықақ ... ... ... жыр сүйер қауымға айтыс берілуі мүмкін. Егер тиімді
пайдалана білсе, аудиовизуальді құралдар - ... ... ... ... ететін алпауыт күш. Саяси жағдайды шынайы суреттейтін,
дамыған, демократиялық ... ... ... ... - ... ... ... демократиялық мемлекет болуының ең негізгі
кепілдіктерінің бірі ... ... ... ... еркін БАҚ
әрбір азаматтың өмірлік маңызы бар мүдделерін қорғауға, шыншыл да жан-жақты
ақпарат ала ... ... ... ... ... ... мен оқиғаларға
объективті көзқараспен қарап, аудиторияға дұрыс ақпарат жеткізе білуі
керек ... ... ... ... ... ал бірақ, «күшейіп» алған ... ... өте ... ... еліміздегі ақпарат кеңістігін жаулап алу
жолында жүргізіліп жатқан Ресей ... ... ... ... деп кім айта ... Тек ... ғана емес, біздің елдегі Қытай, АҚШ,
Түркия, Франция ақпарат агенттіктерінің алға қойған өз ... ... бары ... ... ... да ... ... менталитетіміз бен
таным-тағылымымызға кереғар ақпараттар таратуда: әлемнің әр ... ... ... саяси оқиғаларға байланысты өз ... ... ... ... таңуда. Сондай ақпараттардың кесірінен
әлемнің өзі ... ... жау ... ... деп ... Әрине, бұл
пікірге қосылуға болмайды. Бірақ, аудиовизуальді ақпарат құралдарының, оның
ішінде ең жақыны теледидардың ... ... ... жат ... ... ... ... мәдениеттің «жабайы» сипаты
әрі кереғар көрінісі деп осыны айтуға болатын шығар. Қыл-аяғы 2001 жылғы 11
қыркүйекте Нью-Йоркте ... бір ғана ... ... ... ... бір
бөлшегі саналатын мұсылмандар үшін таскенеше зиян боп жабысты.
Қазір отандық теледидарға байланысты сын аз айтылып ... жоқ. ... сол ... ... ... ... сөз ... Ал оларға тосқауыл
дер кезінде қойылмай келеді. Бұл ... ... «БАҚ ... ... боп ... керек. Онда тек парнографиялық көрсетілімдерге ... ... ... ... ... ... ... пен
қанқұйлы қақтығысқа толы туындылар жайлы ештеңе айтылмайды. Ал ... өз ... жас ... ... ... улап ... ... Немесе
бір басталса, бітуі екіталай мән – мағынасыз телехикаяларды да жеке айтуға
болады. Егер елімізде республика ... ... ... 9 арна ... зертеуіміз бойынша сол тоғыз арнаның бір апта ішінде ... ... ... қарай былайша топтауға болады:
|1. | КТК | 62 ... ... | НТК | 50 ... ... | ... - 1 | 25 ... |
|4. | ... Ел арна | 20 ... ... | ... ... | 19 ... ... | 31-арна | 16 ... ... | ... | 2 ... ... осы ... ... сай 18 ... мен ... ерекше атап айтуымызға болады. Және бұл ... да жұрт ... ... төрт көз ... жиналғанда эфирге шыққан. Ал
отандық кино апта бойына 10 рет қана ... Оның ... ... ... 14:25; 16:35 ... ... Ал, бұл ... теледидарға
сұраныстың аса көп болмайтыны өздігінен белгілі. Көріп ... ... ... ... шетелдің арзанқол телехикаялары алып тұр. ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... арнасы деп те қаласың. Өзінің таралымы жағынан Оңтүстік өңірді
де қамтитын бұл арнаның эфирінен жергілікті жұрт ... ... ... ... ... ... Тіпті, бойжеткендерден бастап, әжелерге
дейін қай сериалдың қай уақытта басталатынынан хабардар. ... осы ... 8 ... ... ... Халық оларды үзбей көреді. Мәселен,
кешкі 7.00-де басталатын мексикалық “Esmeralda” атты ... ... ... ... ... таба алмайсыз. Айтпағымыз, біздегі Ұлттық
“Хабар” арнасында да осы сиапттағы сериалдар ... Оған ... ... ... Қытайдың махаббат ... күн бар ма екен ... атты ... ... ... Осы
тұста “Хабар” мен ... ... ... сериалдарды
салыстырғанымызда көп айырмашылықтың бар екендігіне көз жеткізуге ... ... ... бере тұра ұятты, ұлттық менталитетке жат
көріністер болса, ол жерлерін қысқартып беріп ... ... осы ... тек ... ғана ... өзге ... ... үшін де жетісе
бермейді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жаһандану жаңғырығы бүкіл әлемді шарпып тұрған дәл қазіргі ... ... ... де аса ... ... ... тұрғаны айтпаса да
түсінікті. Сондықтан бүгінгі буын мен ... ... ... ... ... ... үшін отандық телевизияның мойнына артылатын салмақ та
орасан және оның да сұрауы болуға тиісті. ... ... ... ... ... ал бірақ күшейіп алған БАҚ-қа тойтарыс беру қиынның қиыны.
Рас, бұл ретте тәрбиелік мәнге ие ... ... мен ... телевизиямыздың дәл қазір әбден зәрулік танытып тұрғандығын баса
айтқымыз келеді. Бұл – ондай дүниелердің бізде мүлдем жоқ ... ... ... тарапынан ұрпақты тәрбиелей алатындай ұлттық нақышқа
сай тың туандыларды дүниеге әкелуге деген ... ... ... ... туындылардың, кинолар мен деректі сериалдардың ... ... ... ... атап ... Алайда халық оларды тамашалай
бергеннен түбі бір жалығары анық. Өйткені, көрермен көз алдындағы экранынан
жұлдыздай жарқыраған соны ... ізгі ... ... ... сыйлар
рухани байлық күтеді. Әңгіменің түйіні – ... ... ... ... ... ... ... телевизия өнерінің өзі бізге
Батыстан келді. Енді біз үшін сол ... ... ... өз қабілет-
қарымымызды дәлелдеп, әспеттейтін кез әлдеқайда жетті. Ол Еуропаға да, өзге
жұртқа да керек ... ол өз ... ... ... үшін ... ... ... кинематограф Сатбалды Нарымбетовтің сөзімен
айтқанда “біз халықты тәрбиелейтін экран жасауымыз ... Сол үшін ... ... ... оң ықпал етіп, тәрби құралы бола білетін
өнімдер жиынтығын ... ... ... шешудің мынадай
жолдарын ұсынамыз:
1. Мемлекет ұлттық немесе коммерциялық телеарналар болмасын көркем
туынды қорын ... ... ... ... ... сериал,
танымдық хабарлар т.б.) көбейтуге арнайы қаражат көзін қарастырғаны
абзал.
2. Мемлекет жекеменшік студиялардың артуына жәрдемдескені жөн. ... ... ... да ... және ... телеарналар
ондай студиялармен байланысын үзбегені дұрыс.
3. Қазіргі «Қазақфильм» киностудиясы мен елдегі телеарналар арасындағы
байланысты жандандыру қажет.
4. Телевизия ... ... ... ... ... қамқорлық
керек. Журналистика мен кино өнері ... ... ... жастардың ынтасына ден қойып, талантына қолдау көрсетілуі
тиіс.
5. Қазір кинотеатрлардан бұрынғыдай “киножурналдар” ... ісі ... Ал ... ... ... ... ... түп
тамыры да сол “киножурналдарда” жатқандығын ескерсек, былайғы
халықтың, оның ішінде жастардың да ... ... ... ... ... еді.
6. Еліміздің Мәдениет, спорт және ... ... ... ... көркем туындылардың әр тақырыбы бойынша арнайы
тапсырыс беруі керек. Себебі, кейбір телеарна басшылықтары тарапынан
сол ... үшін оның еш ... де жоқ ... ... ... тән ... ... тележурналистиканың
рөлі бір ғана халықтың емес, түптеп келгенде тұтас бір ұлттың өсіп-өнуіне,
өркендеуіне қаншама ықпалын тигізеді. Егер ол ... ... ... ... ... қыл аяғы сол этнос пен оның ... ... ... ... ... бар. Ең бастысы оған деген әр ... ... ... ... ... ... ғана ондай мемлекеттің басты
байлығы халқы мен құнды рухани ...... ... ... ... ... ... шығатын қорытынды, ұлттық телеарналарымыздың халықты,
адам санасын тәрбиелеу мәдениетіндегі талпынысы ұшан-теңіз. Тек ... оның ... ... ... ... қажеттіліктерімізді
жетілдіруге қарай бағытталуы. Қорыта айтқанда, ... ... ... құралдарының «төресі» теледидардың қуаты ... Оны біз ... ... ... ... ... ... мен «Хабар» арқылы ашып беруге тырыстық. Ең бастысы сол ақпарат
құралдарының аудиовизуалды мәдениетті ... ... адам ... әсер етіп ... деген күрделі де келелі сұрақтың жүгі тұр. Оның ... ... ... ... ... ... ұлттық ой-санасын
қалыптастырып, танымдық зердесін ашуға біріншіден, қашанда ... ... ... ... ... Екіншіден, телеарналарда халықтың
рухани зердесін оятып, ... ... ... машықтанған
тәжірибелі шығармашылық бірлестіктің болғаны әбден дұрыс деген қорытындыға
келеміз. Ол өз ісіне адал берілген, соны ... ... ... ... ... ең бастысы, телевизия ғаламат күш болғандықтан ... ... ... ... ... адамзаттық құндылықтарға арқау
боларлық тың идея қажет, ол мәнді сценарий мен ... ... ... алға ... шыға ... ... қанша жерден
қаражат табылып, қолдау-қолпаштау болғанымен, шығармашылық талғамға ие
қандай да ... ... ... ... мүмкін емес. Яғни, кез-келген
шығармашылық туынды мейлі ол қай салаға тән ... ... оның ... неге және ... ... дүниеге келетіні ойландырса керек-ті.
Сілтемелер тізбегі:
1. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. – 220 – 225 ... ... Қ. ... ... қалыптасу, даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. 256 – 257 бет.
3. Прохоров Е.П. Введение в теорию журналистики. М. МГУ, 1995. 294 ... ... Қ. ... ... құпиясы. Алматы, Қазақ Университеті, 1998. –
198 бет.
5. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. 260 – 265 бет.
6. ... Т.С. ...... үні. ... ... 1974. 55 –
65 бет.
7. Сәрсенов Ж. Көзімді жұмсамда көрем сені. // ... ... ... Қ. ... ... қалыптасу, даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. – 315 ... ... Н. ... ... Алматы, Экономика, 2005. – 15 бет.
10. Қазыбаев К. Ақиқатқа ар керек. Алматы, Қазақстан, 1989. – 239 ... ... М.Г. ... исследования печати, радио и
телевидения в разных капиталистических странах. М. МГУ, 1984. – 217
бет.
12. Кузнецов Г.В, Цвик В.Л. ... ... М. МГУ, 1994. ... – 49 ... Кузнецов Г.В, Цвик В.Л. Телевизионная журналистика. М. МГУ, 1994. –
42 ... ... А.Е. ... ... ... рухани құндылықтары жайында. //
Білім. 2006. №1. – 5 – 6 бет.
15. Мекішев Б. ... жеті ... ... ... 1982. – 42 ... ... Б. ... жеті кереметі. Алматы, Өнер, 1982. – 44 бет.
17. Серікқазы Ж. 2004 – 2006 ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы туралы. // Қазақ. 03.03.2004.
18. Шаймерденұлы Е. Жауһан жәдігерлер жаңғырады. Тарихи бағдарлама
тынысы. // Егемен Қазақстан. 16.12.2006.
19. ... С. ... ... келтіргің келсе, ұлттық мәдениетті қолда. //
Егемен Қазақстан. 10.06.2006.
20. ... Р. ... ... ... ... бастап барады. //
Айқын. 17.03.2007.
21. Сәрсенов Ж. Балалар ерте есейгісі келмейді. // Айқын. ... ... Б. ... ... ... ... көреміз? // Қазақ
әдебиеті. 25.11.2006.
23. Сәрсенов Ж. Балалар ерте ... ... // ... ... ... Ұ. БАҚ ұлттық мәдениет хақында. // ҚазҰУ хабаршысы.
Журналистика сериясы. 2005. №14. 173 – 175 бет.
25. Сыбанбай С. Мен ... ... ... ... // Жас қазақ.
06.10.2006.
26. Садық М. Деректі фильмнен үлкен киноға дейін. Астана, Фолиант, 2004.
– 7 – ... ... ... Садық М. Деректі фильмнен үлкен киноға дейін. Астана, Фолиант, 2004.
– 26 – 31.
30. www.bbc.com
31. Әли С. ... және ... ... // Дала мен қала. 30.03.2007.
Қосымша:
32. www.aikyn.kz
33. www.qazaq.kz
34. www.almaty.kz
35. www.egemen.kz
36. www.kazadebiet.kz

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалаудың әдістері.7 бет
Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі қаржы стратегиясы5 бет
Ортағасыр мәдениеті18 бет
Соғыс және бейбіт уақытындағы азаматтық қорғаныстың міндеті мен рөлі5 бет
Шыңғыс Айтматов7 бет
Шыңғыс Айтматов 5 бет
Қылмыстық құқықтағы жазаның түрлері мен мақсаты6 бет
“Қазынашылық бюджетінің кірісін бақылаудың” ақпараттық жүйесін талдау69 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет

2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0727

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

FAQ
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін жұмасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь