Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі [ 43 бет ]

Жоспар

Кіріспе

1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына шолу
1.1. “Теміртау” романының аудармасын талдап, салыстыру
1.2. “Темірқазық” повесінің аударылу сапасы мен нұсқасы

2- ТАРАУ. Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі
2.2. “Сағынып жеткен жаз еді” повесінің аударылу сапасы
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің аудармасы хақында

3- тарау. З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы шолу

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.



Дисциплина: Әдебиет
Тип работы: Курстық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
Кіріспе
1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен ... ... ... ... ... талдап, салыстыру
1.2. “Темірқазық” повесінің аударылу сапасы мен ... ... ... Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан әндері” шығармасының аударылу ... ... ... жаз ... повесінің аударылу сапасы
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің аудармасы хақында
3- тарау. З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың ... ... ... шолу
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Көркем әдебиеттегі қостілділік, ең ... ... ... ... танымдық жүйеде кең көлемде қызмет етеді. Бұл тікелей
әдеби ... ... ... ... белгілі ақын-жазушылар өз ана
тілінде және қазақ тілдерінде жазады. Атап ... ... ... немісше және қазақша, Исмаил Саттаров пен Ш. Шабаевтар ұйғырша
және қазақша жазған. Бұл ... ... мен ... ... ... тілд жазатын жазушы мен екі тілде жазатын
жазушылардың бір – ... ... ... көп ... ана ... ... құбылмалы таралу әсері болады.
Бір ғана ... ... ... ... сөз ... ерекшелігі
қостілді жазатын жазушының тіліндегі сөйлеу мәнерінен өзгеше болады. Ал,
екі ... ... ... мен бір ғана ... ... жазушының ауызша
сөз сөйлеу үлгісінде артикуляциялық – ... (сөз ... ... ... ой ... ... алшақтық мол. Қос тілде
жазатын жазушының сөз саптауындағы ерекшеліктер бір ғана ... ... ... ... түсіп тұрады. Екі тілде жазатын ... ... ... ... ауысып тұру механизмі ерекше қызығушылық туғызады.
/19, 146/
Авторлық аударма – ... ... ... әдеби – көркем
шығармашылығының ма арқылы бастаған, ... өзі қос ... ... ... ... ... ... қазір біздің өмірімізден үлкен орын ... ... ... ... ... ... атқаратын ролі
орасан зор. ... ... ... жұрт ақыл – ой ... асыл ... ... мұра ... қалған және қазіргі заманымыздың мәдениетін
игеруге үлесін тигізеді.
Аударма ... ... ... ... Ол ана тіліміздің толық
қалыптасуына, дамуына әсерін тигізеді. ... ... ... ... ретінде тәжірибеде, яғни іс - әрекетте ... ... ... ... және ... ... ... байланысы бір – біріне әсер
етуі, типологиясы мен поэтикасы, әдеби әдіс – ... ... ... ... өзгеруі, қайта жаңғыруы аударма ... іс ... ... және ... ... мектептерінің жетістіктерін
қарастырады.
Аударма жұмысы – бүгінгі таңда мақсат – мүддесі, тіршілік ... ... ... аса ... ... ...... өмір ағысының бүкіл үрдісін ұштастыруға ... ... ... ... ... ... дегеніміз – бір тілде ... ... ой – ... ... ... ... оқушыға, екінші тілде яғни,
оның ана ... ... етіп ... ... ... тілге
аударылып жазылған немесе баспадан басылып ... ... ... ... еңбекті аударма туынды деп атайды/2, 9/.
Адамзат ... ... ұлт, ... ... алмасу, ауысу, араласу
нәтижесінде өмір ағымы алға жылжиды, өседі, өркендейді. Яғни, өзінде ... ... ... үйренеді, білгенін басқаға үйретеді. Осындай
ауысудың тиянақты тірегі – аударма. ... ... - ... ... ... елге ... жеткізетін почта аттары” деген ... ... ... ... аударма бір жағынан шеберліктің де мектебі.
Аудару ... ... ... шығармашылық сырына қанады.Оның көргенін
көріп, білгенін біледі, сол арқылы өзінің ой - ... ... ... ... ... Бұл жағдай шын талант иесінің бойынан
шығармашылық ... жаңа ... ... ... ... ... - идеология майданындағы зор құралдардың бірі, соның
ішінде елеулісі десек те ... ... ... ... ... көркем аударма дегеніміз өзінше өнер, ... ... түрі ... ... іс ... жеткізіп, бұл іспен суреткерлік
қабілеті бар адам ғана ... ... ...... ... егіз ... ... бұлар екі ел
сөз өнерінің рухани қазынасына ... ... ... ... ... ... проблематикасы
тамырын тереңге жайып жатыр. Ол бастауын Ежелгі Римнен алады. Сол ... ... ... туралы аса маңызды мәселе төңірегінде
Цицерон ... ... ... ... ... ... ... салмақтау керек
деген /3,8/.
Ө.Күмісбаевтың пікірі бойынша – ... ... ... ... ... орны ... ... - әдебиеттің арналы, мол салаларының
бірі. Аударманың сөз дамытудағы мәні де айрықша зор. ... ... ... ... ... ... ... басқа халықтың өкілдері сусындай
алады. Негізінен аударма саласы мәдениет пен әдебиеттің көне мүлкі, ... ... өз ... ... ... ... ол сол ... тарихымен, оның барлық даму жағдайларымен шартты түрде ... ... ... ... ...... ... Осы қарым –
қатынастың арқасында біздің аудармамыздың орны айырықша. ... ... ... ... дүниетанымдық қорының баға жетпес көзі
ретінде белсенді роль атқарады /5, 8/. Аударма неғұрлым ... ... ... ... ... әдебиетте жетік дамиды.
Көрнекті аудармашы С.Талжановтың айтуынша аудармашы қашан да жазушыны
сыйлауға, оның шығармаларының өзіндік ерекшеліктеріне, ... ... ... ... Екі халық мәдениетінің ... елші ... ... жүгі ... да ауыр, ал оның мойнындағы жауапкершілік
одан да зор.
Дүние, дүние ... ... жер ... ... халықаралық
дәнекердің бірі аударма тәрізді. Бір елден екінші елге ой – сана ауысуға да
осы ... ... ... “Тіл қатынас құралы, тіл арқылы бір халық
өзінің азаматтарына тіпті жалпы адамзатқа, ... үрім – ... ... ... Бірақ тіл ой – сананың сапасына әсерін ... ... ой – ... ... ... ... – бір елдің ойын екінші елге
түсінікті етіп жеткізудің ғана ...... ... ғалымы Нафи Джусайты.
Аударма біздің ана тіліміздің сөздік қорын ... ... ... Аудармашы жеке сөздерге балама іздеу арқылы ана
тілдің бүкіл қазынасын ... ... ... асыл сөз ... ... тырысады. Аудармашының өркендей түсуі, барлық кеңес
республикалардың көркем ... ... ... шығуына кең жол
ашты. Көркем аударма ... ... көп ... тарихы бар ұлы орыс
мәдениетіне жетілуін тездете түсті. Соның арқасында бұл ... ... де, ... де, өздері де қарыштап ілгері дамып келеді. Әр ұлттың
көрнекті жазушылары мен ақындары, жас ... ... ... ... ... асыл ... ... дәстүрлері бар орыс
әдебиетінен өнеге алып, жазушылық шеберліктерін соның озат ... ... ... ... зор ... ... ... ең негізгі мақсаты автордың ойын ғана ... ... ... ... ... барлық бояуын, шығарманың рухы
мен тынысын жеткізіп бере ... ... ... ... деңгейін
қалыптастыру ұлттық әдебиеттің өсуіне және оның өзіндік дәстүрлі сипатын
жасауға мүмкіндігін тудырады.
Кеңес ... ... ... ... зияны да болған.
Өзіміздің ана тілімізді тереңірек үңіліп ... ... тіл ... ... пен ... ... мол. ... құрылыстың
табиғи жүйелері негізінде фонетика, лексика, грамматикалық категориялардың
жұмсалу заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ат қойып, айдар таққан Ахмет Байтұрсынов болады да,
олардың жұмсалу, даму, қалыптасу ... ... ... ...... ... Жұбанов болды. Осының бәрі – қазақ тілінің
табысы. Бірақ оның қолданылуы шектеулі болды. Сондай – ақ ... ... ... бет бұрып, өз тілін ұмыта бастады. ... 60 ... ... бола ... Отандастарымыз сауатымызды ашамыз деп, ... ... ... аламыз деп тартынды.
Қазақ даласында орыс тілді мектептердің көбеюі ұлттың дамуына кедергі
жасады, сол арқылы ... ... ету ... ... ... ... ... өзінің ана тіліндей сөйлейтіндер көбейе бастады. Осы ретте
көркем шеберлікті ... ... ... ұлт ... ... ... ... шығуына мүмкіндік туғызылды. Ана тіліміздің
маңызын көтергіміз келсе, сан – ... ... ... ... шетелдік постмодернист ойшылдарды қазақ тілінде сөйлетейік,
сонда ғана болашақ ұрпаққа қазақ ... ... ... ... М.Қабанбаев. Ендеше осындай өнерде қос тілділіктің көрініс беруінің
өзіндік ерекшелігі ... ... ... ... - ... белгілі академик, жазушы
Ғ.Мүсірепов. Көрнекті орыс ғалымы Г.Н.Потаниннің көргендікпен айтқан пікірі
шындыққа ... Ол “… ... ... ... халқы екі тілде
жазатын, яғни қазақша және орысша ... ... ... ” – ... ... ... XIX ғасырдың екінші жартысында пайда
болды. Бұл қазақ тілінде туындылар жазған жаңа қазақ жазба ... ... ... ... ... ... ... және педагог
Ы.Алтынсарин (1841-1883). Ол орысшадан ... ... ... ... ... ... И.И.Паульсон
шығармаларын пайдаланды. Өз жанынан сюжеттер ... жай ғана ... ... ол – орыс педагогтарының
шығармаларын шығармашылық өңдеп, өз халқына түсінікті етіп ... ... ... екі ... де ... ... ... шарт бола тұра,
кейіпкерлерін сөйлете білу үшін қандай тілдік ... ... ... төңірегінде тереңірек те, күрделі сөз еткен абзал болмақ. ... ... ... де ... шығармалары аударылды. Қазір Пушкин
мен Лермонтов, Толстой мен Чехов, Гоголь мен Горький және т.б. ... ... ең ... ... ... ... орын алды.
Біздің тәжірибелі аудармашыларымыздың, жазушыларымыздың жемісті ... ... ... асыл ... қосылған көптеген
шығармалдар қазақ тілінде еркін сөйлеп кетті, ... ... ... ... ... халқының ұлы ойшылдары Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаевтар орыстың
күрделі ойларын қазақшаға ... бұл XIX ... ... жартысы еді.
Қашан болсын аударма - ... үшін ... ... ... үшін,
әлеуметтік – экономикалық және қоғамдық саяси жағдайларды дамыту үшін керек
екені даусыз.
Екі тілде де бірдей жетістіктерге жете жазу ... ... мен ... ... ... ғана ... деген болжамды ой бар. ... қос ... ... ... яғни зиялы қауымның өкілдері болған.
Жазушылық жұмыс жеке ... де ... тыс ... ... ... жай ғана миды, ойды жаттықтырудың тәсілдері ғана
емес, ол қандай да бір ... ... ... ... ... ... саласында әлеуметтік жағдайлардың тура
жолды себептерінің негізделуіне жол бермейді. Көркем ... ... ... ... ... бар. ... екі тілде қатар
қолданылатын ортада пайда бола отырып, арнайы әлеуметтік ... ... ... ... бір ... ... ... беруі мүмкін. Көп жағдайда көркем
әдебиетте қолданылатын қостілділік көп тілді ортада қалыптасады ... ... ... өкілдерінің озық үлгілерінің әсерінен туындайды, мұның
көптеген себебі бар. Олардың қатарында мыналарды атау ... ... ... ... өзге ... ... оқуы;
3) өзінің ұлттық тілінен алшақтауы;
4) идеологиялық күресте жазушы шығармашылығының пайдаланылуы ... ... ақын – ... ... ... ғана ... оны екінші тілге аударумен де айналысып жүргендер де баршылық.
Қостілді жазушыларға немесе қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... Ы.Алтынсарин, Мұқтар Әуезов, Бауыржан Момышұлы, Ғабит
Мүсірепов, Молданияз ... ... ... ... ... Сабыр
Шәріпов, Саттар Ереубаев, Баубек Бұлқышев, Қасым Аманжолов, Асқар Нұртазин,
Зейін Шашкин, Сәйділ Талжанов, ... ... ... ... Ілияс
Есенберлин, Роллан Сейсенбаев, ... ... ... ... Құспанов, Аманғали Сұлтановтар жатады. Сол сияқты Герольд Бельгер
үш ...... ... ... тілдерінде бірдей, әрі бірлесе аударма
жасайтын керемет тұлға.
бір көрнісі.
Көптеген жазушылар өзінің ... ... ... ...... ... жазушының әдеби – көркем шығармашылығының ма
арқылы бастаған, ... өзі қос ... ... ... ... ... ... айтылып кеткендей белгілі Қазақстандық неміс –
қазақ – орыс жазушысы, аудармашы Г.К.Бельгер қазақшадан және ... ... ... ... ... ... үш ... әр түрлі тілде өз бетімен аудару;
2) ана ... ... ... ал ... ... ... бөгде аудармашымен
бірігіп аудару;
3) өзге тілге аударуда автор ретінде бірнеше ... ... ... алғашқысы – таза қостілділіктің айқын көрінісі де, ... ... ... ... Ана ... ... ... ал екінші
тілге аударуда бөгде аудармашымен ... ... ... ... ... ... Нәзипа Құлжанова, Тайыр Жароков, Темірғали
Нұртазин, Әлкей ... ... ... ... ... ... Қажымұрат Сыздықовтар. Енді өзге тілге аударуда ... ... ... ... ... кіретін жазушылар: Б. Майлин,
Ғ. ... ... ... М. ... Л. ... Г. ... Ермолинскиймен бірлестікте, М. Қаратаев ... және ... ... ... және ... ... Шыңғыс Айтыматовпен бірлесіп аудармалар жасаған.
Белгілі кино режиссер, әрі жазушылық ... ... ... да ... ... болады. Аудармашылық
қызметпен де айналысып жүрген ... бірі ... ... фильмдер түсіріп, бірнеше ... ... ... ... ... ... (1981), ... моя Атлантида”
(1984) орыс тілінде, “Фантомные боли” (1999) ... ... ... ... ... ... Жан ... Феллини, әдебиеттен
Фолкнер, Марк Твен, музыкадан Тәттімбет, Сүгірді ұнатады /8, ...... ... ... ... үлкен әдебиетке бет бұрып
және де оның барлық фильмдері кітаптардың арқасында ... ... ... болып, кейіннен сценарийге ... Жас ... ... оны қазақшаға аударған. Кейіннен Кобо Абэ, Фолкнер,
Маркес, Колдуэллге ... ... ... ... ... қызығушылығы
зор болған, көбінесе шет ел әдебиетіне көп көңіл бөлген. Өзі кітап жазып,
өзі соған сценарий жасап, кино ... ... ... Өз ... ... аударған. Өзі кинодәстүрмен айналысып жүріп,
аудармашылық өнерді бірге алып ... Ол ... ... өз ізін
қалдырған қаламгер /7, 10/.
Авторлық аударма тек қана ... ... ... ғана ... ол азды – ... ... өмір саласында кездеседі. Сан салалы
ғылымдарда авторлық аударма кеңінен тараған. Кез – ... ... ... ... ... ... тағы ... қандай да болмасын еңбек жазса, оны
алдымен орысша жазуы ... де, ... ... талабымен оны қазақшаға
аударуы керек болады.
Міне, өзінің өзге тілдегі шығармасын қазақшаға аударса, бұл авторлық
аударма болады. Аудармашының өз ... ... ... ... сәтті
шығуына, әрі ғылымның дамуына көп үлес қосады. Қазақстан Республикасының
президенті ... ... ... көп ... ... ел
басқару ісінде екі тілді пайдаланады. Мысалы, халық алдында бастапқыда
қазақ ... ... ... соң орыс ... ұлттар үшін орыс тіліне
аударылады. Жазушылар Г.Бельгер, М.Шаханов, А.Жағанова көркем әдебиеттегі
авторлық аударманы өз шығармашылықтарында ... ... ... ... Ғылымның әр саласындағы қостілді зерттеуші ғалымдарды, солардың
ішінде механик Ө.М.Сұлтанғазинді, заңгерлер С.З.Зимановты, ... ... ... атап ... жөн ... ... ... Ұлттық университетіміздің өз лекциясын ... де ... ... ... бар. ... ... ... т.б.
Орыстың ұлы классик жазушысы И.Тургеневтің ... ... ... ... неғұрлым аударма болып көрінбей, өзіндей төл тума ... ... онда оның ... ... ... – десе, ал Белинский
болса, “аудармада ... өзі ... ... ... ... көрінсін,
көркем шығарманы ондай етіп аудару үшін ... ... ... ... – деп ... ... Журналист Нури Муфтах сияқты қостілді
азаматтарымыз орыс және қазақ тілдерінде ... ... ... мен
радиодикторы Рабиға Аманжолова, жүргізуші Ерлан Бекқожин, әртіс, әрі
диктордың қызметін атқарушы Гүлнар ... ... ... ... Күнделікті тұрмыста өзін - өзі аудару бұқаралық сипат алған.
Әлем жұртшылығына көрнекті суретші, көркем сөздің ... ... ... деп ардақтайтын М.О.Әуезов көркем аударма теориясының іргесін қалап
кеткен. “Аударма теориясын жетелеп, жіктеп қарастырғанда кейінгі ... ... ... ... барлығы анықталды, бірі аударма тілі зерттеу ғылымының
ауқымына енетін сала болғандықтан, аударма ісінің мәнісін ... ... ... ... ... ... ... қарай тартады, екіншісі –
біздіңше, дұрыс бейім – ... сөз ... бір түрі деп ... ... ... ... ... алғы талапқа қояды, сондықтан
бұл бейім аударманы әдебиеттану теориясын зерттейтін объект деп қарайды”, -
деген /2, 322/.
Бұл айтылған ойлардың ... өте зор. Сол ... ... күні ... ой – ... ... аудармашыларымыз көп. Мысалы,
аударма саласында ерекшелік ... ... ... ... ақын
және керемет аудармашы Ғалымжан Мұқанов француз ... ... ... “Ескендір” және “Масғұт” поэмаларын аударды. Бұл аудармашылардың
құндылығында дау жоқ, себебі аудармашы төл ... ... ... ... ... ... Ғ.Мұқанов Клер Клермонттың /1836/ “Владимир және
Зара” поэмасын аударып шыққан. Бұл қазақ даласының өмірі ... ... ... ... ... барлығы аударманың арқасы /4,
73/.
Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар, тайпалар, ... ... ... экономикалық, рухани, ғылыми қарым – ... ... ... ел танудың құралы, достықтың,
ынтымақтастықтың, тәжірибе - тағылым алмасудың ... – сөз, ... ... ... ... бір ... өзі – нағыз творчествалық өнер. Аудармашы екі ... ... ... ол әрі ... әрі ақын, әрі ғалым болуға тиіс. ...... ... ... аудармасының сәтті шыққандығы.
Аудармашы қашан да жазушыны сыйлауға, оның ... ... ... ... сүлесоқ, селқос қарамауға тиіс. Екі халық
мәдениетінің арасындағы дәнекер болуға тиіс.
Аударма біздің ана тіліміздің сөздік қорын ... ... ... ... жеке сөздерге балама іздеу арқылы ана тілдің бүкіл
қазынасын кеңінен сапырып, ішіндегі асыл сөз ... ... ... Аударма қызметі жаңа сөздерді тілімізге енгізіп қана қоймай, күн
сайын аударылып жатқан сансыз көп ... ... ... аясын
кеңейтіп, қолдану нәтижесінде тұрақтандыруға халықтың ойы мен тіл байлығын
өсіруге, сол сөздің ұғымдық шегін қалыптастыруға себепші ... ... ... ... танымдық – рухани алмасуы нәтижесінде
мәдениет пен ... ... адам ... эстетикалық көркемдікке
қол жеткізуіне, санамыздың өсуіне апаратын жол секілді.
Аударма арқылы басқа елдің даласымен, ... ... ... өз ... ... өзге ... ... жасап шығарасың, міне аударманың
атқаратын ролі өте ... ... ... ... мен шығармашылығына шолу.
1.1. “Теміртау” романының аудармасын талдап, салыстыру.
“Екінші бір ... топ ... ... ... көбірек түсіне
Ойласаңдар, әділ болады.
Олар -
жастай ... ұзақ ... ... талант.
Өмірге
қомағайлық (жақсы мағынада)
ала
келген. Шығармалық шабытқа
да
сондай қомағайлар. Өнімді еңбек
етіседі”
/6,7 /.
М.Әуеов
Ақылды сөзге де, мінезге де ұста, ... ... ... ... ... қамына келгенде айласы да ... да ... ... аз емес ... Солардың бірі – Зейін Шашкин Жүнісбекұлы.
Зейін Шашкин Жүнісбекұлының әдеби мұрасы – ... ... ... ... ... артында қалған мол әдеби мұрасының өзі –
ұлттық өрлеу сипатымыздың биік көрсеткіші. Жазушының ... ... ... ... ... оның ұлттық мүддесенің мәңгілікке ... ... ... ... ... ... – қазақтың ұлттық байлығы.
ХХ ғасырдағы Кеңес Одағының құрамында, шектеулі ...... ... ... ... мол үлес қосуда, әрине, жазушының өзіндік
әдістері, амалдары ... ... ... ... саяси – идеологиялық
талаптарға ... ... да, ... ... ... астарларымен
қатарластыра суреттеулері арқылы туындыларының ұлттық сипатын ... ... ... әдебиеттанушы, профессор Нығмет
Ғабдуллиннің пікірі еске түседі. “Ұлттық сипат – бір ... ... ... ... ... ... ілгері басуына, қоғамның дамуына сәйкес ол
да дамиды.Ұлттың тарихи һәм ... ... даму ... адамның
сана сезімінің, түсінігінің жаңаруына ықпал ... сан ... ... ... адамның затты, құбылысты тануы, ... мен ... ... ... ... /10, ... ... – қазақ кеңес әдебиетінің тарихында өзіндік орны бар
көрнекті өкілдерінің санатына ... ... ... ... ... ... 1) поэзиялық шығармалары; 2) әдебиеттануға байланысты
еңбектері / ... сыны және ... ... жылы Е.Исмайлов пен бірлескен авторлықпен жоғары оқу орындарына
арналған “Әдебиет ... ... ... 3) Прозалық туындылары;
романдары: “Таң атты” (1956), “Тоқаш Бокин” (1958) – тарихи – ... ... ... ... тұңғыш металлургия алыбын
салушылардың еңбегі суреттеледі. ... ... (1962) ... ...... ... суреттеуге құрылған.
“Сенім” (1966) романы ғылыми – ... ... ... ... ... жолдарымен дамыту, жердің құнарлығын ... ... ... ... ... ... “Ұядан ұшқанда” және
т.б.; Әңгімелері: ... ... ... ... ... ... ойы”, “Сүйкімді дауыс”, “Әкесі”, “Ақынның ашуы”. Новеллалары: ”Әннің
тууы”, “ Мақалалары: “Ақын асқан ... ... ... жан ... ... ... ... және т.б.; Очерктері: “Мереке күнгі ойлар”,
“Балалар отуы”, “Көгілдір ... ... ... ... және ... “Мұқтар стилі туралы”, “Сәбит Мұқановтың романдары жайлы”,
“Замандастар тұлғасын жасайық”, “Шеберлік хақында”, “Дәстүрдің тозығы ... ... және ... өнерінің осылайша сан салалы түрлері бойынша еңбектер жазуы –
қаламгер шығармашылығының ... ... тән ... келбетін айқындатын
ұлттық сипатты танытады. Оның шығармалары қалың көпшілікке танылған белгілі
прозаик қана ... ... ... ... ... ... мен киноэкранға шыққан драматург, киносценарист. Сонымен қатар,
З.Шашкин - әдебиет теориясы мен ... ... ... ... ... ... да түйінді еңбектер мен мақалалар қалдырған әдебиетші
ғалым, публицист.
Жазушы З.Шашкин 1912 жылы ... ... ... ... дейтін жерде туған. 1920 – 1930 жылдарда Зейін Шашкин Павлодар
қаласында орта ... ... ... ... бірер жыл Мәскеудің тарих,
философия және әдебиет институтында оқиды. Сол кезден бастап ... ... ... жылдары “Лениншіл жас”, “Социалистік
Қазақстан” газеттерінде, ... ... ... жарияланады. Газет,
баспа орындарында қызмет істейді, ... ... ... ... ... 1954 жылы Иркутск медицина ... ... ... жылдардың орта шеніне дейін Бурабайда “Бармашы” демалыс
орнында бірнеше жыл бойы ... ... ... Осыдан кейін З.Шашкин
Алматыға ауысып, жазушылық қызметпен біржола ... ... ... ... ... деп ат ... 1957 жылы қазақ тіліне ... ... ... 40 ... ... ... бірлесіп,
“Заман осылай басталды” атты пьеса жазды. З.Шашкин ... қоса ... ... публицистика саласында да белсене қалам тартады.
З.Шашкин әдебиетте он жылдан аз-ақ астам уақыт еңбек етті. Сол аз ... ... төрт ... үш повесть, ондаған әңгіме, очерктер, пьеса,
киносценарийлер беріп үлгерді. “Тоқаш Бокин”, “Ақын жүрегі” пьесалары ... ... ... ... З.Шашкин шығармаларының дені прозалық
туындылар. Оның ... ... ... ... еткен саласы да, ... ... да осы ... ... ... ... жазушының прозалық туындаларының әсіресе, романдарын талдай
отырып, оның жаңа адамның ... ... шешу ... ... баса назар аударды.
З.Шашкиннің шығармаларының көркемдік қасиеті, ерекшелігі жайында
байыпты ... ... ... Р. ... Е.Ысмайлов,
Т.Кәкішев, Е.Лизунова, А.Нұрқатов, М.Базарбаев, Ш.Елеукенов, Ж.Ысмағұлов
және ... ... ... ... ... мен ... жайында З.Кедрина, Л.Никулин,
В.Добровольский, И.Кремлев, А.Семенов, Р,Фаизова, Н.Анов, И.Шухов сияқты
орыс жазушылары мен ... де ... мен ... ... ... қызметіне, шығармашылығына байланысты замандас
жазушылардың: М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, Х.Есенжановтың, З.Қабдоловтың,
Ә.Нұршайықовтың және басқаларының мақалалары, ... ... бар ... ... ... ғылым үшін, әдебиет үшін бірнеше түрлі
құнды сипаты бар. Жазушы бірінші ... ... ... жасап Қазақстан
Магниткасы аталған Теміртау металлургия өміріне ... ... ... іргесі көтеріле бастаған Теміртау қаласынаң жұмысшылары өмірінен
жазылған тұңғыш роман еді. ... нақ осы ... ... мен ... ... да ... өмірін көркем әдебиетте
бейнелеудің бүгінгі күннің көкейтесті, өзекті мәселелерін көтерудің ... ... ... ... ... ... бұл ... нақ сол
кезеңнің ең көкейтесті ұраны тың ... ауыл ... ... арналған, яғни ағындаған өмір талабына жедел үн
тартқан әрі сәтті туындылар еді.. ... өз төл ... ... ... шыққан. Романдағы образдарды жалпы шығарманың көркемдік бояуын екінші
тілге аударғанда дәл және шебер бере алған. ... ... ... ... ... орын алатын шоқтығы биік ... ... 1960 жылы ... ... ... романы - заман
тірлігіне, заман ... ... де жете ... ... ... ... ... бой көтерген жас қала Теміртау ... жаңа ... ... өмірін жан – жақты ... ... ... ... қасиеттерді шеберлікпен бедерлеп ... ... ... уақыт беталысына сергек көзбен қарап,
шынайы ... ... бас ... ... қыз - ... Дәмеш қазіргі қазақ ... ... ... ... бірі ... ... ... зерттеуші, үлкен ... ... ... ...... азат ... ... Раушан, Жанат
ізіндегі бүгінгі қазақ қызының ұнамды образы” – деп ... ... ... ... ... ... ... Мәселен шығармасын
салыстырып көрейік.
Түпнұсқа:
“сіріңкелер болып көрінген үй – ау” ... ... ... ... деп берілген.
Аударма:
«дома как коробки ... ... дәл ... ... ... ... ... төл
шығармасында үйді сіріңкеге теңеген, ал ... үйді ... ... ... ... ... етіп ... Жоғарыда
ұшып келе жатқан ұшаққа үйлердің сіріңкенің ... ... ... қоса ... өз төл шығармасында ... ... ... де ... Мысалы, “самолет”, “аэровокзал”,
“кухня” және т.б.
Аудармашы әдетте көркем ... өз ана ... ... ... ... ... Басқа тілге аудару арқылы ... өзге ... ... ... ... ... айналу
мүмкіндігін жасайды.
Түпнұсқа:
«әкетші мынауыңды» деген қазақтың ... ... ... же ради бога ... ... Жалпы түпнұсқада да,
аудармада да құлаққа жағымсыз естілетін ... ... ... ... ақын ... ... өзін алмай, өз жанынан, ... ... сөз ... ... ... бір қасиет – ... ... ... ... ... боямасыз, қоспасыз, авторлық
мәтінді өзінің ...... ... ... ... ... ... әсерлі бейнелеу.
Аудармашы көркем аударма жасаған ... оны ... ... ... баламалы, шынайы, дәл, айқын, сәтті
жеткізгеніне ... көз ... ... Аса ... өте
тәжірибелі, нағыз шебер аудармашы өзінің ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Әдетте, аударма зерттеу
ғылымында ... ... ... оны ... ... ... ... жасалған нұсқалармен салыстыру барысында ... ...... ... ... ... ісінде
асығыстық, шалағайлық, немқұрайдылық, әсіреушілік, т.б. жиі кездеседі.
Аударманың азабы мен ... ...... түсетін
салмағын санамен сезінетін, абыройы мен ... ... күш - ... сарқа жұмсайтын, үлкен талант, ... ... ... тәржімалық табысқа қол жеткізеді. Аудармашылықты жан ... ... оған ... ... ... ғана аударма
сырын ашады, бағын ... ... ... ... деп дұрыс аударма жасаған. Автордан кеткен ... ... ... ... ... десе ... ... еді.
Аудармаға да талғам керек. Көркем ... ... деп ... ... де аудара беру әдебиетті байыту немесе ... ... ... ... ... көзі деп санау керек.
Жақсы аудармашы – белгілі бір ... ... ... ... аударма – көркем шығармашылықтың түрі саналатындықтан,
түпнұсқаның рөлі үлкен. Аудармашы өзінің ... ... ... ... сай ... таңдап алған ... ... түр ... мен ... ... сақтау
негізінде жеткізеді. ... ... ... ... ... ... ... – қос тілде жазатын жазушының әдеби – көркем
шығармашылығының бір көрінісі десек ... ... ... ... шығармашылығын аударма арқылы бастаса, мұның өзі
қостілде ... ... ... ... көрсетеді. Көптеген
жазушылар өз төл ... ... ... ... қана қоймай,
өзге авторлар ... да ... ... Мысалы, Р.Сейсенбаев
Қ.Найманбаевтың “Дорога на Атакент” атты кітабын аударған ... және ... ... ... қазақшаға, ал
қазақшадан орыс тіліне Ғ.Мүсіреповтың “Рождение песни”, “В сумерках” деген
әңгімелерін аударған.
Жазушы З.Шашкин қазіргі ... ... ... ... ... шыншыл әрі дарынды шығармалар ... Ол ... ... жан ... ... жазушы. Шығармашылық жұмысты ол кең көлемді қоғамдық –
саяси жұмыспен ұштастырды. З.Шашкин ... ... ... ... жылы 29 ... ауыр ... мезгілсіз дүние салды. Талантты жазушы
тікелей әдебиетте аз ғана уақыт еңбек еткенімен артына ... із, ... ... қазынасына лайықты орын аларлықтай мұра қалдырды.
Төңкерісшіл қаһармандарының ... ... ... ... ... әдебиетінде сындарлы дәстүр қалыптасып келе жатқанын сүйінішпен
атамасқа болмайды. Бұл ... ... ... жылдың өзінде
С.Сейфуллиннің “Тар жол, ... ... ... басталған болса, ... ... ... ... С.Мұқановтың “Ботагөз” романдары
арқылы үдере жалғасып, соғыстан кейінгі ... ... ... ... “Ақ жайық”, М.Жұмағұловтың “Қыран қазасы қияда”,
Қ.Исабаевтың “Айқыз” сияқты ... ... ... ... ... кезеңде жазылғандығынан және жазылу формасы, көлемі,
көркемдік ... ... ... қазақ топырағында
төңкерісшіл идеялардың таралуы етек алған.
Роман ... ХХ ... бас ... заман ағымымен, қазақ ауылына
енді – енді тарай бастаған революцияшыл идеялар ықпалына еріп, ... ... ... ... ... осындай аяулы бейнелер көрінеді.
Жазушы өміріне, ерлігіне сүйініп жазып отырған ... ... ... ... әдейі қолданбайды. Оны өлімге қиғысы келмейді. Қайта “аспаннан
салбырап түскен алтын адамдай, ұзара ... ... ... ... ... ... ... тән биік өнер. К.Чуковский “Биік өнер”
деп ... жай ... ... талантты шыңдайды. ... азап ... ... ... ... ғана ... алады. Әлем
әдебиетінің асыл мұраларының, жасампаз ... бір ... ... ... ... сол ... ... рухани қазынасын
байытатын асыл байлық болып табылады.
Көркем аударма ... ... ... ... ... аударылған сөйлемдер, жалпы стиль ... ... ... ... ... ... сапасы мен
нұсқасы.
Талант әр уақытта да биік тұрары ... ... ... ...... ... ... бір құралы. Ауысқан ойдың
екінші елдің ... ... ... ... ... ... ... бір шығармаға көз тігу арқылы өзінің
айтар ойына, ... ... ... іздейді. Қаламгердің
еркіннің ... ... ... ... ... ... қоғамда
аударма көбейеді. Яғни, көркем сөз ... ой мен ... ... жүгінеді.
“Темірқазық” повесі - Зейіннің қазіргі заман тақырыбына ... ... ... Бұл ... ... өзінің көркемдік
қуатымен, образдарының өміршеңдігімен, шұрайлы тілімен көзге ... ... ... ... ... бірінде өтеді.
Шығармаға арқау ... ... ... ...... бөлектеп ору
мәселесі. Алпысыншы жылдары ауыл шаруашылығында әңгіме болған осы ... ... ... ете отырып, жазушы бүгінгі ауыл ... ... ... ... ... - ауыл
азаматтарының образын ... ... ... өмірде болған
адамдар. “Темірқазық” повесін оқушы нақ ... ... ... ... ... ... ... қаһарман - комбайнер жігіт
Ақан. Жазушы Ақан ... ... ... ... бүгінгі
өскелең тұлғасын жасйды.
З.Шашкин шығармаларының бір ерекшелігі - өндірістік мәселелер ... ... ... шебер астастыра суреттейді.
“Темірқазық” ... бұл ... ... ... бола ... ... ойды ... ұғынықты жеткізу үшін ... жат ... ... сәтті қолданады. Ол аударманы түпнұсқадан төмендетпей,
қайта оның ... ... одан ары ... түседі.
Повестің кейбір тұстарында адамдардың жанды бейнесінен Автор
қаһармандарының жан ... ... ... ... ... үзік – үзік ... тізбегі бел алып кетеді. Шығарманың осы да
және басқа ... ... ... ... мен ... да
орынды ескерту жасаған. Оған мысалға айтсақ, В.Добровольский, Л.Никулин,
Н.Анов ... ... ... ... стиліндегі кемшілік тіл жұртаңдығы, сондай –
ақ композициялық селкеулігі көзге ... ... ... жағынан
да біраз кемшіліктерді табуға болады.
Әр кейіпкерінің өзін сөйлетіп, ішкі монолог, ішкі ... ... ... ... ... ... ... Қабдолов сөзімен айтқанда,
оқиғалар желісін тартымды, қызыққа құра білетінін, ... да ... ... ... ... ... дейді – Зейнолла ағамыз “біз әдеби үрдіс дегенге, оның
дұрыс жолға қойылуына Зейін Шашкиндей мән ... ... деп ... ... еді. ... қанатты сөзді сәл ауыстыра айтсақ, Зейнекең ... ... ... де, ... да бола ... ... сүйіп, адамға
жәрдем беруге өмірімді сарп етемін” дейтін Гиппократ антын ... ... де, ... ретінде де бар ынтасымен мүлтіксіз ... ... иесі ... ... ... ерлігі, жазуға рұқсат
алған он жылдың ішінде қыруар шаруа тындырғандығы. Мұқтар Әуезов Зейіндей
қаламдас ... ... ... сәл ғана бір ... ... ... бірін ала келе жатқан елеулі, салмақты табыс – ау деп ұнаттым”
деп не себепті ... ... енді – енді ... ... ... қайғы мен азаптан, қорлық пен езгіден, теңдік пен жеңіске ... ... пен ... ... ... тағдырын көз алдымыздан
өткереміз.
Нағыз талантты аудармашыға тән ерекшелік - ... ... ... дәл ... ғана ... ... тілдік заңдылығын
сақтап, ондағы сөз байлығын ұлттық тілдегі сөздік ... ...... Отан ... ... ... тұрғыдан қарайтын
күрескер жазушы. Бір мақаласында жазушы ... ... ...... затерянный в просторах истории, а сын своей эпохи, и ... ... ... ... он ... занимать ясную и определенную
позицию”. “Жить в обществе и быть сводобным от общества – ... ... ... ... с ... ... – это ... условие роста
искусства, его художественной силы, его плодотворного влияния на ... ... ... жазушылары қазақ және орыс ... ... ... мәдени қарым – қатынастың негізгі құралы, жазушының
жазушылық шеберлігін арттырып кең ауқымды шабыт тудырады. Екі тілді мықты
білу яғни орыс және ... ... ... жеке ... байытады, оның
тілдік құралындағы диапазонын ұлғайтуға көмектеседі. Ш.Айтыматов сөзінде
былай ... егер ... ... ... жазылса, мен оны орыс тіліне немесе
керсінше аударар едім. Қостілділік – қарым – қатынастың бір түрі және ... ... ... ... Мәселен, повесті салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“түн қараңғылығы қоюланып, қас қарайғанын Ақан ... де ... ... ... ... и быстро, словно выползли ... под ... ... ... ... ... дәл әрі ... суреттеу арқылы оқырманға
түсінікті етіп ... ... ... тарапынан комбайн деген
көркемдеуіш сөзді қосқан.
Кейбір жерлерде автор ... ... ... ... Мысалы:
Түпнұсқа:
«тілі қотыр ешкінің құйрығы тәрізді, шолтаңдайды да тұрады»
деген тіркеске
Аударма:
“длинный ... деп ... Егер ... барысында оны сөзбе – сөз
аударып ... ... ... ... ... шығармашылықтағы ерекше бір қасиет – ... ... ... ... ... ... ... мәтінді
өзінің көркемдік - эстетикалық сипатымен, ... ... ... ... ... бейнелеу. Сондай - ақ, автордың ... ... ... ... де ... Мысалы, «обидно»,
«жаль», «положен» және т.б. сөздер. Тұжырымға келетін ... ... ... ... ... орысша сөйлеткені ме, жоқ ... ... пе? ... мына ... салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“кепкасын қолына қысып” деген сөйлемде,
Аударма:
“комкая в ... ... ... ... ... сөзін қазақша бас киім деп ... ... еді. ... - ... іс, өнер ... да
адамның таланты мен білімін, өмірлік ... ... ... ... ең ... ... ... қасиеттерін сынға
салатын аса ... ... ...... тіл ... ... ғана емес,
сол халықтың тілінің ... ... ... таныстыру үрдісі.
Аудармаға деген ... ... және ... ... ... нәтижеге жету арқылы аудармашының жеке ... ... ... ... айтқанда “Аудармашы - ... ... ... енгізуші.
“Олай болса” дегеннен гөрі, біз:
“осындай бол” деп неге айтпаймыз.
Жастарды солай неге ... ... ... Н. ... ... деп ... жоқ ... бар күш жігерді, тапқырлық-шебелікті
Жағымды кейіпкердің түлғасын жасауға
Жұмсауымыз керек”.
З.Шашкин
З.Шашкин шығармалары жоғарғы оқу орындары мен ... ... ... талданған. З.Шашкин шығармалары жөнінде жарияланған
жергілікті әдебиетшілер мен оқушы қауымының мақалаларв мен хаттарын ... ... ... ой ... ... ... бар ... Мұның бәрі, бір ... ... ... ... ғана ... ... көпшілікке танылғаны емес пе? ... ... ... ... өзіндік орын аларлық, құнарлы мұра ... ... ... зерттеудің ғылым үшін, әдебиет үшін бірнеше
түрлі құнды сыпаты бар.
Аударманың қай түрі болса да қиын да ... ... онда ... ... ... ... Ең басты психологиялық элементтері:
қабылдау, түсіну, ойлау, эмоция, елестету, ерік, ес, зейін, т.б. ... ... ... ... ... барлығы қатысқанын
көруге болады. Авторлық аударманың негізгі ... ... ... мол ... беруінде.
2- ТАРАУ
Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі.
2.1.”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі.
Әдебиетке ... жол әр ... ... жас талапкерлер ең әуелі
редакциялар мен жазушылар одағын төңіректей жүріп өзін де, ... ... ... біртіндеп танылып, әдебиет әлемінің дүбірлі жарысына
біртіндеп кеп қосылады. Олардың әрқайсысының аяқ алысы да әр ... ... ... ... ... ұзаққа созыла шабатындар, таланттары да
әр деңгейде. Ал Роллан Шәкенұлы Сейсенбаев өзінің шығармалары мен таныла
кетті /16, 5/. ... ... ... орданың қасиетті табалдырығын
ақын болып аттаған Роллан Сейсенбаев.
Роллан Сейсенбаев қазақтың ... ... ... ... және ... ... лауреаты, халықаралық Абай
клубының президенті. Ол “Қазақстан атты ...... (1995, ... (1996, ... “Ел” және “Аманат” журналының негізін ашқан. Оның
көптеген елге танымал кітаптары бар: “Возврашение Казыбека”, “Дни ... ... ... ... хочешь жить”, “Лестница в никуда”, “Трон
сатаны”, “Отчаяние или мертвые бордят в песках”, “День, когда ... ... ... ядролық полигон трагедиясына арналған. Бастапқыда оның
“Үкім” атты повесі жарияланды, театрларда “өзіңді іздеп ... ... ... ... ... өзіндік дүние танымы мол, талантты
жазушы кеп қосылды. Сонымен ... ... ... ... ... Роллан
Сейсенбаев он тілді біледі, тілді ... оның ... ... екенін көрсетіп тұр.
Роллан Сейсенбаев көп ізденетін, көп еңбектенетін жазушы , әдебиеттің
ең озық үлгілерін үнемі үйрену үстінде жүргізетіні ... ... ... Э.Хемингуэйдің, В.Шукшиннің жерлері байқалады/16,6/. Оның
“Шірет”, “Үкім”, “Сенбі ... ...... және тағы ... ... Ол ... ... тәлім тәрбие алады. Жазушының “Тау ... ... ... ... романдарында ұрпақтар арасындағы дәстүр
сабақтастығы, рухани өсу, толысу, жастар тәрбиесі мәселелері ... ... ... ... отбасы, ұжым алдындағы жауапкершілігі –
жазушының шығармашылығындағы басты тақырып.
Р.Сейсенбаевтың әңгімелер, повестер жинақтары республикалық баспалардан
жарық ... ... ... жақсы бағасын алды деуге әбден болады.
Бірінші, екінші кітап деп ... ... ... ... және “Ешқайда
бастамайтын баспалдақ” аталған қос роман – бір – бірімен түйіндес, сабақтас
қос шығарма - ... осы ... ... ... ... “Өмір
сүргің келсе “ романы бүгінгі өндіріс орындағы жас ... ... ... ... ... ... пен адам ... қарым –
қатынасты суреттеуге арналса “Ешқайда бастамайтын баспалдақ” - өмірге енді
қадам басар жастардың арман – мұратын, шынайы ... ... ... – жазушы талантының толысқанын айғақтайтын толымды туынды. Бұл
шығарманың бүгінге сай ... ... ... – сауаттылығы. Өндіріс
тақрыбын тілге тиек еткенімен, оны білмейтін кәсіптік ерекшелігін дәпа баса
алмайтын шығармалар бізде аз емес. Олардың ... ... да төрт ... ... ... ақсай беретіні ақиқат, осы тұрғыдан үңілгенде Р.Сейсенбаевтың
жоғарыда аталған романының өзіндік орны бар. ... ... ... , адамдар
тілін де жетік біледі. Романда өндіріс ... мен ... ... қоса
соғады.
Р.Сейсенбаев ХХ ғасырдың орта шегіндегі мықты әрі талантты
жазушыларының ... ... ар ... ұят, ... трансформация
мәселесі деп құрайды. Қазақ әдебиетінің өмірінде Р.Сейсенбаевтың алатын
орны сөзсіз. Ол бірдей екі ... де орыс және ... ... ... Ол ... деген көзқарасын сыншы ретінде қарайды, зерттеуші ретінде
қарайтын ұлы тұлға. Орыс тілдерінде еркін аударатын аудармашылар аз емес.
Қостілді жазушыларға және орыс тілдерінде ... ... ... ... ... ... ... Сейфулла Құспанов, Аманғали
Сұлтанов, Құрманғали Медеубаев және Герольд Бельгерді, Саттар Ереубаев,
Баубек Бұлқышев, ... ... ... ... Төлеу Шаханов, Сабыр
Шәріпов, Асқар Нұртазин, Ғабит Мүсірепов, Мұхамеджан Сералин және ... ...... ... ... ... – көркем
шығармашылығыеның бір көінісі деп атап өтсек, көптеген жазушылар өзінің
қостілділігі шығармашылығының арқасында ... ... ... аз ... бірі ... ... ... қателеспеспіз.
Қазақтың көптеген ақын – жазушылары шығарма жазумен ғана ... оны ... ... ... айналысады. Солардың бірі Роллан
Сейсенбаев. Оның осындай жолмен атқарған жұмысы қыруар десек қателеспейміз.
қоса соғады, осы ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы өмірлік өткір мәселелермен ұтымды ұштастырады. Сөз
жоқ, оның бәрі дидактикалық ... ... ... адам ... ... тауып жатады. Бұрынғы шығармаларындағы жирек соғатын жүрек лүпілі
сезімнің сәулеленуіне, бақылау, бағалау қасиеттерінің жетілуіне алмасқанын
сезінуге болады.
Үлкен ... ... ... әлі ... ... ... осындай бір биік белесінен бой көрсетіп отыр. Кең ... ... ... жазушы таза психикалық әрекетке құрылған шығарма жазуға
қаймықпай барған. Бұл Нұрпейісов шығармашылығына бұрын психологизм жоқ ... сөз ... ... адам ... ... ... жазушы осы
шығармасында оны арнайы нысанаға айналдырған. Бұл бағыттағы соңы соқпақ
жаңа леп, ... ... ... ... өрнектер шығарманы даралай түседі.
Ролллан Сейсенбаевтың шығармашылығы мықты сыншылыққа ... ... ... ... адам ... ... ... Осы көріністер мына
шығармаларда көрініс тапқан, “Өмір сүргің ... ... ... ... ... “Отчаяние”, “Возврашение Казыбека”, “Дни
декабря”, әңгімелері “Братья”, “Все будет ... және ... ... ... ... в ... романдары мен “День когда рухнул мир”
әңгімесі және басқалары өмірдің құнды еңбектерінің бірі ... ... ... ... ... ... қоймай, оның көркемдік
ерекшеліктерін де сақтауға міндетті, мұның мәнісі – көркем шығармаларды
аудару ... ... ... бар, ... ... ... әдебиетшілер ғана жұмыс істей алады деген сөз.
аудармашылардың тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... еңбек шығару қажет” (Ә.Ипмағамбетов). Осындай
қасиеттерді біз жазушының бойынан көре ... ... ол ... ... ... ... мәдени тұрмысын жетік біліп, өзінің ана тіліне ... ... ... ... ... ... оның ... оның көп тіл
білетіндігінде.
Аударма - әдебиеттің арнасы, мол салаларының бірі. Аударманың ... мәні де ... зор. ... ... арқылы бір халықтың
таңдаулы әдеби шығармаларынан ... ... ... ... ... ...... пен әдебиеттің көне мүлкі, үлкен дүниесі.
Роллан ... өзі ... Абай ... ... болып жүріп,
қыруар еңбектер жасап, тер ... ... ... Осы Абай клубында ұлы
жазушылардың, ойшылдардың, тіл мамандарының, әлем ... 200 – ... том ... ... ... ... Шоқан Уалихановтың, Олжас
Сүлейменовтың, Эрнест ... ... ... және тағы
басқаларының шығармалары.
Роллан Сейсенбаев ұлы Әуезов пен Шәкәрім жолдарын пір ... ... ... жүріп үлкен жетістіктерге жете білген азамат. Сонымен
қос ол “Amanat” ... ... ... ... халықаралық қоғам
мүшесінің журналы. Онда қазақтың мықты ... және шет ... ... саласындағы көп ұлтты қазақтың бетке ұстарларын
таныстыру жолы, жазушының ... ... ... бұл ... ... ... ... сатылады.
Жазушы көп елді көрген, көп естіп білген, білімдар тұлға. Ол Японияда
болып, жапондық жазушы Макота Одамен танысады. Ол ... ... ... ... ... Сөйтіп екі ел, екі жазушы арасында қарым
– қатынас туған. Аударма үлкен өнер, сол ... сол ... ... салт
– дәстүрін, тұрмыс тіршілігімен таныс боласың.
“Переводчик может позволить необходимые вольности лишь в том ... он ... ... в ... переводимого произведения, если он знает
жизнь того народа, которому принадлежит переводимая проза или ... ... ее до ... как быть и ... своей страны. Вот почему переводчик –
поэт ... быть не ... ... ... но и ... ... – историком, искусствоведом, критиком, этнографом,
филологом, лингвистом”.(Н.Сағындыкова)
Көп ... ... ... ... ... ... ой -
өрісінің кеңдігіне байланысты. Аудармашы әрбір сөйлемнің ... ... ... ... ... Аудармашы тапқырлығы, шеберлігі, ойының
алғырлығы, көңілінің көрегендігі, тілінің байлығы ұлы ... ... ... ... ... ... ... ең басты шарт –
шығарманың көркемдік идеялық күшімен эстетикалық ләззатын жеткізу, ... ... да ... етіп ... Ол, ең ... ... ... әсерлі де
тартымды оқылсын” деген Мұқтар Әуезов.
Көркем шығарманың әр алуан ... мен ... ... ... ... ... ішкі сырлары (монолог) шертіледі, ... ... ... ... ... ... мен ... ашылады, тағысын тағылар. Міне осындай ... ... ... ... ... Бұл ... суреттеу түрінде, кейде
баяндау түрінде берілсе, кейде асқақ пафоспен, кейде ұтымды ... ... ... ... ... өз ... өз сырымен, өз
бояуымен жеткізу керек.
Аударма шаруасы бейне бір құм арасынан арық қазғандай көзге ... ... ... мол ... ... ... десең де
күніне төрт – бес беттен аудару қиын, қаншама көшірген сайын ... ... ... ... ... Ал, ... Сейсенбаев басқа тәржімашыларға
ұқсап шығарманы оқыр – ... – ақ ... тисе ... ... деп бас сала ... бермейді. Әуелі асықпай оқып ... ... ... ... ... жасайды, фразеологиялық тіркестер
кездесіп жатса соның баламасын іздейді. Содан кейін ғана ... ... ... ... ішкі ... ... ... бастайды.
Қазақ тілін жетік білетін жазушы түпнұсқа тұтқыны болып қалмай, автор
стилін, мақсат мәнерін сақтай отырып, шығарманың ... ... ... күш салады. Роллан Сейсенбаевтың тәржімаларының ауқымы өте кең.
Жазушының “Отчаяние или Мертвые бродят в ... ... ... ... ... ... Мұндағы негізгі талқыланатын мәселе, ол
адамзаттың қалай пайда болғаны туралы әлі бүгінге ... ... ... ... Бұл ... ... ... Толстой сияқты
ұлылардың көкейтесті мәселесі болып табылады. Мұнда жан түршіктіретін
экологиялық апат ... ... ... оқып ... біз ... ... ... адамды ақыл – парасаттылыққа жетелейміз. Адам
парасатты өмірдің бастауы.
Роллан Сейсенбаев қазақ әдебиеті әлемінде белсенді орын алған ғұлама.
Ол ерекше құрметке ие ... ... ... ... Жазушының ең маңызды
кітаптары – қоғам мен адамның дамып шарықтау шегіне жеткенін суреттеуі.
Оған “Бегство” ... ... ... ... - ... биік нар ... ... деген
киелі орданың қасиетті табалдырығын ақын ... ... ... ... ... ... әңгіме жазу қандай ... ... да сол, өлең ... ... ... аудару жеңілірек
болады” - М.Дәулетпаев /15,17/. Жазушы өз төл ... өзге ... ... жүр. Оның “Майдан ... атты ... ... ... ... ... ... бас кейіпкер Садыр
Байбарсыновтың атқарған ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқада Садыр Байбарсыновтың белсенді
қызмет атқарып, отыз бір жыл ... ... ... ... осы жері ... ... ... Мысалы, кейіпкер арақ
ішкенді ұнататын жандардың ... ... ... өлең айта ... ... ... мына ... салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
Сарғайдым жолыңа ... - ... ... ... неге ... ... ауытпалы толқынында,
Жүрмісің ойға қалып әлдеқалай !
Аударма:
Выпьем за тех, кто ... ... ... на ... біз ... ... еркін тәсілді қолданып, өз ... ... ... кеттің, неге бұлай” ... ... ... “кто замерзал на снегу” деп ... ... ... - ... ... ішкі ... ... қазақ
тілінде белгілі дәрежеде дұрыс бере ... ... ... ... өз ... ... жасамай тұра алмайды. Бұл
шалқақтап, ... ... ... ... ... ... ... бас қосып, ұзақ ... ... ... ... олар жай ғана ... 9 ... мерекесін тойлатып
отырғандығы айтылған. ... ... ... ... ойын ... Оған ... ретінде салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“Қолымда найза, шағылып айға”
Аударма:
“острый клинок сверкал в моей руке”
деген ... ... айға ... ... тұрғаны айтылмай
аударылған. Келесі сөйлемді салыстырайық:
Түпнұсқа:
“миллиционерің кетіп қалыпты”
Аударма:
“миллиционер ваш ... ... Бұл ... ... ... қашып кеткені емес,
кетіп қалғаны туралы айтылуы керек еді. ... үшін ... бере білу ... – деп жазды М.А.Добролюбов. Егер де ... өз ... осы ... ... тыс ... қолдана берсе, бұл аударма ... ... бір ... ... жаңа бір ... әкелген сияқты болып көрінеді.Олай
болса аударма ... өз ... ... ... ғылымында өзіндік орны бар Ә.Сатыбалдиев ... дәл болу ... ... ... оның белгілі ... де ... бар. ... сол ... өзі ... мазмұн мен түрдің, яғни нақтылы өмір ... ... ... туып ... ... ... ол еркіндік
дегеніміздің өзі тек ... ... жолы боп ...... бір ... ... ... мәңгілік дүние емес. Сондықтан
аударма ... - көп ... ... құбылыс. Қоғамның ... ... ... орай ... жаңарып, жетіле береді.
Уақыт, заман өзгерісіне сай ... ... ... ... - қоғам дамуының диалектикалық ... ... ... ... ... мен тұжырымдар, ізденістер мен
тәжірибелер үнемі жаңарып, ... ... ... Бір ... бір, екі аудармасы ғана болса, кейіннен ... ... Бұл ... жиі ... ... аударма өз уақытының, заманының талабына сай ... ... ...... ... жаңа ... сай үздік
үлгісін жасай алған ... ол ... ... ... құбылысқа айналады. Нағыз үздік аударма өз ... ... ... ... да рухани қажетіне жарап, ... ... ... ... ... ... жақсы, сапалы аударманың маңыздылығы
сол, көркем шығарманың төл нұсқасымен ... ... Қай ... ... сәйкес, тіпті одан асып түсетін озық аудармалар да болады.
Мұндай аударма төлтуындыдай өміршең ... әрі ... ... ... туынды есебінде қайталанып басылып, оқырмандардың жаңа ... ... да бір ... шығарма аудармасы белгілі бір әлеуметтік
дәуірде дүниеге ... сол ... ... ... ... ... да ол – жасампаз, мәңгілік. Өйткені, түпнұсқаның
шығармашылық ғұмырының ... оның ... ... эстетикалық
қуатында, керемет композициялық ... ... ... ... ... ... ... халық тілінің
байлығын бейнелеу үрдісінде ... ... ... ... ... эстетикалық құндылығын ... ... ол бір ... асыл ... өзге ... рухани мәдени
жауһары болып екінші ... ... ... ана ... байытады, халықтың әдеби даму ... жаңа ... ... ... ... туғызады.
А.И.Гитович: “Немістен аударатын аудармашының қалай дегенде де
жарым ... ... ... ... ... ... ... аударатын
аудармашы да жартылай қазақ ... ... ... ... жаз ... повесінің аударылу сапасы.
Романдар, көптеген повестер мен әңгімелер, бір қатар ... ... ... ... ... ... әдебиеті әлемінде
жетекші орындардың бірін иеленеді. Ол қазақ тілі мен орыс тілінде де еркін
жазып, ұлттық ортаны білумен ... ...... ... ... ... ... алғашқы қадамдарынан – ақ Роллан ... ... ... Оның ... - мәнерлі тәсілдері елеулі
модернизацияланған. Р. Сейсенбаев сөздері ақиқаттың маңайында адаспайды,
керісінше оған ... ... ... ... ... ... ... азамат болып қалыптасып, заттық ақиқат мөлшерін анықтай
алу қабілеті басында шыңдалған соң ғана барып ... ... ... ол
өмірге бақылаушы көзқарасымен емес, түрлі идеялар мен жағдайларды, оқиғалар
мен фактілерді, тағдырларды бағалауға, эмоционалды сезінуге, ... ... ... ... ... қарайды. Басқа сөзбен айтқанда
өмірде белсенді позицияныиеленіп, өзінің ... және ... ... ... ... ... ... ақиқатпен байланысты, халық
бітімі мен сынағының ағысындағы бағдарламаны жасайды.
Р.Сейсенбаев ойы біресе өткенге, біресе ... ... ... ... ... кеінгі және қазіргі жылдарға қайтып келеді, бірақ бүгінгі
күннің өзінде ана жүрегінің таусылмас қасіреті, өлім сызы, айырылу қайғысы
айқын ... ... ... ... ... ... әңгімелерге бет
бұрған.
Р.Сейсенбаев өмірдің шындық көрінісін, халық санасын, ұлттық болмысты,
кезең жұмбағын ашып тану мақсатында ірі ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен орындалуы мен де
ерекше. Ол шыңдалған шығармашылық ... ... қана ... жңа ... ... Оның ... ішкі ... жазушының
шығармашылық ғибадатымен бірігеді. Р.Сейсенбаев көркем қалаларда, ауыл мен
топандардың әрі өмірлік логикасы міне, осында.
Р.Сейсенбаев туындыларында тақырыптар аясы кең, ... ... ... оның ... ... тағы басқа - Қазақстанның ғаламат
кеңестігінде өмір ... ... ... ... ... күшті,
соршалықты қарқынды, тіпті әңгімелер мен повестерде өз ... ... ... ірі ... ... жүйесінде өз
қабілетсіздігіне күмән қалдырмайтын эпизодтық ... аз ... ... ... ... ... сөзімен берілген
әрбір әңгімелеу, рухани әлемді сипаттау, кейіпкерлердің ойы мен ... ... ... ... ... ... Аудармашы өз төл
шығармасын өзге тілдерге аударып, аудармашылық өрісін ... ... жаз ... ... ... өткен баланың ойы
баяндалады. Бұл әңгіме автордың құнды ... бірі деп ... ... ... үшін ... ... ... жалос и долг”,
дегеннің аудармасы “Күнә, обал, ... ... ... еді. ... ... ... ... сауап, борыш» деген тіркес туған. Бұл жерде ұтылғаны емес, ... ... деп ... жөн. ... осы ... ... жұмыс тудырғаны көрініп тұр. Ол өте әсем оқылып отырып, жанды
түйіршіктендіріп жіберетіні де рас. ... ... ... мол ... Екі ... де бірдей жетістіктерге жете жазу
арнайы білім мен белгілі бір жасқа толғанда ғана мүмкін ... ... ... ... ... ... – жай ғана миды, ойды жаттықтырудың
тәсілдері ғана емес, ол ... да бір ... ... ... жағдайда көркем әдебиетте қолданылатын қостілділік көп тілді ... ... көп ... ... өклдерінің озық үлгілерінің
әсерінен туындайды. Шығарма қазақ оқырмандарына арналып аударылғандықтан,
қазақи шығарма болғандығы көрініп ... ... ... мен ... өзге ... қайта жасай алғанда
ғана сәтті болады. Түпнұсқаның мазмұны мен ... ... ... ... ... ... басқа тілде жеткізе алған аударма ғана көркемдік
тұрғыдан бағалысалыстырып көрйік:
Түпнұсқа:
«Ел екенбіз – ау деп ... ... у нас ... – с ... ... она. ... ... народ!
Радостно жить среди такого народа»!
Егер әр аудармашы өз жадынан сөздерді қолдана берсе, аударманы ажарландыра
түсіреді емес пе. Бір – екі ... ... ... ... ... кеңейткен. Аудармашы неғұрлым талантты болған сайын соғұрлым ... ... ... аудармашыға талентты болу жеткіліксіз. Ол өзінен
бұрынғы және ... ... озық ... ... ... аударма
мектебінің жетістіктерінен үздіксіз үйреніп әрі теориялық тұрғыдан жетік
біліп, үнемі ізденісте жүруі тиіс. Аударма ... дәл ... ... ... Мысалы, төменднгі сөйлемді салыстырып көрейік: түпнұсқада
кездесетін «кемпір» деген ... ... ... деп ... ... . ... орнына баламасы ретінде «старуха» ... деп ... ... ... Мына бір сөйлемнің дұрыс баламасы
табылған. Мысалы,
Түпнұсқа:
«Малғұн» деген дөрекі сөзге
Аударма:
“Идиот” ... ... ... ... баламасын тауып бере білу шеберліктің
көрінісі.
Көрнекті суреткер әрі ... ... ... ... көркем
аударма бұл – үлкен рухани құндылық. Сонымен бірге ол үлкен, ұлы ... ... ... – кез келген жарқын шығарма үшін – ... және ... ... жол”. Әрине әр кезде аударма сәтті шыға
бермейді. ... мына ... ... ... төбеден асып алайық, сосын демаламыз»
Аударма:
«На том свете отдохнешь»
Мына сөйлемдерде түпнұсқаның мағынасын бере ... ... ... ... ... асып ... ... демаламыз деген мағынаны
бұрмалап жіберген. Ол ... о ... ... ... ... ... тұр. Мағыналық – мазмұндық жүйесін бұрмалау аудармашы шеберлігін
танытпайды. Шығарманың ...... сөз ... тіркес
оралымдарын бір тілден екінші тілге дәлме – дәл ғана ... ... ... ... мен ... сырын, күллі поэтикалық рухын
өзінің сол бір табиғи қалпында сақталған.
Р.Сейсенбаев өз төл тума ... орыс ... ... сол
арқылы үздік шығармаларын бүкіл кеңес оқушыларының рухани ... ... ... ... танылған. Өзіндік қолтаңбасы
қалыптасқан жас ... қай ... ... өмір ... ... ыстық жүрек ықыласын аңғару қиын емес. ... ... еді» ... ... Сейіл бейнесі нанымды шыққан. Жазушы
жалт еткен жақсы сезімді ... ... сол ... оқушыға ой
салуға талпынған. Авторлық аударманың атқаратын ... ... ... толық құндылығына, шынайылығына жету арқылы аудармашы ұлт
абыройын ... ... ... ... ... кең мағынадағы
жауапкершілігін өтейді.
Аударманың дәлдігін, ...... ... ... рухани көркем құндылығын, семантикалық – ... ... ... өзінің тікелей ... ... ... Сөйтіп аударма ... ... ... стилистикалық – семантикалық жағынан жоғары сапалы жасалған
жағдайда аудармашы ... ... ұлты ... ғана ... ... әдебиеті мен сол халықтың ... ... ... ... ... ... ... атқарғандығын айқын
ұғынады.
Аударма – мәдениетті, оның ішінде әдебиетті, ұлттық тілді ... – бір ... ... шығармашылық адамы, ақын – жазушы, журналист
болғандықтан да, сөз мәдениетін айрықша құрметтеп, сақтауы тиіс.
Аударма жасау – ұлттық тіл байлығының ... ғана ... сол ... ... ... ... ... үрдісі. Роллан Сейсенбаев
өзінің аудармашылық дәрежесін белгілі түрде ... ... и ... ... Отечественной войны
С сыновней любовью и благодарностью посвящается.
Автор.
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің ... ... ғана ... ... ... ... болып саналады. Автор
аударма жұмысы кезінде өз жанынан сөздер қосқан. Бұл ... ...... ... ... ... ... Бекетов әйелімен
мейрамханада отырып сөйлескен жерлерін салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Не ішесің? бірақ өзің ... ... ... коньяк? Чем угостит супруг и повелитель»
Әйтсе де ... өз ... ... ... ... ... ... сөйлемдерді салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Шырпы сызды»
Аударма:
«поперхнулось горьким дымом»
Бұл жерде шырпы сызды деп ... ... ... ... ал ... лап ете түскені анық. Бұл әңгімеде мақал – мәтел сөздерде ...... ... ... ... так старался, что вместе с домом выкрасил себе бороду»
деп дәл ... ... ... ...... ... ... дәл
мағыналы аудара білудің өзі шеберлік. Осыған байланысты ұлы жазушымыздың
Мұхтар Әуезовтың ... сөзі ... ... «Тек дәл ... үлкен
жазушының тіл, стиль, сөйлем ерекшелктерін бере алатын болады, ... дәл ... ... мен ... ... орай етіп аудару деп
түсінемін».
Аударма кезінде автор суреттеу, бояу тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... қызыл түсті екені
аударылмай кеткен. Аударманы салыстырып ... өзі ... ... ... алып ... ... өзгертулер жасаған. Түпнұсқада орыстың
«ресторан», «сигарет», «званок», «камин» деген сөздері ... ... ... не ... тек ... ... қателермен белгіленбейді. Аудармашы бір емес ондаған қате
жіберуі мүмкін, ... оның ... ең ...... түпкі ойы,
стилі, бір өзіне ғана тән ... ... ... берілсе, оны құнсыз
аударма деп ... ... ... ... екі ... да идеяны
бұрмаламай бере білген. Аудармашы ... ... – дәл ... ... шығарманың әр алуан қырлары мен ... ... ... ... ... ішкі сырлары (монолог) шертіледі, көңіл
– күйі, сезім дүниесі ... ... ... ... ... ... ... шығармадағы бас кейіпкер Естай Бекетовта осындай ... ... ... оның ... ... үй салып, табиғатпен
бірге жалғыз үн ... ... ... Ол ... ... Ертіс
жағасына келіп үй соғып, жалғыздықты аңсаған болып көрінді. Әйтсе де
баласын ... әке ... ... ... ... ... шертіледі.
Оның дұрыс отбасы бола алмай, әйелінен бөлініп кеткен бейне. Оның жолына
бірге оқыған Айжан есімді ... ... ... ... ...
қатынас туады. Адам өмірінде бір түн ... адам ... ... ... қақтығыс болады, сол түні, сол қақтығыс үстінде, Естайдың азаматтық
ары мен таза ... ... ... ... ... үрей алмаса, ол
Естайдың жеңісі болғаны. Сондықтан болар автор бұл әңгімені ... ... деп ... ... ... құштарлықпен жасалатын шығармашылық жұмыс.
Аударма – кез ... ... ... ... ... ... ... жазу өнерінің аса қиын түрі. Үнемі жетілдірілген, шыңдалған
шығармашылық, ... яғни ... ... аудармашыға аса қажет.
3- тарау
З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы ... ең ... ... ... мен ... ... дамуының
шарықтау сәттерінде сипаттайды. Бұл “Қашу” повесі. “Ұлы арпалыс ... ... ... Сен – ... мен де ... ... ... қазір қашуда”.
“Мынау”, “Үміт үзу” романы – эпопеясынан үзінді: “Егер өзен өлсе, теңіз де
өледі, ауылдар өледі. Одан ... өлім ... ... ... “Шайтан
тағы” романынан үзінді: “бұрынғы көшпенділер қазіргі қала цивилизациясында
тұруға қалайша орнықты”.
Кезең танымын, оның психологиялық ау райын, оның ... ... ... ... өз ... сараптап, шығармаларының
екі ғажайып үрдісін жүзеге асырды. Біріншіден, ақиқаттың түрлі элементтерін
әмбебап әрі кең түрде талдау, өмірдің түрлі қабаттарын біріктіру ... ... ... пен бейтбітшілік, өнер мен тұрмыс тағы басқа).
Екіншіден, осы талдауды безендіру, оның гармониялық әрі ... ... оның ... ... ... мен ... асыру.
Р.Сейсенбаевтың ең үздік әңгімелері мына кітаптар цикліне жинақталған:
- “Аңсау” кітабынан: “Намыс”, “Орақ үйі”, ... ... ... ... ... “Өтініш жолында”;
- “Өзін табу” кітабынан: “Паркай”, “Әйел, еркек, бала”, “Бу – бу – бу –
бу”, “Хаттар”, ... ... ... ... ... ... ... “Бір ғана түн”;
- “Мен осы жаз қалай күтті” ... ... ... ... ... ... хобби”, “Мыңнан астам бет”, “Ричард отыз
үш”, “Соғыстан кейін жазылып келеміз”;
- “Түнгі дауыстар” кітабынан: ... ... ... ... ... “Ұлттық дәстүр”, “Протез”;
- Жаңа циклден: “Әлем құлаған күн”, “ Үміт үзу және ... ... ... тақырыптар аясы кең, әлеуметтік типтер өте
көп, оның кейіпкерлері қалаларда, ауыл мен топандардың әлемінде тағы басқа
қстанның ... ... өмір ... Олардың күнделікті өмірлерінде
өткеннен тамыр тартқан оқиғалар болып жатады. Халық туралы әңгімелей отыра,
жазушы реалистік ... ... ... ... әдіс ... ... Атақты миф шығармаларымен қызығушылыққа ұстамдылық
танытты, ... ол ... ... ... жолды алмастыратын мифтің
шектеулігін түсінеді. Оның ... мен ... ... ... романдық әңгімелердің түрлі сапаларына ... ... ... осы ... ... интегралды жанр Сейсенбаевқа бөлшектелген
оқиғаларды, ... ... ... ... ... осы кең ... ... портретін, уақыт портретін жасауға
мүмкіндік береді. Тіпті, әрекетсіздік сәттерінің өзінде ... ... ... бірі – ... кезеңді ұмытпайды.
Р.Сейсенбаевтың кеіпкерлерінің рухани әлемі соншалықты күшті,
соншалықты қарқынды, тіпті әңгімелер мен ... өз ... ... ... ірі ... ... жүйесінде өз қабілетісзідігне күмән
қалдырмайтын эпизодтық кейіпкерлер аз ... ... ... ... ... ... берілген әрбір әңгімелеу, рухани
әлемді сипаттау, кеіпкерлердің ойы мен ... ... ... ... ... ... Р.Сейсенбаев әңгімелері мен повестерінде
типологиялық белгілері бойынша біріге алатын образдар кездеседі. Мысалы,
әртіс Қалмырзаев типтес ... Оны ... ... міндетті. Бірақ олар
тұрмыстың күйгелекпен күресу барысында тыңдалмай қалып кетеді.
Ұлы Абайдан бері ... келе ... ... өзін - өзі ... ... ... Сейсенбаев оны халықтың рухани дәстүріне деген
нигилистік қатынасты қатты сынау мен ұштастырады.
Р.Сейсенбаев шығармашылығ қазіргі қазақ әдебиеті ... ... бірі ... ... ... жоғары сынауға,
детальдарға немқұрайды қарамайды.
Жазушы үшін бағылаушының - әрбір ағза үшін тыныс алу секілді ... тірі ағза тірі қан ... ... ... ... ... Бақылаушының, жалпы алғанда, сұлулықты сезінумен барабар келеді.
Біреулерге бақылаушылық туа бітеді, кейбіреулеріне қартая ... ... ... ... ... ... ... сипатының өзі жазушылық стильдің көптеген құпияларын
түсіндіреді. Сейсенбаев ... ұзақ ... ... ... ... ... қалайды. Стильде тек бақылаушылық қана емес, адамның
мінез – ... да ... ... ... ... ... тіл хлық ... біртұтас. Оны
жасаған тұлға, жазушылық сөз. Осы біртұтастыққа талпынуы тиіс. Р.Сейсенбаев
туындыларында кеіпкерлерді мінездегенде, ... мен ...... кесінділерді пайдаланады. Осы кез – ... ... ... ... ... орналасқан.
Р.Сейсенбаев шығармаларындағы кейіперлер сөздерінің өңделмегендігі,
кедір – бұдырлығы шындықтың нағыз көрсеткіші болып ... ... ... қатпарлы фраза тегіс нормативтелген фразадан жүз ... ... сөз ... өмір ... нақты тыныс алады. Француз жазушысы
А.Франц “Жер және тіл” еңбегінде “адамның сөйлеуі жерден туады, ол ... ... ... деп ... ... осы ... дала дәмін
татитын қазақ тілінің табиғатын ... ... ... ... ... қоршаған табиғатпен қатынаста болады.
Сейсенбаев тілдің бұл ерекшелігін таныған. ... ... ... ... тіл ... ... өткірленіп жатқанын байқаймыз.
Мұнда А.Белинскийдің “Сөз саптауынан ұлы ... ... ... ... ... ... ... еске түсірсек орынды. Туған ана
тілінің көркем күшін бойына сіңірген жазушы сөз ... оның ... ... ерте ... ... ... үзу немесе өлілер құмда
жүр” роман – эпопеясында өз ... ... ... ... ... – біріне ұқсас емес екі түрі бар: көркемжәне ... ... - ... мен ... драмматургияның органикалық сайманы.
Егер тіл шығармашылығын поэзия, ... мен ... ... ... болса, публицистика мен осы ұш жанр арасында шек жүргізу қиын
түседі. Публицистика өмір ... ... ... беріп қана
қоймай, жазушының сөзіне халықтық, қоғамдық сипат сыйлайды.
Р.Сейсенбаев публицистикаға ... бар, ол ... ... ... ... ... публицистика табиғаты,
көркем публицистикадан айырықша. Бірақ, соңғысы алғашқысы секілді суық қару
– шындық қаруымен қаруланған. Жазушы өз ... ... ... мәселелерін қозғап, оларды шешуге жауапкершілікпен қарады.
Публицистика – үлкен прозаның ... мен ірге ... Дәл ... кез ... ... ... айдарына шығарып, оны пікірталас пен
бәсеке ұшына көтеріп, ... пен ... ... Сейсенбаев
туындыларындағы публицистикалық хаттар ешқашанда оның ... ... мен ... ... ... Керісінше, ол бұл қасиеттерді
тамырландырып, қолтаңбасын жақсартты. Жазушының ... ... ... ... үшін ... ... сөз қызмет етеді.
Әдебиет өз назарына негізгі ... ... ... ... ... публицистика әдебиетте заңды орында иеленеді. Р. Сейсенбаев
шығармаларында қарастырылған “Өмір сүргің келсе”, ... ... ... тағы ... ... ауыл мен қала ... бүгіні мен
болашағы, оның қиындылықтары мен перспективалары – ... яғни ... ... ... да ... ... ... бір қатар деректі фактілерді
пайдалану публицистиканың белгілі ... ... Кең ... ... тірі әрі ...... бірлігінде көрсету мүмкін емес шығар.
әрбір эпикалық форманың ең түпкі мақсаты да сол – ... ... ... ... ... ... ... мен махаббат, достық, жиіркеніш пен
ынтықтық қызығушылықтарын көрсетуге болады.
З.Шашкин – кеңестік заманды жан – тәнімен сүйген жазушы. Жаңа ... ... оны ... ... ... – мүкіс міндері, ... ... ... толғантады. Әлі келгенінше, романымен де,
повесті, ... ... де ... ... шуағын молайта түсуге, өсу
екпінін үдете түсуге қолғабыс етуді мұрат тұтқан. Аурулы бола жүріп, жатпай
– тұрмай ізденген, қарманған, толғана жүріп, қиындық – ... ... ... ... ... ... бөркін аспанға лақтыра ... ... ... Мұны әр шығармасынан, мақалаларынан, достарының
хаттарынан айқын көре аламыз.
З.Шашкин – ... ... жан – ... ... ... ... соны суреттеугек, кеңестік жаңа акдам тудырған жаңа адамды
кескіндеуге бағыштаған жазушы. Ол көне тарихты қозғамайды, өз ... ... ... ... ... өзі өмір ... ... үңіледі. Оның шығармаларынан туған халқымыздың төңкеріс
қарсаңындағы, ескі өмір мен жаңа ... ... – бет ... ... ...
төкпелі төңкеріс заманының дүрбелеңі. негізіне келгенде, ... ... ...... ... ... бет алысы. Жазушы
өзінің айналасына, ... ... ... жіті ... зер ... елегінен өткізіп, өз замандастарының рухани өміріндегі
өзгерістерді ... жаңа адам ... жаңа ... ... жаңа ... ... ... көзбен барлап,
көркем бейнеледі, жақсылық атаулына бадырайта өнеге етіп ұсынса, жағымсыз,
жарамсызынан жирендіреді.
З.Шашкин ... ... ... замандас бойындағы психологиясы
мен тұрмыс – салтындағы эволюциялық түбірлі өзгерістерді аңғару қиын емес.
Зейін өз шығармашылығында кеңестік дәуірмен ... ... ... ... бір ... ... ... көздеген. Бұл үшін негізгі қаһармандарын
генеологиялық жағынан байланыстыру тәсілін қолданған. Оның ... ... ... ... ... ... ... революционер
ұрпақтың өкілдерімен кездессек, екінші шығармасында солардың інілерімен,
балаларымен кезігеміз. Енді бір ... бір ... ... ... ... ... осы ... арқылы әрқайсысы өмірдің әртүрлі
кезеңдері мен салаларын ... дара – дара ... ... ... ... Мұның өзі белгілі дірежеде игі ... ... ... ... ... ... жан тынысын көрсете, кейінгі «Теміртау», «Темірқазық»
романдары мен повесть ... ... ... ... ... ... жетіліп, қалыптасқан жаңа қасиеттерді, жаңаша
көзқарас, ... ... ... ... ... ... ... Осының бәрі қосыла келе ... ... ... бір ... ... ... оқушы көз алдына
елестетуге мүмкіндік береді.
З.Шашкин шығармаларына зерделі көзбен үңілсек, бұл ... ... ... ... ... ... уақыт ерекшелігі, заманның даму
бағдары, адамдардың өзгеру, жетілу эволюциясы анық танылады. Жаңа кеңестік
заманның уақыт ерекшелігінің ... ... ... ... ... ... таңбалары білінеді.
З.Шашкин шығармашылығының айрықша бір сипаты жаңа заман тудырған қазақ,
кеңес интеллигенциясы өкілдерінің: инженердің, дәрігердің, ... ... ... есте ... ... жасап берген.
З.Шашкин шығармалары азаматтық сарынмен, қызықты, тартымды сюжетімен
ғана емес, ілеуметтік мәнді кесек оқиғалармен жеке адам ... ... ... ... ... ішкі жан дүниесіне үңілу
шеберлігімен оқушы жанын баулайды. Ол кеңес заман және адам тағдыры, еңбек
және ... ... ... ... адамның орны, адамгершілік
мәселелерін бір – бірімен нық байланыста көтере білді.
З.Шашкиннің сан ... ... ... ... бір сипаты - ол
лениндік идеяларды ту етіп ұстап, коммунистік ... ... ... жаңа өмір ... ... ... ... күресі мен еңбегін, мағыналы да қызықты өмірін, бүгінгі
күннің өзекті мәселелерін сөз етеді.
Творчестволық жұмысты ол кең ... ... ... ... жыл ... ... ... партия ұйымының секретары
болды, Алматы қалалық ... ... ... Қазақ совет
әдебиетін дамытудағы жемісті еңбегі үшін ... ... ... байланысты
СССР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы 1962 жылы ... ... ... ... ... ... - шын ... әдебиетші, партияның сөзін сөйлеп, жоғын
жоқтаушы ақ-адал ... ... ... ... ... ... -
З.Шашкин шығармаларының өзегі деуге болады. Оның қай ... ... ... ролі ... - ... қамқоршысы, барлық игілік-бақыттың, жеңістердің
кепілі дейтін идея ... ... ... арқауы. Оның
қаһармандары оптимист, қандай қиын-қыстау жағдайға кезіксе де, қиянат шексе
де, ... ... ... ... ... жеңбей қоймайтынына
сенеді, партияға сенеді. Оның қаһармандары ауырдың асты, жеңілдіқ үстімен
жүруді қалайтын, бойкүйез жандар ... ... ісі үшін ... пида ... ... ... жолында арпалысып өлуді артық көретін, мойымас
жігерлі, қайсар жандар.
Ақиқат, ... ... ... ... мен ... ... астасып келуі - З. Шашкин шығармаларының айрықша бір қасиеті.
Оның қай шығармасын алсаңыз, оқиға ... де, ... де жоқ, ... ... ... ... ... нақты қазіргі өмірде бар, қалың оқушыға мәлім
қалалар мен ... ... ... жатады.
З.Шашкиннің шығармаларында орыс халқының өкілдері, дәрігер қаһармандар
міндетті түрде ұшырасады. ... ... ... - ... ... ... дәрігерлер өміріне арналған тұңғыш роман. «Доктор
Дарханов» романындағы Нияз ... ... ... ... ... ... жазушының қазақ әдебиетінде дәрігерлер образын
жасау жөніндегі елеулі ... ... ... ... ... өзі өмір сүрген дәуірдің, сол кезеңнің
түбірлі мәселелерін көтере отырып, заман сырын, замандас келбетін кескіндей
білді.
Бұл - жазушының суреткерлік ... игі ... ... ... ... алты ... таңдамалы шығармаларының
басылуы бұған дәлел. ... ... ... ... ... рухани
мәдениетінің қазынасы. Жазушының шеберлігі шығармаларында қазақ даласының
пейзаждық көріністерін, өмір ... ... ... ... ... Суреткер қаламгер өзінің туындыларында сонау
Қорқыт Ата, Асан Қайғы және ... ... ... ... және т.б.
ақын жазушылар поэзиясында дәстүр боп жырланған туған жердің, атамекеннің,
жалпы қазақ даласының ... ... ... ойларды дамыта
жалғастырды. Мысалы, “Сенім” романында қазақ жерін аздырмай, ... ... ... ... ешқашан құнын жоймайтыны анық.
Жазушы қазақ жерінің құнарлығын мәңгілік сақтау жолындағы ойлары
даламыздың ата - ... ... ... сұлу ... сүю ... ... “Сенім” романында Баянауылдың ғажайып сұлу табиғаты,
ондағы Сабындыкөл, Найзатас, Жасыбай ... ... және тағы ... да
аса көркем орындар суреткерлік шеберлікпен, поэтикалық ... ... ... ... ... бойы ... халқының қасиетті
мекені болған құдіретін даралай танытуды мұрат тұтқан суреткер.
Зейін ... ... ... ... сұлу ... ... ... дәстүрімізге сай бейнеленеді.
Зейін Шашкин шығармаларында кейіпкерлерінің іс - ... ... пен ... ... ... ... ... орай қазақ
тарихының атақты тұлғаларында ... атап ... ... ... ... кейіпкері Нұрланның туған жеріндегі бұрынғы ... ... ... да шығармадағы ұлттық сипат бояуларын қалыңдата
түседі. ... ... ... ... ... ұлттық мақтанышына айналған
мынадай тарихи тұлғалар аталады: Бұқар, Жаяу Мұса, Мәшһүр Жүсіп, ... ... ... ... ... ... және басқалары.
Зейін Шашкин шығармаларындағы тақырып пен идея, сюжет пен композиция,
стильдік көркемдік ерекшеліктер туралы арнайы ... ... ... ... ... Жасушының мұрасы туған халқының рухани мәдениетіне
қосылған мол үлес. Жазушыны жай ғана шолып өту ... ... Оның сн ... ... әдебиетіміздің төрінде орын алып тұр.
Зейін Шашкинді замандастары қазақтың “Чеховы” деп ... ... Ол ... төрт ... ... ... ... аз ғұмырында көп әс тындырып,
халқына асыл мұра ... ... ... Ол ... ... ... тек адал
еңбек пен әдебиетке арнаған адам. Зейін Шашкин қазақ прозасының ... ... ... ... өзіндік үлес қосқан жазушы. Жазушы
қазақ, орыс ... ... ... жұмыс істеген.
“Орыс тілін білуге ұмытылмайтын, оны рухани ... деп ... ... ... ... қояр ма ... Мен кесіп айта алам,
табылмайды. Бұл біздің үлкен жетістігіміз” деп ... ... ... ескеруімізге болады. Ал осындай дәлелге Ыбырай Алтынсарин “шын білім
беретін, пайдалы мәліметтер беретін, өзімізге ең жақын орыс – ... ... ұлт ... ... байланыс авторлық аударма.
“Думать, что вы
можете быть переводчиком
только потому,
что вы знаете два ... все ... ... что вы ... ... ... потому, что у вас
две руки”
Питер Трент
Авторлық аударма жасаған кезде аудармашы өзге тілді де, өз ... ... ... ... ... дәл, әрі сәтті шығуы осыған
байланысты.
Орыс ... ... ана ... ... ... күннен былай... әлем
көкжиегі мол ашылады, кең ашыла бастады деп ... шарт деп ұлы ... ... ... ... негізгі ерекшелігі олар аударманы
өз төл шығармасы ретінде аударуы. Авторлық аударма әр аудармашының қолынан
келе ... тума ... ... ол ... шығады, ал басқаларында
сәтті шықпай, ойды, мағынаны дұрыс бере ... ... ... орыс ... ... өзге ... де ... аударма іске асып жатады. Мысалы,
Бельгер немісшеден қазақшаға аударса, Ғалымжан ... ... ... ... ... аудармашы өзінше аударады, әр аудармашының өзіндік стилі болады.
Бірақ өзіндік стилі бола тұра, ол ... дәл, әрі ... бере ... ... ... ... әдебиетімізде ерекше орын алады. Соның
арқасында біздің аудармашыларымыздың беделі көтеріліп, ... ... ... ... аз емес. Солардың санатына кеп қосылған
авторлық аудармашыларымыздың тобына Зейін Шашкин мен ... ... ... шарт деп ұғамын.
Қолына қалам ұстаған әр азамат ана тілінің бай ... ... ... ... көрші ұлт тілдерінің де асыл қазынасынан ... ... ... білуі абзал – Бауыржан Момышұлы.
Шығарма қай ... ... да, ... ... ...
түпнұсқның қасиетін сақтай білу, сөйлемнің мазмұнын бүзбай, автордың стилін
сақтап, өте түсінікті әдеби тілмен көркемдетіп, аударылуы ... орны ... да ... Ол ... істе ... ... талант әркімге қона ... ... ... ... ... жоқ талантты өзіне дарыта алмайды” десе, ... ... ... адам ... тиіс. Себебі, ол кітаптағы ең басты
ерекшеліктерді тап басып танып, соны көрсетіп беруге ... ... ... ... Аударма өзі үлкен өнер, құндылық деп А.Илюшкин өз ... ... ...... ... В нем решаются не
только практические
задачи информационного,
просветительского плана
но и ... ... ... ... так и ... – в ... -
разных аспектах. Национальную
литературу
обогощает и приумножает не
только оригинальная,
но и переводная поэзия”.
З.Шашкин – қазақ тәржімашыларының ішіндегі ... ... көк ... ... ой – толғауы бар ерекше дарын иесі. Оның аударма саласында
атқарған еңбегі зор. ... ... ... ... ... кемелденіп
өскен, дүниежүзілік мәні бар әдебиетке аналды. Аударма – қазақ ... бір ... Сол ... ... айналысып, әдеби қазынамызды ... үлес ... ... аудармашының бірі – Зейін Шашкин.
Қазақтың көптеген ақын – жазушылары шығарма жазумен ғана шектелмей, ... ... ... ... де ... ... өз төл ... өте сәтті шыққан. Романдағы образдарды, жалпы шығарманың ... ... ... ... дәл және ... бере ... ... бірге
Роллан Сейсенбаев, Тәкен Әлімқұлов сынды жазушылар өз төл ... ... ... ... өзге ... ... да аударма
жасайды. Сан салалы ғаламдарда авторлық аударма ... ... ... ... иесі ... әдеби көркем шығарма т.б. қандай да болмасын
еңбек жазса, оны ... ... ... ... де, ... ... өзгерген
сайын оны қазақшаға аударуы керек ... ... ... өзге ... қазақшаға аударса, бұл авторлық аударма болады. Аудармашының ... ... ... ... сәтті шығуына, әрі ғылымның дамуына көп
үлес қосады.
Қай елде болмасын аударма тарихи дамудан ... ... ... ... жаңа ... ... ел мәдениетіндегі рухани өрлеудің жаңа ... ... қару ... ... ... ... ие. Аударма әр
дәуірдің идеялық – эстетикалық талаптарына сай орындалады. Аударма ... ... ... ... үшін ... ықпал етеді. Сөйтіп
әдебиеттің халықтар арасындағы пәрмендігі, қуаттылығы күшейе түседі.
Аударма бір ... ... ... мәңгілік дүние емес. Сондықтан аударма
үрдісі – көп ... ... ... ... дамуына, ел өркениетінің
өзгерістеріне орай ... ... ... береді. Уақыт өткен сайын
аудармашылық шеберлікте арта түспек. Осыған ... ... ... мен ... ... мен ... ... жаңарып,
толығып, дамып отырады. Бір шығарманың ... бір, екі ... ғана ... ... ... ... Бұл әдебиетте жиі қайталанатын үрдіс.
Әр аударма өз уақытының, заманының талабына сай ... ... ... - ... ... жаңа ... сай үздік үлгісін жасай
алған жағдайда, ол ... ... ... әдеби құбылысқа
айналады. Нағыз үздік аударма өз уақытының ғана емес, келер ... ... ... ... ... ... игілігі болып қалады.
А.И.Гитович: “Немістен аударатын аудармашының қалай дегенде де жарым
жартылай неміс ... ... ... Г.Бельгер “Қазақты аударатын аудармашы да
жартылай қазақ болуы ... Іс ... бұл ... жетудің алғашқы
қадамы” деген тұжырым айтады.
Ю.Левик сөзімен айтқанда: “Аударма халықаралық мәдени тіршілік көзі
ретінде әдебиеттің өзінің негіз ... ... ... “аударма басқа
ұлттардың әдебиетін қабылдаудың негізгі қыры”. Аудармашы шығарманы дүниеге
әкелген ... ... сол ... ... ... сол ... болмыс бітімін, ой өрісін, салт дәстүрін, қоғамдағы даму
деңгейін жеткілікті білуі тиіс.
Қорытынды
Аудармашылық - ... ... ... ... қазір көлденең
адамдардың «кәсіпшілік» ететін ермегі емес, ... ... ... ... ... күшті құралы.
Аудармашы екі тілді жетік білумен қатар, әрі ақын, әрі, жазушы, ... ... ... Аударма сапасы оның талантына, біліміне, жалпы ... және ... ... ... аударма
халқымыздың дүние ... ой - ... ... ... - ... ... саясаткер ретінде қандай ірі тұлға
болса, ... ... де ... орны бар, ... ... бір ... ... дарын иесі. Ол жасаған аудармалар ... ... ... ... мен мәдениетін білуге деген ынтасы мен
тілегін тудырды. Сөйтіп төл әдебиетін ... ... ... ... ... ... ... пайымдау барысында, біз мынадай
қорытындыларға қол ... ... ... ... ... әрі өте тиянақты ... ... ... табиғатына, салалық бағыттарына қарай әрқилы
тәржімалау тәсілдерін қолдана ... ... ... ... ... өз ... үлкен жауапкершілікпен қараған адам. Оның аударылған
дүниелері нағыз ... ... ... ... мен ... ... сөз зергерінің туындысы екенін ... ... ... ... оның ... ... көрініп түрады.
Түпнұсқадағы автор ойын, идеясын түгел жеткізеді. Сөйлем ... мен ... ... ... ... Тіпті төл шығармадағы
пунктуация аудармада да өз ... ... ... барлығы оның орыс және ... ... ... ... білуінің, ... ... деп ... ... ... барлық жанрында: проза, поэзия,
драматургияда ... ... ... ... ... ... ... біз
Р.Сейсенбаевтің проза, поэзия, ... ... ... тырыстық.
Тілі жатық, шешен сөзге бай, ұшқыр жазушы аударған еңбектерінен үлкен
ізденіс ізін анық көреміз. Әлем ... ... мол ... ... ... ... көңіл бөлген. Біздің
ойымызша әдебиеттің осы жанр ... ... ... өзінің аудармашылық
шеберлігін анық көрсете алды. Бұлардың әрбірінен аудармашы ... ... әр ... саласынан хабары бары, таным деңгейі танылады.
4) ... ... ... ... ... ... ... көбірек қолданғанын байқаймыз. Ол аударған классикалық шығармалар
түпнұсқадан еш ауытқымаған. Өз тарапынан бөгде сөздер, ... ... жоқ. ... ... ... ... ... аттары, жер -
су атаулары өзгеріссіз қалдырылған. Тағы бір байқағанымыз - жазушы сөзбе -
сөз, ... - ... ... ... мен сөйлемдерді сірестіріп алмайды.
Қорыта келгенде, Р.Сейсенбиев - шебер аудармашы. Оның аудармашылық
шеберлігі оның кез - ... ... ... ... орыс пен ... ... ... бшуі нәтижесінде, әлем
әдебиеті мен қазақ әдебитінің байланысы нығая түсті.
Р.Сейсенбиев ... ... ... ... ... жазушы,
аудармашы. Оның осы күнге дейі зерттелмей келе жатқан тәржімалық мүрасы -
арнайы, жан - ... ... ... ... ... ... өз ... тіршілік етеді. Әрине, ол сол ... ... оның ... даму ... ... түрде байланыста
және басқа халықгар әдебиетімен қарым-қатынаста болады. Осы қарым-қатынас
ішінде аударманың орны ... ... ... ... шығармашылық
жолында дүниетанымдық қорының баға жетпес көзі ... ... ... ... өнер ... ... ... шығармашылығы, сол
секідді ұлттық төл әдебиеттің ... үшін ... ... ... ... ... ... Бұл жөнінде немістің ұлы ақыны
Иоганнес Бехердің мынадай сөздерін айтуға болады: "Мәнді (құнарлы) ... ... ... аударма әдебиетсіз болуы мүмкін емес" .
Аударма біздің ана тіліміздің ... ... ... ... ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге балама ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі асыл сөз байлықтарын шебер
пайдалануға тырысады. Ескіріп бара жатқан көне ... ... ... ... әдеби тіліміздің қорына жаңа сөз тіркестері, көркем сөз
баламалары қосылып ... ... ... жаңа ... ... енгізіп
қана қоймай, күн сайын аударылып жатқан ... көп ... ... аясын кеңейтіп, қолдану нәтижесінде тұрақтандыруға халықтың ойы
мен тіл байлығын ... сол ... ... ... ... себепші
болады.
Аударма мәдениеттілігінің жоғары деңгейін ... ... ... және оның ... ... сипатын жасауға мүмкіндігін
тудырады .
Орыс сыншысы, төңкерісшіл-демократ Н. Г. ... осы ... ... жаңа Еуропа халықгарының халықгық сана-сезімі немесе
ағарту салаларының және ... ... ... білу талғамының өсуі
үшін айтарлықгай рөл атқарған. Сол себептен тарихи-әдеби шығармалар аударма
әдебиетке барынша көп көңіл ... ғана ... ... ... ... аударма көркем шығармашылықтың өзгеше бір саласы болып табылады.
Шығармашылықтың бұл түрінде өзіңдікі өзгемен салыстырылады, жарысады, ... ... ... ... қайта жасау, өз әдебиетінде ана
тілінде жаңа қорлар ашу және жаңа тың ... ... ... ... ... ... біз аударма ісімен байланысы бар адамдардан әлемдік ... ... ... ... мен ... кайсысы маңызды деп сүрасақ,
бәрі бір ауыздан түпнұсқа деп жауап қайтарары дауысыз. Аудармаға ... сый мен ... бола тұра біз ... маңыздырақ көреміз. Аударма
әдебиетті қосымша әдеби құбылыс ретінде қарап, көркемдік ... мен ... ... ... ... деп ... Әйтседе, аударма
түпнұсқаны алмастыра алады. Казіргі мәдени алмасу дәрежесіне сай, ... ... ... мәнді көркем туынды екінші бір тілге аударылған кезде сол құнды
да ... ... ... ... ... ... Ал
"аударылмаған көркем шығарма өз төл әдебиетінде белгілі бір ... ... де, ... өте келе ... ... ... із
қалдырмайды" деп жазады Ю.Левин "Аударма және әдебиет" атты мақаласында.
Сонымен ... ол ... ... ... ... ... негізгі
көзі - аудармалар болмаған жағдайда ойға сыйымсыз, ақылға қонымсыз екенін
атап көрсетеді.
Шынында да, ... ... ... атаулының танымдық-рухани алмасуы
нәтижесінде мәдениет пен өркениеттің дамуына, адам баласының эстетикалық
көркемдікке қол жеткізуіне, санамыздың ... ... жол ... ... ... адам баласын көптен толғандырып келе ... мәні бар ... ... Оның әр ... қиыншылықтарына
байланысты, тіпті, біртілде жасалған көркем шығарманы екінші тілде толық
жеткізуге бола ма, ... ма ... ... ... ... ... көп заманнан бері айтысын үзген емес.
Аударма теориясын зерттеуші А.В.Федоров "Введение в теорию перевода"
деген кітабында осы мәселеге байланысты ... көне ... ... әр ... ... тоқтап өтеді. Олардың ішінде "шығарманың аударылғаны -
өлгені" дейтін скептиктер де, "аударғанда шығарманың ... ... ... ... қана қою ... бәрі бір оның ... бояуын жеткізу мүмкін
емес" дейтін енжарлар да, "түпнұсқаның әрбір сөзін, тыныс белгілеріне дейін
айнытпай орын-орнына дәл қоймаса ... ... ... де ... ... пікірлер де бар.
Қалайда сол ескі заманның өзінде-ақ прогресшіл ұлы жазушылар ... ... ... ... ... ... бір тілден екінші
тілге аударып жеткізуге болатындығын өз ... ... ... ... ең ... ... ол екі ... де барынша жақсы
білуге тиіс. Оның үстіне өзі тіл сырын, сөз ... ... ... ... ... қарап, өрбір көрініс пен құбылысты көркем
образдылық тұрғысынан ұғына ... ... ... ойы ... жаны ... те
сезімтал, ақындық жазушылық дарынның иесі болуы керек.
"На массу читателей действует одно ... ... ... ... ... дар, ... ... самая
взыскательная добросовестность тут недостаточна", - дейді Тургенев.
Көркем шығарманың әлем әдебиетіне енуі аудармасыз мүмкін емес ... да ... ... ... бұл екі ... ... тек ... тиіс. Егіз көркем туындының қайсысы ... ... ... ... ... ... қай ... болмасын, ол адамзат болмысына
қалай әсер ... ... даму ... ... рөл атқарады деген мәселе
ойландырғаны жөн секілді.
Аударма ісінің майталман шебері, қазақ және орыс тілдеріне, өзбек және
француз тілдеріне ... ... ... ... ... ... ... пікірлер айтқан Х.Өзденбаевтың аудармашылық өнері мен
шеберлігі арнайы зерттеу ... ... ... Өзінің үзақ жылғы
аудармашылық еңбегіңде тәржімашы М.Шолоховтың, И.Гончаровтың, ... ... тағы ... ... ... ... ... оқырмандарына ана ... ... ... окуға мүмкіндік туғызды.
3.Шашкин - жаңа заманның, жаңа ... ... ... ... төңкерісінің әкелген жаңа ұрпақтың сом тұлғасын мүсіндеуші суреткер.
Жазушы Зейін Шашкиннің өмірі мен ... ... ... ... ... ... алар ... саралау - өнер қазынасын ... ... ... ... парыз. Оның сан салалы, кұнарлы мұрасын
талдап зерттеу, игеру жұмысы енді ғана басталды. Біз өз еңбегімізді ... ... осы игі ... өтеу жолындағы алғашқы қадам деп ... ... ... сара ... ғылыми пікір бірер ... ... ... ... азамат, жазушы Зейін ... - ... ... ... ... ... өзекті мәселелерін көтере отырып, заман сырын,
замандас келбетін ... ... ... Бұл - ... ... игі жемісі, азаматтык ескерткіші, әдебиетіміздің, халқымыздың
игілігі.
З.Шашкин ... ... ... ... ... жаңашылдык, сипатымен ғана емес, ... ... де ... ... «Әдебиетке әр жазушы өз стилімен келуі керек
қой» дейді ол. З.Шашкин төл ... ... ... ... өзінше көркемдік тәсілдер қолдануға, әсіреқызыл, жалтырақ сөзге
үйірлік, шұбалаңқылык, секілді ескі ... ... ... ... ... аз ... көп ойды ... оқиға қоюлығы, сюжет ширақтығы
секілді екпінді, публицистикамен. төркіндес стильді әкелуге әрекет етті. Өз
шығармаларында ол ішкі ... пен ішкі ... ... ... тырысты.
Портрет, пейзаж беруде де жазушының өз ерекшеліктері, ізденістері бар.
З.Шашкин шығармашылығы - мазмұн жағынан болсын, көркемдік сипаттары
жағынан ... ... ... ... ... ... Оның атап ... бірсыпыра игі табыстармен қоса кемістіктері де баршылық. ... ерте ... ... ... ... одан ... уақыт
қол үзуге мәжбүр болды, өмірінің көбі кетіп, азы қалған шагында халқына
көрген-түйгендерін қайткенде тезірек айтып ... ... ... байланысты
әрі тың тақырыптарға бірінші болып, жедел килігуіне, сондай-ақ жақа әдеби
формаларға ... ... ... ... ... шықпаған кездері де жоқ емес-ті. З.Шашкин творчествосының
осындай ерекшелік қасиеттерін М. Әуезов өте дұрыс ... ... ... ... оның ... ... туған халқына,
ісіне, қоғамның жаңа ... ... ... игі қызмет етуде. Екі
аудармашыныңда жұмыстарына ... баға ... ... ... ... тізімі.
1.Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – Алматы: Жазушы, 1987. – 232б.
2. Пушкин А.С. Собрание сочинений. – М. ... 1987. – Т.5. – ... ... ... ...... Ана ... 1996. – 240б.
4. Хасанов Б. Казахско – русское двуязычие. – ... ... ... ... 196с.
5. Федоров А. Искусство перевода и ... ... – Л: ... 1983. – ... ... С. ... ... толғау. – Алматы: Жазушы, 1973. – 354б.
7. Кусаинова А. Созревшее молодое вино. Новое поколение, 1999. 10 дек
8. Нарымбетов С. Жас ... 1996, 15 ... ... Т. ... ... ... сипаты.// Ақиқат. – 2004
№2
10. Шашкин З. Астана ақшамы, 1999, 30 маусым.
11. Абдыханов У. ... ... ... (о творчестве Р.Сейсенбаева)
Простор, 2002, №5 – 117с.
12. Артемьева Р. Дарить ... мир. ... с ... ... Столичная жизнь, 2005, 18 август №33 – 5с.
13. Омарова Ш. Ізденіс. Поиск. сер.гум.наука. 2001, - №4-5-70с.
14. Дәулетпаев М. ... ... ... ... 1936, 17 ... Сейсенбаев Р. Өзімді іздеп жүрмін. Алматы: Жалын, 1978 – 5б.
16. Вестник КазГУ сер. ... 1997, №13 – 77 – ... ... Г. ... 1994 №3 – 181 -200с.
18. Сейсенбаев Р. Аманат 2005 №5 – 86с.
19. Гачев Г. Каз. правда. 1994,24сен.
20. Құлмұхамед М. ... ... 1981, 19 ... ... Н. ... 1994, 23 ... ... Р. Мертвые бродят в песках. Аманат, 2001 №2-4.
23. Хон Л. ... 2004 №4 – 206 ... ... Н.К. ... 2005 №5 – ... Аубакирова Ж. Уроки писателя: о писателе Р.Сейсенбаева // Веч.Астана,
-2002, 12 окт -5с.
26. Вестник КазГУ сер.филол. – 1991,№1 – ... ... Г. ... ... Каз. ... 1994, 30август.
28. Димов И. Деловой мир. 1994, 17дек – 8с.
29. Есімов Ғ. Қазақ ... 1986,20 ... ... Е. ... с живым классиком о писателе Р.Сейсенбаева.
Книголюб, 2005 №3 – ... ... Б. ... 1982 №1 – ... ... ... 1996 ... Шүкіров С. Қазақ әдебиеті, 1977, 15 июль.
34. Сейсенбаев Р. Аңсау. Алматы: Жазушы, 1975
35. Сейсенбаев Р. ... ... жаз еді. ... ... ... ... Р. Дни декабря. Москва: Известие, 1986
37. Сейсенбаев Р. Всего одна ночь. Москва: Советский писатель, 1980
38. Сейсенбаев Р. Өзімді ... ... ... ... ... ... Р. ... крик. Москва: Советский писатель, 1986
40. Тебегенов Т. З.Шашкин шығармашылығының ұлттық сипаты. Ақиқат, 2004 ... 63 – ... ... Т. Зерделі ойдың зергері. Қазақстан мұғалімі, 2003, 28 ақпан
№4 – 5 – ... ... Ш. ... ... 2003, 17 қаңтар.
43. Әдібаев Қ. З.Шашкинді өлтірген кім. Қазақ ... 2002, 22 ... ... М. Қазақ әдебиеті, 2002, 6 желтоқсан.
45. Жұмабек А. Арқа ажары. 2002, 21 желтоқсан.
46. ... Ә. ... ... 2002, 22 ... ... Д. Асқар тауым еді. Жұлдыз, 2002 №11 – ... ... Т. ... дарын. Қызыл ту, 1983, 27 қаңтар.
49. Ауезов М. Простор.1961 №9 – ... ... Г. ... 2000 №8 – ... ... ... сер. ... 2004 №1 – 30-33с.
52. Ауезов М. З.Шашкин. Қазақ әдебиеті, 1968, 30 июнь.
53. Ахметова А. Столичная ... 2002, 5дек. – ... ... А. ... 2005, 6 ...... ... П. Простор. 1962 №12 – 103с.
56.Қазыбек Г.Қ. Аударматануға кіріспе. Алматы: Қазақ унивнрситеті, 2004
57. Тұрарбеков З. ... ... ... мен ... ... ... ... Талжанов С. Аударма – үлкен өнер. Қазақ әдебиеті, 1967, 14 сәуір.
59. ... Г. ... ... ... ... 1967, 14 сәуір.
60. Алпыспаев Қ.Қ. Қазыбек Г.Қ. Қазақ ... ... ... ... ... ... 2001 – ... Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері. Алматы: ...... ... Ә. ... ... 1996, 5 ... ... Шашкин З. Таңдамалы шығармалар 6 томдық. Повестер, әңгімелер, 1972
64 Шашкин З. Темірқазық. Повесть. 1959
65 Шашкин З. Теміртау. ... ... ... ... ... 60 жыл ... кітапханаларға арналған метод.
материалдар. Алматы, 1972
67. Тарақов Ә. С. Аударма психологиясы және ... ... ... ... ... – асыл ... . ... 1962, №7
69. Бельгер Г. Аударма ахуалы ойлантады. Қазақ әдебиеті, 1980 – 14б.
70. ... Р. ...... ... ... 1984, 2 ...

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2285

^