Адамның жетілуінде дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы [ 18 бет ]

Жоспар

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. ТЕОРИЯЛЫҚ МӘЛІМЕТТЕР.
1.1 Адамның жетілуінде дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы. 4
1.2 Дене тәрбиесі арқылы дене қасиеттерін жетілдіру. 6
1.3 Дене жаттығуларының кәсіби – қолданбалы дайындықтың жетілуіндегі, дене және ойлау қызметінің дамуындағы маңызы. 11
1.4 Қалай дұрыс жаттығуға болады. 12
2. ДАЛА ЖАРЫСЫ. 15

ҚОРЫТЫНДЫ 20

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИТТЕР 21



Дисциплина: Педагогика
Тип работы: Реферат

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 400 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы


Урезанное содержание работы для ознакомления
МАЗМҰНЫ | |
| |
| ... |3 |
| | ... ... ... | ... ... ... дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы. |4 |
|1.2 Дене ... ... дене ... жетілдіру. |6 ... Дене ... ...... ... |11 |
|жетілуіндегі, дене және ... ... ... ... | ... ... ... жаттығуға болады. |12 ... ДАЛА ... |15 |
| | ... |20 |
| | ... ... |21 ... ... Cross –кесіп өту, өтіп кету) - ойлы – қырлы жерлерден,
табиғи кедергілерден жүгіріп өту. ... ... және ... ... ... ... ... ең үздік нәтиже көрсеткен спортшы, ал
командарылқ жарыста барлық команда ... ... ... есеп ке ... ... ... әрбір 125 м. (140 ярд) ... ... ... ... үшін – 12 км. (7,5 миль шамасында),
жасөспірімдер үшін 8 км (5 миль ... ... үшін 6 км (3 ¼ ... ... үшін 4 км (2,5 ... қашықтық алынады. Кросс жеңіл
атлетиканың бұқаралық түрі ... ... оған әр ... ... ... ... қатыса береді. Бірақ есепке команданың ең
үздік 6 нәтижесі ғана алынады.
Марафон жүгірісі, 42 км. 195 м. ... ... ... Өзінің
бастауын Афины қаласының солтүстігіне орналасқан ... ... ... ... дейін 490 жылы осы арада гректер мен парсылардың
арасында үлкен қанды ұрыс өтеді.
Парсы ... сан ... ... өз ... тәуелсіздігі
үшін шайқасқан эллиндер жеңіске жетеді. Грек әскерлерінің қолбасшысы
Мильтиад осы қуанышты ... ... ... ... үшін ең ... сарбазы
Фединиксті жұмсайды. Фединикс Афиныға жүгіріп жетеді де, тек ... ... ... ... сөзді айтуға ғана шамасы жетіп, құлап
түседі де жан тапсырады. Афины мен Марафон ... ... 42 ... ... 42 км. 195 м ... ... ... сөре мен мәре бір жерде ойындар ашылған және
жабылатын стадионда ... Жол ... 16, 21, 26, 32, 37 ... ... ... ... заттар мен витаминдерден тұратын сусын
беріледі. Өте ұзақ қашықтықтарға жарысу жүйріктерден шыдамдылықты ол үшін
артық қимыл жасамауды, бойындағы ... ... ... ... қатаюы
мен босаңсу жиілігін қатаң сақтауды, әр адамның ұзындығы мен ... ... ... кезінде ерік күшін, қажыр – қайрат көрсетуді талап
етеді. Республиканың В. Краузе (1973), Ю. Лаптев (1978), И. ... ... ... ... КСРО – ның ... атанды.
1. ТЕОРЕТИКАЛЫҚ МӘЛІМЕТТЕР.
. Адамның жетілуінде дене тәрбиесі мен спорттың маңызы.
“Дене шынықтыру” оқу пәні мемлекеттік міндетті ... беру ... ... ... ... ... білім беру саласына кіреді.
Оқу пәнінің нысаны – пән ... ... және ... ... ... ететін дамып келе жатқан бала организмі.
“Дене шынықтыру” оқу пәні – бұл дене және ... ... ... ... ... ... белсенділігі туралы білімдер жүйесі.
Осы пәннің іс жүзіндегі мақсаты – бұл қазіргі қоғамның жалпы ... ... дене ... ... ... ... алу. Ол қозғалыс
қабілеттерін дамытып, жетілдіруге, сондай-ақ ... өмір ... ... ... пәнінің жалпы мақсаттары. Пәннің мақсаты оқушыларда оңтайлы
қозғалыс белсенділігіне ... ... және ... дене ... саулығын нығайтуға деген себептерді қалыптастыру болып табылады.
Оқу пәнінің міндеттері:
• дененің және психиканың саулығына оңтайлы ... ... ... ... ... ... ... түрлі мақсат – бағыттағы дене жаттығуларын орындауда қозғалыс
тәжірибесін жинақтау;
• негізгі биологиялық және ... ... ... педагогикалық
әсер ету мен бағытталған қозғалыс қызметі арқылы оқушылар организмінің
функционалды ... ... ... ... және ... ... ... барысында коммуникативтік өзара
әрекет ету дағдыларын қалыптастыру;
• дене тәрбиесінің, жарақаттанудан сақтандырудың, тұлға мен дененің
құрылымын түзетудің ... ... ... және
гигиеналық ережелері жөніндегі білім негіздеріне үйрету;
• түрліше бағыттағы дене жаттығуларымен шұғылданудың ... ... ... ... ... бойынша “Дене шынықтыру” пәні ... ... ... ... ... қағидасы өсіп келе жатқан организм үшін ... ... ... ... және балалардың қозғалыс
белсенділігіне сұранысты қанағаттандыруды қамтамасыз етуді қарастырады.
Практикаға бағыт ұстану ... ... ... кезеңдік және
соңғы мақсатын сипаттайтын оңтайлы ұқсас қимылды ... ... ... жүйесі мен психикасын қалыптастыруға тән ... ... іске ... қарастырылады. Бірінші кезекте ... бір ... ... ... ... ... ақпараттарды
қабылдаудағы құлақтың және екінші жағынан қолдардың, дене бөліктерінің,
беттің, еріннің, ... ... ... тілдің қозғалыстарын дамыту
жатады.
Оқу пәнінің мазмұнын іріктеу педагогикалық тәсілдерге негізделген:
• жеке адамға бағытталған ... бала ... ... ... ... дене ... мөлшерлеуді көздейді;
• әрекет ету тәсілі бала қозғалыс арқылы дамитындығын қарастырады;
• денсаулықты сақтау ... ... ... ... денсаулығын
міндетті түрде сақтауды қарастырады.
Дене тәрбиесі – жалпы тәрбие ісі тәрізді, өзінің міндеті мен мақсаты,
мазмұны, ... және ... ... ... қатынастардың дамуына
байланысты өзгеріп отыратын қоғамдық құбылыс.
Қандай қоғам болсын адамның жеке ... жан – ... ... ... салауатты өмір сүру және ... ... дене ... мен ... ... ... ... мемлекет дәрежесіне ие болуы, тұңғыш ата заңымыз –
Конституциясының қабылдануы, ... беру ... ... ... ... ... ... қабылдануы, Ел – басының 33 жылға арналған
Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... өзгертіп, білім мен тәрбие беру жүйесі жаңаша ... ... ... ... ... ... ... мен жасөспірімдердің
бойында салауатты өмір салтын ... ... ... және ... ... мектептегі оқу – тәрбие жұмысының басты міндетіне
айналуда. Осы міндеттерді нақты іс жүзінде шешуде дене ... ... ... ... дене ... ... ... сыныптан және
мектептен тыс дене тәрбиесінен жүргізілетін жұмыстар арқылы беріледі.
Әрине, ... 2 ... қана ... дене ... сабағы адам
ағзасының күнделікті қажеттілігін қамтамасыз ете алмайды. Мынаны да
ескерген жөн: ... ... ... ... үнемі қозғалыста болады, яғни
ойнайды, жүгіреді, әйтеуір үнемі қимылдаумен болады. Ал мектеп табалдырығын
аттағаннан кейін мектеп оқушысының жүріс – ... ... таза ... ... ... ... ... балалардың қозғалыс
белсенділігі 50 пайызға дейін төмендейді, бұл дененің (организмнің) дұрыс
өсуіне кері әсерін ... ... дене ... ... ... арқылы ғана Сіздер
дендеріңіз сау болып өседі екенсіздер. ... орай не ... ... деген
сұрақ туындайды.
Мектептегі дене тәрбиесі сабағының, сауықтыру жұмыстарының ...... ... ... гимнастика мен сабақ
басталар алдындағы бой жазу ... Осы ... ... Сіздер ағзаларыңызды жұмысқа алдын – ала дайындайсыздар, жұмыс
қабілеттеріңіз артады, сыныпта дұрысотыруға қалыптасасыздар. Әдетте, сабақ
үстінде шаршаған болсаңыздар (көп ... ... және орта ... ... үшін ... ... ... жасаған пайдалы.
Бұған үзілістегі ойындар мен дене жаттығуларын, саяхат ... ... ... ... көпшілік шаралар дене тәрбиесінің сауықтыру
міндеттерін орындауға өз үлесін қоспақ.
Сіздердің жастарыңызда әлі де ...... бен сана ... тұрақтылық үнемі бола бермейтіндігін есте ... ... ... ... қажеттілігін саналы түрде түсіне
білмейсіздер, бұл саладағы іс - әрекеттеріңізді жүйелі ... ... ... да спорттың қандай бір түріне қабілеттеріңіз
болса, онда мұғаліммен ақылдасып, ... ... ... және
балалар мен жасөспірімдердің спорт мектептеріндегі жаттығу сабақтарына
қатысқандарыңыз дұрыс. Дене ... ... ... нығайтуға және
спортпен шұғылданып, болашақта жоғары нәтижелерге жету үшін ... орта ... ... өзімізге белгілі таза ауа, су және күн ... ... ... ортаны жүйелі пайдаланудың денсаулық үшін маңызы зор.
Мектептегі сабақтардың бағдарламалық материалдарын жақсы меңгеру үшін
сабақтан тыс ... де дене ... ... ... керек. Міндетті
түрде жасалатын күнбе – ... ... ... қоса өз
беттеріңмен арнайы дене жаттығуларын жасағандарың жөн. Өйткені қимыл ... ... ... түрде айналысу және спорттың жекелеген
түрлерімен шұғылдану Сіздердің ... ... ... ... ақыл – ... ... көмектеседі.
1.2 Дене тәрбиесі арқылы дене қасиеттерін жетілдіру.
Дене тәрбиесінің негізгі мақсаттарының бірі – ... ... ... өсуі ... сапалық өзгерістерді қамтамасыз етіп отыру. Дене
дамуындағы өзгерістер жас пен жынысқа ғана ... ... ... қозғалыс
белсенділігіне де байланысты. Қимыл – ... ... ... теориялық мәліметтер алуға және нақты жаттығуларды ... ... дене ... ... ... ... ... төмендегідей ретпен іске асырылғаны жөн:
1. Қимыл – қозғалыс ... ... ол ... ... алу (мұғалімнің
түсіндіруі, қимылды көрсетуі, техникалық құралдарды пайдалану, өзгеге
еліктеу, дұрыс әрі ... ... ... ...... жеке ... ... және оларды байланыстыра
отырып орындау (бұл ұқыптылық пен ... ... ... ... ... әдісін тұрақтандыру, яғни дағдыға айналдыру және
жетілдіру.
Дене жаттығулары әртүрлі болуы ... Бұл адам ... ... ... ... және қызмет істеуі үшін қажет.
“Дене даярлығы” дене қасиеттері мен қозғалыс дағдыларының қалыптасуы
мен дамуына мақсатты ... әсер етуі ... Бұл ... ... ... ... ... қызметті меңгеріп, жүзеге асыруына септігін
тигізеді.
Жан – ... дене ... ... ... ... ... ... жекелеген буындарды нығайтады, мүсінді қалыптастырады, күш пен
икемділікті дамытады, тыныс алу және қан ... ... әсер ... да жаттығуларды іріктеп алғанда жекелен буындарды, бұлшық
еттерді нығайтуға және күш пен ... ... ... ... ... жөн.
Күш қабілетін жетілдіру. Адамның күші, ол қай жаста болмасын, бұлшық
еттерінің дамуына байланысты. Жасөспірімдердің бұлшық ... ... ... сүйек бұлшық ет жүйесінің дамуына ғана қатысты. Сондықтан күш –
қуатты дамыту үшін ... ... ... білу ... күші тез ... ... күш көрсеткіштері төменгі дәрежеде
болады. Баланың салмағы өскен ... күш – ... ... ... Бой тез ... ... еттің өсуі баяулайды. Ал бойдың өсуі
баяулаған кезде, бұлшық еттер толып, жетілетін болады.
Дене шынықтыру жаттығуларымен ... ... ... ...... бұлшық еттердің барлық топтары біркелкі жетілуіне баса
көңіл бөлі. Әдетте, ... ... жай ... ... ... ... ... еттері онша дамымайды. Сондықтан осы аталған бұлшық ет
топтарын жетілдіру үшін арнаулы жаттығулар орындау міндеті қойылады.
Балаларда күш ... ... ... ... жүйелі түрде
орындалып отыруы қажет. Күш қабілетін жетілдіру кезінде ... ... ... өте көп ... керек. Бұл адамның жалпы өсуін кідіртеді.
Күшті арттыратын жаттығулар адамның шапшандық, төзімділік ... ... ... негізі болғандықтан, мұндай жаттығуларды үздіксіз
және жеткілікті мөлшерде орындап отыру қажет.
Өз беттеріңмен жаттыққанда күшті ... ... ... ... қабілеттерін арттыратын жаттығулардан кейін, ал көп ... ... ... алдында орындалғаны жөн.
Күш қабілетін жетілдіру үшін ... ... ... керек:
а) кермеге тартылу, биікке өрмелеу, аяқты көтеру, батпан (гантель)
көтеру, ... ... ... ... ... ... қолды бүгіп,
жазу жаттығуларын орындау қажет;
ә) басқа да ауыр салмақтар көтеру (бірнеше бала болып ... және оның ... ... ... ... көтеріп алып жүру),
серіппелі спорт құралдарымен, батпан (алдымен салмағы 2 – 3 кг – дық, ... кг - дық ... ... ... қабілетін жетілдіретін өзге де жаттығу түрлері бар. Дегенмен,
жоғарыда ... ... ... (а) ... жиі ... бір ... еттер тобы үшін күшке, керіліп, созылуға, денені
босаңсытуға арналған жаттығуларды ... алу және ... ... ... ... ... келсін. Бұларды негізгі бөлімдегі жаттығулар
техникасын тез меңгеру үшін ағзаны даярлайтындай ... ... ... жалпы міндетін орындауға мүмкіндік беретіндей етіп іріктеген
жөн. Даярлық жаттығулары гимнастикалық емес ... да ... ... ... ... шаңғы даярлығынан (қыста) және жеңіл
атлетикадан (жазда) өткізілетін сабақтар ... ... ... ... және өзін - өзі лақтырудың техникасын меңгеруге
байланысты ... ... ... және дамытататын жаттығуларды
пайдалану керек.
Даярлық ... ... ... ... сақтаған жөн:
1. арқа бұлшық еттерін динамикалық жұмысқа қосатын ...... ... қол мен ... ... асылып тұруға негізделген жаттығулар;
3. кеудені аяққа жақындастыратын, алға қарай еңкейетін жаттығулар;
4. аяққа арналған жаттығулар;
5. бүйірге ... ... ... ... ... және ... ... кеудеге
арналған жаттығулар;
6. қол, аяқ және басқа дене мүшелері арқылы ... ... ... ... ... ... ... денеге жалпы әсер ететін жаттығулар (жүгіру, бір орында ... ... ... ... және ... күш ... жүрек қан тамырлар жүйесінің күшті қызмет істеуіне
мәжбүр ететін ... ... ... ... қимылдардың
үйлесімділігіне арналған жаттығуларды орындауға болмайды. ... ... ... ... келтіретіндей жаттығуларды орындау қолайлы
болмақ.
Жылдамдық қабілетін жетілдіру үшін ең бірінші ... ... ... жаттығулар пайдаланылады. ... ... ... ... негізінен жүгіру мен ... ...... ойындары, сондай – ақ спорттық ойындар жатады. Қозғалыс
шапшаңдығын ... ... ... ... ... ... ... -
әрекет бұрын көрсетілген шапшаңдықты арттыру міндетін алға қою ... ... ... ... балалар бейім келеді. Мысалы,
“Мен жүйрік болсам!” деп армандаған бала ... ... ... ... ... өзін - өзі ... оның ... қабілеті
тез артады.
Секіру, жүгіріп келіп секіру, биікке жүгіріп шығып, ... түсу ... ... күш – ... ... көп ... ... бірге 60, 100 метрлік қышықтықтағы жоғары ... ... ... өте зор. ... алынған қимылға бай ойындар да
жылдамдық қабілетін жетілдіру үшін пайдаланылады.
Жылдамдық қабілетін жетілдіруге ... ... ... қашан
төмендей бастағанша қайталана беруі керек. Оларды сабақтың басында немесе
ептілікті арттыратын ... ... ... өткізген жөн.
Жылдамдықты жетілдіру үшін мына төмендегідей жаттығулар орындалады:
- өте жоғары қарқынмен 40 – 60 метрлік ... ... ... ағаш ... ... құм төселген жолмен жүгіру;
- белгілі бір уақыт ішінде соқпақ жолда жоғары немесе төменгі қарқынмен
жүгіру;
- 60, 100 метрлік қашықтыққа ... ... ... жетілдіретін жаттығуларды орындаған кезде бұлшық
еттерді босаңсытып, сол ... ... ... ... ... ... көшу ... Мысалы, ұзақ уақыт доп тебуге тура келсе, балтыр
бұлшық еттерін ... ... Ал ... көтеретін жағдайда қолдың бұлшық
еттерін босаңсытқан жөн. Осылайша, ... ... ... ... қай
мүшесіне көп жүктеме түсетін болса, сол мүшенің бұлшық етін ... ... ... ... ... ... қабілеті тез қалыптаса
бастайды.
Төзімділікке тәрбиелеу. Төзімділіктің адам бойында қалыптасып дамуы,
басқа да қабілет – ... ... ... жас ... ... ... бір қашықтықты жүгіріп шығуда уақыт көрсеткішінің өзгеруі қыз
балада 9–12 жас, ұлдарда 10–16 жас ... ... ... Бұл ... ... 16 ... ... толық қалыптасып, тұрақтанады. Қыздар 14
жастан бастап төзімділікті қалыптастыратын әртүрлі ... ... ... олардың бойында төзімділік қабілеті дамымай қалуы
мүмкін.
Төзімділік қабілетін ... үшін ... ... ... ... ... ... тартылу, гимнастикалық қабырғаға
және орындыққа қолды тіреп, бірнеше реет бүгіп – ... онша ауыр ... ... ... өрмелеу.
Қазіргі кездегі жасөспірімдер спортының дамуы ең ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенде, яғни
ұзақ уақыт қозғалыста болғанда, адамға ең ... ... Сол ... ... ... ... Президенттік сынамаларға дайындалу кезінде,
жаттығулар орындағанда, жалпы дене шынықтыру дайындықтары ... ... ... ... яғни барлық уақытта да төзімділік қабілетін
дамытуға үнемі көңіл аударылып отырады.
Төзімділікті жетілдіруге арналған жүктеменің ... ... ... ... болуы керек:
- денеге түсетін жүктеме спортпен шұғылданушының күш – қуатына сай болуы
тиіс, шамадан тыс берілген ... ... тек ... ... төмендетеді.
- төзімділікті дамытуға арналған жүктемелерді міндетті ... ... ... ... ... ... ... – қозғалыс ойындары, әсіресе спорт ойындары қозғалыс
белсенділігінің ... ... ... яғни ... дамытуға әсерін
тигізеді. Мұны дене шынықтыру жаттығуларымен ... ... және ... ... ... ... ... байқауға
болады.
Мәселен, дене шынықтыру жаттығуларымен шұғылдана бастаған ... ... ... жаттыққанды қоя салады. Бұл оның төзімділік
қабілетінің дамымағандығын көрсетеді.
Сондықтан да спортпен, яғни дене ... ... бір ... ... ... дамыту үшін бірнеше арнаулы жаттығуларды
орындау алға ... етіп ... ... ... ... ... кезекпен орындалады. Мысалы, 60 м қашықтыққа ... ... ... ... қос ... батпан көтеруді бірнеше рет қайталау,
кермеге тартылу, соңында гимнастикалық қабырғаға ... ... ... ... ... ... дамытады.
Жасөспірімдердің төзімділік қабілетін жетілдіру үшін 400 – 600 ... ... ... 4 – 5 рет ... оның ... 60, 80 ... жоғары қарқынмен 2 – 3 рет ... өту ... ... 3 – 4 ай бойы үзбей ... ... ... ... төзімділігі де едәуір артады. Осыдан кейін жүгіру қашықтығын 1,5 – ... ... ... ... ... отырса, бұл үлкен спорттың
бастамасы болып шығады.
Төзімділікті дамыту жаттығуларын ... ... ... кере ... ... дем ... дағдыланған жөн. Сонда ғана ұзақ уақыт жұмыс істей
алу мүмкіндігіне қол ... ... Бұл – ... ... ... ... ... Бала кезде қалыптасуға тиісті қабілеттердің
бірі – ептілік. Кез ... ... ... ең ... ... Дене шынықтыру жаттығуларын жасап, спортпен (мысалы, суда жүзу,
күресу, батпан көтеру) шұғылдану үшін ... ... ... ... ... жақсы білуі керек.
Ептілік қабілетін жетілдіру үшін гимнастикалық жаттығулармен қоса
әдеттегі ...... ... ... ... ... ... шаңғымен еңіске қарай жұптасып сырғанап түсу немесе ... ... ... ... ... ... кездейсоқ бастапқы
қалпынан бастап орындау (мысалы, бір орыннан ұзындыққа секіруді бір ... ... ... қарап тұрып орындау), бір орында тұрып 180 – 360
градус бұрылып ... ал ең ... ... мен ... қимыл –
қозғалыс ойындары ептілікті жетілдіруге пайдалы болмақ.
Ептілік қабілетін жетілдіруге ... ... ... кіріспе
бөлімінен кейін, сабақтың негізгі бөлімінің басында орындалады.
Ептілікті ... ... ... да ... ... керек. Сонда ептілік, икемділік жетіле түседі. Ептілікті дамытуда
белгілі бір қашықтарға жүгіру, ... өту, ... ... ... ... ... ... ойнау, бағыт – бағдарды анықтауға
арналған жаттығуларды ... зор ... ... пен ... дене шынықтыру жаттығуларымен шұғылданғанда ғана
емес, тіпті үй ... да ... ... ... ... қыз бала ыдыс жуу
кезінде кесені қолынан түсіріп, сындырып қоюы да мүмкін. Ал ер балалар ... қол ... ... ... ... ... жаттығулар адам ағзасына белгілі бір
дәрежеде әсерен ... Бұл әсер өте ... және ... ... әрі ... ... ... мүшелерін қамтиды. Адам денесінің барлық мүшелері
өзара байланыста болғандықтан және ... ... ... өте көп
қолданылғандықтан, ағза жұмысқа тұтастай қатысады.
Денеге түсетін күшті (ауырлықты) жаттығудан ... ... ... – бірте өсіре берген жөн. Денеге түсетін күшті, яғни жүктеме мөлшерін
белгіленген кезде оның жүйелі және дәйекті ... ... ... ... ұйымдастырылған дене жаттығулары адамға қажетті күш, жылдамдық,
ептілік, төзімділік т.б. қабілеттерінің қалыптасуына белсенді түрде ... Дене ... ... ... жетілуіндегі, дене
және ойлау қызметінің дамуындағы маңызы.
Қазақстан азаматтарының дене тәрбиесіне қойылатын міндеттер күрделене
түсуде. 1996 жылы ... ... ... дене ... бақылайтын Президенттік сынақ ережелерінің қабылдануы – соның
дәлелі. Президенттік сынақ нормативтері халықтың ... ... ... ... дене ... даярлығы мен жастардың әскери қызметке
дайындығының жалпы деңгейін айқындайтын жаттығулар ... ... ... ... ... ... дене ... деңгейі
көрсетілеген және ол еліміздегі дене тәрбиесінің негізін құрайды.
Сынамалардың негізгі мақсаты – елімізде салауатты өмір ... ... өз дене ... ... және ... ... ... тарту және көпшіліктің денсаулығын нығайту.
Тұрғындардың дене ... ... ... дәне ... арқылы қалыптасады. Осы сабақтар, сондай – ақ, ... тыс ... мен ... және көпшілікті қамтитын сауықтыру
шаралары арқылы жас ұрпақ дене тәрбиесінің негізі қаланады.
Жоғарыдағы шараларды іске ... ... ... ... ... білімдер, іскерліктер мен дағдылар қалыптасады. Осы
білімдер мен ... ... ... ... бар ... күш,
жылдамдық, төзімділік сияқты ... ... ...... ... ... – қозғалыстарды меңгеру барысында
қажетті теориялық мәліметтер алуға және нақты жаттығуларды үйренуге болады.
Дене жаттығуларымен ... ... ғана ... қозғалыстарды
орындау елеусіз нәрсе сияқты болып көрінгенімен, ол ақыл – ... ... әсер ... өз халқына, еліне мүмкіндігінше көбірек пайдасын тигізу үшін ... ... ... ... болуы тиіс. Ондай адам қандай жұмысты да ... ... ... ... шаршаса да, оңай әл жинап, тез тыныға ... ... өз ... ... ... ... ... адам
дейміз. Бұған дене тәрбиесі сабағы арқылы және ... тыс ... ... ... қол ... болады. Дене тәрбиесі сабақтарында меңгерген
істерліктеріңіз бен дағдыларыңыз болашақ ... ... ... ... ... жеңіл атқаруға септігін тигізеді.
Адам өзінің күнделікті тұрмыс – ... ... ... әртүрлі
қозғалыстар мен әрекеттер жасайды. Дененің жекелеген мүшелерінің ... ... ... ... бәрі әсер ... Адамның жеке басының
қасиеттері дененің қалыптасып, жетілуімен тығыз ... ... ... ... және ... қалыптастыру адамның сана – сезімін,
ойлау қызметін жетілдіреді.
Сабақта және одан тыс ... дене ... ... ... дене жаттығуларымен үздіксіз айналассыңыздар, ол біртіндеп
саналы қажеттілікке, тұрақты дағдыға айналатын болады.
Дене тәрбиесі ... ... де ... ... ... дене
тәрбиесі жаттығуларымен айналысатын балалардың денесі дұрыс, ... ... ... ... ... дене тәрбиесі ақыл–ой, адамгершілік және эстетикалық
тәрбиелермен тікелей ұштасып жатады, болашақ кәсіби – ... ... ... Қалай дұрыс жаттығуға болады.
Дене жаттығуларымен ... ... ... ... өз
денсаулығыңыздың жағдайын міндетті түрде ескеріңіз. Егер денсаулығыңызда
қандай да бір ... ... ... ... дене ... немесе жаттықтырушымен ақылдасып, денсаулығы бойынша негізгі
дәрігерлік топқа жатқызылған оқушыға, яғни дене ... ... ... ... ... ... ... түсетін күшті
(жүктемені) қалай мөлшерлеуге болатындығын білу керек.
Дене ... ... ... ... ... ... ережелерін меңгерумен қатар, өзінің қозғалыс даярлығындағы түрлі
жағдайларды және жеке табыстарын бағалай білу қажет:
Дене ... ... ...... ережелері:
1. Аз уақыт ішінде жоғары көрсеткіштерге ... ... ... ... артық мөлшерде күш түсірумен бірге қажуға әкеп соқтырады.
2. Дене жүктемелерінің сіздердің мүмкіндіктеріңізге сәйкес ... ... ... да ... және ... ... ...
бірте арттырыңыздар. Сіздердің ағзаларыңыз ересек адамдардың ағзаларындай
әле жетіліп болмағанын ұмытпаңыздар.
3. Жаттығу ... ... ... оған ... дене ... дамуына
қажет болатындай жаттығуларды енгізіңіздер. Бұл ... ... ... ... жетістіктерге жетуге көмектеседі.
4. Жаттығу нәтижесі олардың ... ... ... ... ... ... ... көп үзіліс жасау (3 – 4 және одан
да көп күн) алдыңғы жаттығулардан алған тиімділікті жоғалтады. Сондықтан
да ... өте ... ... емтиханға даярлыққа қарамастан
жаттығулар кешенін орындау үшін 20 – 30 ... ... де табу ... Жаттығуға деген қызығушылық пен жоғары белсенділікті сақтау үшін
жаттығуды өткізетін ... ... ... ашық ... ... жиі жаттығыңыздар, өздеріңнің жолдастарыңызды,
отбасы мүшелерін осы іске ... ... кіші іні ... ... ... ... да дербес машықтануына
көмектесіңіздер.
6. Музыкалық аспаптың сүйемелдеуімен ... ... ... Бұл ... арттырады және көңіл күйді көтереді.
7. Жаттығудың төмендегідей физиологиялық қағидаларын сақтауға тырысыңыздар:
жаттығуларды бірте – бірте ... ... ... мен
үдемелелігін бірте–бірте арттыру, өзіңіздің даярлығыңызды және денеге
түсетін жүктемені есепке ала отырып жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... Ауырырақ жаттығулар олардың
арасында үзілістің көп болуын және қайталаудың аз ... ... ... ... ... ... ... көтеруге байланысты жаттығу
міндеттерін бір сабақтың өзінде – ақ немесе апта ішінде, ... ұзақ ... не ... не ... ... ... кезінде барынша көп
жүктемені орындауға ұмтылмаңыздар. Тіпті күшті дамытудың өзінде де атақты
ауыр атлет Ю.А. ... шама ... ... жұмыс жасауды
ұсынған.
8. Жаттығуды міндетті түрде қыздырудан бастаған жөн, ал сабақ аяқталғаннан
кейін оны ... ... ... ... пайдалануға болады.
9. Егер сіздер денсаулықтарыңызда қайсыбір ауытқушылықтың бар ... ... ... ... Дене
жаттығуларын, шынығу процедураларын біріктіре пайдаланытн болсаңыздар,
гигиеналық жағдайларды, күн ... және ... ... ... ... ... деңгейде тиімді болатындығын есте ұстаңыздар.
2. ДАЛА ... – райы ... ... ... ... де, ... де айналысуға мүмкіндігі жоқ мектептер үшін дене ... дала ... ... ... ... Дала ... ... тұрмыс – тіршілік үшін ғана қажет болып қана қоймайды,
сонымен бірге әскери – қолданбалылық ... ... ие. XI ... ... ... отан ... ... ескерсек, бағдарламаның
осы тарауын оқып – үйренуге ... ... ... қажеттілігі туындайтындығы
өзінен - өзі түсінікті.
Дала жарысымен айналысу үшін тұйықталған түрдегі, ең қолайлысы ... ... ... алу ... Ол жағдайда айналманың қосылатын
жерінде тұрған мұғалім (не оқушылардың бірі) ... ... ... ... (бөліктерін) оқушылардың қанша уақытта жүгіріп
өткендігін есептейді, ... ... мен ... бойынша оқушыларға
нұсқаулар бере алады. Трассаға жанастыра қолдан жасалынған кедергілер алабы
болса өте ...... ... ... Бір адам ... ... топпен
жүгірудің өзіндік ерекшелігі бар. Бір адам жүгіргенде ол өз күшіне ғана
сенеді, оларды қашықтықтың өне ... ... етіп ... ... ... өте ... жүгіргендігіңді және шаршағандығыңды сезсең, онда
шапшаңдықты біршама азайтып, бір сөзбен ... ... ... бақылап отыруың керек. Топпенен жүгіргенде де әркім тек өз ... ... ... де ... ... ... ... топтаға
бөліне бастайды және осы топтарда өзінен - өзі бәсекелесу, алға шығу ... ... ... өзі ... бір–біріне көмек беруіне
кедергі ... ... Бұл ... да, ... да ... ... жарысына топпенен қатынасушы өзін - өзі ... ... ... ... жағдайына назар аудара, күші жететіндей екпінді таңдап
алып, өз күшімен жүгіруі керек. Сосын жалпы топтағы өзінің жағдайын ... алда ... бара ... ... ... қалмай, оған ілесіп
отыру қажет. Өйткені өзгенің соңынан жүгіріп ... ... ... Егер ... ғана ... ... одан қалуға болмайды, ал өте шапшаң ұмтылса,
онда біршама қалыңқырап, сосын тағы да ... ... ... ... жағдай болса, бастаушының ... да ... ... ... күш ... ... ... басып озып, барынша жылдам жүгіру
қажет. Әрине мұның барлығы мұғалімнің тапсырмасына немесе жүгірушінің
өзінің ... ... ... байланысты.
Күші жағынан шамалас жолдасың болса, алма–кезек бастаушылық рольді
атқарысуға алдын–ала келісіп те алу ... ... ... ... ... жөні ... онда жүгіру жоспарын қайта қарастырған жөн.
Топты бастап отыруға ешқашанда ... ... Мұны ... ... ... ... ... ғана жасай алады.
Қозғалыс қасиеттерін дамыту. Дала жарысы бір ғана ... ... ... өткізілетін әртүрлі жалпы дамытатын ... ... ... ... ... ... ... қозғалыс үйлесімділігін, шапшаңдық –
күштілік қасиеттерін және күш ... ... үшін ... ... ... ... мысалы:
1. Санды жоғарырақ көтеріп жүгіру. Сан ... ... ... дейін немесе одан да биік көтеріледі. Иық босаң ұсталады, қол
жүгіріс кезіндегідей шынтақтан бүгіледі. Жаттығу ... ... ... ... және ... ... орындалады. Қолды белде,
арқада ұстап, қолды жіберіп, секіргішті пайдаланып жаттығу осы ретте
орындалады.
2. Шалқалап жатып немесе жауырынға тұрып аяқтармен ... ... Таза және ... ... ... Бір ... ыршып секіріп жүгіру.
4. Секірулермен аяқты жылдам алмастыру. Аттап басып отырған ... ... ... ... ... Төбеге жүгіріп шығу.
7. Ағашқа, шарбаққа ... ... ... ... жүгіргенде күшті
итерілу.
8. 1–2 жүгіру адамынан кейін адымдап секіру. Күшті серпілу жасалып, жерге
түскенде аяқтар жұмсақ қойылуы керек.
9. Табандарды жазып ... ... тіке ... ... ... Санды кеудеге жұлқа көтеріп екі аяқтап секіру. Алға жылжу бұл ... ғана ... ... ... ... ұшына қойып және кейін жерге өкшені әлсіз ... ... ... ... сілтеу қозғалысын жүгіріс кезіндегідей етіп кібіртіктеп жүгіру.
13. Ағашқа, шарбаққа тіреле ... ... ... ... ... ... жоғары көтеру, аяқтар жерге қойылғанда толық жазу.
14. Қолды тіремей де осылай жасау.
15. Жатқан бөренеге, тасқа көп қайтара секіріп шығу.
16. Төменгі ... ... (5 – 10 м) ... ... шығу.
17. Етбеттеп жатып, аяқты тізе буынынан бүгу. Серігі жеңіл ... ... ... ... баяу ... ... түзу ... келу.
19. Алға да серігінің көмегімен осылай жасау.
20. Түрегіліп тұрып немесе жерде отырып серіппелі түрде алға ... ... иық ... ұстаған қалыптан қолдарды өкшеге тигізгенше
денені артқа шалқайту.
22. Аттап отыру және “жартылай шатқа” отыру ... ... ...... ... ... ... дала жарысының (кросстың) алғашқы жаттығуларын
жалпы шыдамдылықты, ... қоса ... ... қоса жылдамдықты
(іріктеу тәсілімен) дамытуға арнайды. Жүгіріс ... ... ... ... ... ... сізде білуге
тиіссіздер, бұл мәселелер жөнінде мұғаліммен алдын – ала сұрап алыңыздар.
Жүгірудің ... ... ... ... алу ... ... Жүрек
соғуындағы өзгерістер біршама кейін болып, жүгіру ... 50 – ... ... ... ... ... ... деңгейге дейін жетеді.
Жүгіру басталғаннан соң 1 – 2 минуттен ... тыны салу мен ... ... ... тек қана ... ... шаршаудың
артуына байланысты олар шамалы ғана ... ... ... ... тез ... ұшырауына тыны салу мен тамыр соғысы секірмелі
өзгерістермен жауап береді. Осыған байланысты күш – ... ... ... ... ... оқтын – оқтын үдеткеннен гөрі, бүкіл қашықтықты
салыстырмалы түрде бірқалыпты жүгіріп өткен тиімді болмақ. Үдетіп жүгіруді
егер күш ... ... онда да ... емес ... ... жақындағанда
жасау керек.
Жүгіріс аяқталғаннан кейін барлық органдар мен жүйелердің ... ... ... ... ... Ол 2 ... барлығы 30 –
60 созылатын, кейде одан да ұзағырақ болатын тамыр соғысы жиілігінің жылдам
төмендеуі мен баяу ... ... 30 ... ... қан ... ... ... дені сау адамдарда бастапқы
қалыпқа дерлік сәйкес ... Егер ... ... ... 2 – 3 минутқа
созылса, баяу төмендеу кезеңі 30 минуттан ... ... ... ... ... осы ... ... түсетін ауырлықтың өте
көп екендігінің көрінісі.
Cабақтың (жаттығудың) бастауында жеңіл жүгіріс (0,5-1) шақырым ... ... ... ... ... тек ... ... ғана
жылдамдық пен шыдамдылықты дамытатын жаттығуларды бастауға болады.
Жүгірістің барынша жылдамдығын жетілдіруде бұл бірден гимнастикалық
жаттығулар аяқталғаннан ... ... ... ... ... ... – 30 м ... өлшеніп алынады; олардың жоғары немесе төменгі сөреден,
ал кейде жүріп келе ... ... 10 ... ... ... 5 ... ... өтеді, демалыс үшін үзілістер 1 – 2 минутке созылады
(бұл шамамен сөреге қалыпты аяңмен ... ... ... ... ... ... ... жүгіріп өткеннен кейін тамырдың соғуы минутіне 160
– 170 – ке артады дейін артады, ... ... 100 – 130 ... ... төмендейді.
Ұзаққа созылатын бірқалыпты жүгірістің алдында жасөспірімдер мен
қыздарды жеке топтарға бөлу ұсынылады. Біріне үздіксіз 5 – 6 ... ... ... ... ... ... ... мұны үздіксіз жүгіре
алатындарды қосады. Бірінші топ – аралас ... ... ... – үзбей жүгіруге тапсырма алады.
Жүгіру мен жүрудің (соңғысы ... үшін ... ... - ала ... ... жоқ, ... ... оқушы жүрістің
қажеттілігін сезінген сәтте оған ауысады.
Дала жарысы ... ... ... ... ... дамуына бақылау бақылау (бағалау) жүргізіледі.
Шапшаң және ұзақ ... ... ... 5 – 6 ... арнайы шапшаңдық шыдамдылығын дамыту үшін жаттығулар енгізу керек.
Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін апталық жаттығулардың төмендегідей үлгі
бағдарламасын ұсынамыз.
15 – 17 ... ... үшін ... жаттығудың үлгі бағдарламасы.
|Жаттығу |Жаттығудың мазмұны ... | ... |5–10 мин. баяу ... ЖДЖ ... дамытатын жаттығулар – 5 –|
| |10 мин, АЖ ... ... – 5 – 10 мин, ... |
| ... дала ... (20 рет 100 м, ... 10 рет 200 м, |
| ... 8 рет 300 м немесе 6 рет 400 м – ден үдемелі |
| ... ... ... 30 ... 60 ... дейін. |
|Сейсенбі |5 – 10 ... баяу ... 6 – 8 мин. ЖДЖ, 6 – 8 мин. АЖ, |
| ... ... ... немесе футбол – 15 минуттен|
| |2 рет ... 25 – 45 мин. ... ... дала жарысы, 5 |
| |– 10 мин. баяу ... және ... мен ... ... ... |
| ... ... ... ... |Бір ... ... немесе жүрісті енгізе отырып 10 – 15 |
| ... дала ... ... |5 – 10 мин. баяу жүгіру, 10 – 12 мин. ЖДЖ, ... |
| ... АЖ – 10 – 15 мин, 5 – 6 мин * 1000 м. ... |
| ... 3 – 4 мин. * 2000 м. ... баяу ... және тыны |
| ... жаттығуларын жасап жүру. ... ... ... және АЖ – 10 – 15 мин, 2 рет 20 ... |
| ... ... ... ... ... 30 – 45 мин. дала |
| ... тыны салу ... ... жүру – 5 мин. |
|Сенбі, |2 ... ... ... ... Жүру ... баяу ... ... ЖДЖ орындау. ... ... ... ұзақтығы мен шапшаңдықты тамыр соғысы,
тыныс алу және ...... ... ... ... ... ... жүгіру екпіні біршама азайтылады, тыныс алу тек мұрын
арқылы жүзеге асырылады.
Қажетті жағдай мен ... ... онда ... үшін ... ... ... басқышпен жоғары қарай қалыпты екпіндегі жүгірісті
пайдаланған ... ... ... ... ... ғана алға қарай еңкейтіңіздер.
Қадамдардың арасы табиғи қашықтықта және еркін ... ... ... шапшаңдықты қадамдардың қашықтығын ұзарту арқылы емес, оларды
жиілету ... ... ... ... тік ... жасап бүгіп
ұстаңдар және олармен аяқтардың ырғағына сәйкес жұмыс жасаңдар. Шамалы ғана
төмен бұрылған қолдың басын ... ... ... жұдырыққа түйіледі.
Иықтар салбыраңқы, төмен түсірілген жағдайда болады. Басты қатты ұстамай,
алға ... ... және ... ... ауыз ... ... 2 –
3 қадамнан кейін дем алу, тағы 2 – 3 ... ... ... ... ... толық ретте дем шығару керек.
Төбеге қарай көтерілгенде денені алға қарай көбірек ... ... жиі ... ... ... ... ... жасаңыздар.
Төбеден түскенде, денені кейін қарай шалқайтыңыздар. ... ... ... ... ... ... жерге бір аяқпен түсіңіздер және
шапшаңдықты азайтпай қозғалысты жалғастырыңыздар. ... ... ... ... түсетіндей секірістер жасап өтіңіздер. Ең ... одан ... ... ... ағаштардан, түбірлерден секіріп өтуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда жүгіру, адамның ... ... пен ... ... ... ... ... Жылдам жүгіру үшін көп
жаттығып, жүгірудің, әдіс – ... ... білу ... ... ... ... – қан тамырлары жүйесіне, ... алу ... ... күш ... ... жаттығуларында қимыл – қозғалыстар
ұзақ уақыт бойы бірқалыпты қайталанып отырады. Сондықтан олар адамның ерік
күшін жақсы дамытады. Жаттығу кезінде ... ... бір ... ... ... қайтадан келеді. Мұнда аяқ – қол, дене барлығы да бірқалыпты
күнделікті өмірде ... ... ... Мұнда табанның жермен
жанасу уақыты аяқтың алға қарай сермелу уақытынан аз. Бір аяқ ... соң оның сол ... ... аяқ ... Осы екі ... ұшу
фазасы деп атайды. Сөйтіп жүгірудің бір циклі екі рет ... ... ... екі рет ұшу ... ... қашықтығына байланысты оның әдісі мен қимылы да, оны
пайдалану жиілігі де әрқилы.
60 – 400 м. ... ... 800 – 2000 м. ... 3 – 10 км. ... 20, ... км. ... өте ұзақ ... деп аталады; бұдан кейін бір сағат
уақытта өтетін және – 42 км, 195 м. – ... ... бар. ... да ... ... ... деп ... жүгірудің басқа түрлері де кездеседі. Олар: 60, 100, ... 400 м. – ... 3000 м. – ... ... және ... (5000 м. – 12 км) кросстар, 4*100, 4*400 м. эстафеталық жарыстар.
Осы жүгіру түрлері мен қашықтардың көбісі ... Азия Ә.ч – ... – дың ... енді, рекордтар тіркелді. Жабық ... ... ... ... ... байланысты кейбір жағдайларда өзгеріп
отырады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. С. Тайжанов, А. Құлназаров, С. Қасымбекова Дене ... ... ... ... 11 – ... ... ... оқулығы.
2. Қ. Құлназаров, Ө. Жолымбетов. Қазақстан – спортшылар ... ... ...... ... ... 2009
ж.
3. Сидорчук Е.В. Легкая атлетика. Учебное пособие для студентов высших
учебных заведений. ... 2009 ... ... С.Г. ... ... в школе. Практические советы
преподователям. Алматы 2009 ж.
5. Лях В. ... ... 10 ... ... ... 2009 ... Матвеев А. П. Физическая культура: Учебник для учащихся 6 – 7 классов
общеобразовательных учреждений. Алматы 2008 ж.
7. ... В., ... Ф., ... Е. Юный ... ... «Физкультура и
спорт», 1984 ж.
8. Школа легкой атлетики, под ред. А. В. Коробова, 2 изд., М., 1998 ж.
9. Легкая ... для ... под ред. П. Л. ... М., 1999 ж.
10. Легкая атлетика, Учебник для институтов физической культуры, под ред.
Н. Г. ... и Д. П. ... 2 изд., М., 2002 ... ... атлетика, под ред. Д. П. Маркова и Н. Г. Озолина, М, 1999 ж.
12. Легкая атлетика. ... для ... ... ... Б.М. ... В.В. ... 1999 ж.

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2583

^