Қазақ тілім, өркенде! [ 68 бет ]

Жоспар

МАЗМҰНЫ

1. Құрастырушыдан.....................................................................

2. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының
мемлекеттік тілі – қызмет етуінің алғы шарттары.....................

3. Анамның тілі – ардақтым менің :
/Әңгіме/......................................................................................

4. Қазақ тілі жайлы ғұламалар ойлары.......................................

5. Қасиет пен құт дарытқан ана тілі туралы даналардан
жеткен сөз................................................................................

6. Жасай бер, ана тілім – қазақ тілім!:
/Тақырыптық кеш/.......................................................................

7. Тіл - біздің тірегіміз, соғып тұрған жүрегіміз :
/Әдеби-ертеңгілік/......................................................................

8. Тіл – жаның, тіл – қаның, тіл – арың, тіл - әнің:
/Әдеби ойын-сайыс/..................................................................

9. Қазақ халқының асыл мұрасы:
/Сұрақ- жауап ойыны/.............................................................

10. Көңілден шыққан көрікті ой......................................................
а) Тектілік те тілден.........................................................................
б) Өнер алды – қызыл тіл...............................................................

11. Сөз тапқанға қолқа жоқ...........................................................

12. Қазақ тілінің бай қазынасы....................................................

13. Тіл өнері мен сөз құдіреті туралы:
/Мақал- мәтелдер


14. Тыйым сөздер...........................................................................

15. Ән-жыр шашу...........................................................................

16. Тіл сырына саяхат..................................................................

17. Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» Заңы.................

18. Қосымша 1. Қазақ халқының саңлақтары............................

19. Әдебиеттер.............................................................................



Дисциплина: Тілтану, Филология
Тип работы: Дипломдық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
ҚҰРАСТЫРУШЫДАН
Қазақ тілі осы мемлекеттің түпкілікті тұрғындары қазақтардан ... ... ... ... ... ... мен ... Ресей,
Өзбекстан, Қырғызстан, Түркіменстан сияқты ... ... да ана ... тілі – ... ... ... ... тармағына жатады. Бұл тармаққа
кіретін тілдер – қарақалпақ, ноғай, татар, башқұрт, қырғыз, қырым татары,
қарайшай, балқар, құмық және тағы ... ... ... тілі - ... әдеби,
ғылыми және саяси жазу нормасы қалыптасқан бай тіл. Қазақ тілінің ... ... ... бастан кешкен қазақ халқының тарихымен тығыз
байланысты.
Оның қалыптасуға бет алуы ХІ-ХІІ ғасырлардағы Түрік қағанатының ... ... ... ХҮ ... қазақ хандығы тұсында әбден
қалыптасып болған еді. Басқа ... ... ... ... қоры
жөнінен, қазақ тілі – ежелгі таза қалпын тұтас ... келе ... ... ... ... ... тілінің ауыз әдебиеті және ... ... екі ... көзі бар.
Қалыптасудың барлық сатыларын бастан кешірген ана тіліміз – мейлінше
жетілген ұлттық тіл.
Ана ... ... ... ... ... ... ... өнертанушылық әдебиеттер жарияланады.
Тіліміз еліміздегі азаматтардың өзара қарым-қатынас тілі ... ... ... оның ... ... ... де мол. Қазақ
тілі – бай да құнарлы тілдердің қатарына жатады. ... ... ... және түрлі әдеби мұралар бүгінгі ұрпаққа өзіміздің осы ана
тіліміз арқылы ... ... Тіл ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты тіл де дамып, өзгеріп отырады.
Қазақ тілі тарихында орын алған түрлі қиындықтар мен ... ... бар. ... қазақ халқы үш ғасырға жуық орыс
отаршылдығының қыспағында ... ұлт ... ... ... бірнеше
сатыларын бастан кешірді. ... ... ... ... ... да ... зор ... Үшіншіден, Кеңес өкіметі жетпіс
жылдан астам уақыт бойы ұлттардың жақындасуы деген желеумен ұсақ ұлттардың
тілдеріне ... ... ... ... жылы 11 ... қабылданған “Тіл туралы” Заңда “Тіл -
халықтың ұлы ... әрі оның ... және ... Ал бірінші баптың бірінші тармақшасында “Қазақ тілі ... ... ... тілі ... табылады” деп жазылған.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев “Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде” деген
тұжырымдаманы үнемі ... ... ... тілі ... ... ... ... жылдары бұқара жұртшылық та ана тілі үшін белсенділік
танытуда. Бірақ әлі ... ... ... ... де ... ... ең басты белгісі - оның ана тілі, ұлттық
мәдениеті. Өзінің ана тілі, ұлттық ... жоқ ел өз ... ... өмір сүре алмайды. Дүниедегі барлық халық тәуелсіздікке ұлттық қадір-
қасиетін, мәдениетін, ана тілін сақтап қалу үшін ұмтылады. ... ... ... ... ... ... ана ... ерекше қорғайды.
Ана тілін дамыту, қорғау дегеніміз – өз ана тілінде таза ... ... ... ... туған анадай сүю.
Сүйемін туған тілді – анам тілін,
Бесікте жатқанымда-ақ берген білім.
Шыр етіп ... ... ... ... ... үнін, - деп С.Торайғыров ағамыз
жырлап өткен.
Ана тілінің күші мен ... ... ... әуелден-ақ бағдарлап,
сөз өнерін бар өнердің басы деп санаған. Мысалы: “Өнер алды – ... ... тас ... тас ... бас ... ... ауыз ... тобықтай
түйіні бар” сөздері халқымыздың орынды сөзге қандай мән бергенін ... ... ... ... ... ... ... деген жанашырлығына, Абылайдың данышпандығына, Бөгенбай мен
Қабанбайдың ерліктеріне сүйсініп, рухани өмірімізге азық ... ... ... ... ... ... ... өркенде,
Бола бер күшті, көркем де!” атты әдістемелік құралды ұсынып
отыр.
Құрал мұғалімдер мен ... ғана ... ... ... ... ... исі қазаққа арналады.
ҚАЗАҚ ТІЛІ –
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛІ –
қызмет етуінің алғы шарттары
Қазақстан – егеменді, тәуелсіз ел. ... ... ... ... ... ... біздің болашағымыз – бүгінгі жастар. Олардың
міндеті – елінің намысын қорғап, оны әлемге таныта ... ... ... ... жас өз ... ... ... жетік білуі керек.
Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының тұрғылықты халқы қазақ халқының
және оның шекарасынан тыс өмір ... ... ... ... ... ... ... т.б.) ұлттық тілі.
Қазіргі қазақ тілі Қазақстан Республикасының ... тілі ... ... ... ... өте бай, оған 67 мың ... сөз, 24,5
мың фразеологиялық тіркес – барлығы 91,5 мың ... ... ... ... он ... “Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі” куә бола алады.
Қазақ тілі түркі ... ... ... ... тобына
кіреді (татар,башқұрт, қарашай-балқар, құмық, қырым-татар, ... және ол, ... ... қарақалпақ тілдеріне жақын болып табылады.
Қазақ тілі ең көне бастауын әр ... ... ... ... ... жазулары (5-8 ғ.ғ.), Жүсіп
Баласағұнның “Қүтадғу білік” ... ... ... ... ... еңбегі , Ахмет Йүгінекидің “Һибат Ұл һақайық” еңбегі, Қожа Ахмет
Яссауидің “Хикметі” (10-12 ғ.ғ.), Алтын ... ... және ... (13-
14ғ.ғ.) тұсындағы жазулардан алады.
Сонымен қатар, халық ауыз әдебиетінің ... мен ... ... ... ... ... ... мұрасы арнасына
құйылған, ұлы Абай мен Ыбырай шығармашылығы арқылы бізге жеткен қазіргі
қазақ әдеби тілі.
Қазақ ... 1929 ... ... араб ... ал ... жылдары
латын графикасын қолданған. 1940 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін орыс
графикасын қолдануда.
Мемлекеттік тіл, ... ... тілі - ... алты ... жуық ... ... өрісі жағынан жетпісінші, ал тіл байлығы мен ... ... ... ... ... тіл. Сондай-ақ, ол дүние
жүзіндегі ... және ... тіл ... ... алты жүз ... ... мәртебеге ие екі жүз тілдің қатарында тұр.
Қазақстанда тұратын жүзден аса ұлт өкілдері Қазақстанның халқын, ... ... ... ... әдет-ғұрпын, мәдениетін, әдебиетін,
тілін білуі міндетті.
Тілге деген құрмет – халыққа деген құрмет. Тілсіз халықтың, елдің өмір
сүруі мүмкін емес. Әлем ... ел болу үшін ... ... ...... де, қасиетті ұғым. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге
еніп, қалыптасады. Ана тілін ... адам – ... ... ... Отанын,
атамекенін сүйеді деген сөз. Ал, бұлардың бәрі – адам ... үшін ... ... ... ... қырын, абзал сырын түсіне білуіне басты
себепкер – ана тілі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... және ... ... “Тіл туралы” Заң (1997ж.)
республикадағы тілдердің ұлтаралық жарастық пен ... ... ... ... ... және тіл алуандығын көздейді. Республикада
мемлекеттік тіл ретінде бір ғана тіл – қазақ тіліне ... ... ... Республикасында қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет
етуінің ... алғы ... бар. Атап ... сол ... ... жеткілікті болуы, табиғи және табиғи емес тілдік ортаның болуы,
республиканың ... ... ... ... өмірдің әр алуан
саласында қызмет етуі және ауызша әрі жазбаша түрде ... етуі ... ... ... ... ... ... құрылым-жүйесі жетілген,
лексика-фразеологиялық қоры аса бай, ежелден келе жатқан жазба және ... бар ... ... бірі ... ішкі ... факторлардың болуы
– қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің аса маңызды
мынадай салаларында жүзеге асады: басқару, ақпарат, білім беру мен тәрбие
ісі ... ... ... ... орта ... ... мектеп),
ғылым мен техника (ғылыми-зерттеу мекемелерде); ... ... мен ... ғылымдар, техникалық және қолданбалы ғылым,
экономика салаларында, ғылымның жалпыға ... ... ... ... ... іс жүргізу саласында; мемлекеттік, қоғамдық-
саяси, мәдени ... мен ... дене ... ... туризм,
денсаулық сақтау мен емдеу мекемелерінде; қоғамдық ... өнер ... ... ... ... ... ... тәрбие және білім беру ... ... және ... ... және ... орындарында; Қазақстан
Республикасында өтетін республикалық, халықаралық құрылтай, конференция,
мәжіліс, жиындар т.б.
Сонымен, қазақ тілі – дәстүрлі, тұрақты, ... ... ... ... ... ... ... халықтық тілден ұлттық деңгейге
көтерілген тіл.
Біздің ана ... - ... ... ... түрін сақтаған түркі туыстас байырғы тіл;
- ежелден жазба мәдениеті бар тіл;
- ... тіл, ... тіл ... ... ... қарапайым
сөйлеу тілі тәрізді формалары бар;
- демографиялық тірегі ... ... ... ... ... тіл;
- егеменді ... ... өз ... ... ... ТІЛІ –
АРДАҚТЫМ МЕНІҢ
(Әңгіме)
Анамыздың ақ сүтімен бойымызға
дарыған тілімізді ұмыту – бүкіл
ата-бабамызды, тарихымызды ... Тіл – қай ... ... ... мен ... тәлімі мен
тәрбиесінің негізі, қатынас құралы. Тіл болмаса сөз ... Сөз ... ... ... болмайтыны белгілі. Демек, тілдің, сөздің
орны ерекше. Міне, осы орайда ана тіліміз жайлы терең ... ... ... Жыл ... сайын ана тіліміздің мәртебесі өсіп, абыройы арта
түсуде.
Тіл – халықтың жаны. Тілі құрыса, ... та жер ... ... ... ... ... ... өшіп кетуі алдымен тілді
жоғалтудан басталғанын ғылым дәлелдеп ... ... ... ... басы да өз ... тәрк етуден туды. Ана сүті ... ... нәр ... ... ... тана ... ... Тілі мен дінінен
айырылған ондай жан ... ... ... болмысын түсінбей, көлденең
көк аттының қолжаулығына айналады. Ана ... ... үшін ... ... болған емес. Жиырмасыншы жылдары тіл тәуелсіздігін
ту етіп көтерген Әлихан, Ахмет, ... ... ... ... ... бостандықтың лебі білінісімен басталған бүкілхалықтық
қозғалыс соның айғағы.
ХХ ғасырдың ұлы жемісі – қазақ ... үшін ... көк ... Ата-бабаларымыз көксеген, армандаған тәуелсіздікке ... ... ... - ... ... түскен еңсені көтеру. Ұлттық
мінез, ұлттық намыс, ана тілі жоқ жерде – ұлт та ... ... ана ... Тас ... ... да ... ана сүтінің жұғымы
да сенде, райхан гүлдің жұпары да сенде, қыран құстың ... да ... ... нәзіктігі де сенде, сахара даланың жазықтығы да сенде...
Халқымыздың аса бай рухани ...... ана ... Ол – ... тілі - ... даласындай кең пішілген жайдары да жалпақ тіл.
Қазақ сөзі қашанда даланың қоңыр желіндей аңқылдап еркін есіп тұрады. ... ... ...... күмбір қаққан сазындай. Асқан әуезділігі
– шырқап ... ... ... тіл біздің бірінші бақытымыз, бірінші ырысымыз,
біз сондықтан “Ана тіліміз” дейміз. Қазақтар “Ананың тілі” деп ... ... ... білу - ... ... ... де өз ана тілін аяқ
асты етуге болмайды.
Ана тілің – арың ... боп тұр ... ... ... ... ... құрметте, – дейді талантты ақын Қадыр Мырза Әли
ағамыз.
Анамның тілі – ардақтым ... ... ... ... мен шешесі сенсің.
Сен менің кішкентай кезімде әкем болып мойныңа ... ... ... ... ... мені ... ... Жел болып кекілімнен сипадың.
Тілім, ана тілім менің, адамзатымның тілі, сен менің анам ... ... ... ... ақ ... ... Сен менің ағам,
інім, әпкем, қарындасым, бауырларым болған ... мен сені одан ... ... келді. Адамзаттың Абай мен Мағжан сынды асқар алыптарын
туғызған, әкелері мен аналары болған ... ... ... ... ... ... ... “туған тілім” сен үшін ғана төгілсін, менің өмірім сен
үшін ғана ... Олай ... ана ... ... ... ... Сонда ғана туған тіліміздің туы биіктерде желбіреп тұратын
болады...
ІНЖУ-МАРЖАН
ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖАЙЛЫ
АЙТУЛЫ ОЙЛАР
Қазақ ... ... ... жайында пікір айтушылар көптеп
саналады. Олардың арасында өз ғалымдарымыз, ақын-жазушыларымызбен қатар
өзге жұрт ... де ... ... ірі ... ... ана ... ... құрметпен қарап, ауыздарының суы құрып,
тамсана жазғандары мәлім...
Радлов В.В. /ресейлік шығыс зерттеушісі/. Қазақтардың тілі жатық ... әрі ... ... ... ... жауап беруге келгенде таң
қалдырарлықтай оралымды сөйлейді. Кез келгені, тіптен сауатсыздарының өзі,
ана ... ... ... ... жүргенімізден тек француздар мен
орыстардың дәрежесінде сөйлей біледі.
Мелиоранский П.М. /1868 – 1906, шығыс зерттеушісі, профессор/. ... ... ... да бір ауыздан ең бай, ең таза ... бірі деп ... Н.И. ... ... ... ... Ертедегі
түркілер тұрмысының көптеген іздерін өзінде сақтап қалған қазақ тілін мен
ерекше ұнаттым. Қазақ даласы ... ... ... ... ... ... оған мен ... зерттеу үшін нағыз таптырмайтын құжат
ретінде қарай бастадым.
Бенцинг И. /түркітанушы/. Ғылыми, әдеби, тілдік және тарихи тұрғыдан
қарағанда қазақ тілі ... ... ... ең ... өте бай ... С.В. /орыс ғалымы/. Қазақ тілі өзінің ... ... ... ... немесе түркі тілдерінен әрдайым бөлекшеленіп тұрады.
Қазақ өзінің ауызекі көркем тілімен, айшықты әсем ... ... ... де ... ... жүрген халық.
Саади А. /татар ғалымы/. Қазіргі ең таза, ең бай, ең ... ... ... ... ... қалған бір тіл болса, ол ... ... ... ... шын ... үшін біз мұны ашық ... керек.
Янушкевич А. /поляк журналисі/. ... ... ... ... ... ... ... жетуде. Қандай әсем сөйлейді. Кез
келгені айтайын дегенін тез түсіндіре, қарсыласының сөзіне шебер ... ... ... ... ... де өте тез ... А. Біз ... мәдениет жемісіне жаңа аузы тиген жұрт, өз
тілінде жоқ деп мәдени жұрттардың ... даяр ... ... ана
тілі мен жат тілдің сөздерін араластыра-араластыра, ақырында ана ... ... ... айрылып қалуы мүмкін. Сондықтан мәдени жұрттардың
тіліндегі әдебиеттерін, ғылыми ... ... ... аударғанда, пән
сөздерінің даярлығына қызықпай, ана ... ... сөз ... Сонда біздің әдебиетіміздің тілі таза болып, ... ... ... ... ... болады.
Әуезов М. Көген көз қазағыма қаратып ... ... сол ... ... ... ... Мұхтар!” – десе, тілімнің ... сөз ... ... тас ... құмға айналады, темір тозады,
ұрпақ озады, дүниеде өлмейтін сөз ғана, халқымызбен ... ... келе ... мұра ... ... ... М. ... ... тілінде қазақтың сары сайран даласы, ... ... ... ... ... ... ... сары далада үдере
көшкен тұрмысы - асықпайтын, саспайтын мінезі көрініп тұр.
Оңдасынов Н. ... тілі – аса бай тіл, ... тіл. ... ... ... ... ... бұрамын тауып, қисынын, орайын келтіріп пайдалансаң,
бұл тілмен сурет салуға, тас ... ... ... оюға ... ... май ... десе де ... Халықтың тіліне, жырына құлақ салсаң, ... алуа ... ... ... ... ... әсте ... Ғашықпын
қазақ тіліне... Осындай майда, сұлу тілді қалай өгейсуге болады...
Дулатов М. /“Қазақ тілінің мұңынан” үзінді/. “Мен ... ... Мен ... ... ... ... ... сайраған тілі едім.
Мөлдір судай таза едім. Жарға соққан ... ... ... ... ... ... Ғ. Қыпшақ мемлекеті жаңа жыл ... ҮІ ... Сол ... оның ... ... ... тілі де бар еді. Мемлекет
құрамында оғыз, қарлұқ сияқты әлденеше тайпалар болғанымен, тілі бір ...
Осы жайларды ... ... ... ... ... ... сөзіне, асыл дүниеліктеріне алданып түркі халқы қырылдық,
түркі халқы жойылдық!
Қытай қолында қандай ерлеріміз құл ... ... Біз ... бар ... ... сол қағанымыз? Енді бұл қорлыққа шыдап отыра бергенше, өзімізді
өзіміз құртайық, қырылайық!»
Бұл, әрине, жігерлі жүректің тебіренісі, күреске шақырған ... ... ... ... бұл - өскен тілге тән көркем әдебиет тілі. Әрі ... ... ... ... халықтың тілі. Будандаспаған, сыртқы әсерден таза
тіл. ҮІ ғасырда ... ... ... тілдің түп-тамыры жаңа тіл
қайырудың ар жағында, ой жетпес әріде жатпақ.
Мұстафин Ғ. Түрлі-түрлі байлық бар. Солардың ... ... мен ... ... едім. Өйткені тіл байлығы – бәрінен де сенімді байлық.
Қазақтың қара ... көп мән ... Күн ... ... көңілді сөз
шалады. Ендеше, соншалық қуатты да, киелі ... ... ... ... ... Х. Тіл – ... жаны. Өз тілін өзі ... ... ... ... жұрт – ... ... ... пен баспаның иілі
дұрыс болса, елдің тілін көркейтіп, байытып, ... ... ... ... ... тіл – ... тіл. Ол ел – ... ел, мұндай
елдің тілі бұзылмай қалмайды... Ана тілін білмей ... ... ... ол - ... Ана ... жақсы біліп тұрып, бөтенше жақсы сөйлеу,
бұл - сүйініш. Өз тілін білмей тұрып, жат ... ... беру – зор ... Ш. ... ... ... үйренеріміз көп. Мен өз басым жаңа
шығарма жазар алдында ... ... озық ... үңіле оқимын,
орайлы атауларды өз шығармаларымда пайдаланып отырамын... туыс тілдегі
терминдер ... ... ... асырсақ, қырғыз тіліне ... Г. ... ... ... неміс таныстарымның арасына түсе
қалғанда, олардың әңгімесі қыза-қыза ... ... ... сұрақ
қоятыны бар: “Осы қазақ тілі қалай өзі ... бай тіл ... Бір ауыз ... ... ... десем, бәрібір сене қоймайтынын білем. Сондықтан,
сөзім дәлелді болу ... мен де ... ... алдында ойланып, атам қазақтың
“біреу ойнап сұраса, сен ... ... ... ... ... ... ... келтіремін. Айталық, орыс, неміс тілдерінде тапшы ... мал ... ... ... ... ала жөнелемін.
Атап айтқанда, жылқы, түйе, сиыр, қойға қатысты неше ... ... ... кейін тыңдаушыларға жымия бір қарап ... “ал, ... ... ... ... да бағанадан бері жағасын ұстауға әзер
отырған кісілер: “Бүркіт?!. Ол не тағы?!” деп таңданысады.
Әрине, менің де ... ... ... ... ... ... негізделген. Бәрінен бұрын баяғы бала кезімде
ауылдасым марқұм Әбілмәжін шалдың бүркітті қалай ұстап, ... ... Сол ... ... пен ... байланысты біраз қазақ сөздері
жадымда ... ... ... құс, ... тас ... мұзбалақ, көк
түбіт, томаға, тұғыр, қан соқта т.с.с. Ал осы сөздердің көбінің баламасын
орыс және неміс тілдерінде ... ... алып ... де таба алмайсыз.
Соған көзі жеткенде, әлгі таныстарым: “Ах, зоо! Вундербар!” немесе ... ...... ... ... ... а!” дегеніне пара-
пар.
“...Өмірімнің 43 жылын қазақтардың арасында, қазақ тіліне құлағымның
құрышын қандырумен келген екем. ... ... ... тілі ... ... кеңпейіл, мейірбан дархан даласы сияқты ғажайып ұшан-теңіз
бай, шешен де көркем тіл. Тек сол оралымды бай тілді ... ... ... ... Өз басым осылай түсінемін.
Момышұлы Б. Қазақ тілі еш уақытта ... ... ... ... ... қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын
ешкімге бермегендігі мыңдаған жыл тарихынан айқындалған.
Момышұлы Б. ... тілі ... ... ... ең ... әрі бай ... ... шешен, әрі әдемі сөйлеудің үлкен шебері.
Назарбаев Н.Ә. Дауға салса алмастай қиған, ... ... ... ойға ... ... ... өмірдің кез-келген орайында әрі
қару, әрі қалқан болған, әрі байырғы, әрі мәңгі жас, отты да ... - ... ... Бала ... кейін есейе бастағанымда, менің
жанымда ... мен әкем ... ... тіпті екеуінің көзі тірісінде-ақ өзімді
жетім сезіне бастадым. Мен жай жетім болып ... жоқ, ана ... ... ... ... ... ... күйге түстім. Сөйтіп,
әке-шешем шыққан халыққа бөтен саналдым, одан тым алыстап ... Ал ... ... халық мені өзінің туғаны ретінде қабылдай алмады, одан ... ... иә, мен бір ... ... ... отырғызылған, жапырағынан
қалыбы бөлек, діңгегі қисық ағаш ... Ал ... ... ... қырқылған
тамырым - өз халқымның асыл ... мен бал ... ... ... көзі ... ... ... үзген еді. Ертеректе бір данышпан
екі мәдениеттің тоғысқан жерінде құбыжық пайда болады деген екен...
Мен қаладағы асфальт жолдың баласымын. Егер ... тағы да ... ... ... жағасында бетондалып тасталған ағаш тәріздімін.
Тап жанымнан сылдырлап су ағып жатыр, әттең, одан ... іше ... ... мен ... ... салт-дәстүрдің, терме-айтыстың дәл ... да ... баса ... ... біздер – тілсіз жетімдер едік.
Бірде көшеде мені кеудесі ... толы ақ ... ... ... қалашыққа қалай баруға болатынын сұрады. Мен орысша жауап
бере бастап едім, ... кілт ... мені ... келмейтінін айтты. Мен
ренжіп қалып едім, ол зірк ете түсті:
- Әке-шешесін қорлаған, ... ... бір ... ... ... мен өзімді екі дүниенің ортасында
ұшып-қонып жүрген тұрақсыз пенде ретінде сезіне бастадым. Сол күннен бастап
өз ... мен үшін ... ... халықтың асыл көздеріне оралудың
ауыр жолы басталды... Тілді меңгерумен бірге ... ... ... ... ... ... өлең-жыры, қазақ әйелінің әдемілігі бірте-бірте буалдыр
сағымдай орала берді.
Ең бастысы, өзімді ... ... ... жеттім. Қазақстанның кез
келген түкпірінде мені бөтен санамайтын болды. Өз ... ... ... ... ... ... ... жарты ғасырға жуық уақыт
бұрын көшеде бақытыма ... ... ... ... ... Кім біледі,
бәлкім, ол кісі болмағанда, әлі неше жыл адасарымды.
Міне, қазір де ... мен ... ... ... ... ... ... жай сабақ болар деген ойдамын.
ҚАСИЕТ ПЕН ҚҰТ ДАРЫТҚАН
АНА ТІЛІ
ТУРАЛЫ ДАНАЛАРДАН
ЖЕТКЕН СӨЗ
Тәрбие басы – тіл.
М.Қашқари
Ана тілінен айырылған адам өз ... ... ... ... бәрінен
құралақан қалады.
Ғ.Мүсірепов
Ана тілін білмейтін адам – бір қолы жоқ ... адам ... ана ... қадір тұтпай тұрып, ел-жұртыңды сүйе алмайсың.
К.Паустовский
Тіл жоқ ... - ұлт ... ең ... факторы туған тілінде сөйлеу мен оны сыйлаудан
басталады.
Г.Гегель
Халықтың тіліне ... ... – оның ... ... ... шекараны қорғағандай қорғау керек.
П.Вяземский
Тіл жүректің айтқанына көнсе, жалған шықпайды. ... ... ... ұмыт қалады.
Абай
Ана тілі халық болып жасалғаннан бері жан ... ... ... ... ... ... ... бәйтерегі.
Ж.Аймауытов
Бұл дәуірде, өз тілін, әдебиетін білмеген, қадірлемеген адам толық
мәнді интеллигент емес.
М.Әуезов
Тілдің тірікшіліктегі мәніне қазақ ежелден ... ... ... ... ... ... тіл” дейді.
С.Мұқанов
Туған тіліне жаны ашымаған адам – жәндік.
К.Паустовский
Егер ертең туған тілім жоғалар болса, мен бүгін өлуге даярмын.
Р.Ғамзатов
Тіл – ... жан ... да ... ... ... үйренгің келсе, алдымен оның
тілін үйрен.
Пифагор
ЖАСАЙ БЕР, АНА ТІЛІМ –
ҚАЗАҚ ТІЛІ!
(Тақырыптық кеш)
Ана тілі бәрінен де ... ... ... да. ... келеді,
кетеді, ал ана тілі – мәңгілік.
Осыны есте ұстайық.
Марат Қабанбай.
Мақсаты: Оқырмандардың ана тіліне деген сүйіспеншілігін ... ... ... ... ... Оқырмандарға ана тіліне арналған өлең шумақтары ... ... ... ... беріледі.
Безендірілуі: “Қазақ тілі – болашағым, ертеңім...” атты кітап көрмесі
ұйымдастырылып, гүл шоқтары қойылады, ... ... ... ... ... ... ... ілінеді.
Сахнаға екі бастаушы шығып, М.Қанафияұлының “Жасай бер, ана тілім!”
өлеңін оқиды.
1-бастаушы: Жылаған алғашқы іңгә үннен тілім,
Жөргекте былдыр қағып ... ... ана ... ақ ... қаныма сіңген тілім.
2-бастаушы: Жанымды жадыратқан бала тілім,
Жыр, ... ... сана ... жермен бірге, күн көзімен,
Жасасқан қазақ тілі – ана тілім.
1-бастаушы: ... жыл ... үнді ... ... малмен сырлы тілім.
Жиһанкез желмаялы Асан қайғы,
Жер-жерге баға берген сынды тілім.
2-бастаушы: Жырлатқан қазақтардың қазақтығын,
Жырлатқан ... ... ... ... туы ... ана ... – қазақ тілім.
Бірнеше оқырман тіл туралы жазылған қанатты ... оқи ... ... ... қою ... ... алысады.
1-бала: - Мен саған “осы тіл не үшін керек?” деген сұрақты ... ... - ... –ау, тіл ... сөйлесу, түсінісу үшін қажет
қой. Апай “Тіл – қарым-қатынас құралы” деп түсіндірді емес пе?
1-бала. - Жарайды, тіл – ... ... ... ... бәрі бір ғана ... сөйлеп, түсінісе бермей ме? Ана тілі деп
бөлгені несі?
3-бала: - Ой, айтқышбегім-ай. Кез ... ... өз ... ... ... ... халықтардың да өз анасы, өз тілі, өз Отаны бар емес
пе?
4-бала: - Балалар, ана тілі ...... ақ ... ... өз анамыздың тілі ғой. Ал ана деген – бәрінен қастерлі, аяулы да
асыл жан.
5-бала: - Мен ... Әли ... ... ... ана тілі ... мына
өлеңін оқып берейін:
Ана тілім – бала шағым өркенім,
Ана тілім – ... ... ...... ... жер, ... тілім – арман, ойым, өрнегім.
Ана тілді білмесем,
Шат-шадыман күлмес ем,
Жер бетінде сайраңдап,
Қазақ болып ... ... - ... ... Ал Әбділда Тәжібаев атамыздың мына өлеңі
естеріңде ме?
Туған ... - ... ... ... ... сөз ... тілім – мен де бірге өсемін,
Өшсе тілім – мен де бірге өшемін.
7-бала: - Ақын апаларымыз да тіл туралы тамаша өлеңдер ... ... ... әрі ғалым, әрі әнші, әрі ақын апамыз
былай депті:
Ана тілім – бәрін сөйлер шежірем,
Тілсіз нені білдіре ... не ... ... ғана ... ... ... саналысы сезінем.
О, адамдар, қадіріне жетіңдер,
Ана тілің – анаң, сыйлап өтіңдер!
8-бала: - Дұрыс-ақ, бірақ кейде өзінің ана тілін ... ... де ... ... Олар туралы не айтар едіңдер?
9-бала: - Әрине, адамның бәрі бірдей емес, түсінігі төмен, білімі
таяз ... ... ... ... рас, ... ... қырғыз ақыны
Сарноғаев былай деген:
Ана тілін білмеген –
Ақылы жоқ желік бас.
Ана тілін ... ... ... жарытпас.
10-бала: - Ал халқымыздың кемеңгер жазушысы Ғ.Мүсірепов атамыз:
«Ана тілін ұмытқан адам өз халқының ... де, ... да ... Ана ... өгей ұлдар ғана менсінбейді» деген, сондықтан ... өз ... өгей ... ... - ... ана ...... тілі. Ол тек отбасы, ошақ
қасының ғана тілі емес, ... тіл ... - Иә, иә, оның рас. 1995 жылы 30 ... ... ... ... тілі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілі болып
бекітілді. Ал 1997 жылы 11 шілдеде «Тіл ... Заң ... оның ... “Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – ... ... ... - ... – көп ұлтты мемлекет. Көп ұлтты мемлекет үшін
мемлекеттік тіл өте қажет. Мемлекеттік тіл – көп ... ... ... ... бірлікке ұйымдастырудың басты құралы.
14-бала: - Олай болса, қазақ тілін жете білу ... ... өнер ... ... пен ... биігіне жетіп, өз халқымыздың өткен-
кеткенін зерделеп, оны әлемге таныта ... Өз ... ... арқылы
басқа тілді де үйреніп, мәдениетін қадірлей аламыз.
Бәрі: Ана ... ... ... ... ... ... - Ал, балалар, енді “Жалғасын тап” ойынын ... ... ... ... ... ... ... табу
керек.
1. Тіл - адам ойының ... (айнасы)
2. Аңдамай сөйлеген ... (ауырмай өледі)
3. ... ... де... ... ... Тисе ... ... ... (бұтаққа)
5. Айтылған сөз, ... оқпен тең (атылған)
6. Бал ... ... ... ... ... Көп сөз - ... (бос сөз)
8. Көп сөз - ... аз сөз - ... ... ... қылжаң болсаң, өскенде ... боласың. (мылжың)
10. Таза сөйлеу – биік ... (мәдениеттілік)
2-бастаушы: ... сап, ... ... ... ... ... ашқан тілім.
Жаһанның төрт бұрышы түгел танып,
Жат жұрттан да ... ... ... Бұл ... тіл – ... азат ... ... самғар қанат тілім.
Жыр-қуат, сөзі – ана уызындай,
Жасай бер, Ана тілім – Қазақ тілім!
2-бастаушы: Қазақ тілі – бай тіл, ... ... ... ерте ... тіл. ... Абай, Ілияс, прозада Мұхтар
сияқты алыптар туғызған тіл. Осындай тілімізді таза ұстайық!
Ана тіліңді қадірлеу – ... ... ... қадірлеу.
Қазақстан егемендігін баянды етіп, оны әлемдегі озық елдердің қатарына ... ... ... жетекші рөл атқаратындығын әсте естен шығармайық.
Әнұран елді басқа ... ... ... ... ... естілуде. Ендеше, кешімізді Әнұранмен аяқтайық!
ТІЛ - БІЗДІҢ ТІРЕГІМІЗ,
СОҒЫП ТҰРҒАН ЖҮРЕГІМІЗ
(Әдеби ертеңгілік)
Дайындық кезеңі: Кітапхананың оқу залы. Тақырыпқа сай ... ... ... нақыл сөздер, шарлар, қазақ тілін ... ... ... Ана тілі – ... ... ... туған халқыңның тілі.
Ана сүтіндей бойымызға ... ... ... ... ... ... азаматы болуды біз тіл арқылы үйренеміз.
Жеке бір адам ұлт ... ... ... Тіл ... ... ... ... жасап, бірге дамиды. Ол әр халықтың жазуы жоқта кітабы,
мектебі жоқта ұстазы болған. Әр ... өз ойын ана ... ... ... сол ... ... ... ана тілінде жазып
қалдырады.Халықтың тарихта қалуы тіліне байланысты. Тіл – халықтың ... ... ... ... ... Адамды мұратқа жеткізетін
тіл мен ата-дәстүрі. Ана ... ... ... ... Д.Әбілев,
М.Шаханов, Ж.Аймауытов сияқты көптеген ақиық ақындарымыз жырлар жазды.
Ән: “Ананың тілі – аяулы үні”
1-жүргізуші: ... тілі – туын биік ... тілі – кең ... ... тілі – ... еңселі,
Құрметтеп отыр бүгін ел сені!
2-жүргізуші:Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі.
Қазақ тілі – қазақ халқының тілі. Оның негізгі ...... 22 ... - ... ... ... күні, халықтық мереке. Тілді қастерлеу - ізгілік пен мәдениеттілік
белгісі.
2-жүргізуші: 1997 жылы 11 шілдеде ... ... ... жаңа Заң ... ... ... тілі ... атадан-балаға
жеткен ұлы мәдени мұра. Сондықтан да ана тіліміз талай жырға арқау болған.
1-қыз бала: ... ... ... күн ... ... ... ... бетіне қалай түзу қараймын,
Ана тілім, егер сені білмесем.
2-ұл бала: Ана тілім, дана тілім, бақ тілім,
Сенсіз бақыт дүниеден тапты кім?
Сенсің ... ... ... ... ... ... ... сүйеміз”әні
3-қыз бала: Ең бірінші бақытым – халқым ... ... ... ... ... бар ... мен бармын, қор болмаймын.
Қымбатырақ алтыннан нарқым менің.
Ал екінші бақытым – ... ... ... ... тілімдедім.
Кей-кейде дүниеден түңілсем де,
Қасиетті тілімнен түңілмедім.
Бақытым бар үшінші – Отан деген,
Кім мықты? – десе біреу, - Отан дер ем.
Оты сөнген ... жан ... ... ... от ал ... ... (М.Мақатаев)
4-ұл бала: Тағдырыңды тамырсыздық індетінен қалқала!
Әр ... өз ... ... ... ... ... жүрер арқада,
Болу керек құдіретті төрт ана.
Туған жері – түп ... ... тілі – ... ... ... ... ... шуақ шашар үнемі.
Және туған тарихы,
Еске алуға қаншама
Ауыр әрі қасіретті болса да.
Құдірет жоқ төрт анаға тең ... ... ... ... ... ананың ұлылығын танымас,
Төрт анасын менсінбеген пенделер.
Төрт анадан сенім таба алмаған,
Тамырсыздық басы қайда қалмаған?!
Төрт анасын сыйламаған халықтың,
Ешқашанда бақ ... ... бұл төрт ана – ... ... ана үшін ... ...... ұлысы.
“Төрт ана” (М.Шаханов)
5-қыз бала: Ұйықтасам, ана тілде ... ... ... ... ақ ... ... ... менің одан бұрын демім.
Сырласпай адамдармен тұра алмаған,
Бұл тілге – жарық күнге жыр арнағам.
Жоңғармен шайқасқанда осы тілде,
«Ақ жолдап» бабаларым ұрандаған.
Мәңгілік дана ... ... ... ... тіл аса ... ... желмаям жортып келіп,
Кемеңгер кеңес берген Асан атам.
Мәңгі өлмес, мейлі, ... ... ... ... ... бабам.
Қазыбек, Төле, Әйтеке ердің құнын,
Екі ауыз сөзбен шешкен көсем бабам.
“Тілім менің” (Қ.Мырзалиев)
6-ұл бала: Тіл ... ... ... арыстаның!
Қорғаның дұшпаныңмен алысқан күн.
Тіл сенің –
Жүректегі жүйрік елшің,
Көк ... көк ... ... ... ... ... ... сенің –
Көмейдегі күміс жырың!
Аспаның,
Айың,
Күнің,
Ауаң,
Демің,
Шат күлкің, тәтті әзілің, тапқыр сының.
Тіл сенің –
Жігіттік, балалығың,
Өмірдегі адамдық даралығың.
Тіл сенің –
Шағын жорғаң шын ... ... ... ер ... тіл жүректерді тебірентпесе,
Шешен деп, шежіре деп кім айта алар?
Ердің ... ... екі ауыз ... тағдырын шешіпті өткен бір кез.
Досқа – бал,
Дұшпанға – у,
Қайран тілдің,
Достарым, құдіретін осыдан ... ... ... жан ләззатың!
Тіл сенің –
Ар,
Арманың,
Махаббатың.
Адамдық бар қасиет тіл мен мида,
Ұғынсақ, сонда мейір, шапағатың!
“Тіл сенің” ... ... ... ...
Ұғыңдар!
Кеше болса, бүгін жоқ.
Тілің болса – күнің бар,
Тіл ...... ...... ... ... ... күн көрем.
Абыройдың бәрін де
Маған осы тіл берген.
Тілсіз келген білімнің,
Түбі нағыз қиғылық.
Көсегесін тілімнің
Көтеремін ту қылып.
Ақын көзі жұмылмас,
Жырдың көзі жұмылмай
Елдің туы ... туы ... ... ... әні
1-жүргізуші: Тамаша өлең таңдайға татып балдай,
Өз тілінде жыр оқу бақыт қандай!
Жан-дүниең жарқырап сала берер,
Ағарып келе ... атып ... ... тіл – ... ... тіл –қыдырың” дегендей,
туған жер, туған тіл адамға қандай ыстық, қандай ... Оның ... бір ... бір өлең ... ... жеткізу мүмкін емес.Тіліне зер
салыңдар бұрынғының,- дей келіп, бүгінгі тіл мерекесіне Төле би, ... ... ... келгенін қуанышпен хабарлаймыз. Сол кісілердің ауылдарын
аралап, аталы, шешендік сөздерін тыңдайық.
“Төле ... ... ... ... жақын жайылымына бұдан көп жыл бұрын үйсін ... ... ... ... ... Екі жақтың да билері бас
қосып, ... ... ... ... ... еріп ... он бес ... билік айтушылардың бірде-біріне көңілі толмай:
Ақты ақ деп бағалар,
О, игі жақсы ағалар.
Өзегі талса ел ... ... ... “Ата тұрып ұл сөйлегеннен без, ана тұрып қыз сөйлегеннен ... еді. Мына бала кім ... О, би аға, он үште отау иесі ... ... бе, келіп қалсам он беске?
Сөз сөйледім, бұйыра көрмеңіз айыпқа,
Алакөз болу ағайын адамға лайық па?
О, игі асқар тауымыз,
Әділ ме осы ... ... ... ... Жасы кіші ... асса аға ... ... ... ... бердім.
Төле: “Сары табақтан сарқыт қайтады” деген, билікті маған
берсеңіз, Шу ... оң ... ... сол жағын арғын жайласын.
Би: Үй ... ма деп ... ... ... ... ... алдан өтелсін.
Ауылыңның таңы бол,
Маңдайдағы бағы бол деген екен.
1-жүргізуші: Қазыбек биге бір ... ... ... не ... не қиын?”
деген үш сұраққа жауап беріңізші, - деп ... ... ... Қазыбек:
Тату болса, ағайын жақын,
Ақылшы болса, апайың жақын.
Бауырмал болса, інің ... ... ... жақын.
Алдыңа тартқан адал асын,
Қимас жақын қарындасың.
Сыбайлас болса, нағашың жақын,
Адал болса, досың жақын.
Еркелейтін немерең жақын,
Өз ұрпағың – ... ... ... жас ... де ... жақын.
Алтын ұяң – Отан қымбат
Құт берекең – атаң ... анаң ... апаң ... ... елің ... ... жерің қымбат.
Ұят пен ар қымбат,
Өзің сүйген жар қымбат.
Арадан шыққан жау қиын,
Таусылмайтын дау қиын,
Дәл осындай жағдайда,
Пана болмас өз үйің.
Жазылмас дерт ... ... біле ... ... бас миың, - деп жауап беріпті.
Кітапханашы: Ал, ... тіл ... ... ... ... ... салдыңдар, көп рахмет. Халқымыздың бай тілін меңгеру,
көркейту, қыр-сырын танып білу әр ... ... ... ... Тілді
қорғап, қастерлеу, әрқайсымыздың міндетіміз, парызымыз екенін ұмытпайық!
Әдеби ертеңгілікті ... ... ... тілі” атты өлеңімен
қорытындылауды жөн көрдім.
Баба тілін қадірле,
Болашақтан түңілме!
Айналайын, ... ... ... оят, жамиғат,
Қазақша алтын, жезіңді.
Қазақша жазбай жүргенді,
Түзет құрып тізгінді
Хат жазылсын өзара,
Жетілдір, қазақ, сөзіңді.
Жат алдында ез ... ұста ... ... ... ... ... тіл.
Әз Жәнібек, Қойшыбай,
Сыйлап өткен ғажап тіл.
Осы тілді жек ... ... ... шынымен,
Баба тілің асыл – нұр.
“Анамның тілі” әні .
Әдеби ертеңгіліктің соңын концерттік бағдарламамен аяқтауға болады.
ТІЛ – ЖАНЫҢ, ТІЛ – ...... ТІЛ - ... ойын – ... оқу залы тіл ... ... ... ребус, мақал-
мәтелдер, шешендік сөздер және гүл шоқтарымен безендірілген. “Тіл – ... атты ... ... ұйымдастырылып, қазақ тілін зерттеушілердің
портреттері ілінген.
Кітапханашы: ... ... ... ... ... ана ... деген сүйіспеншілікті арттырып, таза, шешен сөйлеуге,
елін, тарихын, тілін сүюге тәрбиелеу мақсатында өтеді. ... ... ... ... ... топтарына бөлінеді.
“Қыран” тобының ұраны: Ардақтайық, ана тілді!
“Ұлан” тобының ұраны: Менің тілім - ... ... ... Сұрақтар жазылған карточкалар салынған конверттерді топ жетекшілері
алып, жауап береді.
· ... ... ... ... жері ұлан – ... ... ... дейін 1500
шақырым болса, батыстан шығысқа дейін 3000 шақырымды алып жатыр. ... ... ... ... ... тауымен, оңтүстігі Қырғызстан,
Өзбекстан, ... ал ... ... шектеседі).
· Еліміздегі ең биік тау шыңы
(Хан тәңірі)
· ... ... ... ... жауқазыны қай қорықтың эмблемасы болып
табылады?
(Ақсу-Жабағылы қорығы)
· Менделеев ... 105 ... ... ... еліміздің
кен қойнауында бар?
(99)
· Қазақ спортшылары арасынан тұңғыш рет ... ... ... ... Үшкемпіров)
· Дүние жүзіндегі ең биік шың – ... ... (8848м) ... ... ... Уәлиев)
ІІ. Кітапханашы: 1. Жеті ұғымы. Табиғаттың тылсым сыры көп.
Көшпенділер ... ... көзі 7 ... ... ... 7 күн. ... бұл атаулар өзгермейтін өлшем бөліктері. Қазақта 3,5,7 ... ... ... ... кісіні “Жеті жұрттың тілін біледі” дейді.
Әз
Тәуке ханның “Жеті жарғысы” мен жеті қазына атауларындағы 7-лік санның
тектен-тек тумағандығы айқын. “Жеті ... ... ... ... ... ... ... үзілмеуін тілеген ізгі ниеттен шықты.
1. Жеті жұмбақ сайысы
Жеті жұт.
1. Құрғақшылық
2. ... ... ... ... ... ... Зілзала
Жеті қат көк
1. Ай
2. Меркурий (Шоқ жұлдыз)
3. ... ... Марс ... ... ... ... ... сөз жетім,
Киюсіз тозған бөз жетім,
Иесіз қалған жер жетім,
Басшысы жоқ ел ... ... көл ... ... ел жетім,
Замандасы қалмаса,
Бәрінен де сол жетім.
Жеті қазына
1. Сұлу әйел
2. Ер ... ... ... ... ... ... ат
6. Құмай тазы
7. ... ... Осы ... ... ... пайдаланып, бір оқырман ақын
Ермек Өтетілеуұлының жеті ... ... ... ... ... үзінді оқып береді.
Жеті саны
Киелі сан «жеті» деген,
Байланысты жетіменен.
Көп ұғымы халқымыздың,
Белгісіндей салтымыздың.
Жеті қат көк жер ... ... жер ... ... – заң ... бар ... ... – тегі жұрт,
Ағайынды жеті жұт.
Қызықтырар құбыла,
Жеті түсті шұғыла.
Жерде 1- жеті керемет,
Жеті шелпек – берекет.
Сөз, сөйлемдер бағынар,
Жеті ... тағы ... ... аты – жігіт қаны, қанаты,
Қыран құсы- қарым күші, қуаты.
Алғыр иті – ... ... ... ...... оты, ... – ау-жылымы, әдісі.
Өнер-білім – байлығының мәндісі.
Қазақ-ошақ – берекесі тірліктің.
Осы – жеті қазынасы ... ... ... ... бастым,
“Тұсау” деген таудан астым.
Екі жаста еркін сөйлеп,
Еркеледім менмін деп.
Үш жасымда үлкендердің,
Сөзін ұғып, соңына ердім.
Төрт жасымда талаптанып,
Тақпақ айттым, ... ... ... ... - ... ... атқа міндім,
Шауып желіп, тоқтай білдім.
Жеті жаста мектеп бардым,
Ұқтым білім, еңбек барын.
Жеті күн
Дүйсенбіде – Делиде,
Сейсенбіде – Сеулде,
Сәрсенбіде – Сібірде,
Бейсенбіде – ... күні – ... күні – ... – Жайықта
Болдым! – десем,
Айып па?
Күдігіңді ұғамын,
Бірақ, шын бұл, ... ... ... арқылы.
Жеті түс
Жаңбыр жауып басылды,
Күн де шықты жарқырап.
Аспан шайдай ашылды,
Құлпырды бар атырап.
Түрлі түстер құбыла,
Көк ... ... ... шұғыла –
Кемпірқосақ асылды.
Қыр гүліндей қызыл түс,
Қоңыр-қызғылт лағыл түс.
Алтын сары асыл түс,
Жапырақтай жасыл түс.
Көл түсі бар – көгілдір,
Аспан түсі – көк ... ... ... ... ... ... түс,
Сәнді сұлба салады,
Көздің жауын алады!
Жеті ата
Әлди, әлди, ... ... ... атың – ... сен ... ... мен ... әлди, әлди-ай!
Менің атым – Малдыбай,
Әкем менің – Қалдыбай.
Болады Ата ол ... сен ... ... ... еді – ... ата ол ... сен ... әлди, әлди-ай!
Арғы атаңның Сандыбай,
Әкесі еді – Жандыбай.
Баба болар ол саған,
Шөпшексің, ал сен оған.
Әлди, әлди, әлди-ай!
Ал, бабаңның Жандыбай
Әкесі еді – ... ата ғой ол ... сен ... ... ... ... ... еді – Сәндібай.
Тек ата ғой ол саған,
Туажатсың сен ... ... ... ... бұл ... ... біл ... айтамын осылай,
Жаттап өскін осыны-ай!
Әлди, әлди, әлди-ай!
Жеті септік
Атау айтты:
- Кім бұл бұзған ережені?
Не зат ... ... ... ... ісі ... буы ... білмек:
- Кімге сотқар ерегісті?
Неге қылды дөрекі істі?
Табыс таппақ:
- Кімді бұның басынғаны?
Нені көздеп, тасынғаны?
Жатыс жатыр:
- Кімде кегі келесі? – деп,
Неде ... ...... ... ... ... үлгісі? –деп,
Неден туған бұл ісі? – деп.
Ал көмектес:
- Кіммен, - деді, - адасып жүр?
Немен оған қарасып жүр?
Жеті септік сұрақтарын
Жатқа ... ... ... ... – Тапқырлық.
1. Шешендік өнер. Тарихта Тәуке хан, Төле би, ... би, ... ... ... тағы ... белгілі адамдармен қатар, Жиренше, Досбол,
Жидебай, ... ... т.б. ... аты ... Халық шешендік
сөздерді заман өткен сайын әрлеп, әсерлеп ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуде. Би –
шешендердің жиналған ортасы.
1-оқырман: Қазақ ... ... тіл ... ... ... сөзге
бағына білген. Шешендерден шыққан қара ... ... ... бергісіз
үйлескен ырғақ болады. Сөз бен сөз өзара ұйқасып жатады.
Үш кемеңгер ... ел ... қара ... қақ ... Төле би, ... би, ... ... үлгілеріне зер салайық.
Төле би: Уа, халқым!
Көсіле шабар ... ... ... елің бар,
Қол бастайтын ерің бар,
Атадан қалған сара жолың бар
Сөз қадірін біліңдер!
Кітапханашы: ... ... ... пен ... арасындағы шапқыншылық
кезінде екі елдің арасында бітімші болған батыл елші, парасатты тәлімгер
ретінде мәлім. Он бес жасында ... би ... ... еріп барып,
қалмақ ханы Қоңтажы тұтқынында жатқан қазақтарды батылдығымен, шешендігімен
босатып алады. Қазыбектің қалмақ ханы Қоңтажыға айтқаны:
“Біз ... ... мал ... елміз. Бірақ ешкімге соқтықпай, жай
жатқан елміз. Елімізден ... ... деп, ... шетін жау
баспасын деп найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған ... сөз ... ... ... ... ... елміз, дәм-
тұзымызды ақтай берген елміз. ... хан ... хан ... ... елміз.Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз ... ... деп ... ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз.
Сен қалмақ та, біз қазақ,
Қарысқалы ... ... де, біз ... ... жат ... ... келмесең,
Шабысқалы келгенбіз.
Сен қабылан да, біз арыстан
Алысқалы келгенбіз.
Тұтқыр сары ... ... ... ... айт,
Не тұрысатын жеріңді айт”.
Кітапханашы: Осы сөзді естіп, ... ... риза ... ...... ... сен жаңа ... жас тұлпар екенсің. Сенің айтқан
сөзіңе менің буыным шыдамай, ... тұра ... ... ... екі ... ... ... – сенің дауысың қаздың дауысындай қаңқылдап шығады
екен, сондықтан бұдан былай “Қаз ... ... ... Екінші – тоқсан
жеті жүлдені саған арнап байладым. Бұдан былай сен екі сыбағалы ... ... бері ... би атанып кетіпті.
Енді Әйтеке бидің сөзіне құлақ түрейік:
Әйтеке би: ... суат ... ... жоқ.
Тамыры суда тұрса да,
Уақыты жеткенде,
Қурамайтын құрақ жоқ...
Тек ... ... ... ... – ... ... Сөз ... жастарға үш бидің біреуі он ... ... би: ... он ... жұмбағым мынау. Бір, екі, үш, төрт, бес,
алты, жеті, сегіз, тоғыз, он.
Қазыбек би: Бір ...... ... ел ... ...... өткен ер жаман,
Үш дегеніміз – үш бұтаққа бөлінген ... ... ...... безген жас жаман,
Бес дегеніміз – белсеніп шапқан жау жаман,
Алты дегеніміз – асқынып ... дерт ... ...... ... жас ... дегеніміз – серпілмеген қайғы,
Тоғыз дегеніміз - торқалы той, топырақты
өлімге бас ... сол ... ...... ... дауа
болмас деген сөзіңіз, – депті.
Кітапханашы: Міне, балалар, ел тірегі болған аталардан қалған асыл
сөздердің мән-мағынасын ... ... ... ... әдет-ғұрып,
салт-санасын жете білген ел ақсақалдарының, атақты шешендердің жастарға
берер ... ... ... ... ... жарысы. Тіл туралы мақал-мәтелді екі ... ... ... сөз – ... - көңілдің кілті.
Ең тәтті де – тіл,
Ең ащы да – тіл.
Ең жұмсақ та – тіл,
Ең қатты да – ... ... ... ... сөйлер.
Жүзден біреу – шешен,
Мыңнан біреу – көсем.
Үлгілі сөз білмеген –
Надандықтың белгісі.
Біреудің сөзі әдемі,
Біреудің көзі әдемі.
Қызыл тілдің қадірін,
Тоқтағанда білерсің.
Кітапханашы: ... ... ... өткізіліп, кезек жұмбаққа
келеді.
Жұмбақ:
Сүйексіз ғып ... ... ... тістің арасында
Бір патша.
(Тіл)
Сүйектен қаланған қорғанда
Сүйексіз күзетші тұрады.
(Тіс және тіл)
О жағы мәрмәр,
Бұл жағы мәрмәр.
Ортасында,
Сандуғаш ... және ... ... бір ... ... тас қойдым,
Жирен атты бос қойдым.
(Тіс, тіл)
Отыз екісі диірмен тартып,
Бір қапқа салады.
(Тіс және тіл)
Көмкерілген қала,
Төңкерілген ... ... шақа ... ... соғысып жатыр,
Ортасында бір елші.
(Тіс пен тіл)
Қызыл түлкі інінен шықпайды.
(Тіл)
Әрі сүйексіз,
Әрі тиексіз.
(Тіл)
Ақ ... ... ... ... Екі ішектің бірін қатты,
Бірін сәл-пәл кем бұра.
Нағыз қазақ қазақ емес,
Нағыз ...... ... енді екі ... күй ... ән ... ... бөлім.
Кітапханашы: Балалар, ана тілімізбен бойымызға дарыған ... ... оның ... ... зор байлығында. Тіл мәселесі
қазір ең бір шешуші мәселе болып отыр. Қандай ... ... ... кезек-кезек сұрақ тастап, жауап алып отырамыз)
1. Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алған жыл?
1991 ... ... ... ... Конституциясы қашан қабылданды?
1993 жыл
3. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі қандай тіл?
Қазақ тілі.
4. Ана тілі үшін, елі үшін ... ... ... ... ... Байтұрсынов, Шәкерім Құдайбердиев,
Жүсіпбек Аймауытов...
2-оқырман: Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов, Мұстафа ... ... ... ... Майлин, Ілияс Жансүгіров.
4-оқырман: Қуан, далам!
Қуанатын күн ... ... ... ... ... ... енді ... еткендей
Кескен жаңа кіндігін.
5-оқырман: Қуан, бабам!
Қуанатын ... ... едің ... бар жерде өмір бар.
Халық жауы атандық-ау,
Сол үшін ғұмырыңды
Құрбан етіп ... ... ... Қуан, анам!
Ұзағынан сүйініп,
Сәтіңде көп
Кейде кеткен түңіліп.
Ақ сүтіңмен
Бойға біткен тілімді
Пір тұтамын,
Мен алдыңда иіліп.
(Барлық оқырмандар ... ... ... ... ... орындалады.
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ АСЫЛ МҰРАСЫ
(Сұрақ-жауап ойыны)
Бірінші топтама: Тұрмыс-салт және тарихи жырлар.
Сұрақтар үлгісі:
1. Төрт ... ... ...... ...... ата
Түйе – Ойсыл қара
Сиыр – Зеңгі баба
2. Әдет-ғұрып өлеңдерінің қандай түрлерін ... ... ... ... ... ... келгенде қазақтар қандай жыр айтқан?
Бесік жыры
Екінші ... ... ... мен ... және ертегі
кейіпкерлері.
Сұрақтар үлгісі:
1. ... ... ... ... тұрмыс-салт, хайуанаттар жайлы
2. Жаздың қайнап тұрған ыстық күні жылқымды суарайын деп ... ... ... жау ... ... ... шалқар бір көлге келсем,
тақсыр-ай, күннің ... ... ... ... суы кісі ... қол ... болып қатып қалыпты. Қазақ халқының қай ертегісінен?
Қырық өтірік
3. Тышқан не айтарын ... ... да, ... ... ... ... ... “Бұл таластан ешнәрсе өнбес. Жаңа жылды қарай
тұралық. Кім бұрын көрсе сол жыл басы болсын”... Бұл қай ... ... ... ... Көктегі, жердегі, жер астындағы өмір туралы жазылған халқымыздың
ауыз ... ... орын ... ... ... ... “Ұр, тоқпақ” ертегісіндегі үш қасиетті затты атаңдар?
“Піс, қазан”, “Құс, ... “Ұр, ... ... ... ... мен ... үлгісі:
1. Отан туралы үш мақал айт.
2. Білім туралы үш мақал айт.
3. ... ... үш ... ... ... ... ... адам жұмысын,
Тазартып үйдің жуды ішін.
Кейде дауыл соғады,
Кейде ішіне сорады.
(Шаңсорғыш)
2. ... мұз ... ... ... ... ... Ымырт түсе шығамын,
Таң атқанда ... ... ... ... ... Бір ... білмегенді білгізеді,
Өзіңді тұрсаң қарап күлгізеді.
Жалғанда әңгімесі сондай қызық,
Жаныңды тыңдай берсең кіргізеді.
(Кітап)
6. Бір ұзын ... ... ... он екі ұя, әр ұяда ... ... тұқымда жеті балапан бар.
(Бір жыл, он екі ай, төрт ... жеті ... ... ... ... ... ... тақырыбы елін, жерін қорғауға арналған қазақ фольклорының
жанрын атаңдар?
Батырлар ... ... ... жырын білесіңдер?
Қобыланды, Ер Тарғын, Қамбар, Алпамыс, Ер Қосай
3. ... ... ең ... ... ... ... ... жырындағы батырдың адал жары, ақылшысы?
Құртқа
5. Қай жырда Сыпыра ... ... сөз ... Тарғын” жыры
6. Алпамыс батырдың сәйгүлігі?
Байшұбар
7. Қобыланды батырға қарсы ... ... ... ... ... ... ішінде ең алғаш хатқа түсіп, жарық көрген жыр?
“Ер Тарғын”
9. Алпыс үйлі арғынды, тоқсан үйлі тобырды ... ... ... алып, күшті батыр?
Қамбар батыр
10. Қамбарға ғашық болған бай ... ... ... ... ... Қандай лиро-эпостық жырларды білесіңдер?
Қозы-Көрпеш – Баян сұлу, Қыз Жібек, Айман-Шолпан
2. Қазақ лиро-эпосының ... ең ... ... – Баян сұлу”
3. Әуелеп ... алты ... неге ... тірі мен өлі
Жатырсың неғып демейсің?
Қасірет-қайғы халімді
Неге келіп білмейсің? – бұл қай жырдағы кімнің зары?
“Қыз Жібек” жырындағы Жібектің Төлегенді
жоқтап алты қазға ... ... ... ... – Баян ... ... алғашқы зерттеуші қазақ ғалымы?
Ш.Уәлиханов
5. Махаббат мұнарасы – “Еңлік – Кебек” зираты қай жерде ... ... Абай ... ... тауында
6. “Қыз Жібек” жыры алғаш рет қай жылы баспа бетін көрді?
1894 жылы
7. Қозы ... – Баян сұлу ... қай ... ... ... ... ауданы, Таңсық селосына таяу жерде
КӨҢІЛДЕН ШЫҚҚАН КӨРІКТІ ОЙ
Тектілік те тілден
Қазақ халқы жаратылысынан текті, намысқой, жаны таза, тілге шебер ... ... Оған ... ... хандарымыз бен батырларымыздың, би-
шешендеріміздің ... ... мен әділ де ... жақсылық пен
жамандықтың арасын ақ пен қарадай ашып айтқан асыл сөздері куә.
Осы сөздер ... ... ... ақ ... ... мәрттіктің, тәлім –тәрбиенің небір жақсы жол-жобасын, жөн-
жосығын айқындап ... олар ... ... ой, ... сөз, ... тіл ... құйып, қанға сіңіріп, көңілге тоқытып жасай білуі де ... бір ... ... әрі ... ... ... ... кейінгі ұрпаққа не жасап қалдырғанын тарих өзі ... ... ел мен жер, ... ... ... ... кетті. Сондай ұлылықтардың бірі – адалдық пен адамдық және соған
лайық сөздер.
Қазақ “текті”, “жақсы” ... бір ауыз сөз ... ... ... ... ... бір ауыз сөз ... өшіріп отырған.
“Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын,
Жаманның жамандығын айт, құты ... деп ... ... ... жер-
жебіріне жеткізе, ақ алмастай кесіп айтқан ғой және айта алған ғой.
Өнер алды – қызыл тіл ... ... 7 ... Дүниеде тыңдаушыларының өзі жақсы ... ... ... ... жаман нәрсе жоқ. Сенің өзгеге айтқаның кісіге білім
беретіндей, оның жүрегін ... ... болу ... Нәрсіз, дәмсіз
сөзді сөйлемеген жақсы.
2. Өз сөзін ... кісі ... да ... ... тұта ... ... сөзі тартымды болады.
3. Сөйлегенде әрбір сөзің анық, дәл, ... ... ... ... ... бір ... ... жігерсіз, баяу сөйлейтін
болсаң, айтқаның қанша қызықты болғанымен, тыңдаушыларды тез ... ... ... ауып ... Сөйлеушінің дауысы құбылмалы әрі
жайдары болуға тиіс. Құр айғайлап кетудің де ... жоқ. ... ... ... ... ... ... болсын.
4. Сөзің тартымды болсын десең, оған аздап болса да ... ... ... ... ... қолыңды оңды-солды сермей беру
жараспайды. Мұндай жеңілтектік тыңдаушыларды алаңдатып, ... ... ... ... ... Ең ...... тағы да
байсалдылық.
5. Тыңдаушыларға көз ... ... екі ... ... ... кісіні жұрт онша ұнатпайды, біреу жазып ... ... ... ... ... ... Айтайын деген ойыңды әбден ығыр болған, үйреншікті ... Онда ... ... ... ... ... тыңдамайды. Ойыңды
өз сөзіңмен, әдеби тілге тән сөздермен, әсерлі, қызықты етіп жеткізуге
тырыс. Сөз ... ... ... өлең ... ... ... ... сөздерді келтіріп отырсаң, теріс болмайды.
7. Айтқан сөзің қысқа, әрі тұжырымды ... Аз ... көп ... тырыс. “Көп сөз - көмір, аз сөз – алтын” екенін ешқашан ... СӨЗ, ... ... ... ҚОЛҚА ЖОҚ
Сөйлер сөзге, тілге адамзат сонау көне дәуірдің өзінде-ақ ерекше
мән берген. Ғасырдан ... ... ... ұласып жатқан ел аузындағы
небір ғажайып аңыз, әңгімелер, көне ... ... ... ... ... Қай ... ... үңілсеңіз де, өнер алды саналатын
қызыл тілге, шешендік өнерге байланысты небір ... асыл ... ... да ... ... келген қай халық болмасын, ең ... ... әрі ... мұра ... ... ... боп ұласып отыратын
мәдени-тарихи қазынаны келер буынға қастерлеп, қасиеттеп ұзатып салатыны да
мәлім. Төмендегі аңыз да осыны дәлелдейді.
“Тіл бас ... бас ... тас ... ... ... ... бар. Атақты ғұлама Мәшһүр Жүсіп Көпеев осы ... ... ... ... ... ... ... жылдарында бір көк ала бие
он бес ауылды асырауға жарапты, бір мерген он бес ... ... ... ... бір ... көнек сүт шығады екен. Иесі “көз тиеді” деп биесін
сайдан-сайға жасырып сауады екен.
Бір күні бір сайда жасырып сауайын деп ... көз ... төрт ... ... ... деп асығып сауа береді. Бірақ олар келгенше сауып
бола алмапты. Кісілер келіп қалған соң, амалсыз түрегеліп, бір қара ... ... ... ... ... деп, ... ... тастай беріп, көнектің бетін
жаба қояды.
- Мана көз ұшында біз көргеннен биені сауып отыр едің, ... ... ... ... ба, жоқ, жай ... ба, біз тамаша қылып, білейік деп
келіп едік, - ... ... ... иімейтұғын жаман мінезі бар еді, сол мінезі
ұстап, күні бойы ... жаңа ғана ... ... ... ... ... солай болар, манадан бері сауып отырған болсаң, бір ... ... ... - деп ... ... кетеді.
Кісілер кетісімен сүтті сабасына құйса, көнектің түбіндегі қара ... ... ... ... тілі тас ... тас ... бас жарады” деген
содан қалған екен. Егер ол ... ... ... кәрін салады екен.
СӨЗ ҚАДІРІ
Өте ертеде бір қадірлі шешен қария келте дүниеден көз ... ... ... ... ... мен ұзамай дүние саламын. Әкем қазына ... ... Ел ... ... бара жатқан асыл мұрам бар. Соны іздеп тап,
қадірле, қастерле, - дейді. Мұны ... бала әке ... ... ... ... ел ... таба ... Ойы он саққа кеткен бала бір
күні ел ... ... ... ... ... сөзі рас, ... Оның саған қалдырған мұрасы – тіл. Ол
шешен адам еді ғой... ... ... ... ... ... Тілден
қымбат қазына жоқ, - деп аталы сөздің шешуін айтыпты.
БАСҚА ПӘЛЕ ТІЛДЕН
Ертеде бір данышпан өмір сүріп, оның үш ұлы, бір қызы ... ... ... да ақылды болып, ер жетіпті. Айдан ай, жылдан жыл өтеді. ... ... ... бір ... шал ... алмай, дөңбекши береді.
Мұны сезген ... мен ... ... не ... бір ... ... жүр ме, жоқ әлде алыс жүрген
балаларыңызды сағынып жүрсіз бе? – дейді.
- Иә, ... Оның ... бір ... ... кетіп барады.
Сонда қызы әкесінің алдына келіп:
- Арманыңызды айтыңыз, мүмкін ... тиіп ... - ... ... ... құпия жоқ. Менің үш ұлымның үшеуі де ақылды. Сонда да
біреуінің ақылы артығырақ болуға тиісті. Соны білу - ... ... ... Ой, ата, ... да ... ба? Қыдырып барып балаларыңызды
сынап келіңіз, - деп қыз бен ... жол ... ... ... ... атын ... ... жолға салып жібереді. Аз жүрді ме, көп жүрді
ме, кім ... Бір күні ... ... жетеді. Баласы зор құрметпен қарсы
алып, қолынан келгенінше сыйлайды. ... күн ... ... ... төртінші
күні қайтпақшы болады. Баласы тағы да қой алдырып сойғызады. Тамақ піседі,
етін қазаннан ... ... ... ... ... шал ... қарап:
- Қарағым, ана етіңнің жақсы жерінен бір кесіп берші, - ... ... жері ... болса, санның еті шығар деп, сан етінен кесіп береді. Шал
аздап ауыз тиіп, қойып ... ... енді ... ... бір ... ... - ... “Еттің де
жаман жері бола ма?” – деп ұлы сәл ойланып ... ... жері ... ... ... шығар деп сіңірден кесіп береді. Сіңірді алып, аздап ... ... ... та ... Тамағын жеп, сыйына риза болып, ел-жұртпен,
баласымен қоштасып қайтады.
Данышпан жүріп отырып, ... ... ... ... ұлы да зор
құрметпен қарсы алып сыйлайды. Әкесі ... күні ... ... ... қояды. Екінші ұлы да бірінші ұлының істегенін қайталайды. Ол енді
үшінші ұлына келеді. Үшінші ұлы да зор ... ... ... ... күні екі ... қойған сауалын кіші ұлына да қояды. Сонда кіші ... бір сыр бар ... деп ... Сосын бастың тілінен кесіп береді.
- Балам, енді жаман жерінен бір кесіп берші, – ... ... ... ... ... береді. Сонда әкесі:
- Балам, мұның ... ... ... ... бер ... ... ... жаман жерінен кесіп бер десем тағы да тіл бердің, - дейді. Баласы:
- Ой, ... ... ... ... ... ... ... да,
жаман да, ұрыс та, керіс те, өсек те, бәрі де осы тілден ... Екі ... төрт елі ... ... әр адам өз ... сақ ... еш уақытта
ұрыс-керіс болмас еді. Басқа пәле тілден, - деген екен. Қарт ... ... өте риза ... қайтады.
СӨЗ ҚҰДІРЕТІ
Елкей ханның әмірі жүріп тұрған заманда Оңғар деген әрі ... ... кісі өмір ... ... хан бір ... ... атымды тұсап кел
деп жұмсайды. Оңғар “бармаймын” ... ... ... ... Атты ... ... ... қарақұстың ұясына көзі ... ... ... ... ... ала ... келіп:
Ханеке, атыңызды тұсап келдім,
Бүгін бір мал баққанға ұқсап келдім.
Жарлыда ... ... ... ... құс ап ... ... қойнындағы балапанды ханға ұсыныпты. Сөзден жеңілген хан ақыннан
ат-шапан айып ... ... ... ... ... ... барып жүз көріс қылған. Хан Сырымның ... ... ... өзі шешен, өзі батыр кісісі”, - деп ... ... ... ... мен Сырымды айтыстырыпты:
Үргеніш шешені:
- Сөз ... ... ... не?
Жол анасы не? – деп сұрайды.
Сырым батыр:
- Сөз анасы – ... ...... ...... – деп ... ... НЕШЕ ТҮРЛІ БОЛАДЫ?
Есентемір Бөленді Асау шешен қонаққа шақырып отырып:
- Е, Бөлен! Сізден бір-екі ауыз сөз ... ... па? – ... Е-е, ... сұра! – депті Бөлен.
- Құдайдың бергені, үйден қонақ кетпейді. Бірі ... бірі ... бір ... ... ... ... ... көріп: “Мынау
тағы келе жатыр ма?” – дейді. Бұл неткені? – депті Асау.
- Ол келіннің ... ... - ... ... ... жас балалары кәрі қонақты жақтырмайды, соны ... ... ... не жоқ, қыдырды, жеді, бірсыпыра қызықты көрді, енді
үйлерінде жатса қайтеді?” - дейді. Бұл неткені?
- Ол ... ерік ... ... ... дейді қазақ. Қонақ деген кім, қоңсы деген
кім?
- ... ... мына мен, ... бір рет ... ... Қоңсы
деген мыналар, - деп айналадағы ... ... ... үйіне
келіпті, барып амандасайық деп келеді.
- Ал, Бөлен! Қонақ неше ... ... ... төрт ... ... ... қонақ,
Қыдырма қонақ,
Қылғыма қонақ.
Енді Бөлен Асаудан:
- Жігіттің неше жұрты бар? – деп ... ... үш ... бар деп ... - ... ... жұрты – міншіл,
Өз жұрты – күншіл,
Нағашы жұрты – сыншыл.
Сонда Бөлен:
- ... төрт ... ... еді, ... ... ... Ол –
елінің азаматы. Бәрінен де артық сол еді-ау! – ... ... НЕ ... ... ... ... ... деген қыздың берген
жауаптары:
- ... ... не бар, ... ... не ... ... тәтті бала бар, қылыштан өткір тіл бар. Удан ащы ... ... ... ... сөз ... ... ҰЛ ... ЕРЖЕТКЕНІ БОЛАР
Сырым жиырма алты жасында бір жолдасымен Нұралы ... ... ... Қараман тана Малайсарымен сөйлесіп отыр екен.
- Балалар, аман ба? – ... де, ... ... ... беріпті.
Сырым жолдасына дауыстап:
- Жүр, кетейік, бұлар бізді адам деп отырған жоқ қой! – дейді.
Малайсары жалт ... Ата ... ұл ... ... ... қыз ... без.
Сырнайдай сарнаған мына бала кім еді? – дейді.
- Ата тұрып ұл ... ер ... ... ... қыз ... бойжеткені болар, - дейді Сырым.
- Сен толған екенсің, мен ... ... - деп ... ... қасына шақырған екен.
АЛЫСТА НЕ АЛЫС?
Байдалы қартайып үйден шықпай, күндіз-түні ... ... ... ... Мұса ... ... келіпті. Байдалы шешен қараша үйінде
бөстекке оранып жатыр екен. Мұсаның ... ... ... сұрап амандасыпты да,
кәріліктің жайын айта беріпті.
- Ой, кәрілік-ай, сөздің өзі ... ... ... ... ... өтті ғой! – дей беріпті.
Мұса қонып, қонақасын жеп, таңертең жүрмек болады.
- Е, шырағым, еліңе не айтып ...... ... Мен не ... ел ... болған Байдалы еді, енді кәрілікпен
алысып жатыр екен деймін-дағы, - депті Мұса.
- ... оның рас. Үш ауыз сөз ... соны ... ... ... ... ... Мұса “айтыңыз” деп тыңдайды. Байдалы қарт сонда:
- Алыста не алыс?
Жақында не жақын?
Тәтті де не тәтті? – ... ... Жер мен ... арасы алыс,
Кісіге туыс жақын,
Бала тәтті, - депті.
Сонда Байдалы қарт ... ... ... ... әлі ... ... жоқ екен. Білімді ... ... алыс жоқ, ... тәтті жоқ. Бала қанша жақсы болса ... ... өз ... ... жоқ. Жақында ажал жақын, - депті.
ЖИРЕНШЕ ШЕШЕН
Бір күні хан нөкерлерін ертіп, серуенге ... ... ... ... ... ... ... алып, сампылдап әңгімені соғып келеді. ... ... ... Бір ... аса ... ханның алдынан жел қуған бір
түп қаңбақ домалап, ұшып бара жатады.
- Уа, ... анау ... ... ... ... барады екен?
Сұрап келші! - дейді хан.
Жиренше шауып ала жөнеледі: жетіп барып, ... ... ... ... бөгеледі де, аздан кейін қоя беріп, ханға қайтып келеді.
Жел қуған қаңбақ бөгелсін бе, ... ... Ау, ... ... бе, не ... ... ... келеді екен,
қайда барады екен дөңгеленіп? – дейді хан.
- ... ... ... ... ... – деп ... ... Ал, айт, қаңбақтың не дегенін?
- ... соны ... не ... ... ... шықтым, ығына қарай
ығып барам: желге ұшам, сайға қонам, оның несін ... ... ... ... жел ... ... сай біледі. Осыны сұрата жіберген
хан ақымақ па, сұрай келген сен ... па?” деді де, ... ұша ...... Жиренше.
Хан ұялғаннан ешнәрсе дей алмай қалыпты.
* * *
Сырым батыр елден сырғып Хиуа ... ... бір той ... Хиуа ханы ... Қазақта ас-мас, ет-мет, жігіт-мігіт деген жалғама сөздер ... ... ... не? – деп ... ... ... кейін жауап берейін, - дейді Сырым батыр.
Тойда ... аты ... ... ... ... ... ... алады. Тойдың ойын-қызығы бітіп, жұрт тарқар алдында Сырым ханның
манағы сұрауына былай деп ... ... ... той ... жұртқа қой сойып – құйрық, жылқы сойып –
қазы тартады. ... ... ... Соны “ас” дейді. Ал мынадай тастабаққа
салып тартқан шөп-шалам мен сусынға берген шайды ... ... ... ... озып ... ... ... дейді, артында қалған тұғырды
“мат” дейді. Алқа топтың ... ... ... алып ... ерді ... жер ... ... еркекті “мігіт” дейді. Қазақтың “ас-мас”, ... ... ... жалғас сөздерінің мағынасы осы, хан.
ҚАРЫЗ БЕН ПАРЫЗ
Кезінде талай адамға жақсылық істеп едім. Не ... ... ... қайыр-жақсылығымның қарызы қайтпады, - деп налыған бір ... ... Онда ... ... жоқ екен, достым. Өйткені, біреуге қылған
қайыр-жақсылық әлдебір алаяқ ... ... ... ... ... ... ғой, - депті.
Досының бұл сөзінен ұялған әлгі адам содан былай өзгеге ... ... ... ... ... ... ... БАЙ ҚАЗЫНАСЫ
Жұмбақтар
Секунды жоқ
“Тық-тық” ... ... ... ... елдің атында,
Бір елдің аты бар тағы ... ... ... қоймайтын,
Сонда да ел көзінше
Бір қақпа бар қорғайтын.
(Футбол қақпасы)
Логогрифтер
Алдына ... ... ... ... ... ар,
Көтере алмас нар,
Мейіз, алма, анар,
Қанар-қанар.
Үй иесіне қатаң,
Тапсырып, дедік: “Атаң,
Оятсын атпай таң,
Шығамыз аулап аң”.
Омонимдер
Жеміс өскен бақты,
Күзетіп бақты.
Түс ауа,
Салқындады ауа.
Малға бай,
Бұл бір ... таң ... кел, ... үлкен ата,
Атын ата.
Анаграммалар
“Б” – дан бастасаң –
Жейтін тамақ,
“Б” –ны алып тастасаң –
Байтақ аймақ.
(Бөлке - өлке)
“Б” – дан бастасаң –
Киім ... алып ... ... ... - ... ... ... жер сасық.
Екі шеткі әрпін қысқартсаң –
Қырынан тұрған асық.
(Шалшық – Алшы)
Түп нұсқа –
Мезгіл жарық.
Екі шеткі ... ... ... алып ...... ... жағып,
Есікті жауып,
Дем ал жатып.
Үйде Санақ,
Болмай салақ,
Есептеп, санап,
Оқыды сабақ.
Шарадалар
Алғашқы түбір сөз –
Малдың түрі,
Екінші түбір сөз –
Жыл аттарының бірі,
Екеуін қосып ... ... құсы ... + ... ... ... сөз –
Қай сан? Тап.
Екінші түбір сөз –
Сұйық зат,
Екеуін қосып оқысаң
Жерге қойған ат.
(Жеті + Су = ... ... ... ... ... ...
Шөпке тұнған,
Екеуін қосып оқысаң –
Илеп, кірпіш құйған.
(Бал + Шық = Балшық)
Әріп жұмбақтар
Санда бар,
Сапада жоқ.
Хаңда бар,
Қарада жоқ.
(Н)
Иекте бар,
Бетте жоқ.
Сүйекте бар,
Етте ... ... ... ... ... ... ... бар,
Сүтте жоқ.
(З)
Жаңылтпаштар
Мына мұнаралар
Мына мұнаралардан
Биік мұнаралар
Мұнараларға шығар жол
Мың бұралар.
Мұнараларды бұлар
Мың аралар.
* * *
Шыңға шынар ... ... ... ... шынар
Сыңар шынар деме, сынар.
ТІЛ ӨНЕРІ МЕН СӨЗ
ҚҰДІРЕТІ ... алды – ... ... тас ... ... бас ... жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Шешеннің сөзі мерген,
Шебердің көзі мерген.
Бір тәуекел ... ... ... жақсы сөз бітірер,
Мың көңілдің жарасын.
Тіл буынсыз, ой түпсіз.
Шешеннің тілі,
Шебердің бізі.
Тіземнен ... ... ... ... ... ... ... да,
Тіл кеспек жоқ.
Адам көңілінен азады,
Тілінен жазады.
Қотыр қолдан жұғады,
Пәле тілден жұғады.
Ашуың келсе ... ... ... тілің тарт.
Тіл жүйрік емес,
Шын жүйрік.
Аузы құлып сандықты,
Тіс ашпаса, тіл ашар.
Түйін-түйін сырыңды,
Түбінде келіп шын ... ... ... ... ... ... сөз ... ауызды, орақ тілді.
Адам көңілінен азады,
Тілінен жазады.
Аяққа кісен салуға ... ... ... ... қолқа жоқ.
Ұлт қасиеті – тілінде,
Құс қасиеті – қанатында.
Тіл палуаннан жығылмайды.
Тілі өлген ел – тірі ... ... ... – ақыл ... ... – халық.
Басы – көсем,
тілі – шешен,
қолы – шебер.
Тіл - алтын қазына.
Тіліңді ... ... ... ... ... таза ... СӨЗДЕР
Қазақ халқының тәрбие құралдарының бірі – тыйым сөздер. Бұл сөздер ... ... ... әдет, жат пиғыл, орынсыз қылық, теріс ... ... ... ...... қалудың, қолды төбеге қою –
жұрттан безінудің, үлкеннің жолын кесу - ... асты төгу ... ... деп ... және ... ерсі істерге қатаң тыйым салған.
Мұндай тыйым ... ел ... көп. Оның ... ... алмағанмен, кейбір
үлгілерін беруді жөн көрдім.
Дастарханды, тамақты баспа.
Малды, ыдысты, тамақты теппе.
Түнде үй сыпырма, тырнағыңды алма.
Үлкендердің жолын кеспе, сөзін ... ... жер ... ... ... ... құшақтама.
Өтірік жылама.
Қолыңды қусырма.
Жақын адамға пышақ сыйлама.
Аққуды атпа.
Нанды жерге тастама, үстіне басқа зат қойма.
Мойныңа белбеу жіп салма.
Бейуақытта жылама, ұйықтама.
Адамға ... ... ... бір ... ... ... ... төбеңе, желкеңе қойма.
Өтірік күлме, өтірік ауырма, өтірік сөйлеме.
Түрегеп тұрып немесе ... ... ... ішінде қатты сөйлеме, қатты күлме.
Жұрт алдында құлағыңды, мұрныңды шұқыма.
Мақтаншақ болма, ... ... күш ... асты ... ... үрлеме.
Тырнағыңды тістеме.
Пышақты шалқасынан қойма.
Таңдайыңды қақпа, басыңды шайқама.
Көп сөйлеме.
Ата-анаңа қарсы келме.
Дініңді сатпа, ұлтыңды сатпа, арыңды сатпа.
Ұрлық қылма, зорлық ... ... ... өтірік айтпа.
Кісі төсегіне отырма.
Шақырмаған жерге барма.
Саусағыңды аузыңа салма.
Үлкеннен бұрын отырма, жатпа.
Жұлдызды, адамды санама.
ӘН-ЖЫР ШАШУ
АНА ТІЛІ
Сөзі Т.Молдағалиевтікі
Әні Қадырбай Аманжоловтікі
Бір ауыз сөз ... ... ... ана тілімде.
Қазақ болып туғаннан соң, бөбегім,
Қазақ болып өлген жақсы түбінде.
Барлық тілді үйренесің сен әлі,
Жігіт болып саналы.
Қайда ... өз ... ... ... туын ... ... анамды ұғындым деп мақтанам,
Тілін білдім, жырын білдім сақтаған.
Өз анасын сыйламаған пақырлар
Отанын да сыйлап көрген жоқ, балам.
Ұлым менің, бұл сөзіме ... ... өзің де от боп ... ... ... ал, ... ... басқасын өзің тауып аларсың.
ҚАЗАҚ ТІЛІ – ҒАЖАП ТІЛ!
Сөзі: Сайлаубай Тойлыбаевтікі
Әні:Гүлмира ... ... ... ... бөл, ... ... ... ұғып, тыңдасаң
Қазақтың тілі – ғажап тіл.
Қайырмасы
Әуені қандай “саз” мұңды
Түсіреді еске наз ... ... ... қандай мазмұнды.
Өткір тіл, отты жалынды
Тербетер мынау жаныңды
Қазақтың шешен сөздері-ай
Қозғайтын жүрек, ... ... ... ... білімнен
Қазақтың даңқын көтерген
Айналдым қазақ тілімнен.
АНАМНЫҢ ТІЛІ – АЯУЛЫ ҮНІ
Сөзі Шона Смаханұлынікі
Өмірге келдім,
Анамды көрдім,
Деді ол: “Жаным”,
Арайлы таңым.
Самал боп желпіп,
Жырымен ... ... ... ... тілі – ... менің,
Анамның тілі – Ай, Күнім менің.
Сүйемін байтақ елімді туған,
Сүйемін мәңгі өмірді думан.
Мектепке ... ... ... ... тілі ... үні.
Жүрекке нұрын
Жіберді құйып.
Қайырмасы:
Көңілге көрік,
Өмірге серік.
Әсем ән-жыр,
Қайрат, қуатым.
Сөйлесем мыңға,
Өрлесем шыңға.
Анамның тілі-
Асыл мұратым.
СҮЙЕМ ӨЗ ТІЛІМДІ
Сүйсем өз тілімді,
Боламын білімді:
Өз тілім ... ... өз ... ... ТІЛІ ... тілі тым ... Күлдірген тыңдамай
Терезеге қарады,
Теректерді санады.
Оны көріп мұғалім,
Қойды кенет сұрағын:
-Айтшы, тұрып сен ... ... ... ... ... ... де ...
Күбір сөзі ұзарып,
Күлдірген тұр қызарып.
Ана тілін білмесең,
Аһ ұрасың күнде сен.
Әдібай Табылды
АНА ТІЛІҢ – АРЫҢ ... ... ... ... теңдігің.
Ана тілің біліп қой,
Мақтанышың, елдігің.
Ана тілің – арың бұл,
Ұятың боп тұр бетте.
Өзге тілдің бәрін біл,
Өз тіліңді құрметте!
Қ.Мырзалиев
АНА ... ... тілі – ... ... ... ... бағып-қағамыз.
Ана тілін бағаласақ, қалай біз
Өзіміздің сондай болмақ бағамыз.
Ана тілін кім аялай білмесе,
“Анасынан безген ұл!” – деп қараңыз.
М.Әлімбаев
АНА ТІЛІ
Ақыл-ойын ... ... ... ... ардақты,
Ақ сүтіндей анамның.
Өсірген ой білімді,
Сүйем туған тілімді.
Мақсат етем әр сөздің
Мәнін ... ... ... ...... ... – құралым,
Ана тілім – болмаса
Мықты болмас тұрағым.
Ана тілім – елдігім,
Ана тілім – ерлігім.
Ана тілім – болмаса
Бүтінделмес ... ... мол ... ... анаға,
Басымызды иеміз,
Бабамыздың тілі деп.
Даламыздың үні деп,
Ана тілін,
Ана тілін,
Ана тілін сүйеміз.
Ш.Сариев
Туған тілім – бабам тілі - өз тілім.
Туған тілім – анам тілі - өз ... ...... тілі - өз ... ... – адам тілі - өз тілім.
Д.Әбілев
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНОВ РУХЫНА
Қасиет атаулының барлығы да
Халықтың ... ... ... ұйпаса да өрттей тағдыр,
Артыңда тот шалмайтын қалды мұра.
Ана тіл ... ... ... талайы үшін.
Сақтаған жүрегінің күмбезінде
Туған ел сені өлімге қалай қисын?!
Ғұлама, халық жанды ғазиз бабам!
Халқыңнан бір сәтің жоқ ... ... ... ... ... тілі – асыл жиған қазынаға.
Алуан алыс-жақын көршіміз де
Сыйлаған, қызыққан да өршіл ізге:
Сен – Адам-Академия! Сахарада
Тарихтың бұйырғаны еншімізге!
Аққудай қайта қондың ... ... ... қақ ... ... ... ... “Ақиқат” деп дәптеріне!
М.Әлімбаев
АНА ТІЛІМ, КҮМБІРЛЕ САРАЙЫМДА!
Тілін білген Абылай, Абайым ... ... ана тіл ... ... сол тілдің арқасында
Ерікті ел боп алысқа қарайын ... ... ... ... ... ... ... – елмен қауыштырар іргемдегі.
Тіл – елмен табыстырар алыстағы,
Аспандатар жердегі жүрген ... ... ... ... де,
Тілсіз бақытын басынан ел кешер ме?
Тілер едім таусылса ақтық демім,
Жерлеңдер деп тілменен жерлесең де...
Ерекше бір сән ... ... ... жатыр жаңғырып өшкен үнім.
Ана тілім рухымды көтереді,
Самал тербеп тұрғандай текше гүлін.
Өмір кешіп басынан ала құйын,
Жат жерінде ... дара ... Ана ... ... ... Фарабиім!..
Көме түсіп көкірекке кекті мұңын,
Жетпіс жылды өңгеріп өтті күнім.
Ана тілмен жазған ғой Мұса Жалил
Түн – түрмеде отырып отты ... ... ... та ... ... іс өрге баса алмайды.
Желмаяның үстінде желіп жүріп,
Күңіренбеген тектен ... Асан ... ... ... Абайым да,
Құдірет берген Ана тіл талай ұлға.
Қасиетті тілімнің арқасында
Ерікті ел боп алысқа қарайын ... ... ... сарайымда!..
* * *
Бәлкім, дарыр жаныңа сенің де ... ғана бір ... ... ... ... аспанымнан,
Күңгірт тартқан жан дүнием көңілденер.
Ана тілмен сомдалар тыныстағы үн,
Ана тілді мен дәйім пір ... ... ... ... ... ... пен күміс тағың!..
М.Айтхожина
АХМЕТ ЖӘНЕ АНА ТІЛІ
Қазақтың әсте елеңдер
Аз емес лағыл-жақұты ...
Ахмет, ақаң, кемеңгер –
Ана тілінің ... ақын ... ма ... ... мың ... тапқан атаулар.
Жылына емес,
Күніне
Жүз мәрте кіріп майданға,
Құдыреті бар ... ... ... ... ол неше ... бұлай Тәңір де
Өзі жаратқан бір тілді!
Біліңіз!
Жақсы біліңіз!
Ұстаңыз есте ұдайы:
Қашан да
Ана ... ... ... ... ... АНА ... ... монологы)
Балғын ұрпақ, жолыңа нұр тіледім,
Аулақ болғай сендерден мұң сілемі.
Ана тілін қорсынар кейбіріңнен
Жәбірленіп, жаныммен түршігемін.
Көшкен елмен өмірдің күн шуағын,
Кейде ауыр ... ... ...... ... ... ... құрығаны.
Сәлем саған, жас буын жалғастарым,
Болашақта сендермен жалғасамын.
Тек жалғасам қазақтың тілі арқылы,
Ана тілін ауадай ардақтағын!
Сақтар болсаң халқыңды – ... ... ... мұра жоқ ... ... өзге ... бәрін түгел,
Базарлайсың қалтаңда ақшаң жатса!
Ә.Сәрсенбаев
СОЛ ТІЛМЕНЕН ДҮНИЕНІ АТТАДЫМ
Сол тілменен дүниені аттадым,
Таптым бүкіл тіршіліктің атауын.
Жатты онда уыз сүті ... онда ... ... ... махаббатқа тіл қаттым,
Сол тілменен талай гүлді жырлаттым.
Сол тілменен сәбилерді сөйлетіп,
Талайлардың көз жастарын ... ... ... ... жер ... ... ... жем бердім.
Сол тілменен дүниеден кетемін,
Сол тілменен дүниеге мен келдім.
С.Мәуленов
ҚАЗАҚ ТІЛІ
Күш кеміді, айбынды ту ... ...... ... бұғады.
Ерікке ұмтылған ұшқыр жаны кісенде,
Қан суынған, жүрек солғын соғады.
Қыран құстың қос қанаты ... ... ... ел ... Алтай – алтын ана есте жоқ,
Батыр, хандар – ... ... ... елдік, бірлік, қайрат, бақ, ардың,
Жауыз тағдыр жойды бәрін не бардың ...
Алтын Күннен бағасыз бір ... ... ... ... ... сен қалдың!
Жарық көрмей жатсаң да ұзақ, кен – тілім,
Таза, терең, өткір, күшті, кең тілім.
Тарап ... ... ... ... ... ... сен, ... ТІЛІМ
Ана тілім –
Анам тілі болғаннан,
Ана тілім -
Бабам тілі болғаннан,
Далам тілі,
Балам тілі болғаннан,
Арғы-бергі Заман тілі болғаннан ...
Темірқазық ... деп ... ... басып,
Жаңылыссам жолдардан,
Бағыт сілтеп,
Бағдарымды оңғарған!
Тірлігімнің,
Бірлігімнің нәрін мен
Жұтар ауам,
Ішер суым, дәміммен –
Тіл деп ұқтым,
Тіл деп ұқтым бәрін мен
Құдыретті ... ... ... ... ... сөзден табылды ем.
“Тіл өлгеннен - өлмейді адам”, - дегенді
Көп естідім,
Бірақ оған мен енді
сенген жоқпын,
Тілсіз, ділсіз адамдар
көкірегі – көр, ... – тас ... ... ... ... ... ... өспейтіндей гүл,
Тілсіз, жырсыз тіршілік те тұншығар.
Аспан, Жердің амандығын апаттан
Сақтап тұрған ... Тіл ... ... ... кім ... жақсылықтың жолы әман,
Дүние – думан,
Шалқып – толқып толар ән.
Сырым – ......... – бұла ... нұрым –
Бабам тілі,
Анам тілі, бол аман!
Е.Зікібаев
ҚАЗАҚ ТІЛІ
Орта жолда бүріп тастап оқ құзғын,
Құлап жаттым ... көк ... ... ... қанат қып,
Төрт бұрышты дүниеге жеткіздім.
Көкірегінен атылса да оқ күздің,
Жаз етіп мен ... өзін ... ... ... ... ... бұрышты дүниеге жеткіздім.
С.Мәуленов
* * *
Ей, туған тіл! Ата-анамның бал тілі!
Көп нәрсе ұқтым дүниеден туған тілім ... ... осы ... ... ... ... түндер анам айтқан ертегілер тыңдағам.
Ей, туған тіл! Ертелі-кеш қуатыңмен өзіңнің,
Қаршадайдан шаттығымды, қайғымды да ... ... тіл! ... ... ... айттым мың рет,
Ата-анамды, мен пақырды жарылқа деп, ... ТІЛ ... ... желі ... күні ... ... тұр ғой мұңы ... ай-шырайлы Ана тілім!
Айнаңды сүрткім келер күніге бір.
* * *
Бұл кімнің қайдан шыққан бүлігі еді:
“Қазақ тілі – ... ... ... ... ... ... пәс шығар ... кім біледі?!
* * *
Қазақ тілі – парасат тілі ... - ... ... – ой... ...... қойып Әбіш, Ақселеуді,
Сабырмен тыңдай берсек, тынығамыз.
* * *
Тіл арқылы асқақтар мінбе кейде,
Ғасырларда қорланар тілде бейне.
Күй сазындай ... ... ... жүз ... бар тіл ... ме?!
* * *
Қадырын сұлу білмес өз көркінің,
Ару тіл жайлап жаяр саз толқынын,
Шәкірт курд... тілші жапон ... елші ... ... сөз ... * ... ... ... ... түнге,
Халқымды, - деп іздедім, - қуанту не?
Түбі бір түркі тілдер кенішінен
Қазына қанша әкелдім туған тілге?!
* * ... ... ана тілі ойға ... ... ... ... көне ... көркем нақыл
Олжам да қанжығама байлап алар.
* * *
Тере ... бір – бір ауыз қара ... ... ... ... гүлден “қазақ тілі бақшасы,
Қандай дана өлшер қандай бағамен?!”
* * *
Ерке тіл, еркелеткіш тілім – кенім:
“Еркежан, айналайын, күнім ... ... ... ... ... айым”,
Қанша рет жүрек толқып, сүйінгенің!
* * *
Ана тілім ырысты ма, ... ... ... тегін білген сұңғыла.
Туған тілде ас қайырған сайын да,
Оқығандай ... қал бір ... * ... орыс ... ... ... тілі алмастарын.
Халқына олжа салған айта алады,
Кім қосты сандығыңа мен қосқанды?!
* * *
Жұпарлы қырда алуан гүлдер ... ... ... ... екен жемістісі, жұпарлысы,
Аялап халық баққан гүл мен бақтың.
М.Әлімбай
АРТЫҚ ... ... ... ... ... ... та, соған орай тіл де көп. Ғалымдар соңғы кездерге
дейін дүние жүзінде екі мыңнан астам немесе үш ... жуық тіл бар ... ... жылы ... ... Республикасында жарияланған
мағлұматтарға ... 5661 тіл бар ... ... 2796 ... тіл ... ... жан саны ... асатын тіл – 13. Егер бұл тілдерді қолданатын жан санының аз-
көптігіне қарай ... реті ... ... қытай тілі, һинді-ордо тілі,
ағылшын тілі, испан тілі, итальян ... Бұл ... 65 ... тіл ... қолданылады.
Дүние жүзінде ресми тіл саны алтау: қытай тілі, ағылшын тілі, орыс
тілі, ... ... ... ... араб ... барлық аударма шығармалардың 33% ағылшын тілінен аударылса,
15 % - француз тілінен, ал 1% ... ... ... 6 ... жуық ... 100-і ғана мемлекеттік деген статусқа ие
болған. 1989 жылы «Тіл ... Заң ... бері ... тілі де ... ... ... ... тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам”. Полиглот деген
кім?
/Балалардың жауабы/
Полиглоттар тарихынан қызықты деректер берейін:
Шығыс ... ... 70-ке жуық ... ... * ... француз, ағылшын, неміс, итальян, испан, латын, грек,
славян тілдерін білген. Көне еврей тілін зерттеген.
* * ... Абай ... ... ... ... араб ... меңгерген.
Орыс тілін орта жастан асып барып, кеш ... * ... ... ұлы ... ... ... ... шағатай және түркі
тілдерінің біразын білген. Кадет корпусында оқып жүргенде орыс тілін жетік
біліп үлгерген.
* * ... ... ... жазған хатында: “Менің игерген білімім
славян және орыс тілін, латын, француз, ағылшын, неміс тілдерін игергенімде
болса ... ... ... ... ... және араб тілдерімен
шұғылдандым”, – дейді.
* * ... ... ... 57 ... үйренген екен.
* * ... ... ... ... түгел игерген. Елу жасында ол көне
грек тілінде еркін сөйлеген.
* * ... ... ... көп тіл ... кісі. Тіпті ана тілімізді
салыстырмалы жүйемен үйренуге де, ... де себі бар деп ... ... ... * ... ... және ... тарихшы, прозашы, ақын, әлемге
Шоқан Уәлихановтың есімін танытқан Сергей ... ... ... ... ... ... санскритті де меңгерген.
* * ... ... ... те 22 ... ... ... екен. Ол 1990
жылы Брюссельде өткен “Европа полиглоты” байқауында жеңімпаз болған.
* * ... ... деп ... ... ... 13 тілді зерттеген.
* * ... ... ... ... төрт ... ... ... алады,
әсіресе, жастары. Ең бастысы, Люксембург балалары мектепке дейін төрт
жастан ... ... ана ... ... ... бастап француз тілінде
оқиды. Ағылшын тілі алтыншы сыныптан басталады.
* * ... ... ... ... ... ... сөздіксіз
аударады. Өзбек, түрікмен, башқұрт, ... ... ... ... оқи ... сөздік арқылы тәржімалайды.
* * *
Г.Бельгер: “Неміс тілі, қазақ тілі, орыс тілі – ... үш ... ... қазақ халқының “Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім
біл” деген ... ... ... тіл ... адам өзін ... ... деген қанатты сөздерімен аяқтай отырып, көп тіл игергісі
келетіндерге бірер кеңес береміз.
“Полиглот” деп ... ... ... үйренуге қабілетті адамдарды
айтады.
Кеңестер:
- ... ... ... ... ... Генрих Шлиман үнемі
жаттығуының арқасында күніне ... ... ... ... жаттап алуға
қолы жеткен. Ол орыс тілін 6 апта ішінде үйренген.
- ... ... ... ал ... кейін сол тілдерге жақын
тілдерді үйрену қажет екен. Әрине, адам көбірек тіл білсе, жаңа тілді ... ... ... Ең ...... ... Тілді үйрене жүріп, өз ойыңызды сол
тілде түсіндіруге ... ... ... ... тілде сұрақ қоя отырып, тіл
білетін және ... ... ... ... ... ... ... Музыканы көбірек тыңдап, есту ... ... ... естіп-білу, шетел тілін үйренуде жақсы көмекші.
Олай болса, достар, ... ... ... тек алға ... ... ... бесіктегі деміңнен, соңғы деміңе дейін
үйренсең де аз дегенін ұмытпайық!
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ «ТІЛ ТУРАЛЫ» ... Заң ... ... ... қолданылуының құқықтық
негіздерін, мемлекеттің оларды оқып-үйрену мен ... үшін ... ... ... ... ... Республикасында қолданылатын
барлық тілге бірдей құрметпен қарауды қамтамасыз етеді.
І тарау. Жалпы ережелер
1-бап. Негізгі ұғымдар
Осы Заңда мынадай ... ... - ... ... шығу ... ... елде тұрып жатқан
халықтың бір ... ... ... – тіл білімінің жалқы есімдерді, олардың пайда болуы мен
өзгеруінің тарихын зерттейтін ...... жазу ... ... ... ... ... тұлғаларды) жазбаша беру ... ... ... жүйесі;
топономика – ономастиканың географиялық объектілердің атауларын,
олардың пайда болу, өзгеру, қолданылу заңдылықтарын зерттейтін ... – бір ... ... ... мен ... басқа графикалық жүйенің құралдарымен әріппе-әріп арқылы беру.
2-бап. Осы Заңның реттейтін мәселесі
Мемлекеттік, мемлекеттік емес ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қызметінде ... ... ... ... ... осы Заң реттейтін мәселе болып табылады.
Осы Заң жеке адамдар арасындағы қатынастарда және діни ... ... ... ... Республикасындағы тіл туралы заңдар
Қазақстан Республикасындағы тіл ... ... ... Конституциясына негізделеді, осы Заңнан, тілдерді қолдануға
және дамытуға қатысты Қазақстан ... өзге де ... ... ... ... заңдар Қазақстан Республикасының азаматтарына, Қазақстан
Республикасында тұрақты тұратын ... және ... жоқ ... Қазақстан Республикасының мемлекетік тілі
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі.
Мемлекеттік тіл – мемлекеттің бүкіл аумағында қоғамдық ... ... ... ... басқару, заң шығару, сот ... және іс ... ... ... ... ... аса маңызды факторы болып табылатын
мемлекеттік тілді меңгеру – ... ... ... ... өзге де ... ... ... және атқарушы органдар:
Қазақстан Республикасында мемлекеттік тілді ... ... ... ... ... ... ... азаматтарының мемлекеттік тілді еркін
және тегін меңгеруіне қажетті барлық ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ана ... ... және ... үшін көмек көрсетуге
міндетті.
5-бап. Орыс тілін қолдану
Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-зі ... ... тілі ... ... ... ... тең қолданылады.
6-бап. Мемлекеттің тіл жөніндегі қамқорлығы
Қазақстан Республикасының азаматының ана ... ... ... ... оқу және шығармашылық тілін еркін таңдауына құқығы бар.
Мемлекет Қазақстан халқының тілдерін оқып-үйрену мен дамыту ... ... ... ... ... ... ... тұратын жерлерде іс-шаралар өткізілген ... ... ... ... ... қолданылуына кедергі келтіруге жол бермеу
Қазақстан Республикасында тілдік ... ... ... ... жол ... ... ... және басқа да тілдердің қолданылуына
және оларды үйренуге кедергі келтіретін ... ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа әкеп
соқтырады.
ІІ тарау. Тіл – мемлекеттік және мемлекеттік емес
ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында
8-бап. Тілдердің ... тіл ... ... мемлекеттік органдарының,
ұйымдарының және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... және ... ... тілі ... ... орыс тілі ... түрде қазақ тілімен
тең қолданылады.
Мемлекеттік емес ұйымдардың жұмысында мемлекеттік тіл және қажет
болған жағдайда басқа ... ... ... ... ... ... органдардың актілері мемлекеттік тілде әзірленіп,
қабылданады, қажет болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... оларды әзірлеу орыс тілінде жүргізілуі мүмкін.
10-бап. Құжаттама жүргізу тілі.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... статистикалық-есеп, қаржы және
техникалық құжаттама жүргізу мемлекеттік тілде және орыс ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік емес ұйымдардың азаматтардың өтініштері
мен басқа да ... ... ... ... ... немесе
өтініш жасалған тілде беріледі.
12-бап. Қарулы Күштер мен құқық қорғау органдарындағы тіл.
Қазақстан Республикасының Қарулы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылау мен
қадағалау, азаматтарды құқықтық қорғау ұйымдарында және ... ... ... ... және орыс тілінің қолданылуы қамтамасыз
етіледі.
13-бап. Сот ісін жүргізу тілі
Қазақстан Республикасында сот ісі мемлекеттік тілде жүрігізіледі, ... ... ... сот ісін ... орыс тілі немесе басқа тілдер
мемлекеттік тілмен тең қолданылады.
14-бап. Әкімшілік ... ... ... істерді жүргізу тілі
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер мемлекеттік тілде, ал ... ... ... да ... ... ... ... Республикасында жеке және заңды тұлғалардың жазбаша нысанда
жасалатын барлық ... ... ... ... ... тілдердегі
аудармасы қоса беріліп, мемлекеттік тілде және орыс ... ... жеке және ... тұлғалармен жазбаша нысанда жасалатын
мәмілелер мемлекеттік тілде және тараптар үшін қолайлы ... ... ... Тіл – ... ... ғылым, мәдениет
және бұқаралық ақпарат құралдары саласында
16-бап. Тіл – білім беру ... ... ... ... ал ұлт ... жинақы
тұратын жерлерде солардың тілдерінде ... ... ... ... ... құру қамтамасыз етіледі.
Балалар үйлерінде және оларға теңестірілген ұйымдарда оқыту, ... ... ... ... ... олардағы балалардың ұлттық құрамын
ескере отырып белгілейді.
Қазақстан Республикасы орта, арнаулы орта және ... ... ... орыс ... ал қажетіне қарай және мүмкіндігі болған
жағдайда басқа да тілдерде алуды ... ... ... ... емес те оқу ... ... тіл мен орыс тілі ... пәні болып табылады және білім туралы құжатқа енгізілетін ... ... Тіл – ... және ... ... ... ғылым саласында, диссертацияларды ресімдеу
мен қорғауды қоса ... ... тіл мен орыс ... ... ... ... мемлекеттік тілде және қажет болған жағдайда басқа да
тілдерде жүргізіледі.
18-бап. Баспасөз бен бұқаралық ақпарат құралдарының тілі
Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... ... тілдің, басқа да тілдердің қолданылуын ... ... ... ... және ... ... ... мақсатында, олардың меншік нысанына қарамастан, телерадио
арналары арқылы берілетін ... ... ... көлемі уақыт
жағынан басқа тілдердегі хабарлардың жиынтық көлемінен кем болмауға тиіс.
ІҮ тарау. Тіл – елді ... ... ... көрнекі ақпаратта
19-бап. Топономикалық атауларды, ұйымдардың атауларын пайдалану
тәртібі.
Елді мекендердің, көшелердің, ... ... ... да ... ... ... тарихи қалыптасқан қазақша атаулары
басқа тілдерде транслитерация ережелеріне ... ... ... ... ... ... ... атаулары
мемлекеттік тілде және орыс тілінде ... ... ... атаулары мемлекеттік тілде және орыс тілінде транслитерация
арқылы беріледі.
20-бап. Кісі есімін, әкесінің есімін және ... ... ... ... есімін және тегін ресми ... ... ... ... мен ... ... ... келуге тиіс.
21-бап. Деректемелер мен көрнекі ақпарат тілі
Мемлекеттік органдардың мөрлері мен мөртабандарының мәтінінде олардың
атаулары мемлекеттік тілде жазылады.
Меншік ... ... ... ... ... ... ... және орыс тілінде жазылады.
Бланкілер, маңдайшалар, хабарландырулар, жарнамалар, прейскуранттар,
баға көрсеткіштері, басқа да көрнекі ақпарат ... ... және ... ал ... ... ... ... да тілдерде жазылады.
Қазақстанда өндірілетін тауарлардың арнайы мәліметтер көрсетілген
тауарлық жапсырмаларында ... ... ... ... және орыс ... ... ақпарат болуға
тиіс.
Шетелде өндірілген тауарлардың арнайы мәліметтер көрсетілген тауарлық
жапсырмалары (этикеткалары), таңбаламалары, ... ... ... ... мемлекеттік тілдегі және орыс ... ... ... ... ... мәтіні мынадай ретпен: мемлекеттік тілде –
сол жағына немесе жоғарғы жағына, орыс ... оң ... ... төменгі
жағына орналасады, бірдей өлшемдегі әріптермен жазылады. Қажеттігіне қарай
көрнекі ... ... ... ... да ... ... мүмкін.
Бұл жағдайда қаріп өлшемі нормативтік құқықтық актілерде белгіленген
талаптардан аспауға тиіс. ... ... ... ... ... орыс және қажет болған жағдайда, басқа да тілдерде беріледі.
22-бап. Почта-телеграф жөнелтілімдерінің ... ... ... ... шегінде
мемлекеттік тілде немесе орыс тілінде, ал республикадан тыс ... ... ... сәйкес жіберіледі.
Ү тарау. Тілді құқықтық қорғау
23-бап. Тілді мемлекеттік қорғау
Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл және барлық ... ... ... болады. Мемлекеттік органдар бұл ... мен ... ... ... жасайды.
Тілдің дамуы мемлекеттік тілдің басымдығын және іс ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
бағдарламамен қамтамасыз етіледі.
Мемлекеттік тілді белгілі бір көлемде және ... ... ... ... кәсіптердің, мамандықтардың және лауазымдардың тізбесі
Қазақстан Республикасы заңдарымен белгіленеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі терминология, ... ... ... ... және ... ... ... басқа да
құрылымдарды құрады.
24-бап. Тіл туралы заңдарды бұзғаны үшін жауаптылық
Қазақстан Республикасының тіл туралы ... ... ... ... кез ... меншік нысанындағы ұйымдардың бірінші
басшылары, сондай-ақ заңды және жеке тұлғалар Қазақстан Республикасының
заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... ... желеуімен азаматтардың
өтініштерін қабылдаудан бас тартуы, сондай-ақ мемлекеттік тілде және басқа
тілдерде ... ... ... ... ... кез келген кедергі
келтіру Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа әкеліп
соғады.
25-бап. ... ... ... ... ... ... бекіткен тиісті Ережемен
реттеліп отыратын уәкілетті орган өз құзыреті шегінде:
тілді дамыту саласында ... ... ... ... ... ... мен ... Мемлекеттік бағдарламасын әзірлеуге,
оның орындалуын жүзеге асыруға;
тіл туралы заңның орындалуын бақылауға, оны бұзу фактілерін ... олар ... ... ... ... ономастикалық және терминологиялық жұмысты
үйлестіруге міндетті.
Уәкілетті орган:
өз құзыретіне ... тіл ... ... ... мемлекеттік
бақылауды жүзеге асыруға;
министрліктерден, ведомстволардан, орталық және ... ... ... ... қарамастан ұйымдардан заңдардың, тілдерді
қолдану мен дамытудың Мемлекеттік ... ... ... ... құжаттар сұратып алуға;
заңдарда белгіленген өзге де функцияларды атқаруға құқылы.
26-бап. Осы Заңның орындалуын қамтамасыз ету
Осы Заңның ережелерін іске ... ... ... ... ... қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының
Үкіметіне және өзге де ... ... ... ... Тілді шетелдермен және халықаралық
ұйымдармен қатынастарда пайдалану
27-бап. Тіл – халықаралық ... ... ... ... мен ... халықаралық ұйымдар жанындағы өкілдіктерінің қызметі
мемлекеттік тілде, қажет ... ... ... да ... ... асырылады.
Екіжақты халықаралық шарттар, әдетте, уағдаласушы тараптардың
мемлекеттік тілдерінде жасалады, ... ... ... оған
қатысушылардың келісімімен белгіленген тілдерде жасалады.
Қазақстан Республикасында басқа мемлекеттер өкілдерімен өткізілетін
ресми қабылдаулар мен өзге ... ... ... ... ... ... ... Президенті
Н.Назарбаев
Алматы, 1997 жылғы шілденің 11-і
ҚОСЫМША
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ САҢЛАҚТАРЫ
Қазақстан Республикасында Қоғамдық кеңестің шешімі ... ... ... ... ең ... адамдарға “Мыңжылдық саңлағы” және
“Ғасыр саңлағы” деген атақтар берілді.
“МЫҢЖЫЛДЫҚ САҢЛАҒЫ”
2. Қожа Ахмет Яссауи /1093-1166/ - ... діни ... ... ... ... ... Кейінгі ұрпаққа “Диуани ... ... атты ... мұра қалдырған, аты аңызға айналған қасиетті әулие.
3. Әз-Жәнібек хан Барақұлы /ХҮғ.басы – 1480/ - ... ... ... ... бірі. Ол қазақтың тұңғыш ханы Кереймен ... ... ... ... ... Хайдар Дулати /1499-1551/ - қазақ халқының тұңғыш
тарихшысы, әрі жазушысы. “Тарихи Рашиди” атты тамаша ... ... ... Үйсін Төле би Әлібекұлы /1663-1756/ - ұлы жүздің төбе биі, атағы
жер жарған шешен. Әз-Тәуке, Абылай хан ... ... ... ... еңбек сіңірген мемлекет қайраткері.
6. Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлы /1665-1763/ - орта ... ... қақ ... ... ұлы биі, жезтаңдай шешен. Қазақ мемлекетін
нығайтуға, басқыншы ... елді ... ... үлес қосқан қайраткер.
7. Алшын Әйтеке би Баубекұлы /1688-1748/ - кіші ... биі, ... ... ... ... ... “Жеті жарғы” әдет заңын жасаған, әрі
хан кеңесшісі болған ... ... ... хан ... - ... елін бір ... біріктіру
жолындағы ұлы күрескер, елді ішкі-сыртқы жаулардан ... ... ... ... ... Құрманғазы Сағырбайұлы /1823-1889/ - қазақ ... ... ... Ұлттық музыка мәдениетін жоғары сатыға ... ... ... ... ... ... /1835-1865/ - қазақ
халқынан шықан тұңғыш ғалым. Тарихшы, этнограф, географ, саяхатшы, ағартушы-
демократ.
11. Абай Құнанбаев /1845-1904/ - ... ... ... ұлы ... ... ... әдебиетінің негізін салушы.
“ҒАСЫР САҢЛАҒЫ”
1. Әлихан Бокейханов /1866-1937/ - ... ... мен ... ... ... әрі ... ... халқының бостандығы мен
тәуелсіздігі жолындағы ұлы ... ... ... ... ... ... ... /1873-1937/ - ұлы ағартушы, аса көрнекті
ғұлама ғалым, ақын, публицист, түркітанушы. Қазақ алфавиті мен ... ... ... ... ... күрескер. Алашорда өкіметі мен
“Алаш” партиясының негізін салушы әрі көсемі, мемлекет, қоғам қайраткері.
3. Дина ... ... - ... ... мәдениетінің аса
көрнекті қайраткері, домбырашы, күйші, композитор.
4. Мұхтар Омарханұлы Әуезов /1897-1961/ - аса ... ... ... ... ақын Абай өмірінен тұңғыш ... ... ұлы ... ... және ... ... ... Имантайұлы Сәтбаев /1899-1964/ - аса ... ... ... ... ... ... салған. Қазақ ССР Ғылым
Академиясының шаңырағын көтерген және оның ... ... ... ... ... лауреаты.
6. Бауыржан Момышұлы /1910-1982/ - Ұлы Отан соғысының аты аңызға
айналған ... ... ... ... ... ... қайраткер, ұлт
мақтанышы.
7. Дінмұхамед Ахметұлы ... ... - КСРО және КОКП ... ... ... аса ... басшысы, академик.
Қазақстанның мәдениеті мен экономикасын дамытуға ерекше үлес ... ... ... ... ... - /1940 жылы ... - тәуелсіз
Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті, көрнекті мемлекет қайраткері,
бейбітшілік пен татулық және ел ... ... ... ... ... ... ... / 1936 жылы туған/ - қазақ халқының аса
көрнекті ақыны. Қарусыздану мен бейбітшілік жолындағы табанды ... ... ... ... ... /1946 жылы ... - ... ұлтынан шыққан тұңғыш
ғарышкер, ұшқыш, Кеңестер Одағының батыры, Қазақстан Республикасының Халық
қаһарманы, қоғам қайраткері.
ӘДЕБИЕТТЕР
Аманжолов А. Түркі ... және жазу ... Оқу ... – Алматы:
Санат, 1996. – 128б.
Бельгер Г. Сайланып шықса сырлы сөз ... ...... – 348 –350 ... М. Қазақ тілінің мұңы// Шығармалары. – Алматы, 1991. – 332-333
б.
Ел аузынан: Шешендік ... ... ... аңыз ... ... ... – Алматы: Жазушы, 1989. - 365 ... С. Жеті ...... Ана ... ... ... - 136 б.
2 кітап: - 136 б.
3 кітап: - 136 ... ... ... ... ... ... Ж.Бейсенбаев. –
Алматы, 1991, 381-384б.
Нұрмағамбетов Ә. Сөз сырына ... Орта ... ...... ... 1990. – 128б.
Оразалинов С. Тіл тағдыры – ел тағдыры. Без языка нет народа. Алматы:
Қаржы-қаражат, 1997. – 272б.
Сөздік ойын – Игра ... слов ...... 1994. – ... мен сөз ... ... //Қазақтар: Көпшілікке арналған тоғыз
томдық анықтамалық: ІҮ том: Асыл сөз. – Алматы, 1998. - ... ... мен ... ... / Қазақ мақал-мәтелдері /Жинап, құраст.
Ө.Тұрманжанов. – Алматы: Ана тілі, 1997. – ... ... – елге ... /Әдістемелік ұсыныстар мен ... ...... 1999. – ... Ә. Тіл ... /толық., 2-ші бас. – Алматы: Санат, 1996. –
416б.
* * ... С. Өз ... өмір сүр: ... ... ... ... 2006. –24 ... – 3 б.
Абдуллина Г. Тіл – ұлттық таным негізі // Қазақстан мектебі. – 2005.
№5-6. – 45-48 ... Қ. ... ... ... ... тілдер де дамымайды
//Алматы ақшамы. – 1997. – 13 ... 3 ... Ө. ... ... – қазақ тілінде. //Егемен
Қазақстан. – 2005. – 9 сәуір.- 2 ... Б. Тіл ... – ел ... ... ... ... – 2005. - №1. – 15-17 ... жұрттың тілін біл, жеті түрлі ғылым біл. /Д.Ақтайлақова// Қазақ
тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.-2005. -№9. – 79-81 ... Ә. ... ... Қазақ тілім! //Ана тілі. – 2006. –14
қырк. – (№37). – 1 б.
Асылбекұлы С. Ұлттың тәуелсіздігі оның ана ... ... // ... ... –1998. – 10 ... (№6). – 1-3 б.
Асылы Осман. Қазақстанның иесі де, ... де – ... ... ... ... //Түркістан.- 2006. - 12 қаңтар (№2). –5
б.
Асылы Османова: “Мен үшін дүниедегі ең әуезді, ең ... ең ...... тілі”: (22 қыркүйек – Қазақстан халықтарының ... ... ... - 2001. - 21 қырк. (№38). –5б.
Ахманова З. Өз тілімізде өмір ... ... ............ М. Өнер алды – ... тіл //Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар. -
2005. - №1.- 17-19 б.
Әмірбаева Б. Ана ...... ... ... ... ... ... оқыту. –2004.-№6.- 16 б.
Әміртаева Г. Тілге құрмет – елге ... ... ... ... -№1.- 13-14 б.
Балғарина Б. Халықтың тағдыры – ана тілінде //Егемен Қазақстан. -2006.
– 11 қазан. – 15 б.
Есдәулет Ұ. ... ...... ...... ... күні ... әдебиеті. - 2005.-16-22 қырк.(№37).- 1
б.
Жанымханова К. Тіл тағдыры – ел тағдыры ... ... ...... 26-29 ... Қ. “Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде” //Ана тілі.-
2006.-17 тамыз(№33).-10-11 ... тілі ... ... ... ... үйренейік! Изучаем казахский
язык! –2006.-№7-8.- 14 б.
“Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде: ҚР Президенті Н.Назарбаевтың
“Ана ... ... ... ... Бұл ... – Елбасының мемлекеттік тіл
туралы халыққа жолдауы //Ана тілі. - 2006.-25 мамыр(№22). –1 б.
Қайдар Ә. Ел мәдениеті тілден басталады ... ... ...... Қ. Жеті ... ... ... фольклорын жақсы білуге
талпындыру //Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2005.- №10.- ... ... Б. Ана ... – арың бұл.: ... тілі мен ... ... - Казахский язык и литература в русской школе. – 2005. - ... ... К. ... ана ... ... ... тыс ... 2006. -№10. – 20-22 б.
Мәмет С. Мемлекеттік тіліміз – мемлекеттік тірегіміз. ... - 2005. –28 ... П. ... ... – елге құрмет //Мектептегі сыныптан тыс
жұмыстар. –2006. -№8.-13-16 ... ... тілі – ... ... тілі – ... етуінің алғы
шарттары.....................
3. Анамның тілі – ардақтым менің ... ... тілі ... ... ... пен құт ... ана тілі ... даналардан
жеткен
сөз.........................................................................
.......
6. Жасай бер, ана тілім – қазақ тілім!:
/Тақырыптық
кеш/.......................................................................
7. Тіл - ... ... ... ... ... :
/Әдеби-
ертеңгілік/.................................................................
.....
8. Тіл – жаның, тіл – қаның, тіл – арың, тіл - ... ... ... ... асыл мұрасы:
/Сұрақ- ... ... ... ... ... ... Өнер алды – ... Сөз ... ... ... ... бай
қазынасы....................................................
13. Тіл ... мен сөз ... ... ... ... ... Тіл ... ... ... «Тіл туралы» Заңы.................
18. Қосымша 1. Қазақ халқының саңлақтары............................
19.
Әдебиеттер..................................................................
...........
Құрастырған: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
республикалық балалар кітапханасының
ротапринтінде басылған.
Алматы қ., Төле би көшесі, 27 үй.
Тапсырыс: № ... ...

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2752

^