Орталық жүйке жүйесі [ 13 бет ]

Жоспар

I. Кіріспе
1. Орталық жүйке жүйесі

II. Негізгі бөлім
1. Орталық жүйке жүйесінің қалыптасуы
2. Қозу мен тежелу
3. Нервтер мен нерв талшықтары
4. Ми мен жұлын

III. Қорытынды



Дисциплина: Психология
Тип работы: Реферат

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 600 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы


Урезанное содержание работы для ознакомления
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Еуразия гуманитарлық институты
Гуманитарлық факультеті
Тарих кафедрасы
Орталық жүйке жүйесі
Орындаған: Қүрманғалиева Т.Ө.
Тексерген: Муликова А.С.
Астана 2013жыл
Жоспар:
I. Кіріспе
1. Орталық жүйке ... ... ... ... жүйке жүйесінің қалыптасуы
2. Қозу мен тежелу
3. Нервтер мен нерв ... Ми мен ... ... ... ... (systema nervosum centrale) – адам мен
жануарлардың жүйке клеткалары ... мен оның ... ... ... ең ... ... ... жүйке жүйесі омыртқасыз
жануарларда бір-бірімен тізбектеле ... ... ... ал омыртқалы жануарларда жұлын мен мидан ... ... ... ... органдар жүйелерінің қызметтерін үйлестіріп,
реттеп отырады. Осы ... ... ... жүйесі жұлын жүйкелері (31
жұп) мен ми ... (12 жұп) ... ... Бұл ... ... вегетативтік жүйке түйіндерімен бірге шеткі жүйке жүйесін құрады. Әр
түрлі рецепторлардан тітіркену процесінде пайда болатын ... ... ... (афферентік) жүйке талшықтары арқылы Орталық жүйке
жүйесіне келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... орындаушы бөлімдері – орталықтан тепкіш (эфференттік) ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде Орталық
жүйке жүйесінің ең негізгі қызметі – ... ... ... ... жүйке жүйесінің қалыптасуы – Орталық жүйке жүйесінің ... ... оны ... ... ... және тіндерімен
байланыстыратын өткізгіш жолдардың пайда болуына әкеледі. Орталық жүйке
жүйесінде ... ... және ... ... ... орналасқан. Сомалық жүйке жүйесі ... ... және ... ... ... қызметін басқарады, ол организмнің
қимыл-қозғалысын, сыртқы ортада бір жерден екінші жерге жылжуын ... ... ми ... ...... ... шекарасы жоқ,
ядро және шашыраған бөліктерден тұрады. Ми ... ... ... ... мен ... қозғалтқыш ядролар арқылы бұлшық еттерді қозғалысқа
келтіреді. Вегетативтік жүйке ... ішкі ... ... ... ... процестерін реттейді. Вегетативтік жүйке жүйесінің
парасимпатикалық бөлігінің орта ми көпірінде, ортаңғы және ... ... ... ... ... ... орталық жұлынның
VІІІ мойындық, І – XІІ ... І – ІІ ... ... ... екі ... де қызметін біріктіріп басқаратын жоғ. ...... сұр ... құрамында болады. Адам мен ... ... ... және қыртыс асты (базальді) ядролары Орталық жүйке
жүйесінің жоғары дәрежелі жүйке ... іске ... ... болып
табылады. Адамның мінез-құлқы, оның санасы мен ақыл-ойының ең күрделі
көріністері осы ми ... ... ... ... іске ... ... деп - бірыңғай қызмет атқаратын орталық жүйке
жүйесінін белгілі бір жерінде топталған нейрондар ... ... ... ... ... өз ... болады. Орталық жүйке ... ... ... ... ... ... Орталық
жүйке жүйесінде қозу тек түйіспелер арқылы ... ... ... ... ... ... қасиеттеріне байланысты.
Қозу әр түйіспеде 0,2-0,5 ме кідіріп, жүйке орталынғынан баяу ... ... ... ... ... оның ет және жүйке
талшықтарына қарағанда тез қажитыны анықталды. Бұл, біріншіден,
түйіспелерде медиаторлар мөлшерінің, екіншіден, нейтрон денесіндегі ... ... ... ... ... жетіспеуінен (гипоксия)
болады. Қозудың бастапқы толқыны жүйке орталығында баяу өтсе, келесі
толқыны жылдамырақ өтеді. Бастапқы қозу келесі қозудың ... ... ... із ... ... бастапқы қозу келесіге жол салады,
сөйтіп оның өтуін жеңілдетеді. ... ... ... ... мен күші
тітіркендіргіштін жиілігі мен күшіне тең бола бермейді. Жеке
тітіркендіргішке жауап ретінде жүйке орталығында көптеген қозу толқындары
пайда болады. Тітіркендіргіш ... ... оған ... жауап
(рефлекстік әсерленіс) уақыты жағынан әлдеқайда ұзағырақ. Қабылдағышты
тітіркендіру тоқтағанымен жүйке орталығында қозу көпке ... ... ... тітіркендіруден кейінгі әрекет деп аталады.
Дивергенция мен конвергенци. Қоздыру ерекшелігі осы ... ... Бір ... ... ... нейрондармен
байланысады да түйіспе құрады, яғни бір нейрон аксонының серпінісі ... ... ... ... ... ... ... деп
аталады. Бұған қарама-қарсы құбылыс - конвергенция (түйістіріліс), яғни
бірнеше нейроннан кепіп түскен серпіністердің бір немесе азғана нейронда
жинауы.
Орталық жүйке жүйесінде тежелу арнайы ... ... ... кезде
басталатын. Жұлыннан Реншоу жасушасы табылды. Бұл жасуша жұлын
мотонейронының айналасында орналасқан. Оны мотонейрон аксоңының бұтағы
қоздыра ды. Тежелуші жасушалар ... әр ... ... ... нейроның
аксонытның ұшыпан тежелу медиаторы (гаммааминмай қышқылы не глицин) бөлініп
шығады да оның ... ... ... ... ... пайда болады.
Орталық жүйке жүйесінің негізгі кпметі - рефлекс (ferlescsus -латын
сөзі –тойтарыс беру) тітіркендіруге жауап беру деген мағынада. ... ... рет ... ... ... Рене Декарт (1664 ж.), оған
ғылыми сипаттама берген чех ғалымы Прохаска (1817 ж.). Рефлекс ... одан әрі ... ... ... ... орыс ... ... И.П. Павлов, П.К. Анохин.
Рефлекстерді келістіріп үйлестіруде орталық жүйке жүйесіндсгі
су бординация кұбылысы мен қозуды өткізу ... ... ... қозу,
конвергеция мен окклюзияның маңызы өте зор. Бұлармен қатар орталық ... ... ... ... ... ... негізін құрады: қозу мен тежелудің жайылысы (иррадиациясы), бір
жерге шоғырлануы (концентрациясы), үрдістердің индукциясы мен реципроктық
тежелу, доминаттық қозу, кері ... ... ... жол. Жүйке орталығында
пайда болған бір үрдіс екінші қарама-қарсы үрдістін тууына себепкер болады.
Бұл индукция құбылысы. Жүйке жүйесінде қозу ... ... ... ... ... бір ... жартысында бұғу орталығы қозады.
Мұнымен бірге екінші жартысындағы жазу орталығы қозыт, бұгу орталығы
тежеледі. Келесіде осы орталықтағы ... ... ... ... ... болған тежелуді Ч. Шерингтон репрокцииялық
(жегілген немесе қосарланыс) ... деп ... ... ... бір сәтте орталықта қарама-қарсы қозғалтатын қимыл рефлекстері
тумайды Бұл құбылыс рефлекстердің бір-бірімен үйлесуін қамтамасыз етеді.
Қозу ... Тірі ... екі ... қалыпты
жағдайда болады: физиологиялық тыныштық және физиологиялық белсенділік.
Физиологиялық тыныштық деп ... ... ... ... ... ... ... босатып, демалып, ояу жатқан қалпын айтады. Бұл
кезде организмнің өзінің тіршілігіне қажетті құрылымдары (жүрек-қан
тамырлар, тыныс алу, зәр шығару ... ... ... ... ... ... ұлпалардың клеткаларында белгілі мөлшерде зат алмасуы жүріп жатады.
Осындай қалыпта жатқанда сыртқы ... ... да ... бір ... етсе, организм физиологиялық тыныштықтан физиологиялық белсенділікке
ауысады. Организмнің қандай да болмасын жеке мүшесі немесе мүшелер жүйесі,
тіпті бүкіл организмнің қызмет атқаратын жағдайын ... ... ... ... зат ... ... бірнеше мүшелер,
жүйелер қызметін күшейтеді. Мысалы, тамақ ішкеннен кейін ас қорыту мүшелері
қызмет атқаруына байланысты оларға қоса ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда сыртқы ортаның әсері
денедегі ұлпаларды, клеткаларды тітіркендіреді.
Адам денесіндегі көпшілік тірі клеткалардың тітіркену қасиеті болады.
Сыртқы және ішкі орталардың ... ... ... беру ... ... ... олардың әсерлерінің өзін тітіркендіргіш деп атайды. Сыртқы және
ішкі орталардың әсерінен ... оның жеке ... ... ... ауысады. Тітіркендіргіштерді тегіне қарай төртке
бөледі: физикалық, химиялық, физико-химиялық және биологиялық
тітіркендіргіштер.
Физикалық тітіркендіргіштер деп түрлі ... ... ... т.б) және электрлік әсерлерді айтады.
Химиялық тітіркендіргіштерге тамақтың құрамындағы органикалық және
бейорганикалық ... ... улы ... ... ... ... ... ертінділері тәрізді көптеген химиялық заттардың әсері жатады.
Физико-химиялық тітіркендіргіштерге ертінділердегі заттардың
парциалдық қысымы, осмостық қысымы, иондардың (аниондар мен катиондар) ... ... ... айырмашылықтарының әсері (айталық, 5% және 7%
тұз қышқылының ертінділерінің әсерінің айырмашылығы) жатады.
Биологиялық тітіркендіргіштерге ... ... және ... ... ... әсерінен тітіркене алатын ұлпаларды тітіркенгіш
ұлпалар деп атайды. Оларға нерв, ет, без ұлпалары жатады. Олар
тітіркендіргіштің әсеріне қозумен ... ... Қ о з у ... ... үрдісі. Қозу кезінде бұл ұлпалардың электрлік және биохимиялық
қасиеттері өзгереді, ұлпалардың қызметі басталып, күшейеді. Сыртқы ортаның
кейбір тітіркендіргіштері әсер еткенде ... ... ... ... ... ... ... Мұны т е ж е л у деп атайды. Тежелу де қозу
іспетгі тірі ... ... ... ... күйі. Бірақ тежелу кезінде
жеке мүшелерде немесе организмде бұрын басталған қызмет баяулайды, я
болмаса мүлде тоқталады.
Тірі ұлпалардың электрлік қасиетін биоэлектрлік ... ... ... ... ... және ішкі ... ... қабылдап,
сақтап, талдап, бір жерден екінші жерге жеткізу, қажетіне қарай қайтадан
жаңғырту тарихи даму барысында қалыптасқан электр сигналдары арқылы ... ... ... ... клетка мембранасының ішкі және сыртқы
жағында орналасқан оң (+) зарядты натрий, калий, ... ... ... ... зарядты (-) аниондарға байланысты. Олардың бір-біріне
градиенттік қатынасы ... ... ... деп ... ... құрылымның қызметіне негізделген. Энергия көзі саналатын иондық
тартқыш - ... ... (АТФ) ... ... ... ... болатын энергияны (яғни зат алмасуынан пайда болатын
энергияны) ... ... ... ... мен ... ... мембрананың потенциалы немесе тыныштық тоғы деп атайды.
Қызмет атқарған клетканың мембранасы мен тыныштықтағы клетка
мембранасының потенциал айырмашылығын әрекет потенциалы дейді.
Тыныштық потенциалы 50-90 ... ... ... Нейронныц құрылысы мен қызметі
Жүйке жүйесінің құрылысы мен функциялық негізі -нерв клеткасы немесе
н е й р о н. ... ... ... нейрондарды қосымша клеткалар -глиялар
қоршаған. Нейрондар мен глиялар нерв ұлпасын құрайды. Глиялар нерв
клеткаларының тірегі болып, оны қоректендіреді және электр изоляторы
қызметін атқарады. Жаңа ... ... ... саны ... көп ... 20-30 жаста олардың саны бір-бірімен теңеседі де
кейін адамның жасы ұлғайған сайын нейрондардың үлесі азайып, глиялардың
үлесі ... ұзын ... ... тұрады. Нейрон ұзақ жұмыс
істегеңде олар жойылып та ... ... ... ... с о м а ... Оның пішіні әртүрлі: сопақша, ұршық тәрізді, дөңгелек, домалақ, үш
бұрышты, төрт бұрышты, жұлдыз ... т.б. ... ... - нерв ... шығады. Ұзын талшығын а к с о н ... ... ... ... ... қысқа талшықтарын д е н д р и т деп атайды
(дендрон - ағаш). Аксонның сыртын қоршаған м и е л и н ... бар. ... ... май тәрізді (липид) заттан түзілген. Ол әрбір 1,5-2 см ... ... ... ... ... ... нерв клеткасының денесінен басқа
нейрондарға, жұмысшы мүшеге нерв импульстері тасылады. Мүшелерге келген
аксонның ұшы ... нерв ... ... Нерв ... ... екі ... ... келеді: сезгіш үштар -рецепторлар және қозғаушы
ұштар -эффекторлар. Рецепторлар сыртқы және ішкі ... ... да ... ... нерв импульстеріне - қ о з у ғ а ... ... ... ... жүйесінен келген қозуды жұмысшы мүшеге жеткізеді.
Нейрондардың бір-бірімен ... с и н а п с деп ... ... ... ... іске ... - тармақталған қысқа өсінділер. Олардың ұштары сәл жуандап
бұдырланады. Бұл - нейрондардың басқа клеткалармен ұштасу ауданын
үлкейтеді. Нерв клеткаларының аксоны көбіне ... ... ... ғана екі ... кездеседі. Олар ұзын болады: бірнеше сантиметрден
1-1,5 метрге дейін. Дендриттер көп болады. Олар - нейронның кірер ... ... - ... ... ... ... бала туғаннан кейін көбейе
түседі.
Синапстың құрылысы мен қызметі. Синапс 3 бөлімнен тұрады:
пресинапстық (синапстың алдындағы), синапс саңлауы және ... ... ... Пресинапстық бөлімнің пресинапстық
мембранасы бар. Пресинапстық мембрана неиронның аксонының жуандаған ұшы -
синапс түймешесінің қабығы. Синапс түймешесінің іші ... ... ... ... ... деп ... белсенді химиялык заттан тұрады (лат.
медиатор - делдал, арада жүруші). Қабылдаушы нейронның пресинапстық
бөлімімен жалғасатын жерінің қабығын ... ... деп ... және постсинапстық мембраналардың арасында синапс с а ң л а у
ы болады. Ол - клетка аралық сұйыққа толы кеңістік.
Әрбір ... ... ... саны 100, ... ... дейін болуы мүмкін. Ал әрбір нерв талшығы 10 мыңға дейін синапс түзе
алады.
Қазіргі кезде жұлын мен мидың түрлі бөлімдерінде 2 ... ... ... ... ... және ... ... Орталық жүйке
жүйесіндегі тежеуші нейрондардың аксондарының ұштарында тежеуші медиатор
болады да, ол қабылдаушы ... ... әсер ... Ми ... нейрондарда амин май қышқылы (ГАМК) тежеуші медиатор ролін
атқарады.
Әрбір нерв клеткаларында көптеген тежеуші және ... ... Бұл нерв ... ... ... қызмет атқаруын
қамтамасыз етеді.
Нерв талшығы арқылы келген қозу синапстық көбіктегі медиатордың
пресинапстық мембранасынан өтіп, синапс аралығына құйылуына түрткі болады.
Ол медиатор синапс аралығындағы ... ... ... ... ... ... ... Постсинапстық мембранада
медиатордың әсері қайтадан қозуға айналады.
Адамның миы нәтижелі еңбек еткен сайын оның синапстары көп ... жаңа ... ... синапстар аз болып, ер жеткен сайын
көбейе түсіп, ересек адамда өте көп болады.
Нервтер мен нерв талшықтары. Сырты ... ... ... ... нерв т а л ш ы қ т а р ьі деп ... ... 2 ... ... миелинді және миелинсіз. Миелинді нерв
талшығының сыртын миелин қабығы қоршаған, ал миелинсіз талшықтың сыртын тек
қана эндотелий ... ... ... ... нерв талшығының миелині болмаса, оның бойымен қозу үздіксіз
жүреді. Бір жерде пайда болған әрекет ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы клеткалық
мембрананың бойында натрий мен калий иондарының мөлшерінің өзгеруіне
байланысты пайда болады. Бірақ клеткалық мембрананың бойымен ... Тек қана оның бір ... ... жеріндегі иондардың кезекпе-
кезек өзгеруінен болады. Сонда нерв талшығының бойымен әрекет потенциалы
ғана тарайды. Әрекет потенциалы, нерв импульстері, қозу ... ... ... ... ... нерв ... белгілі бір жерінен 1
секундта 100 әрекет потенциалы, немесе 100 нерв ... ... ... ... өтті ... болады.
Миелинді нерв талшығы арқылы нерв импульстері үздіксіз өте алмайды.
Мұндай жағдайда бір Ранвье белдеуінен екінші белдеуге нерв импульстері
секіріп өтіп, қозудың ... ... Нерв ... арқылы қозудың
өтуі талшықтың диаметріне де байланысты: диаметрі жуандаған сайын қозудың
өту жылдамдығы тездейді. Нерв талшықтарын олардың ... ... ... ... А, В, С талшықтары. А талшықтарының диаметрі 22 мк, оларда
миелин қабығы болады. Бұл талшықтар арқылы қозудың өту ... ... м. В ... нерв ... да миелин қабығы болады. Олардың
диаметрі 3 мк-ға дейін, қозуды өткізу жылдамдығы секундына 5 м. С ... ... өте ... І ... ... ... миелин қабығы
болмайды, қозуды өткізу жылдамдығы секундына 2 м. Балалардың денесінде С
тобының талшықтары көбірек ... ... бала ... ... нерв ... ... жүйке жүйесінде де, шеткі жүйке жүйесінде де қозуды өткізу
жылдамдығы артады.
Қозуды орталыққа өткізетін нервтерді орталыққа тепкіш немесе
афференттік нервтер деп атайды, ал ... ... ... ... ... орталықтан тепкіш немесе эфференттік нерв дейді. Жүйкенің
көпшілігі аралас нервтерден тұрады. Оның құрамында афференттік және
эфференттік ... ... ... ... ... ... ... маңызын оның
қызметіне қарай былай анықтауға болады:
- мүшелерді бір-бірімен байланыстырып, организмнің бір ... ... ... барлық мүшелердің және мүшелер жұйелерінің қызметтерін реттейді;
- организмді сыртқы ортамен байланыстырады;
- сыртқы ортаның өзгермелі жағдайларына организмді бейімдейді;
- денедегі барлық клеткалардың, ... ... ... ... ... ... жүйке жүйесі ми мен жұлыннан тұрады. Жұлын - омыртқа
өзегінде орналасқан, ұзындығы ересек ... ... ... ... салмағы 37-
38 г. жұлынның жоғарғы жағы сопақша мимен жалғасады да төмеңгі ұшы
шашақтанып омыртқа тұсында бітеді. Жұлын арасы қосылып ... ... және сол жақ екі ... бөлімдерден тұрады. Адамның жұлыны 31-33
сегменттен (лат. сегментум -бөлік, кесінді) тұрады: 8 мойын, 12 кеуде, 5
бел, 5 сегізкөз және 1-3 ... ... ... ... ... нерв түйіндері екі жұлын нервтеріне айналады (орталыққа тебетін
немесе сезгіш және орталықтан ... ... ... ... ... жотасынан қысқалау болғандықтан аталған бөлімдер омыртқаның
аттарына сәйкес келмейді. Жұлын нервтері жұлын өзегінен ... ... ... ... ... дене тұлғасының еттерін нервпен
қамтамасыз етеді. Әрбір бөлім дененің өзіне тән жерлерін нервтендіреді.
Жұлын 10 жасқа келгенде екі есе ... Оның өсуі ... жылы ... ... да, 2-3 жасқа келген баланың жұлыны 14 г болады (жаңа туған
нәрестеде не бары 2,8 - 2,9 г), 4-6 ... ... ... ... ... деуге болады. Дегенмен оның толық жетілуі 20 жаска жуықтағанда
аяқталады. Осы мерзімде жұлын 8 есе көбейеді. ... ... ... ... бірі - ... нерв ... ... мен реттелуі жұлын
арқылы іске асады. Себебі жұлын ... ... ... да, ... ... ... ... миға нерв импульстері тасылады, ал мидан
бүкіл дененің еттерін козғайтын нерв ... ... ... ... ... ... қоса, жұлында адамның қарапайым рефлекстерінің
орталықтары орналасқан (айталық, тізе рефлексі). Адам өмірі үшін маңызды
зәр шығару, жыныс ... ... ... (шәуһет шығару) т.с.с.
рефлекстер жұлынның қатысуымен орындалады.
Дененің қаңқасының бұлшық еттерінің тонусын сақтайтын организм үшін
аса маңызды рефлекстер де осы жұлындағы орталықтардың қатысуына ... ... ... ... ... тұратын нерв импульстеріне
байланысты адам кеңістікте белгілі орын алып қозғала алады. Ішкі мүшелердің
вегетативтік рефлекстері де жұлын арқылы ... ... ... қорыту, зәр шығару т.б. рефлекстер).
Адамның миы орталық жүйке жүйесінің ең ... ... ... Одан 12 ... шығып, миды көптеген ішкі мүшелермен, беттің, мойынның еттерімен,
тілмен, көзбен байланыстырады және сезім мүшелерінен келетін мәліметтерді
жеткізеді. Бұларға I иіс, II ... III көз ... IV ... ... VI ... VII бет, VIII дыбыс, IX тіл-жұтқыншақ, X кезеген, XI
қосымша, XII тіласты нервтері жатады.
Адамның миы ми ... ... Ми ... ми, көпір, мишық,
ортаңғы ми, аралық ми және екі ми сыңарларынан тұрады. Сопақша ... ... ... ... ... 3 ... ... мишықтың құрты деп
аталатын ортаңғы бөлім және мишықтың екі ... ... ... жарты
шарларының үстіңгі сыртқы қабаты сұр затты мишықтың қыртысынан тұрады, оның
қалыңдығы 1-2,5 мм. ... ... 3 ... ... орналасқан нейондардан
(нерв клеткаларынан) құралған: І-сыртқы, молекулярлық; П-ортаңғы,
ганлиялық; III -ішкі, түйіршік баттары. Мишықтың жарты шарларының қалған
жері ақ заттан құралған. Ақ затында сұр ... ... - ... ... және шар ... ... ... Мишықтың кұртында сұр заттан
құралған екі ядро бар.
Сопақша ми - жұлынның үстіңгі жағында орналасқан. Оның ұзындығы 2,5-
3 см, ... 7 г. Ол екі ... ... атқарады: рефлекторлық және
өткізгіштік. Сопақша мида тыныс, қан айналыс, сору, шайнау, жұтыну, жөтелу,
түшкіру, сілекей шығару, қарын және ... ... ... ... ... және ... ми нервтерінің ядролары орналасқан.
Вароли көпірі-сопақша мидың үстінде орналасқан. Оның ұзындығы 2,5
см. Ол үстіңгі жағында ортаңғы мимен, ... ... ... ... ми мен ... ... артқы ми деп те атайды. Мұның қызметі де
сопақша ми тәрізді: рефлекторлық және өткізгіштік ... ... V, VI ми ... ... және көпір мен сопақша мидың арасынан
VII, VIII ми нервтері шығады. Жаңа туған нәрестенің сопақша миы мен
көпірінің жалпы салмағы 8 г. 7 ... ... ... ... ... аяқталуға
жақындайды.
Ересек адамның мишығының салмағы 150 г, оның негізгі ... ... бір ... ... ... еттердің жиырылуынын жылдамдығын
үйлестіру арқылы барлық қозғалыстарды реттеу, яғни қозғалыстар кезінде
бұлшық ... ... ... ... айтсақ, мишық - тонустық
рефлекстердің жоғары дәрежелі реттеушісі болып ... ... ... ... ... жүректің соғуын қимылдың түріне байланысты лайықтап
отырады.
Ортаңғы ми вароли көпірінің үстіңгі жағында орналасқан. Мұндағы сұр
заттар 4 төмпешік ... ... ... ... және ... қызыл және қара субстанцияның ядролары бар. 4 төмпешіктің
алдыңғыларында ... көру ... ... ... ... дыбыс
орталықтары орналасқан. Олардың қызметіне қарай бағдарлау реакциялары
орындалады. Қара субстанция үйлестірілген жұтыну, ... ... ... ... ... ... ядрода еттің тонустары реттеледі.
Ортаңғы ми мен ми сыңарларының арасында аралық ми орналасқан. Ол 2
төмпешіктен және төмпешік асты ... ... ... таламус, ал
төмпешік асты аймағын гипоталамус деп атайды. Таламус арқылы мидың барлық
сезгіш жолдары өтеді. Гипоталамус Дененің жоғары дәрежелі вегетативтік
орталығы болып ... ... зат ... ... температурасын, аштық
және шөл сезімдерін, барлық ішкі мүшелердің қызметін реттеу орталықтары
бар. Мұнда нейросекреттер түзіліп, ол неиросекреттер гипофиз безінде
белсендіріледі. Сондықтан ... пен ... зат ... ... ... ... есептеледі. Гипоталамуста барлық ішкі секрециялық
бездердің қызметін реттеуге қатысатын орталық бар. Бұларға қоса, ол адамның
ұйқысын және сергектігін реттеуге қатысады.
Аралық ... ... 13-15 ... аяқталады. Ми бағанасының ортаңғы
бөлігін ретикулярлық формация ( торлы құрылым ) деп ... Ол ... және ... ... ... жатқан нейрондардан тұрады.
Микроскоппен қарағанда торға ұқсас болғандықтан оны ... ... деп ... Торлы құрылым негізінен орталық жүйке жүйесінің 3 бөліміне әсер
етеді: жұлын, мишық және үлкен ми сыңарлары. Ол жұлынның белсенділігін
арттырып немесе тежеп ... ... ... ... ... ... ... әлсіз тітіркендіргіштің өзіне жұлын рефлекстері
толығынан және жақсы пайда болады. Ал тежеп әсер еткенде жұлын ... ... ... ... ... ... етеді. Ми
сыңарларына белсенділендіріп әсер етуіне байланысты оның қозғыштығы
төмендеп, адам ұйқыға кетеді. ... ... ... ... ... арнайы мәліметтер ми сыңарларында талданып, дұрыс
ұғым пайда болады. Ми сыңарлары мен торлы құрылым бір-бірімен байланысты
қызмет атқарады. Тек қана ... ... ми ... ... керісінше, ми сыңарларының қыртыстары да торлы құрылымға белгілі
шамада әсер етеді.
Қыртысасты ядролар. Ми сыңарларының ақ заттарының ішінде қыртыс асты
ядроларының сұр ... ... Ол ... ішінде ең маңыздысы -
бозарған, қауызды және құйрықты ядролар.
Бозарған ядро қозғалу кезінде көмекші ... ... ... ... МИД ағы ... ... тежейді. Бұл ядроның қызметі күшейгенде
қосымша қимылдар көбейіп, бұлшық еттің тонусы төмендеп кетеді. Мұндай
жағдайда қолдың қажетсіз еріксіз тырбаңдаған қимылдары пайда болады, ... ... ... ... ... еріксіз қимылдар, мысалы, хорея
ауруымен ауырған адамдарда байқалады.
Бозарған ядроның қызметі нашарлағанда бүлшық ... ... ... ... ... ... Он-дай адамның беті маска тәрізді болып,
қимылдары икемсіз, бір-біріне сәйкестелмейді.
Қ ұ й р ы қ т ы ядро мен қ а у ы з д ы ядро ... ... ... Сондықтан бүлардың қызметі күшейгенде бозарған ядроның
қызметі темендейді, ал қызыл ... ... ... ... паркинсон
ауруын-дағы тәрізді белгілер байқалады. Ал оның қызметі нашарла-ғанда
хореяға үқсас кемшіліктер пайда болады. 2-3 жаста қыртыс асты ядроларының
мөлшері ... ... ... ... ... Оның ... бүл
мерзімде әлі де болса дифференцияланып (нейрондардың белгілі бір қызмет
атқаруға бейімделуі) үлгермейді, аксондарының көпшілігінде миелин қабығы
жетілмеген, ... ... ... әлі де ... ... ... ... қыртыс асты ядролары ересек адамның 80%-ындай болады.
7-13 жаста оның аксондары толық ... ... ... ми ... (ми жарты шарлары). Үлкен ми сыңарлары мидың ең
үлкен, ең ... ... Адам ... ... ... 80%-ын ми ... жатыр. Онда 17 миллиардтай нерв клеткалары бар, яғни жүйке жүйесінің
нейрондарының тең жартысы осы ми сы-ңарларында орналасқан. Ми сыңарлары
қызметін ... ... ... ... Ол өзінен төмен орналасқан
орталық жүйке жүйесінің барлық бөлімдерінің қызметін реттеп отырады. ... ... ... ... ... осы ми ... қызметіне
негізделген.
Ми сыңарларының үстіңгі беті қатпарланған сайлардан тұрады. Олар бір-
бірінен қатпарланып бөлінген. Алдыңғы және ... ... ... немесе
Роланд қатпары бөліп тұрады. Алдыңғы орталық сай ортаңғы қатпардың артында,
ал артқы орталық сай ортаңғы қатпардың алдында ... ... ... жағында жоғары, ортаңғы және төменгі маңдай сайлары бар. Олар
өздері аттас қатпарлармен бөлінген. Орталық ... ... төбе ... ... ... қатпарлармен бөлінген бірнеше сайлар болады.
Самай бөлігінде 3 қатпар бар: ... ... және ... ... самай
бөлігің маңдай бөлігінен бөліп тұратын терең қатпарды Сильвий қатпары
немесе мидың бүйір жақ саңлауы ... Бүл ... ... қатпарлар мен
сайлардан басқа бірнешеуі бар. Олардың әрқайсысының өз аты болады.
Ми сыңарларының сыртында нейрондардың ... ... ... ... сұр ... ми жарты шарларының қыртысы немесе м и қыртысы деп атайды. Ми
жарты шарларының ... ... ... ... ... ... аксондарынан түрады.
Ми жарты шарлары мөлшерлері мен пішіні әртүрлі нейрондардан
тұрады. Ми қыртысының нейрондары 14 түрлі болады. Ми қыртысының қүрамында
нейроглиялар да ... Олар ... ... ... ... және
оларды қоректендіреді. Нейроглиялардың саны нейрон-дардан 10 есе артық
болады.
Ми жарты ... ... 7 ... ... ... ... қабат ми қыртысының ең үстіңгі жағында орналасқан үсақ
нейрондардан қүрылған;
2. Сыртқы түйіршікті қабат
пішіні дән, пирамида және көп бұрышты нейрондардан ... ... ... ... пирамида пішінді мөлшері әртүрлі нейрондар;
4. Ішкі түйіршікті ... ... ... ... ұсақ нейрондар;
5. Терең орналасқан пирамида қабаты Бец клеткаларының жиынтығы;
6. Көп пішінді клеткалар
қабаты үш бүрышты, ... ... көп ... және ... ... тұрады;
7. Бұл қабат жіп тәрізді өте ұзын нерв
торшаларының кейбіреулерінің дендриттері 1-ші қабаттағы ... ... ... белгілі бір қызмет атқаратын бөлімдер сезім,
қозғалыс, байланыс және ... ... ... ... ... ретінде ми жар-шарлары бір-
бірімен байланысты екі үлкен қызмет атқарады: .
1. Организмнің сыртқы ортамен баиланысын ... ... яғни ... ... ... ... ақыл-ойы - бұлардың бәрі жоғары
жүйке әрекеттері;
2. Организмнің қызметтерін бір-бірімен байланыстыру, ішкі мүшелердің
қызметтерін қажетті ... ... ... яғни үйлестіру.
Бұлар төменгі дәрежелі жүйке әрекеттері.
Бұдан бір ғасырдай бүрын ми жарты шарларының ... ... ... ... ... айырма-шылығы анықталған болатын. Мидың ... ... ... ... адам ... ... қалатынын Брок
дәлелдеген. Осы аймақтың басқа бір ... ... ... шыққаннан
кейін, адамда сөздің мағынасын түсіну ... ... ... Сол ... ... ... сол жақ жарты шарының ойлауға
қаты-сы барлығы байқалды. Мидың оң жақ ... шары ... ... ... жақ ... шары ... ... қызметтерін атқаратыны туралы
мәліметті Р.Сперри ұсынды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жиналды. Сөйтіп адамның миының жарты шарларына тән
негізгі қызметтер анықталды. Р. Сперри өзінің пациенттерін бақылау арқылы
мидың екі ... шары екі ми ... ... ... байқады.
Жүйке жүйесіндегі қозу мен тежелу. Орталық тежелу. ... ... ... қызметі екі нерв қызметіне - нейрондағы қозу мен ... Қозу мен ... ... де ... ... ... Тек қозу ... ғана нейрондардың қызметі пайда болады, ал бұрын
жасап жатқан қызметі күшейеді. Тежелу кезінде, керісінше, ... ... ... ... тоқтап қалады да, оның қызметі өшеді. Қозу мен
тежелудің пайда болуы нейрондарда жүріп ... зат ... ... ... де ... ... нейронның биоэлектрлік қасиеттері
өзгереді. Қазіргі кезде қозу мен тежелудің барлық жағы ... ... ... жүйке жүйесінің ерекшеліктерін түсіну үшін қозу ... ... ... ... ... ... ... немесе
күшейіп және нашарлап, не тоқталатынын білсек жеткілікті.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. ... ... ... ... Қ. ... Пед. ... арналған,2-ші басылым.
Алматы,1982.
3. Психология адамзат ақыл ойының қазынасы. ... ... Ә. ... ... ... ... Т. Жалпы психология. Алматы,1993.
6. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы,1996.
7. Ткаченко Б.И «Қалыпты адам физиологиясы» 2005жыл
8. Сатпаева К « Адам ...

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2829

^