ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ [ 22 бет ]

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ..............................................................................................................4
1 ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ................................................................................5
1.1 Пестицидтердің түрлері мен топтары........................................................5
1.2 Пестицидтерді зиянды өлшемдері және қауіптілік дәрежесі бойынша жіктеу...........................................................................................................10
1.3 Пестицидтерді қолданудың экологиялық проблемалары және олардың адам организміне әсері...............................................................................11
1.4 Топырақтың ластануын бақылау..............................................................15
2 ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА АҒЗАЛАР САНЫН РЕТТЕУДІҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ...................................................................................18
2.1 Пестицидтер айналымында қоршаған ортаның қауіпсіздігін сақтау жолдары.......................................................................................................18
2.2 Пестицидсіз технологиялар.......................................................................22
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................................26
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..............................................................................................................4
* ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ................................................................................5
+ Пестицидтердің түрлері мен топтары........................................................5
+ Пестицидтерді зиянды өлшемдері және қауіптілік ... ... ... ... ... ... проблемалары және олардың адам организміне әсері...............................................................................11
+ Топырақтың ластануын бақылау..............................................................15
* ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА АҒЗАЛАР САНЫН ... ... ... ... ... қоршаған ортаның қауіпсіздігін сақтау жолдары.......................................................................................................18
+ Пестицидсіз технологиялар.......................................................................22
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................................26
КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі: Соңғы кездері адам саны жыл сайын өсуді ... ... ... ... мыңжылдықта, яғни 2050-жылы адамзат баласының саны 9,2 миллиардқа жетеді деген болжам бар. Бұл жағдай біздің пла - ... ... ... - ... ... ... ... Сон - дықтан, біз ауыл шаруашылығы өнімдерінің қосымша көздерін іздестіруге мәжбүр боламыз.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік қоры ... ... ... ... ... ауыл ... ... өнімділігі зиянды организмдер әсерінен 35%, оның ішінде зиянкестерден 13,8%, ... 12% және ... ... 9,2% ... екен. Өнімділіктің тікелей азаюымен қатар, олардың сапасы да на - шарлап, өнім - ді ... ке - ... оны 10-12% тағы да ... ... Ауыл ... ... - нің қосымша көздерін арттырудың бірден бір жолы - ол зиянды орга - низмдердің ... ... - ша мен ... ... кері ... күрт ... немесе біржолата жою болып табылады. Бірақ, оларды жою барысында өнімнің сапасы мен құрамына зиянын тигізбеу басты мәселелердің қатарында.
Пестицидтерді дұрыс ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мен адам денсаулығына кері әсері болмайды. Дегенмен, оларды ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық жағдайларда сақталмайтыны белгілі. Осы мәселелерді анықтау, талдау және ... мен оны ... ... білуі өзекті мәселелердің бірі.
Жұмыстың мақсаты: Пестицидтерді қолданудың экологиялық проблемаларын анықтап, олардың ең тиімді технологияларын негіздеу.
Жұмыстың міндеті:
- Пестицидтердің адам ... ... ... ... ... тіршілігін бұзбай, топырақтың, судың, ауаның, ауыл шаруашылығы дақылдары өнімдерінің пестицидтермен ластануын болдырмай, пестицидсіз ... ... ... құрылымы: кіріспеден, екі негізгі бөлімнен, 2 кестеден, 4 суреттен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
* ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ... ... ... ... мен ... ... pestis - ... ауру, caedo - өлтіремін деген сөздерінен шыққан) - өсімдік зиянкестері мен ауруларына, арамшөптерге, мақта, жүн, ... ... ... зиянкестеріне, жануарлар эктопаразиттеріне, адам мен жануарларға ауру тарататын организмдерге қарсы қолданылатын ... ... Бұл ... ... ... яғни тірі ағзалар мен тұтас алғандағы биосфера үшін бөгде заттар болып табылады [1].
Пестицидтерді пайдалану ауылшаруашылық өнімдерін 18-20% сақтайды. Қазіргі ... ... көп ... ... ... мен ... зияны тиіп жатыр. Оларды пайдаланбай өнім алуға мүмкіндік жоқ, себебі зиянкестер өте ... ... ... ... бір ... тез бейімделетін және ол қасиетін ұрпағына бере алатын қабілеті бар. Сондықтан пестицидтерді ... ... ... ... ... алу ... ... химиялық қосылыстар - пестицидтердің қоршаған ортаға әсері зиянды және қауіптілігі жоғары.
Пестицидтердің түрі өте көп. ... мына ... ... ... жою үшін ... - ... бунақденелілер - инсектицидтер, саңырауқұлақтар - ... ... - ... ... - альгицидтер және т.б [2].
Соның ішінде гербицидтерге тоқтала кетейік. Гербицидтер ... - ... жою үшін ... ... қосылыстар. Олар өсімдіктерге әсер етуіне қарай екі топқа бөлінеді: өсімдіктердің барлық түріне жаппай әсер ететіндер және өсімдіктердің тек бір ... ғана әсер ... ... ... зиян келтірмейтін талғамдылар. Біріншісі, өндіріс орындарының айналасындағы, ормандардың ағаш кесілетін бөлігіндегі, темір және тас жолдардағы, тоғандар мен ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді арамшөптерден тазарту үшін қолданылады. Гербицидтер өсімдіктерге әсері және қолдану әдісіне байланысты тікелей жойғыш және ... ... ... ... ... - өсімдік тіндерін тікелей уландырады, өсімдік тез солып, ... ... - ... ... мен ... ... ... өн бойына тарап, уландырады, олардың тамыры ұзын және көп жылдық арамшөптерге қарсы қолданылады. Тікелей жойғыш және ... ... ... ... өсімдіктің сабағына бүркеді. Гербицидтер ретінде органикалық және анорганикалық заттар қолданылады. Кейде бірнеше гербицидтерді ... ... ... әр ... жою үшін ... ... ... қасиеттері бар 1000-нан аса қосылыстар белгілі (1-кесте). ... ... ... ... ... жұққыш ұнтақ, концентратты эмульсия түрінде дайындайды.
1-кесте - Гербицидтер
Саудалық ... ... ... ... ... мерзiмi (айы, жылы)
Қолдану мөлшерi (л/га, кг/га)
Дақыл, өңдеу нысаны
Арам шөптер
Өңдеу мерзiмi, шектелуi, тәсiлi ... ... ... ... бүрку мезгiлi
( ) бүрку еселiгiнiң максималдығы
АВАДЕКС БВ, 48 % к.э.
(триаллат)
Монсанто, АҚШ
П - 3
12.2012 ж.
1.7-3.4
Жаздық бидай, ... ... ... ... ... ... ... шыққанға (тез арада сiңiру) дейiн топыраққа бүрку
- (1)
АМИНОПИЕЛИК 600 SL, с.е.(диметиламиндiтұзы 2,4-Д) ... С.А., ... П - 4 02.2006 ... ... ... және арпа ... және ... қосжарнақты арамшөптер
Егiстi дақылдың түптену кезеңiнде бүрку
- (1)
АРСЕНАЛ, 25 % с.к.
(имазапир)
БАСФ Агрокемикал ... Б.В., ... ... - ... ж.
2.0-2.5
Ауыл шаруашылығына пайдаланбайтын (электр желiсi қарауына алынған алқаптар, газ және мұнай құбырлары, темiр жолы үйiндiлерi, жол жағалары)
Арамшөптердiң барлық түрлерi оның ... ... ... ойраншөп және жатаған кекiре,
Арамшөптер-дiң алғашқы өсу кезеңiнде оның iшiнде жусан жапырақты ойраншөптiң 2-4 жапырағы ... және ... ... ... ... ...
- (1)
4.0-5.0
Мемлекеттiк шекарада (iз кесетiн алқап)
Арамшөптердiң барлық түрлерi
Арамшөптердiң алғашқы өсу кезеңiнде бүрку
- (1)
АУРА ПЛЮС, 7,5 % ... 75 г/л, ... ... ... астық тұқымдас арамшөптер (тары тәрiздi) однолетние)
Егiстiктi арамшөптiң түптену кезеңiнде бүрку
- (1)
БАЗАГРАН М, 37 % с.е.
(бентазон 25 % + МСРА ... ... ... - ... ж.
2.0-3.0
Жаздық бидай және арпа (жоңышқа араластырып себiлген
Бiржылдық ... ... 1-шi ... ... шыққанда бүрку (дәндi дақылдың түптену кезеңiнде
- (1)
3.0
Күрiш
Түйнекөлең
Күрiште 4-6 жапырақ кезеңiнде бүрку
- (1)
БАРС СУПЕР, 10 % к.э.(феноксапроп-п- этил + антидот)
Байер ... - ... ... және ... бидай
Бiржылдық астық тұқымдастар
Егiстегi өскен арамшөптердiң 2-шi жапырағы шыққан кезеңiнен бастап ... ... ... ... ... ... өсу кезеңiне қатыссыз)
- (1)
БИТАП-КОМПАКТ, 16 % к.э. (фенмедифам, 8 % + десмедифам, 8 ... ... Лтд, ... - ... ж.
4.0-6.0
Қант қызылшасы
Бiржылдық қосжарнақты ( гүлтәжiнiң түрлерiн ... ... ... ... 2 жапырағы ал арамшөптiң ерте өсу кезеңiнде (2-4 жапырақ)
- (1)
ГАЛАКСИ ТОП, 48 % ... 32 % + ... 16 ... ... П - 4 12.2012 ... ... ... және көпжылдық қосжарнақты
Егiсте дақылдың негiзгi 1-4 жапырағы ал арамшөпте 2-6 жапырақ болғанда бүрку
- ... 72% к.э. ( ... эфир 2, 4 ... ... ... Австрия П - 4 02.2004 ... және ... ... ... арпа ... және көпжылдық қосжарнақты
Егiстегi дақылдың түптену кезеңiнде бүрку
- (1)
ДИКАМИН Д, 72 % с.е. (720 г/л ... ... ... ... - 4
08.2004 ж.
1.0 - 1.25
Жаздық және күздiк бидай, жаздық арпа
Бiржылдық қосжарнақты
Егiсте дақылдың ... ... яғни ... ... ... (1)
ДИФЕЗАН, 50 % с.е.(хлорсульфурон + дикамба),
ФГУП ВНИИХСЗР, Ресей
П - ... ... ... бидай, арпа
Бiржылдық және кейбiр көпжылдық қосжарнақты
Көктемде егiстi дақылдың түптену кезеңiнде бүрку
Пестицидтерге сонымен ... ... ... ... ... ... оның жекелеген мүшелеріне әсер ететін заттар да ... ... - ... жапырағын түсіретін, дефлоранттар - өсімдіктердің гүлдерін жою үшін, репллент - ... ... ... ... - ... ... ... үшін, фумиганттар - дезинфекция мақсатында ауыл ... ... ... ... ... үшін қолданылады [3].
Соңғы жылдары улылық дәрежесі жоғары, бірақ тіршілік периоды ... ... ... ... ... ... ... танымал препарат ДДТ (дихлордифенилтрихлорэтан), дильдрин, линдан, альдрин және т.б. жатады. Аталған препараттардың ... ... ... - ... төмен болғанмен өмір сүру уақыты ұзақ. ДДТ қоршаған ортада ондаған жыл сақталады (жартылай ыдырау кезеңі ... 20 ... ... өмір сүру ... ... ... ағзаларға олардың ыдырау өнімдерінің де әсерін есепке алу қажет. Мұндай пестицидтерге құрамында ауыр металдар болатын (қорғасын, мышьяк, сынап) препараттар ... ... ... ... ... ... меркуран) немесе бейорганикалық, мысалы, мышьякты (натрий арсенаты, ... ... ... ... ... ... ... Б.Небел бірінші буынның пестицидтеріне жатқызады. Олар тұрақты болуымен (сынапорганикалық - 10 жылға дейін) ... ... ... ... ... ... өте ... тұрақтылықпен сипатталады. Бұл заттар топырақта, қоректік тізбектерде, олай болса ... ... ... ... ... нәтижесі деп қарастыру керек. Оларды адам қолдан жасаған жасанды жүйелерде (агроценоз) немесе өздігінен реттелу механизмдері (гомеостаз) бұзылған табиғи ... ... ... ... ... табиғи экожүйелерде табиғи даму кезіндегі жекелеген ағзалардың шектен тыс көбейіп кетуін басу үшін де ... Бұл ... ... ... ... жиі байқалады.
Ғалымдардың болжамы бойынша пестицидтердің көмегімен адамның және үй жануарларының шамамен 30 ауруының алдын алуға, 25 млн. адамның ... ... және 1 ... жуық ... ... қол жеткізілді.
Пестицидтерді қолдану толығынан дерлік мына ауруларды безгек, кене ... ... және т.б. ... ... ... жүзінде өсімдік аурулары, арамшөптер мен зиянкестерден өнімнің 50%-ы, ал дамыған елдерде шамамен 15%-ы жойылады [3].
Химиялық құрамы жағынан пестицидтер 5 класқа ... ... ... - гексахлоран, ДДТ (дуст), гексахлорциклогексан, полихлорпинен, полихлоркамфен т.б. Олар организмде жинала алады да, ... ... ... ... ... ... ... диоксиндермен қосылысып, тұрақты органикалық қосылыстар түзеді.
* Фосфорорганикалық инсектицидтер - ... ... ... ... ... амофос, өсімдіктің өсуін реттегіштер және т.б. Бұлар ... және ... ... тезірек ыдырайды.
* Карбаматты инсектицидтер - карбамин қышқылының күрделі эфирлері (севин). Бунақденелілердің жекелеген түрлеріне ғана әсер етеді, ал ... мен ... ... ... ... ... - дефолиант ретінде су қоймаларында өсетін өсімдіктерді жою үшін ... ... ... бар пестицидтер - транс-хризантема қышқылы. Бұл инсектицидтердің жаңа түрі, оны табиғи материалдардан бөліп алған. Мысалы, түймедақ ... ... ... ... ... ... ... өте қатты әсер ететін жасанды пиретроидтер де алынған.
Пестицидтердің ыдырау механизмі. Қоршаған ортаға түскен пестицидтер абиотикалық және ... ... ... ... - ... тотығу - тотықсыздандыру реакциясының және гидролиздің көмегімен жүзеге асса, екіншісі - ... ... ... ... ... ... ... тезірек жүреді. Ыдырау жылдамдығы ферменттердің концентрациясына және пестицидтерді ыдырата алатын микроорганизмдердің санына байланысты.
1.2 Пестицидтерді зиянды ... және ... ... ... ... ... негізгі өлшемдері - тәжрибе кезінде пайдаланғанда жануарлардың 50%-ын өлтіретін, жануарларды толық жоятын препараттың ... ... ... ... ... асқазанына енгізген кездегі олардың уыттылығы болып табылады және осы көрсеткіштер бойынша пестицидтер:
1) аса уыттылыққа, ЛД50 50мг/кг дейін құрайды;
2) ... ... - 50-200 ... ... ... - 200-100 ... аз ... - 1000 мг/кг-дай бөлінеді.
Пестицидтер әртүрлі теріге сіңетін уыттылыққа ие:
1) айқын көрсетілген, теріге 500 мг/кг дейін енгізген кезде теріде ... ... ... ... - ... кезде 500-2000 мг/кг;
3) нашар көрсетілген - енгізген кезде 2000 ... ... ұшу ... ... ... ... көрсетілген, мұнда қаныққан концентрация көп немесе уыттылыққа тең;
2) көрсетілген - қаныққан концентрация ... ... аз ... - қаныққан концентрация шекті әсер етпейді.
Пестицидтер ... ... үшін ... ... ие:
1) жоғары кумуляция - кумуляция коэффициенті 1 шегінде;
2) көрсетілген кумуляция - ... ... 1-ден 3-ке ... ... кумуляция - кумуляция коэффициенті 3-тен 5-ке дейін;
4) нашар көрсетілген - ... ... 5-тен ... қоршаған орта объектілерінде мынадай жартылай ыдырау кезеңдерімен сипатталады, негізінде топырақта:
1) 1-2 жылда жартылай ... ... өте ... күшті - 6 айдан 1 жылға дейін;
3) күштілігі орташа - 1 ... 6 айға ... ... аз - 1 айға ... қауіптілік дәрежесі бойынша сыныптарға жіктеледі:
1) сынып 1 - өте қауіпті;
2) сынып 1 - ... ... ... 2 - қауіптілігі орташа;
4) сынып 3 - қауіптілігі аз;
5) сынып 4 - дағдылы пайдалану ... ... ... ... ... өнімдер.
Қауіптілік сыныбы пестицидтің орамында және ілеспе құжаттарда көрсетілуі керек [4].
1.3 Пестицидтерді қолданудың экологиялық проблемалары және олардың адам организміне ... ... ... ... ... тек 1%-ы ғана, пестицидтерді қарсы пайдаланатын ағзалармен тікелей жанасатынын көрсетті. Ал қалған массасы қоршаған ортаның әр ... ... ... (1-сурет). Олардың әсері ізсіз кетпейді:
- топыраққа түсіп, пайдалы ... ... және ... құрамын құртады;
- ауаға түсіп, ауа арқылы дем ... ... ... суға түсіп, тірі организмдердің денесіне еніп, зиянды әсер етеді;
- азық-түлікке - су және топырақ ... ... Олар ... тірі ... уландырып, адамдарға кері әсерін тигізеді.
Жауын-шашын
Су
Биотоп
Ауа
Топырақ
Пестицидтер
1-сурет - Пестицидтердің қоршаған ортадағы ... ... ... ... ... ... ... мен тағамдарда өсімдіктерді зиянкестерден қорғауға пайдаланатын химиялық ... ... ... 1999 жылы ... ... (пробаларына) талдау жасалып, құрамында хлоры бар пестицидтердің ... ... ... (ШРК) 40% ... ... ... Бұл жай Оңтүстік және Шығыс Қазақстан, Алматы, Қызылорда және Жамбыл облыстарында байқалған. Сонымен қатар, 1999 жылы Республикалық санитарлық эпидемиологиялық ... ... ... ... ... ... ... жасағанда олардың 45%-да пестицидтердің бар екендігі, соның ішінде 10% дикофол пестицидінің ШРК (0,01 мг/кг) артық екендігі анықталған. 1998 жылы ... ... ... шикі және ... тағамдардың 0,41%-ында пестицидтердің қалдығы анықталып, ШРК-0,41%-ға және 0,16%-ға көп болған. 1999 жылы бұл ... ... ... ... ... денсаулық сақтау ұйымы жыл сайын дүние жүзінде пестицидтерді пайдаланудың салдарынан 500 000-нан 2 миллионға жуық адам ... ... 10-40 мыңы өліп ... ... ... айтады. Көп елдерде пестицидтерді пайдалануға тыйым салынған. Бұл заттың шығу тарихы өте қызық. 1940 жылы ... ... ... ... ең ... ... ... ДДТ-ны тауып, оны ауыл шаруашылығының зианкестерімен күресуге пайдалануды ұсынған. Осы ... үшін ... ... ... ... ... Алғашқы кезде бұл зат адамдардың көптеген қиыншылықтарын шешті. ... ... ... мен ... ... бунақденелілерді қырды. Әсірісе ауру таратушы масаларды өлтіріп, миллиондаған адамдарды безгек ауруынан құтқарды. Кейінірек ДДТ-ның пайдасынан зияндығы ... ... ... ДДТ ... тірі организмдерге тіпті балдырларға да зиянын тигізеді ... Оның ... бір ... ... ... ... Ал ... өсімдіктер атмосфераны ауамен қамтамасыз ететіндігі сіздерге белгілі. Кейінірек ДДТ-ның басқа ... ... ... ... бар ... ... Оның әсері уландырудан бастап мутагендікке дейін жетті. ДДТ тұрақты болғандықтан, ол қоректену тізбегімен ... ... ... де, ... ... ... олардан аңдарға беріледі. Өсімдік және жануар тектес тағаммен тамақтанудың арқасында ДДТ адам организміне де ... ... ... ... ... ... ... жинақталған ДДТ-ның шамасы 10 есе артып отырады. Организмде жиналған препарат ондағы басқа ... ... ... ... да, адамдарды, жануарларды өлтіре алатын шамаға жетеді.
Пестицидтердің ... ... ... ... улылығына, өмір сүру уақытына, жеке ағзаларға таңдамалы түрде әсер етуіне және ортада өзгеруіне байланысты ... ДДТ ... ... ... ... ... ... және улы көмірсутек - полихлорлы бифенилге (ПХБ) айналады. Бұл заттың ДДТ тәрізді өмір сүру ... ... ... ... ... ... және ... мүшелерін зақымдайды.
2-сурет - Қоректік тізбектегі ДДТ-ның биологиялық жиналуы
Пестицидтер тірі ағзаларға таңдамалы түрде әсер еткенімен, бұл таңдамалылық ... ... ... ... ... тек бір ағзаларды ғана жоятындары жоқ. Олар әсіресе жүйелік жағынан жақын ... ... Оның ... ... қоректік тізбегі концентрациясы артады. Мысалы, ДДТ-ны (1) ... ... ... өлтіру үшін судың миллионнан бір бөлігіне шашса, одан (2) ... ... (3,4) ... ... одан екі есе көп және (5) ... 1600миллион пестицидтер жинақталады. Ал ол үйректің өліміне алып келеді (2-сурет).
Экологиялық жағынан, әсіресе, жылдан-жылға пестицидтерді пайдалану көлемінің ... ... ... ... Бұл тек ... ... артуымен ғана емес, ағзалардың пестицидтерге үйренуімен де байланысты. Уақыт өтуіне қарай ... ... алу үшін ... көп ... қажет.
Адам қоректену тізбегінің жоғары деңгейінен қоректік заттар алады. Сондықтан, пестицидтер мен олардың туындылары адам ағзасына жоғары концентрленген түрде ... ... ... бір ... адам өзі ... көбеюін туғызады. Бұған жылдам бейімделуден басқа, олардың бәсекелестері немесе жыртқыштарын жою әсер етеді [3].
Пестицидтердің ішіндегі ең қауіптісі - ДДТ. Олар ұзақ ... ... ... шірімей сақталатын болғандықтан, топырақта, суда көп мөлшерде жинақталады. Жыл сайын жер бетінде 100мың тонна ДДТ ... адам аяғы бара ... ... ... ... бауырынан ДДТ табылғанын ескерсек, жер жүзіне пестицидтердің ... кең ... ... ... ... ... ... соғысқанда 600мың гектар жердегі ағаштарды пестицидтер қолданып түгел жойып жібергенін, ал Орта Азия мен ... осы ... - ... ... ... ... көп қолдану салдарынан кісі өлімі, жас сәбилердің түрлі дертке ұшырауы, жарым-жан балалардың дүниеге келуі көбейгенін әлі ешкім ... ... жоқ ... ... ... 2008 жылғы қаулысымен бекітілген техникалық регламенті бойынша пестицидтердің адам денсаулығына әсер етуінің 2 деңгейі көрсетілген:
1-деңгей
1) негізгі ...
- ... ... ... әрекеті және жұқтыру белгілері туралы практикалық деректер және ... ... ... көмекке және терапияларға дейінгі тиімді шаралар;
- өндіруші - ... ... ... ... ...
- ... ... және жоғары сезімталдықты бақылаудың деректері;
- клиникалық ... ... ... ...
2) ... ...
- ... сезімталдық;
- өткір улылық, патогендік және жұқтыру қабілеті;
- өткір пероральді улылық, патогендік және жұқтыру ... ... ... ... ... және жұқтыру қабілеті;
- құрсақ іші/тері астына дозасын енгізу;
- гендік улылық (гендік улылылыққа лабораториялық жағдайда (in vitro) ... ...
- ... жасушаларына зерттеу жүргізу;
- қысқа мерзімді улылық және патогендік (ингаляциялық тәсіл арқылы организмнің микроорганизммен бірнеше байланысқа түсуінен кейінгі денсаулыққа ...
- ... ... ... әдістері және алғашы дәрігерлік көмекке дейінгі шаралар; ... соңы ...
3) ... ... және ... ... ... зерттеу жүргізу;
4) соматикалық жасушаларға (in vivo) зерттеу жүргізу;
5) жыныстық жасушалардағы гендік улылыққа зерттеу жүргізу;
2-деңгейдің соңы
6) сүтқоректілердің улылық, ... және ... ... түйіндемесі, жалпы бағалау [4].
1.4 Топырақтың ластануын бақылау
Жер бетіндегі топырақ қыртысының ластануы - ... және ... ... ... ... ... ... тасымалдану нәтижесі.
Жер бетінің топырақ қыртысы - әр түрлі геохимиялық өзгерістер нәтижесінде, өсімдіктер мен ... ... ... ... сан ... ... құбылыстар орын алатын, қозғалғыштығы төмен биогеоценоз компоненттерінің ең маңызды бөлігі. Жер қыртысының ... ... ... ... ... (ксенобиотиктер), әр түрлі өзгерістерге (метоболизмге) ұшырап, өзге бір дүниеліктерге ... Көп ... олар ... ... шайылып немесе оның бойына сіңіп отырады.
Топырақ бойында, оның құнарлығын арттыратын әр ... өлі ... ... ... ... заттарға айналдыратын бактериялар, микроорганизмдер бар. Лас қалдықтардың ... ... ... оның ... ... ... ... зиянды әсер етуімен қатар, оның құрылымын өзгертіп, ... ... ... жүруіне ықпал етеді. Бұл ыдырау процесі нәтижесінде, сасық және улы газдардың түзілуі ықтимал.
Топырақ бойының құрамындағы ... ... өмір ... тіршілік етуіне зиянды әсер етпейтін шаманы, яғни зияны жоқ ... ... ... ... ... енді ... алынып отыр. Қазіргі кезде елуге жуық улы ... және әр ... ... мен ... жауларына қарсы күресте пайдаланылатын заттардың ЗЖЖК мәні анықталған ... - ... ... ... ... ... жоқ жоғары концентрация шамасы (ЗЖЖК)
Пестицид табиғаты
ЗЖЖК (мг/кг-топырақ)
ШҚМ (мг/кг-өсімдік қалдықтарының бойында)
Прометрин (арборицид)
Хлорамы (арборицид)
Хлорофос (инсектицид)
Карбофос (инсектицид)
Гексахлорциклогексан (инсектицид)
Гамма-изомер гексахлорин (инсектицид)
Полихлорпинек (инсектицид)
Полихлорканфен (инсектицид)
0,5
0,05
0,5
2,0
1,0
1,0
0,5
0,5
0,1-0,25
-
1,0
1,0-3,0
1,1
2,0
Болмауы тиіс
0,1
Шын ... ... ... ... ... заттар, адамның өмір сүруіне, ауа мен суға қарағанда тікелей зиянды әсер етпейді. Топырақ бойындағы ластаушы заттар - адам ... ... ... ... ... зиянды әсер етуі мүмкін. Міне, сол себепті, қалдық заттардың немесе пестицидтердің мөлшерін анықтауда, ЗЖЖК-ға қарағанда басқа ... ... Бұл ... ... топырақ бойында қалған қалдық шамасы арқылы сипатталады да, шекті қалдық мөлшері (ШҚМ) деп аталады.
ШҚМ - топырақ құрамында, азық-түлік ... ... ... оның 1 ... шаққанда келетін пестицидтің миллиграмм мөлшері. Жалпы топырақ құрамын, оның күйін - арнаулы санитарлы-эпидемиялық қызмет ... ... ... Олар ... ... ... ... физика-химиялық зерттеулер (жалпы азот мөлшерінің органикалық азот мөлшеріне қатынасы, топырақ қышқылындағы, оттегінің биохимиялық пайдалану шамасы, тотығуға бейімді ... ... - ... ... және ... ... ... (синантропты шыбын-шіркейлердің өсіп-жетілу барысын қоса алғанда);
* Адамдар жиі жиналатын орындарда гельминт тұқымдарын анықтау үшін ... ... ... ... ... жүргізу [5].
2 ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА АҒЗАЛАР САНЫН РЕТТЕУДІҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ
Қазақстанда пестицидтер тракторларға тіркелетін ... ... ... ... ... ... және ... арқылы да шашылады (3-сурет).
3-сурет - Пестицидтерді ұшақ арқылы шашу
Республиканың көптеген аймақтарында ... ... ... ... генераторлар кең қолданылуда. Олар пестицидті тұмандатып жатқанда желдің бағыты кенет өзгерсе, улы тұман айдалаға, тіптен ауылды мекендерге де ауып ... ... ... су ... келетін шөлейт жерлерде шегірткеге қарсы аэрозолды генераторлар мен автомайзерлердің артықшылығында күмән жоқ. Соңғы жылдары ірі астық компаниялары шет ... ... ... алып ені 30 ... жететін өзі жүретін бүріккіш қондырғылар әкелуде. Олардың біреуінің өзі ... 1000 ... жуық егіс ... баптай алады. Осы тәріздес техникалар ірі шаруа қожалықтары мен серіктестердің бәрінде болса, ... ... ... ... ... ортаның ластануы біршама төмендер еді.
2.1 Пестицидтер айналымында қоршаған ортаның қауіпсіздігін
сақтау жолдары
1. ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында өндіруге, өткізуге, қолдануға және әкелуге болады.
2. Қазақстан Республикасының аумағында пестицидтер айналымының барлық кезеңдерінде химиялық өнім ... ... өрт және ... ... ... ... халықты санитариялық-эпидемиологиялық қолайлылығы саласындағы нормативтік құқықтық басқа да ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс.
3. Пестицидтер айналымы адамның денсаулығына және қоршаған ортаның жай-күйіне ... ... ... ... ... ауада, суда және ауыл шаруашылығы өнімінде ... әсер ... ... ... ... ... нормативтерінен асып кетуіне әкеп соғу;
- табиғи биоценоздар мен агробиоценоздардың пайдалы флора мен ... ... ... ... ... ... ... тамақ өнімдерімен және ауамен адам организміне кешенді енуі рұқсат етілген тәуліктік дозалардан (РТД) артық болмауы тиіс.
4. Пестицидтер өндіру және ... ... ... ... ... жұмыс орындарында ауаның ластану деңгейі қолданыстағы гигиеналық нормативтерінде (жұмыс істеу аймағының ауасында ШРШ) белгіленген деңгейден ... ... ... жұмыс істегенде қауіпсіздік мыналар арқылы қамтамасыз етіледі:
- пестицидтердің қауіпсіз айналымы саласындағы нормативтік ... ... ... ... ... ... ... бағалауға, әлеуметтік-гигиеналық мониторинг, қоршаған орта мониторингі деректеріне негізделген және халықтың денсаулығын және қоршаған ортаны қолайсыз әсерден қорғауға бағытталған ... ... ... ... және іске асыру;
- пестицидтердің қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік реттеу, бақылау және қадағалау жүйелері;
- белгіленген тәртіппен биологиялық, ... және ... ... өтпеген және кейіннен мемлекеттік тіркеуден өтпеген пестицидтердің Қазақстан Республикасының аумағына әкелінуін, өндірілуін, сондай-ақ өткізілуін және ... ... ... ... ... химиялық өнім қауіпсіздігі саласындағы, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, экологиялық қауіпсіздік, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық қолайлылығы және мемлекеттік ... ... ... ... ... мен ... қолданылуын болдырмау;
- халықтың денсаулығына пестицидтердің қолайсыз ... ... алу ... ... ... ... ... қызметкерлерді қоса, көрсетілген құралдарды қауіпсіз пайдалану бойынша халыққа ақпарат беру және оқыту;
- күрделі еңбекті қажетсінетін және ... ... ... ... тәсілдерін толық механикаландыруды және автоматтандыруды қамтамасыз ету, қауіпсіздік техникасы мен санитариялық-эпидемилогиялық ережелерді орындау.
6. Айналымға түсетін пестицидтер осы ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалары нақты пестицидтерді мемлекеттік тіркеу кезінде белгіленген сипаттамаларға сәйкес болуы тиіс.
7. Қазақстан ... ... ... ... дейін пестицидтерді жеткізушілер (өндірушілер, импортшылар, сатушылар) ауыл ... ... және ... орта объектілерінде пестицидтердің қалдық сандары болуын кейіннен бақылауды ұйымдастыру үшін препараттардың қолданыстағы заттарының талдамалық стандарттары берілуін қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ыдыс ... сақтау, тасымалдау және өткізу кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуі тиіс.
Буып-түю үшін және ыдыс үшін пайдаланылатын материалдар адамды, қоршаған ортаны пестицидтердің ... ... ... ... лайықталған болуы тиіс.
Буып-түю үшін және ыдыс үшін пайдаланылатын материалдар пестицидтердің құрамдас заттарының қиратушы немесе бүлдіруші зиянды ықпалына ... ... тиіс және ... ... түсу ... ... біріктірмеуі, мыналарға себеп болмауы тиіс:
- тұтану және күшті жылу шығару;
- тез тұтанатын, улы немесе ... ... ... ... ... және қауіпті заттар шығару.
9. Пестицидтерді рынокқа жеткізушілер (өндірушілер, импортшылар, сатушылар) оларға химиялық өнімнің қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... паспортын қоса беруге міндетті.
10. Пестицидтер буындысының таңбасы химиялық өнімнің қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Пестицидтерді таңбалау үшін пайдаланылатын ақпарат қосымша құжаттарға (қауіпсіздік ... ... ... ... нормативтік және техникалық құжаттамаға) сәйкес болуы тиіс. Таңбада нақты пестицидтерді ... ... ... ... ... ... істегенде кездесетін авариялық жағдайлардағы шаралар туралы қажетті барлық ақпарат болуы тиіс.
11. ... ... ... ... ... залалсыздандыру және қолдану жөніндегі объектілер өнеркәсіптік қауіпсіздікке арналған сараптамадан өткізілгеннен кейін ғана жұмыс ... ... ... қауіпсіздік саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес олар өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарына сәйкес болғандығына көрсетілген әдістер мен жаңа техникалық ... іске ... ... ... ... ... және қолдану кезінде жаңа технологияларды пайдалануға болады.
12. Пестицидтер өндіруді, ... ... ... ... және ... ... асыратын кәсіпорындарда пестицидтермен жанасып жұмыс істейтін адамдар жұмысқа орналасқанда алдын ала және жұмыс барысында ... ... ... ... ... ... ... денсаулығының жай-күйіне талдау жүргізіліп тұруы қамтамасыз етілуі тиіс.
13. Жұмыс беруші алынған қорытындылардың негізінде, мамандандырылған медициналық мекемелердің ... ... және ... ... аурулардың алдын алу жөнінде іс-шаралар әзірлейді және ... ... ... ... еңбек қауіпсіздігі бойынша оқу оқымаған адамдардың жұмыс істеуіне рұқсат берілмейді.
15. Бірінші және екінші сыныптағы ... бар ... ... ... ... ... бәрі, сондай-ақ пестицидтерді фумигациялық және аэрозолдық әдістер арқылы ... ... ... ... ... ... орган бекіткен бағдарлама бойынша арнайы кәсіби дайындығы бар ... ... ... ... жұмыс істейтіндер нақты пестицидтерді қолдану жөніндегі ұсынымдарда көрсетілген арнайы жұмыс киімімен, арнайы аяқ киіммен және басқа да жеке ... ... ... ... ... - Пестицидтермен жұмыс істеу кезіндегі арнайы жұмыс киімі
Арнайы киімді бір орталықта жуу, ағынды ... ... және ... ... жабдықталған кір жуатын орындарда жүзеге асырылады.
Арнайы аяқ киімді және басқа да жеке ... ... ... және залалсыздандыру нақты пестицидтерді қолдану жөніндегі ұсынымдарда көрсетілген талаптарды ескере ... ... ... ... жұмыс істеу кезінде жұмыс орындарында темекі тартуға, ашық от пайдалануға, ас ... ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес қабылданған, ауаны ластанудан тазарту, ағынды суды жинап залалсыздандыру жөніндегі ғимараттар (қондырғылар) болмаса пестицидтерді өндіру жөніндегі ... іске ... және ... ... берілмейді.
19. Пестицидтерді дренаж жүйелерімен ағызып жіберуге (құюға), сондай-ақ залалсыздандырылмаған өндірістік ағынды суды тұрмыстық канализацияға немесе су тоғандарына құюға рұқсат ... ... ... ... суы ... ... қар суы қолданыстағы гигиеналық нормативтерде белгіленген құрамда тоған суында пестицидтердің ... саны ... ... ... ... дейін тазалануы және залалсыздандырылуы тиіс.
20. Пестицидтерді сақтау осы мақсаттарға әдейі арналған жайларда жүзеге асырылады. Пестицидтерді сақтауда ыдыс ... ... ... ... ... қышқылды және басқадай ерекшеліктері), өрт шығу және қопарылыс ... ... ... сақтаудың температуралық режиміне байланысты өзара алшақ сақталуға тиіс пестицидтерді бөлек сақтау үшін жағдай жасауды қоса, ... ... ... ... ... ... ... шифрларында көзделген талаптар сақталуы тиіс.
21. Пестицидтермен жұмыс жүргізілетін жайлардың қабырғалары мен төбелері оларды әредік сумен ... ... ... ... ... ... су ағызуға арналған траптарға қарай еңіс болуы тиіс.
22. Пестицидтермен ... ... ... ... ... өңдеу жүргізілерден бұрын 3 күннен кешіктірмей, өңделетін алаңдармен шекаралас елді мекендердің халқын жоспарланған ... ... ... ... ... ... органдары, радио, халыққа хабар таратудың электрондық құралдары және басқа да тәсілдері) арқылы хабардар етуді ... етуі ... ... пестицидтермен өңдеуден бұрын 10 күннен кешіктірмей, жеміс-жидек және саңырауқұлақ ... ... ... ... ... ... мерзімін көрсетіп, халықты хабардар ету қажет. Пестицидтермен өңделген алаңдардың (телімдердің) шекараларында алдын ала сақтану ... ... және ... ... ... ... ... туралы ескертетін, деген көрсеткіштер орнатылады.
23. Пестицидтерді қолдануда, сондай-ақ оларды өндіру, сақтау және залалсыздандыру (кәдеге жарату, жою) ... елді ... су ... ... ... табиғат қорғау объектілерін қолданыстағы санитариялық-эпидемиологиялық ережелер мен нормаларға сәйкес санитариялық-қорғау аймақтары сақталуы тиіс ... ... ... ... ауыл ... ... таралып келеді. Бұл кезде пестицидтермен қатар минералдық тыңайтқыштар, өсуді жылдамдататын заттар және т.б. заттар қолдану да кемиді. Шет ... өнім ... ... ... шаруашылықтарды органикалық фермалар деп атайды. Мұндай өнімнің бағасы ... ... да, оған ... ... көп. ... елдерде (Швеция, Голландия, Венгрия, Дания және т.б.) улы химикаттарды пайдалануды кеміту бағдарламалары жүзеге ... (1990) ... ... реттеудің биологиялық және басқа да химиялық емес шараларының жүйесін ұсынды. ... ... ... жыртқыштары мен паразиттері, оларды қолдан өсіру және экожүйеге енгізу. Оларға ... ... ... ... және т.б. ... Дүние жүзінде қазір шамамен 300-ге жуық антогонист-ағзалардың түрлері ... ... және ... ... ... ... ... зиянды түрлермен күресудің биологиялық құралдарының шамамен 10%-ын құрайды.
3. Популяцияға ұрпақ бермейтін немесе ұрпағына ... емес ... ... ... ... ... осы ... әдіс кеңінен қолданылып келеді. АҚШ-та аталықтарды толық ұрықсыздандыру әдісі кеңінен қолданылады. Оларды табиғи популяцияларға енгізеді. Шағылысу болғанымен, ұрықтану болмайды.
4. ... ... бір даму ... үзу немесе қорқыту мен өзіне көңіл аударатын табиғи заттарды қолдану не оларға ... ... ... ... Бұл ... ... деп ... (грек тілінен аударғанда, ферейн - ауыстыру, ормон - қозу). Әсіресе, ферромондардың бір тобы - ... ... ... ... ... Бұл заттар басқа жыныс дараларын өзіне тартатын заттар. Ферромондарды кейде бунақденелілердің жекелеген даму кезеңдеріне кедергі келтіру үшін де ... ... ... ... ... ... айналу кезеңін болдырмайды. Басқа кезеңдерге де әсер ететін ... бар.
5. Тек ... бір ... ... ғана ... ... Егер ... өсімдік арамшөп болса, онда жануарлар оларды жояды да, ауыл шаруашылық дақылдарына тимейді.
6. Табиғи пестицидтер (негізінен инсектицидтер). Мұндай препараттарға темекінің ... ... ... ... түймедағы және т.б. өсімдіктер жатады. Қазір биологиялық табиғаты бар 800-дей ... ... ... ... бөлініп алынған. 250-ден астамы қолданылуда.
7. Пестицидтік қасиеті бар физикалық ... ... ... ... ... ... Бұл диатомды балдырлардан алынған өте ұсақ шаң. Мұндай шаң бунақденелілердің трахеясын тыныс алу кезінде жауып қалады.
8. Белгілі бір ... ... ... ... селекциялық әдістері. Мысалы, АҚШ ғалымдары тегіс жапырақты ... ... ... Ол өсімдікке бунақденелінің жұмыртқасын бекітуге мүмкіндік бермейді. Фитофтораға тұрақты картоптың тұқымдары шығарылған. Өкінішке орай ... ... ... ... ... мен ... ... төмен болуымен сипатталады. Ағзалардың зиянкестер мен ауруларға тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... қолдану. Адамға қажет ағзаға қорқыту немесе улы (пестицидтік) қасиеті бар бөтен гендерді енгізу. Мысалы, томаттың тұрақтылығын оның ... ... ... ... ... ... ақуыз синтездейтін бактериалдық генді енгізу.
9. Интеграциялық әдістер. Химиялық препараттарды қолдануды мүмкіндігінше кеміте отырып, ... ... және ... ... ... ... ... Бұл әдістер аралық әдістер болып есептеледі. Одан әрі біртіндеп толық химиялық ... ... ...
Монодақылды өсіріп, топырақты өңдеу табиғат үшін бөтен іс-әрекет болып табылады. Монодақылды өсіре ... адам бір ... ... және ... ... мәселелерін туғызады. Сондықтан, мүмкіндігінше табиғи экожүйелерді модельдеу қажет.
Көптүрлі бірлестіктер тек зиянкестер немесе ауруларға ғана емес, басқа да ... ... да ... ... ... ... аралас егіс танаптарының өнімділігінің жоғары болатынын көрсетті. Мысалы, ... пен ... бір ... ... Картоп пен жүгеріні араластырып егеді. Картоп құмырсқаларды өзіне қаратады да, жүгері жоғары өнім береді. Себебі, кей жағдайда ... таза ... ... ... емес.
Экологиялық әдістердің бірі ландшафттардың оптимизациясы. Мысалы, ауыл шаруашылық танаптарын орман экожүйесімен, орман белдеуімен кезектестіру. Мұндай жағдайда өзінің ... ... ауыл ... ... ... ... ... популяциясын сақтауға мүмкіндік болады.
Кей жағдайда егіс танаптарының белгілі бір дәрежеде арамшөптермен ластануына мүмкіндік беру керек. Бұл оны ... ... ... ... ... ... зиянкестер қоректенеді немесе оларды қорқыту үшін қолданылады. Бірақ, бұл ұсынысты байқап пайдалану керек.
Зиянкестермен (аурулармен және арамшөптермен) биологиялық күресу әдістері - ең ... ... ... ету ... ... ... ағзалардың биологиясын терең білуге негізделген [3].
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысты жазу барысында ... ... ... ... гөрі ... ... ... байқадық. Сол үшін де, зиянды ағзаларды жою үшін қолданылған пестицидтердің жоқ болып кетпей, табиғатта болып жатқан зат айналымына қатысып, ... ... ... ... ... оны ... бір мөлшерде ғана пайдаланып, қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтау керек екені анықталды.
Жылдан-жылға пестицидтерді пайдалану көлемінің артуы, ағзалардың пестицидтерге үйренуін тудырады. ... ... ... ... ... ... алу үшін ... көп қолдану қажет болады. Бұл қоршаған ортаға келтіретін зияны жылдағыдан көп болады дегенді ... ... ауыл ... ... ғана ... жер ... ... тұрғындары ретінде, барша адамдар осы мәселеден шығудың тиімді жолдарын зерттеп біліп, оны ... ... ... ортаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс.
Пестицидтерді негізгі көп қолданатын ауыл шаруашылығы саласында әдістерін қолдану шараларын қарастыру қажет, яғни ... ... ... өндіріске енгізуді ғылыми негіздеуді талап етеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... А.Ж., ... Е.Ү., ... Т., Қолұшпаева А.Т., Рысбеков Қ.Б., Саинова Г.Ә., Сәндібеков М.Н. Экологиялық энциклопедия - Алматы, 2007ж. - 303б.
* ... А.А., ... М.З. ... ... ... ... ... доп., - М.: Химия, 1976г. 328с., 1табл.
* Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. Экология. Оқулық. - Алматы: Экономика, 2002ж. - ... ... (улы ... ... ... талаптар>> техникалық регламенті. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы қаулысымен бекітілген.
* Дәрібаев Ж.Е., Баешов Ә.Б., Сермаңызов С.С. Экология. - ... ... ... Ақбасова А.Ж., Саинова Г.Ә. Экология. - Алматы, 2003ж.
* Абралиев О. Жер ресурстары ластануының экология-экономикалық зияны ... - ... ... - ... ... Э.Ю., Paстopгyевa Г.М., Смиpнoвa И.П. Чем дышит пpoмышленный гopoд. -- Д., 1991г.
* ... Э.В., ... С.Н. ... и экoнoмикa природопользования. - М., 1998г.
* Гребенщиков С.К. Справочное пособие по ... ... для ... и ... Изд. 2-е, ... и доп. - ... 1991г. - 208с.
* ... М.С. Экология растений. - М.: 1983г.
* журналы. - ... №1-2. ... ... - ... №4. ... ... - 2008жыл. №7. 27-бет.
* ... - 1992г. №4. ... ... - 1993г. №6. ... ... М. Өсімдік қорғау және экология (текст) - Атамекен - 2008ж. 10-15 сәуір. 3-бет.
* ... Б.Қ. ... ... - ... 2005ж.
* ... А.А., ... И.В. Токсикометрия химических веществ, загрязняющих окружающую среду - Москва, 1986г.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0176