«Құмар Сұлу» романы [ 8 бет ]

Жоспар

I.Кіріспе бөлім
C.Торайғыровтың шығармашылығы

II.Негізгі бөлім
«Қамар сұлу» романына қысқаша талдау

III.Қорытынды
«Қамар сұлу» алғашқы реалистік роман
        
        «Құмар Сұлу» романы
Жоспар
I.Кіріспе бөлім
C.Торайғыровтың шығармашылығы
II.Негізгі бөлім
«Қамар сұлу» романына қысқаша ... ... ... ... ... ... ... – екі дәуір тоғысында,аса күрделі кезеңде тіршілік
кешті.Ол Россия тарихының,Россияға біріккен қазақ халқы тарихының аса ... ...... ... күрес-көтерілістер,қиян-кескі
соғыстар,дүрбелеңді революциялар дәуірінде жасады.
Сұлтанмахмұт 1893 жылы, 29 октябрь күні қазіргі Көкшетау облысының ... ... ... жасынан Павлодар облысының Баянауыл ауданында
өседі. Ақынның арғы атасы – Торайғыр би, ел аузында аты аңызға айналған
көптеген ... ... ... ... жадында сақталған адам.Ақынның өз
әкесі, Әубәкір аты ұмытылып, Шоқпыт, Шоқа ... ... ... шаруа екен.
Болашақ от ауыз, орақ тілді ақын алты жасында әкесінен ... ... ... ... осыдан кейін кейде Шоқпыт өзі оқытып, кейде ауыл
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ішінде
Мұқан біраз оқыған, әдебиеттен хабардар, өзі де жадынан өлең ... желі бар жан ... Ол ... ... ... өлең етіп
жазады;біреуді мақтап,біреуді мазақтап өлең шығарад ды. ... ... ... ... бірі – Сұлтанмахмұт. Ол Мұқан молдаға еліктеп
он үш ... өлең жаза ... ... ... – «Секілді өмір қысқа
жарты тұтам» деп аталады. Тырнақалды өлеңінде Сұлтанмахмұт өзін ... ... ... ... ... сыр ... ... қаласында медресе ашылып,Сұлтанмахмұт 1908-1910жылдары сонда
оқиды.
Өкініші – Сұлтанмахмұт бұл ... көп ... қыс ... «аузың асқа тигенде мұрның қанар» дегеннің кебі келіп, көз ... ... ... ... ... ... жұдырық» дегендей осы
кезде жөтел пайда болады, өкпесін дерт шалғаны байқалады.Ақынның ... ... ... жадап-жүдейді.
1914 жылдың жазында Сұлтанмахмұт өзінің ауылы – ... ... ...... ... ... болып, қаржы жинап алып, үлкен қалалардың
біріне тағы да оқуға кетпек болады.Осы оймен ол елде бала оқытады.ел
жастарын ... ... ... ... ... ... әлеумет өміріне тереңдеу қазақ оқығандарымен
араласады.Солар құрған қазақ комитетінің кіші ... ... ... ... газетіне өлең, мақала жазып тұрады. Бірақ, ол тап болған ортада
ұлтшыл-алашордашыл оқығандар басым еді, олардың әсеріне ерді.
Сұлтанмахмұттың «Социолизм» ... ... оқу, ... ... ... ... халқының ілгері дамуы, мәдениетті ел болуы туралы сөз етеді.
Ақын дүниедегі ғылым-білімді екі жікке айырып ұғады: бірі – дене
азығы,екіншісі – ар ... дене ... ... ар ... - ... ... солай ұғындыруға тырысады. Қазір Европада дене азығы әбден
жетілді, ар азығы әлі жетіле алмай отыр. Ар ... ... ... ... етуге тиісті құралдар адамды қанауға, бақытсыз етуге
жұмсалып отыр. Ал ар азығы ер жеткенде, дене азығы адамды бақытты етуге
жұмсала ды, адам ... күн ... ... ... ... күш
қуатымен жасалған құралдар – дене азығы адам қоғамын гүлдендіруге, адамды
бақытты етуге жұмсалады-дейді ақын. Яғни Сұлтанмахмұт ғылым, техниканы екі
түрлі ...... тік және ... ... ... ... Алдыңғы жолды даттады, кейінгі жолды дәріптеді. Ақын ... ... ... ... өкіметімен ресми бірігіп, әскерін, қару-
жарағын соған беріп, Совет өкіметіне қарсы соғыс бастаған кезде, яғни 1918
жылдың июнь айында ... ... деп ... ... ... ... ... Баянауыл жағында Колчак, Алашорда үкіметі үстемдік жүргізіп
тұр еді. Ақын ... ... ... Емделді, үйінде жатып
өлең,поэмалар жазды, елеусіз мұғалім болып қызмет атқарды.
Торығып жүрген кезінде,өз ауылында жатқанда Сұлтанмахмұт саяси-әлеуметтік,
философиялық кітаптарды, социолизм жайында, соғыс, революция ... ... ... ... ... зор әсер ... ... кеңейтеді; көп ой салады; күш береді. Бұл кезде социолизм деген
мақала, « Осы әділдік пе?», «Неге жасай- мын?», «Адасқан өмір», ... ... пе?», ... ... ... ... ... шығармалар жазады.
Ақын бұл шығармаларда дүниеге, заманға үміттеніп қарайды; оның алдан
жарқын болашақ күтетіні, демократиялық-революциялық ой-пікірі, көзқарасы
айқын көрінеді.
1919ж декабрь айында Колчак ... ... ... ... Баянауыл
жағында Совет өкіметі орнайды.Осы кезде ол мұғалімдікті тастап, Павлодарға
барады.Жигеров Сұлтанмахмұтты Шідерті болысына революциялық комитеттің
бастығы етіп жібереді. Оған ел ішінде ... ... ... ... ... жүргізуді тапсырады.
Шідерті болыстық революциялық комитеттің бастығы болып екі-үш ай істегеннен
кейін оның ... ... ... ... ... ... қалады. Ауырып жатып,
1920жылдың алғашқы айларында, ол «Айтыс» деген поэма бастайды. Бірақ ол
шығармасы аяқталмай қалады.
Сұлтанмахмұт Шідертіде сырқаттанғаннан, ... ... ... ... күні, 27жасында өлді, тіпті жастай көз жұмды. ... ... ... ... ... осы ... ... бәрі
кемшілікте, мұқтаждықта, запта, тартыс-күресте өтті. Жасынан жетім
қалды,өгей ана қолына қарады. Кедей болды, ішер ... киер ... ... ... ... ... кең білім беретін мектепке түсіп оқуға қаржысы
болмады. Әлгі кемшілік пен мұқтаждық, тән азығын да, жан азығына да тарығу
оны ... ... ... ... ... ... ... көп жеңем деген,
Жеңуге жігеріме сенем деген..
Менде жоқ, қажу деген, ашу деген,
Тарығып,болымсызға сасу деген, -
деп, үнемі, жарғақ ... ... ... ... бақыт, шындық іздеумен
болды. Өмірі құлшыныс, күреспен өтті.
Ақын шығармашылығының бірімен-бірі тұтасып жатқан екі түрлі негізгі
қасиеті бар. Ол – шығармаларының реалистігі мен ... ... ... ... шын ... ... халқының
Сұлтанмахмұт тұсындағы тұсындағы өмірі.
Сұлтанмахмұт шығармаларының жиыны қазақ халқының Ұлы Октябрь
социолистік революциясынан бұрынғы, революция жылдарындағы қоғам
тіршілігінің, дүние, қоғам тануының, әдет-ғұрпы мен ... ... ... әрі әділ ... ... ой арманы тілек-мақсаты.
Сұлтанмахмұт революциядан бұрынғы бірсыпыра өлең жырларында ... ... аяқ зар, мұң, ... ... өкініш, налу
болып келеді. Ақын бұлардың бірінде жеке адамның басына түскен қайғы
–қасіретті, мұң-шерді айтып, мұңданса, екіншісіне ... ... ... ... ... ... айтып зарлайды.
Сұлтанмахмұттың тағы басқа бірқатар өлең, поэмаларында халық басындағы
ауыртпалықты, жалшы, малшының жоқшылығын, аяныш ... ... ... ... ... ... ... – олардың реалистігі мен
халықтығы. Ақын қазақ халқының өз тұсындығы өмірін бар шынайылықпен
бейнеледі.Қазақ халқының Октябрь революциясына дейінгі, кейінгі қоғамдық
өмірінің көкейтесті ... ... ... ... ... ... тұрғыдан баяндады. С.Торайғыров қиян-кескі күрес-көтерілістер,
сұрапыл соғыстар, ұлы революциялар дәуірінде жасады. Өз заманының ... ... ... ... ... Өз ұлтының ұлы орыс халқынан үлгі-өнеге алып,
ілгері дамуы, саясат, шаруашылықпен, мәдениет жағынан тегіс жетілуі жолында
күресті. Бұл жағынан ол ұлы ... ... ... Сұлу » романына талдау
XX ғ. басындагы қазақтың іріп-шіріген билеуші табының өскен, тәрбие
алған ортасы, ескілікке қарсы үн көтерген "Қамар сұлу" шығармасы, ... ... зор ... ... ... - оны қазақ әдебиетіндегі
демократтык әдебиеттің ірі өкілі етті.
«Қамар Сұлу » романындағы Қамардың бейнесін автор:
Жіңішке сымға тартқан әні қандай,
Балауыз балбыраған тәні ... ой, ... ... ... ... ... ... сәні қандай? –
деп ақын Қамардың «Ойы көркіне сай» қазақ қызын бейнелейді. Ал Қамардың бет-
ажар сұлулығын бейнелегенде:
Еріткен іші-баурыңды көзі ... ... ... бұлбұл сөзі қандай.
Жұп-жұмсақ, бып-биязы ішке кіріп,
Жайтаңдап жан күйдірген кезі қандай!
Күлгенде көзіңді алып кірсіз тісі,
Қайнамас оны көріп ... ... ... ... ... көлеңкесін әрбір ісі.
Нұрлы жүз жан-жағына сәуле шашып,
Бойының мінсіздігі оның асып.
Өзгеден ... һәм ... арты ... аяқ ... ... ... ... тән барлық қасиеттерді жырлайды. Қамардың
бойына барлық қазақ қыздарының түрлі қасиеттерін біріктіреді. ... ... ... асты сызылған күрделі эпиеттерді қолданған.
Қамар мен Ахмет
Ахметтің Қамарға бірінші жазған хатында:
...Амалсыз арды түйіп қалам алдым,
Кеткен соң ... оты ... ... ... шын ... екі ... мөлдіретпей.
деген өлең жолдарында С.Торайғыров Ахметтің жан-күйін сипаттағанда ғашық
оты; шын сыр; жаутаңдаған көз сияқты эпитеттер қолданған.
Талпынып, қол ... ... ... да ... ме деп қолым қысқа
Негізінен «Қамар сұлу» романынды қазақ салт-дәстүрлері сынға алынған. Ең
көрнекті көрсетілген мәселесі қазақ қыздарының қалымға сатылуы, ... ... ... орны ... ... Ал жоғарыдағы келтірілген
шумақта кедей Ахметтің байдың қызы Қамарға «қолы қысқа ... да, ... қол ... деп ... түп-төркінің дөп басқан. Ұшқан құс, қысқа
қол эпитеттеттерін қолдана отырып сол кездердегі әлеуметтік –теңсіздік
мәселесінің қозғалғанын ... ... ... ... жауап хаты:
Қарасам, сүйгендіктен қарамаймын,
Сүйсем де, сол сөзіне жарамаймын.
Арыстан айға ... ... ... ... көктегі аймын.
Сен шыда, күйіп тұрсың, бір-ақ отқа,
Болсаң да қандай қызу жалын шоқта.
Аузың айтып, ар жағың біліп тұр ... ... ... ... жоқ ... Қамар Ахметке қатал да, ойлы хат жібереді. Мұндай хаттың жолдауының
себебі «Аш бала мен тоқ бала ... ... Және ... кедей
отбасынан шыққаның ескерсек онда Қамардың данышпандығына сүйсінуге болады.
Бұны өлең ... ... ... ... ... Ол ... махаббатын
болашақта Ахметтің амандығына қияды десе де болады.
Бұл хатты алған Ахметтің толғанып Қамарға жазған екінші хаты:
Ол рас менен гөрі малың тәуір...
Не ... ... ... ем ... мен ... ... тең ... үшін мұнша қапа болмас та едім:
Алды-артым бәрі қысқа кем болмаса.
Өз ... ... ... ... ... шың ... қол ... арасындағы сезімдерін ашқан ақ хаттар осылай өтіп жатады.
Бірақ «Жазмыштан озмыш жоқ» дейді ғой қазақ , бірін-бірі сүйген жандардың
тағдырына бірге болу ... Жол ... екі ... ... еш ... ... жорға Нұрым деген бір шал көз салып, оны:
Ататай, ... ... ... ... ... ... ... жиырылған,
Қосылар күн болар ма тұлыбыма?
Қамар сарказммен осылай ... Бұны ... ... ... ... бұл ... ... апарарын білмейсін ғой. Солай да Қамарды он
бепс жасында жорға Нұрымға тұрмысқа ... ... ... ... ... халі нашарлайды. Жорға Нұрым өзінің надандығынан
әртүрлі сөзі ... ... ... Қамардың жағдайын одан бетер
ауырлатады. Қамардың қалған соңғы ... ... ... ... ... ... қыз туған жоқ менен артық,
Құлпырдым он бескеше бағым артып,
Майысып пісіп тұрған дер кезімде,
Малды шал ... ... ... ал мен ... қазақ қызы!
Түйрейтін мал менен шал-саған бізі.
Оңбайды бұл әдетпен қазақ халқы,
Бол себеп ақырында қалмасқа ізі.
Естіп ... ... ... ... ... ... шымырлап, үзіліп кете
жаздағандай болып, егіліп жылап отырып мынаны айтады:
Сені кім отқа ... ... ... ... көк ... ... етіп,
Бақсыны кім әкелген ырылдатып.
Келіп ем көзі барда көрейін деп,
Көрген соң, күйігіңнен өлейін деп.
Шыдамай бұл қорлыққа мен ... ... ... ... деп
Ахмет бұл әділетсіздік өмір күресіне қате жол таңдап, жорға Нұрымға қол
салады.
-Қарағым ... міне ... үшін ... ... қаным, қош!-деп Ахмет соңғы
сөзін айтады. Бұл өмір шындығы. Қазақ тарихының ... ... ... ұзақ ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге



2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0236

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

FAQ
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін жұмасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь