Міржақып Дулатов [ 4 бет ]

Жоспар

(1885-1935)
XX ғасырдың басындағы қазақтың ағартушылық, демократтық бағыттағы оқыған азаматтарының бipi — талантты қаламгер, қоғам қайраткері Міржақып Дулатов еді. Аумалы-төкпелі заманда елдің болашағы үшін атқарған күреске толы кызметімен де, шығармашылық мұрасымен де ол халқына аяулы, еліне құрметті. Міржақып қоғамда да, әдебиетте де халқының тәуелсіздігін бірінші кезекке қойды. Өз шығармаларында туған елін оятуға ұмтылды. Алаш қозғалысының белсенді қайраткері болды. Сол себепті де М. Дулатовтың есімі мен әдеби мұрасы туралы кеңес өкіметі тұсында айтуға да, жазуға да тыйым салынды. Тек Қазақстан өз тәуелсіздігін алған тұста ғана Міржақып халқына қайтьш оралды. Eciмі де, шығармашылық мұрасы да толық ақталды. 1991 жылы шығармалары жеке кітап болып оқырманға жетті.
Өмір жолы. Міржақып Дулатов 1885 жылы 25 қарашада қaзipri Қостанай облысының Жанкелдин ауданына қарасты "Қызбел" ауылында дүниеге келеді. Әкесі Дулат өзіне жетерлік дәулеті, ескіше сауаты бар адам болады. Балаларын жастайынан оқуға береді. Алғашқыда бала Міржақып ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Молдадан екі жыл оқығаннан кейін, 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс алады. Бұл мектеп Міржақьштыц білімін толықтырумен қатар, азамат ретінде қалыптасуына да аса зор ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсарин іргетасын қалаған оқу орнының, дәлірек айтқанда, Торғай қаласындағы уездік орыс-қазақ мектебінің тулегі болатын. Өз шәкірттеріне де ол осы рухта тәлім-тәрбие, терең білім береді.
Екі жасында анасынан, он екі жасында әкесінен айырылып, жетім қалған Міржақып бұдан кейін Асқар деген ағасының тәрбиесінде болады. 1902 жылы, уездік мектепті бітірген соң, еңбекке араласады. Біраз жыл ауыл мектептерінде бала оқытады.
Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ даласында күрт күшейтіп, қалың елге тізесін қатты батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол кездегі қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы азаматтарына қозғау салды. Наразылық туды. Күресудің жолдары қарастырылып жатты. Оның негізгі жолы ретінде оқуға, білім алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте халық саяси құбылысқа айналып, ел ішінде отаршыл саясатқа қарсы



Дисциплина: Әдебиет
Тип работы: Материал

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 200 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
(1885-1935)
XX ғасырдың басындағы қазақтың ағартушылық, демократтық бағыттағы ... ... бipi -- ... ... ... қайраткері Міржақып Дулатов еді. Аумалы-төкпелі заманда елдің болашағы үшін атқарған күреске толы кызметімен де, ... ... де ол ... ... ... құрметті. Міржақып қоғамда да, әдебиетте де халқының ... ... ... ... Өз шығармаларында туған елін оятуға ұмтылды. Алаш қозғалысының белсенді қайраткері болды. Сол себепті де М. Дулатовтың есімі мен ... ... ... ... ... ... айтуға да, жазуға да тыйым салынды. Тек Қазақстан өз тәуелсіздігін алған тұста ғана ... ... ... ... Eciмі де, ... ... да ... ақталды. 1991 жылы шығармалары жеке кітап болып оқырманға ... ... ... ... ... 1885 жылы 25 ... қaзipri Қостанай облысының Жанкелдин ауданына қарасты "Қызбел" ауылында дүниеге келеді. Әкесі Дулат ... ... ... ескіше сауаты бар адам болады. Балаларын жастайынан оқуға береді. Алғашқыда бала ... ауыл ... ... хат ... ... екі жыл ... кейін, 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс алады. Бұл мектеп Міржақьштыц білімін толықтырумен ... ... ... ... да аса зор ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсарин ... ... оқу ... ... ... ... ... уездік орыс-қазақ мектебінің тулегі болатын. Өз шәкірттеріне де ол осы ... ... ... ... ... ... жасында анасынан, он екі жасында әкесінен айырылып, жетім қалған Міржақып бұдан кейін Асқар ... ... ... ... 1902 жылы, уездік мектепті бітірген соң, еңбекке араласады. Біраз жыл ауыл мектептерінде бала оқытады.
Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты ... ... күрт ... қалың елге тізесін қатты батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол ... ... көзі ... ... ... азаматтарына қозғау салды. Наразылық туды. Күресудің ... ... ... Оның ... жолы ... ... ... алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте халық саяси құбылысқа айналып, ел ішінде отаршыл саясатқа қарсы ұлт-азаттық идеялары ... ... ... де ... буржуазиялық-демократиялық дүмпудің қарсаңында болатын.
Міне, осындай күрделі кезеңде, 1904 жылы Міржақып Омбы қаласына келеді. Осында ұлт ... ... ... ... ... ... ... уақытта біpi -- ұстаз, бipi -- ізбасары ретінде жұптарын жазбайды. 1905 жылы Міржақып А. Байтұрсыновпен бipre ... ... ... қатысады. 1905 жылы патша өкіметіне қазақ халкының атынан петиция жазушылардың қатарында болады.
1906 жылы Петербургке барып қайтады. Бұл сапарынан ол ... ... ғана ... ... ақын ... оралады. 1907 жылы Петербургте шыққан "Серке" газетіне "Жастарға" ... ... ... ... ... мақсатымыз" деген мақала жариялайды. Мақалада Міржақьш қазақ халқының басындағы қиын жағдайдың анық себептерін саралап, отарлық саясатты ... ... ... ... ... ... ... бүркеншік аттың иесін таба алмайды. 1909 жылы Петербургте М. Дулатовтың "Оян, қазақ!" атты өлеңдер жинағы ... ... Бұл ... та ... әкімшілігінің қуғындауына ұшырайды.
1913 жылы ол Ахмет Байтұрсыновпен бipre "Қазақ" газетін шығарып, ... ... ... ... белсене араласады. 1920 жылы Ташкентке келіп, сондағы "Ақ жол" газетінде қызмет атқарады. 1922 жылы жазықсыз қамауға алынады. Түрмеден ... соң, ... жылы ... ... ... ... болады. 1928 жылдың аяғында бip топ қазақ зиялыларымен бipre қамауға алынады да, он жылға сотталып, 1935 жылы ... ... ... ... ... Міржақып Дулатов -- әдебиеттің әр түрлі жанрына қалам тартқан қаламгер. Алғашқы кітабы -- "Оян, ... ... ... ... ... жарық көрген өлең жинағы. Одан кейін 1913 жылы Орьнборда "Азамат", ал 1915 жылы ... атты ... ... басыльш шығады. Ақын өлеңдерінің басты такырыбы -- ел тағдыры болды. ... ... "Оян, ... ... ... ... қолдан-қолға тез тарап кетеді. Қайта басылады. Кітаптың нeriзгi мазмұньн ... ... ... ... ... өлеңдер құрады. Сол себепті де кітап тұтқындалып, авторы құғынға ұшырайды.
Өзінің шығармашылық жолын ә дегеннен ... ... ... проза жанрына да қалам сілтейді. 1910 жылы оның осы жанрдағы туындысы "Бақытсыз Жамал" романы Қазан қаласында басыльш шықты. Бұл - ... ... таза ... ... үлгісінде туған тұңгыш роман еді. Кітап 1914 жылы екінші peт басылды.
Бұл жылдары Міржақып ... ... мен ... ... 1922 жылы ... екі ... тұратын "Есеп кұралы" оқулығын бастырады. "Балқия" пьесасын ...
М. ... ... ... ... ... ... кезінен бастап кеңінен жариялана бастады. 1991 жылы шығармаларының бip томдық, ал 1996-1997 жылдары екі ... ... ... ... М. ... ... жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізіліп, бірқатар кітаптар мен мақалалар жарияланды.
Өлеңдері. Өзінің алғашқы өлеңдерінен бастап туған халқының ... ... мен ... сырына үңіліп, оның әлеуметтік тамырын әшкерелеуді мақсат еткен ақын ... "Оян, ... атты ... ... жинағьн мынандай өлең жолдарымен бастайды:
Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты,
Өткізбей қараңғыда бекер жасты.
Жер кeттi, дін нашарлап, хал ... боп, ... енді жату ... ты. ... ... ... саясаты, қазақ жұртының хал-жағдайы, өнер-білімнің аздығы, басқа да ... ... осы төрт ... ... ... секілді. Онын үстіне бұл жолдарды Міржақып шығармашылығының өне бойына тартылған темірқазық, идеяның басты бағдардың көрінісі деуге де болады. Ақын үшін ... ... ... асқан мәртебелі тақырып жоқ. Көп өлеңдерінде ол қазақ елінің ауыртпалықтағы, отарлық езгідегі жағдайын баяндай келіп, елдің мүддесіне қызмет ету -- әpбip ... ... ... тұжырым жасайды. Атап айтқанда, "Қазақ халқының бұрынғы һәм бүгінгі халі", "Таршылық халіміз ... аз ... ... ... ... ... ру басшыларына", "Атқамінер сұмдарға", тәрізді өлеңдерінде қазақ қоғамының сипаты, ондағы адамдар психологиясы, соларды көрген ақынның өкінішті күйі анық ... ... сол ... ... бipi -- ... ... ... қарағанда "Шағым" өлеңі ақынның аз ғана сәттік көңіл күйінен туған ... ... де ... жеке ... ... гөpi әлеуметтік ой басым жатыр. Ел ішіндегі білімсіздік, бойкүйездік, жалқаулық, енжарлық, алауыздық тәрізді тольш жатқан кеселдерді көре тұрып, ақын ... ... ... ... ... қашан шығар қадалған оқ,
Жандырған жанды нахақ сөнер ме шоқ?
Қажыған қам көңілді бip көтерер
Жанымда жан ашитын адам да жоқ, -- ... ... өзі ... ... тұрмысындағы әлгіндей керітартпа кемшіліктер оның жүрегіне оқ болып қадалады. Сондай ... ... ... ... болатын, тірек болатын адам іздейді. Таппай көңілі құлазиды. Дегенмен ақынның мұңы ... ... ... кетпейді. Өлеңінің соңында: "Әділдік аста қалған еш күні жоқ", -- деп, түптің түбінде ... ... ... Сол ... өзінің бар күшін, өмірін аямайтынын былайша жеткізеді:
Мен біткен ойпаң жерге аласа ағаш,
Емеспін жемісі көп тамаша ағаш ... ... ... мен ... --
Пайдалан шаруаңа жараса, алаш!
Аталған өлең азамат ақынның алдына қойған мақсатын қаншалықты ... ... ... Ақынның мақсаты -- халқының тағдырына ара түсу, елі үшін еңбек етуге, бел буу. Сол ... де ... ... ел ... ... әділетсіздікті әшкерелейді, олардан арылудың жолын іздейді. Мәселен, "Таршылық халіміз хақында аз мінәжат" өлеңінде қазақ ... ... ... ондағы ішкен-жегенге мәз, жайбарақат тіршіліктің беті ашылады. Ел ішіндегі бірліктің, ынтымақ пен бірауыздылықтың жоқтығын айта отырып, ақын ел билеу жүйесіндегі ... пен ... ... ... ... осы ... азаматтық, әлеуметтік сарындағы өлеңдерінің тақырыбы да, айтар ойы да, кұрылысы да, айтылу ерекшеліктері де әр алуан. Ақын ... ... ... ... мен ... толғаса, бірде жастарды оқу-білімге шақырған насихат айтады немесе күнделікті өмірдегі ... ... ... ... ... ал енді бірде патша өкіметінің озбыр саясатын, ел билеушілердің әділетсіздігін сынайды.
Міржақьш қаламынан туған ... де ... ... -- ... ... Ақын халқына қарата сөйлеп, оның өткендегі өмірін есіне түсіріп, жақсы мен жаманды, кешегі мен бүгінгіні салыстыра отырып, ... ... ... ... ... ... ... күні кеше төскейі төрт түлік малға толған бетегелі ... онда ... ... ... ... әсем ... ел ... ақылды хандар мен билерді еске алады.
Салтанат Сарыарқада кұрған ... ... ... кеше күнің қайда? --
деп келш, ел ... ... ... ... ... мен елін, жерін қорғайтын ерлер, ақылдың кені іспетті дана қарияларын іздейді. Солар бар жерде елдің берекесі де артык ... ... өмір ... ... емес. Би -- парашыл, қарттары -- қарау. Бірлік жоқ, алауыздық үстем. Ақын осыған өкінеді.
Алашым, ... ... без ... ... ... ... бермес, білгенге ермес.
Қой бағьш қасқыр қашан опа қылған,
Көре бер өз бетіңмен ... ... -- деп, ... ... ... ... Қойды қасқырға бақтырғандай әділетсіз заманның жайын түсіндіреді. Ел ... ... ... өз ... күн көру қажеттігін айтады.
Мiржақып ел ішіндегі кемшіліктерді әшкерелей отырып, халқына одан ... ... ... ... "Шәкірт", "Насихат ғумумия" тәрізді бірқатар өлеңдерінде өнер мен білім жинаудың пайдасын бipiншi кезекке қояды. Tіпті адамгершіліктің өзі ... ... ... ... ой ...

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2149

^